SỬ DỤNG một số PHƯƠNG PHÁP và kĩ THUẬT dạy học TÍCH cực TRONG GIẢNG dạy CHUYÊN đề “cấu TRÚC của TRÁI đất – THẠCH QUYỂN” địa lí 10 THPT (BAN cơ bản)

Trên cơ sở có sự tham khảo, học hỏi, chia sẻ kinh nghiệm với các đồng nghiệp, bản thân tôi mạnh dạn thực hiện sáng kiến “Sử dụng một số phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực trong giảng dạy chuyên đề “Cấu trúc của Trái Đất – Thạch quyển” Địa lí lớp 10 THPT”. Tôi xin trình bày những điều rút ra từ thực tế giảng dạy của bản thân trong quá trình thực hiện đề tài và mong muốn được chia sẻ cũng như sự đóng góp từ đồng nghiệp và những người quan tâm. Với sáng kiến này, tôi hy vọng sẽ đóng góp một phần kinh nghiệm nhỏ bé của mình trong cuộc cách mạng đổi mới giáo dục của bản thân nói riêng và các đồng nghiệp nói chung.

BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN

1 Lời giới thiệu

Nhà khoa học nổi tiếng Albert Einstein đã từng nói: “Hãy dạy làm sao để họcsinh cảm thấy những điều được học như một phần thưởng quý giá chứ không như mộtnhiệm vụ ngán ngẩm” Thật sự công việc dạy học không giống như những nghềnghiệp đơn thuần khác mà dạy hoc là một nghệ thuật và nghệ thuật ấy không phải aicũng thể nghiệm giống nhau Dạy học là một nghệ thuật, giáo viên là nghệ sỹ và sânkhấu là bục giảng; còn học sinh là những khán giả đặc biệt Ở đó các em không chỉđơn thuần là xem, nghe mà còn thẩm thấu, lĩnh hội những kiến thức mới, thậm chí làtương tác, phản biện với thầy, cô giáo của mình

Thực tế cho thấy, trên Thế giới cũng như Việt Nam hiện nay quan niệm về việcdạy và học đã có nhiều thay đổi so với trước đây Người ta nói nhiều đến việc dạy họcbằng phương pháp gì, kĩ thuật nào để học sinh phát huy được tính tích cực tự giác, chứkhông phải là tiếp thu thụ động, giáo điều Đi liền với việc được trang bị các thiết bịhiện đại, được tiếp cận với các phương pháp kĩ thuật dạy học mới nhằm giúp học sinhlĩnh hội một cách tốt nhất các kiến thức trong chương trình, với mục tiêu học sinh saukhi học xong có kĩ năng vận dụng Chính vì thế mà phương pháp và các kĩ thuật dạyhọc đóng một vai trò không nhỏ, nó giúp khai thác kiến thức triệt để, giúp học sinhtiếp thu được kiến thức nhanh , nhớ lâu và biết vận dụng trong thực tế Bên cạnh đócác phương pháp và kĩ thuật dạy học làm cho học sinh không còn nhàm chán, thụđộng, học sinh hứng thú hơn, sáng tạo hơn và yêu khoa học hơn

Ở nước ta, Nghị quyết 88 của Quốc hội “Về đổi mới chương trình, sách giáokhoa giáo dục phổ thông” nêu rõ, mục tiêu đổi mới chương trình, sách giáo khoa, giáodục phổ thông nhằm tạo chuyển biến căn bản, toàn diện về chất lượng và hiệu quả giáodục phổ thông; kết hợp dạy chữ, dạy người và định hướng nghề nghiệp; góp phầnchuyển nền giáo dục nặng về truyền thụ kiến thức sang nền giáo dục phát triển toàndiện cả về phẩm chất và năng lực, hài hòa đức, trí, thể, mỹ và phát huy tốt nhất tiềmnăng của mỗi học sinh Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Nguyễn Hữu Độ từng nhấn mạnh, đây

là cuộc cách mạng đổi mới về mục tiêu giáo dục Khi đã thay đổi mục tiêu, nội dungphải thay đổi Nội dung thay đổi thì phương pháp thay đổi Phương pháp thay đổi thìcách quản lý, chỉ đạo và các yếu tố để tạo nên chất lượng giáo dục cũng phải thay đổi

Trên tinh thần ấy, đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý cần không ngừng đổimới, sáng tạo trong dạy - học và quản lý, quản trị hoạt động giáo dục trong nhà trường.Bản thân giáo viên trực tiếp giảng dạy luôn đổi mới các phương pháp và kĩ thuật dạyhọc để thu hút học sinh, nâng cao hiệu quả học tập Tuy nhiên, việc đổi mới hiện nayvẫn gặp rất nhiều khó khăn: Hoạt động đổi mới phương pháp dạy học, còn nặng về líthuyết, chủ yếu thông qua kêu gọi đổi mới, tập huấn nghiệp vụ … có chăng thể hiện ởmột số tiết thao giảng, dự giờ là rõ nét Số giáo viên thường xuyên, chủ động, sáng tạotrong việc đổi mới phương pháp dạy học, cũng như sử dụng phương pháp, kĩ thuật dạyhọc phát huy tính tíchcực, tự học, tự sáng tạo của học sinh còn chưa nhiều Việc soạn,giảng theo hướng đổi mới đối với giáo viên còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như cơ sởvật chất, thiết bị dạy học, sự tích cực, chủ động của học sinh …

Địa lí là một môn khoa học rất đặc biệt, mang tính chất liên ngành vừa đượcxếp vào lĩnh vực khoa học tự nhiên, vừa được xếp vào lĩnh vực khoa học xã hội, giúp

học sinh có những hiểu biết cơ bản về khoa học địa lí, các ngành nghề liên quan đếnđịa lí, khả năng ứng dụng địa lí trong đời sống, đồng thời giúp học sinh củng cố mởrộng nền tảng tri thức Với đặc thù nội dung bài học rất thực tiễn và gần gũi, kiến thứctường minh, không quá trừu tượng, kết hợp với việc sử dụng hiều tranh ảnh, videominh họa, khả năng ứng dụng công nghệ thông tin khá dễ dàng thì có thể nói, so vớicác môn học khác thì Địa lí là môn học dễ dàng vận dụng những phương pháp và kĩthuật dạy học tích cực Qua thực tế giảng dạy tại đơn vị công tác của tôi nói riêng cũngnhư trao đổi với các đồng nghiệp trong tỉnh và cả nước (thông qua các hội nhóm giáoviên) nói chung, tôi nhận thấy trong những năm qua giáo viên Địa lí đã có nhiều đổimới, sáng tạo trong việc vận dụng các phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực tronggiảng dạy và tạo lên một làn sóng đổi mới rất lớn trong nhóm giáo viên Tuy nhiên,vấn đề đổi mới phương pháp và kĩ thuật dạy học vẫn còn rất nhiều khó khăn vì một tiếthọc đổi mới, một giáo án tích cực đòi hỏi tốn rất nhiều công sức, thời gian và cả kinhphí của thầy và trò, trang thiết bị còn hạn chế, số lượng học sinh một lớp quá đông,không gian lớp học hạn hẹp, các phòng học sát nhau nên khi tổ chức các hoạt độngkhông tránh khỏi việc gây ồn ào ảnh hưởng đến các lớp lân cận Khó khăn như vậy,nhưng cá nhân tôi khẳng định rằng việc dạy và học tích cực đem lại nhiều hứng thúcho HS, kích thích khả năng sáng tạo không giới hạn của HS từ đó nâng cao kết quảhọc tập

Trên cơ sở có sự tham khảo, học hỏi, chia sẻ kinh nghiệm với các đồng nghiệp,

bản thân tôi mạnh dạn thực hiện sáng kiến “Sử dụng một số phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực trong giảng dạy chuyên đề “Cấu trúc của Trái Đất – Thạch quyển” Địa lí lớp 10 THPT” Tôi xin trình bày những điều rút ra từ thực tế giảng dạy của bản

thân trong quá trình thực hiện đề tài và mong muốn được chia sẻ cũng như sự đónggóp từ đồng nghiệp và những người quan tâm Với sáng kiến này, tôi hy vọng sẽ đónggóp một phần kinh nghiệm nhỏ bé của mình trong cuộc cách mạng đổi mới giáo dụccủa bản thân nói riêng và các đồng nghiệp nói chung

2 Tên sáng kiến

Sử dụng một số phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực trong giảng dạy chuyên

đề “Cấu trúc của Trái Đất – Thạch quyển” Địa lí lớp 10 THPT.

3 Tác giả sáng kiến:

- Họ và tên: Nguyễn Thị Hưởng

- Địa chỉ tác giả sáng kiến: GV Địa lí –THPT Lê Xoay – Vĩnh Tường – VĩnhPhúc

- Số điện thoại 0975655997 E_mail: nguyenhuong7988@gmail.com

4 Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến

- Họ và tên: Nguyễn Thị Hưởng

- Địa chỉ tác giả sáng kiến: GV Địa lí –THPT Lê Xoay – Vĩnh Tường – VĩnhPhú

5 Lĩnh vực sáng kiến áp dụng: Giảng dạy Địa lí lớp 10

6 Ngày sáng kiến được áp dụng: Tháng 10 năm học 2019 -2020.

7 Mô tả bản chất sáng kiến

7.1 Nội dung của sáng kiến

I Tổng quan về phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực

1 Phương pháp dạy học tích cực

1.1 Quan niệm về phương pháp dạy học tích cực

Phương pháp dạy học tích cực ( PPDH tích cực) là một thuật ngữ rút gọn , đượcdùng ở nhiều nước để chỉ những phương pháp giáo dục , dạy học theo hướng phát huytính tích cực , chủ động , sáng tạo của người học PPDH tích cực hướng tới việc hoạtđộng hóa , tích cực hóa hoạt động nhận thức của người học , tức là tập kết và o pháthuy tính tích cực của người học chứ không phải là tập kết vào phát huy tính tích cựccủa người dạy , tuy nhiên để dạy học theo phương pháp tích cực thì thầy giáo phải nỗlực nhiều so với dạy theo phương pháp thụ động

Trong phương pháp dạy học, tích cực được dùng với nghĩa là hoạt động, chủđộng, trái nghĩa với không hoạt động, thụ động chứ không dùng theo nghĩa trái vớitiêu cực

Phương pháp dạy học tích cực hướng tới việc hoạt động hóa, tích cực hóa hoạtđộng nhận thức của người học, nghĩa là tập trung vào phát huy tính tích cực của ngườihọc chứ không phải là tập trung vào phát huy tính tích cực của người dạy, tuy nhiên đểdạy học theo phương pháp tích cực thì giáo viên phải nỗ lực nhiều so với dạy theophương pháp thụ động

Muốn đổi mới cách học phải đổi mới cách dạy Cách dạy chỉ đạo cách học,nhưng ngược lại thói quen học tập của trò cũng ảnh hưởng tới cách dạy của thầy.Chẳng hạn, có trường hợp học sinh đòi hỏi cách dạy tích cực hoạt động nhưng giáoviên chưa đáp ứng được, hoặc có trường hợp giáo viên hăng hái áp dụng phương phápdạy học tích cực nhưng không thành công vì học sinh chưa thích ứng, vẫn quen với lốihọc tập thụ động Vì vậy, giáo viên phải kiên trì dùng cách dạy hoạt động để dần dầnxây dựng cho học sinh phương pháp học tập chủ động một cách vừa sức, từ thấp lêncao Trong đổi mới phương pháp dạy học phải có sự hợp tác cả của thầy và trò, sựphối hợp nhịp nhàng hoạt động dạy với hoạt động học thì mới thành công Như vậy,việc dùng thuật ngữ "Dạy và học tích cực" để phân biệt với "Dạy và học thụ động"

Bảng 1: So sánh đặc trưng của phương pháp dạy học cổ truyền

và phương pháp dạy học tích cực.

Dạy học cổ truyền Dạy học tích cực

Quan niệm Học là qúa trình tiếp thu và lĩnh hội,qua đó hình thành kiến thức, kĩ năng,

tư tưởng, tình cảm

Học là qúa trình kiến tạo; học sinhtìm tòi, khám phá, phát hiện, luyện tập, khai thác và xử lý thông tin,…

tự hình thành hiểu biết, năng lực và phẩm chất

Bản chất Truyền thụ tri thức, truyền thụ và

chứng minh chân lí của giáo viên

Tổ chức hoạt động nhận thức cho học sinh Dạy học sinh cách tìm ra chân lí

Mục tiêu Chú trọng cung cấp tri thức, kĩ

năng, kĩ xảo Học để đối phó với thi Chú trọng hình thành các năng lực(sáng tạo, hợp tác,…) dạy phương

cử Sau khi thi xong những điều đã học thường bị bỏ quên hoặc ít dùng đến.

pháp và kĩ thuật lao động khoa học, dạy cách học Học để đáp ứng những yêu cầu của cuộc sống hiện tại và tương lai Những điều đã học cần thiết, bổ ích cho bản thân học sinh và cho sự phát triển xã hội

Nội dung

Từ sách giáo khoa và giáo viên

Từ nhiều nguồn khác nhau: SGK,

GV, các tài liệu khoa học phù hợp, thí nghiệm, bảng tàng, thực tế…: gắn với:

- Vốn hiểu biết, kinh nghiệm và nhucầu của HS

- Tình huống thực tế, bối cảnh và môi trường địa phương

- Những vấn đề học sinh quan tâm

Phương pháp Các phương pháp diễn giảng, truyền thụ kiến thức một chiều.

Các phương pháp tìm tòi, điều tra, giải quyết vấn đề; dạy học tương tác

1.2 Các phương pháp dạy học tích cực

Trong các tài liệu về giáo dục học trên thế giới cũng như Việt Nam, các tác giả

có đề cập rất nhiều phương pháp dạy học tích cực Trên cơ sở tham khảo các tài liệu

đó, bản thân tôi xin trình bày một số phương pháp dạy học tích cực hữu hiệu và kháphổ biến hiện nay

Bảng 2: Giới thiệu một số phương pháp dạy học tích cực

Phương pháp dạy học nhóm Dạy học nhóm còn được gọi bằng những tên khác

nhau như: Dạy học hợp tác, Dạy học theo nhóm nhỏ,trong đó HS của một lớp học được chia thành cácnhóm nhỏ, trong khoảng thời gian giới hạn, mỗi nhóm

tự lực hoàn thành các nhiệm vụ học tập trên cơ sởphân công và hợp tác làm việc Kết quả làm việc củanhóm sau đó được trình bày và đánh giá trước toànlớp

Dạy học nhóm nếu được tổ chức tốt sẽ phát huy đượctính tích cực, tính trách nhiệm; phát triển năng lựccộng tác làm việc và năng lực giao tiếp của HS

Phương pháp nghiên cứu

trường hợp điển hình Nghiên cứu trường hợp điển hình là phương pháp sửdụng một câu chuyện có thật hoặc chuyện được viết

dựa trên những trường hợp thường xảy ra trong cuộcsống thực tiễn để minh chứng cho một vấn đề hay một

số vấn đề Đôi khi nghiên cứu trường hợp điển hình cóthể được thực hiện trên video hay một băng catset màkhông phải trên văn bản viết

Phương pháp giải quyết vấn

đề Dạy học (DH) phát hiện và giải quyết vấn đề (GQVĐ)là PPDH đặt ra trước HS các vấn đề nhận thức có

chứa đựng mâu thuẫn giữa cái đã biết và cái chưa biết,chuyển HS vào tình huống có vấn đề , kích thích họ tựlực, chủ động và có nhu cầu mong muốn giải quyếtvấn đề

Phương pháp đóng vai Đóng vai là phương pháp tổ chức cho HS thực hành, “

làm thử” một số cách ứng xử nào đó trong một tìnhhuống giả định `Đây là phương pháp nhằm giúp HSsuy nghĩ sâu sắc về một vấn đề bằng cách tập trungvào một sự việc cụ thể mà các em vừa thực hiện hoặcquan sát được Việc “diễn” không phải là phần chínhcủa phương pháp này mà điều quan trọng là sự thảoluận sau phần diễn ấy

Phương pháp trò chơi Phương pháp trò chơi là phương pháp tổ chức cho HS

tìm hiểu một vấn đề hay thể nghiệm những hành động,những thái độ, những việc làm thông qua một trò chơinào

Dạy học theo dự án ( Phương

pháp dự án) Dạy học theo dự án còn gọi là phương pháp dự án,trong đó HS thực hiện một nhiệm vụ học tập phức

hợp, gắn với thực tiễn, kết hợp lí thuyết với thực hành.Nhiệm vụ này được người học thực hiện với tính tựlực cao, từ việc lập kế hoạch đến việc thực hiện vàđánh giá kết quả thực hiện dự án Hình thức làm việcchủ yếu là theo nhóm Kết quả dự án là những sảnphẩm hành động có thể giới thiệu được

PP Bàn tay nặn bội Bàn tay nặn bột là một phương pháp dạy học tích cực

dựa trên thí nghiệm, nghiên cứu, áp dụng giảng dạycho các môn học tự nhiên Phương pháp này chú trọngtới việc hình thành kiến thức cho học sinh bằng các thínghiệm tìm tòi nghiên cứu để chính các em tìm ra câutrả lời cho các vấn đề được đặt ra trong cuộc sốngthông qua tiến hành thí nghiệm, quan sát, nghiên cứutài liệu hoặc điều tra

Với một vấn đề khoa học, học sinh có thể đặt ra câuhỏi, giả thiết từ hiểu biết ban đầu, tiến hành thínghiệm, nghiên cứu, kiểm chứng, so sánh, phân tích,thảo luận và đưa ra kết luận phù hợp Phương phápnày kích thích sự tò mò, ham mê khám phá của họcsinh.

PPDH theo góc Là một hình thức tổ chức hoạt động học tập theo đó

người học thực hiện các nhiệm vụ khác nhau tại vị trí

cụ thể trong không gian lớp học, đáp ứng nhiều phongcách học khác nhau Học theo góc người học được lựachọn họat động và phong cách học: Cơ hội “Khámphá”, ‘Thực hành”; Cơ hội mở rộng, phát triển, sángtạo; Cơ hội đọc hiểu các nhiệm vụ và hướng dẫn bằngvăn bản của người dạy; Cơ hội cá nhân tự áp dụng vàtrải nghiệm Do vậy, học theo góc kích thích ngườihọc tích cực thông qua hoạt động; Mở rộng sự thamgia, nâng cao hứng thú và cảm giác thoải mái, đảmbảo học sâu, hiệu quả bền vững, tương tác mang tính

cá nhân cao giữa thầy và trò, tránh tình trạng ngườihọc phải chờ đợi

2 Một số kĩ thuật dạy học tích cực

2.1 Quan niệm về kĩ thuật dạy học tích cực

Kỹ thuật dạy học là những biện pháp, cách thức hành động của của giáo viên vàhọc sinh trong các tình huống hành động nhỏ nhằm thực hiện và điều khiển quá trìnhdạy học

Các kỹ thuật dạy học tích cực là những kỹ thuật dạy học có ý nghĩa đặc biệttrong việc phát huy sự tham gia tích cực của HS vào quá trình dạy học, kích thích tưduy, sự sáng tạo và sự cộng tác làm việc của HS

Các kỹ thuật dạy học chưa phải là các phương pháp dạy học độc lập, chúng lànhững thành phần của phương pháp dạy học Kỹ thuật dạy học là đơn vị nhỏ nhất củaphương pháp dạy học Trong mỗi phương pháp dạy học có nhiều kỹ thuật dạy họckhác nhau, kỹ thuật dạy học khác với phương pháp dạy học Tuy nhiên, vì đều là cáchthức hành động của giáo viên và học sinh, nên kỹ thuật dạy học và phương pháp dạyhọc có những điểm tương tự nhau, khó phân biệt rõ ràng

Năng lực sử dụng các kỹ thuật dạy học khác nhau trong từng giáo viên và nóđược xem là rất quan trọng đối với người đứng lớp, nhất là trong bối cảnh đổi mớiphương pháp dạy học hiện nay ở trường phổ thông Rèn luyện để nâng cao năng lựcnày là một nhiệm vụ, một vấn đề thật cần thiết của mỗi giáo viên, nhằm đáp ứng yêucầu nâng cao chất lượng dạy và học ở nhà trường

2.2 Một số kĩ thuật dạy học tích cực

Các kĩ thuật dạy học tích cực rất phong phú và đa dạng Chúng ta có thể kể rarất rất nhiều các kĩ thuật dạy học tích cực Tuy nhiên, trong phạm vi khuôn khổ sángkiến, cá nhân tôi xin tập trung vào những kĩ thuật dạy học mà bản thân tôi nhận thấyrất phổ biến, dễ dàng áp dụng và đem lại hiệu quả cao trong quá trình giảng dạy

Hình 1: Một số kĩ thuật dạy học tích cực

Bảng 3: Giới thiệu một số kĩ thuật dạy học tích cực.

+ Vòng 1: Chuyên gia+ Vòng 2: Mảnh ghép

2 Kĩ thuật XYZ Là một kỹ thuật nhằm phát huy tính tích cực trong thảo

luận nhóm X là số người trong nhóm, Y là số ý kiến mỗingười cần đưa ra, Z là phút dành cho mỗi người

3 Kĩ thuật “bể cá” Là một kỹ thuật dùng cho thảo luận nhóm, trong đó một

nhóm HS ngồi giữa lớp và thảo luận với nhau, còn những

HS khác trong lớp ngồi xung quanh ở vòng ngoài theodõi cuộc thảo luận đó và sau khi kết thúc cuộc thảo luậnthì đưa ra những nhận xét về cách ứng xử của những HS

thảo luận.

4 Kĩ thuật “Ổ bi” Là một kỹ thuật dùng trong thảo luận nhóm, trong đó HS

chia thành hai nhóm ngồi theo hai vòng tròn đồng tâmnhư hai vòng của một ổ bi và đối diện nhau để tạo điềukiện cho mỗi HS có thể nói chuyện với lần lượt các HS ởnhóm khác

5 Kĩ thuật tia chớp Kỹ thuật tia chớp là một kỹ thuật huy động sự tham gia

của các thành viên đối với một câu hỏi nào đó, hoặcnhằm thu thông tin phản hồi nhằm cải thiện tình trạnggiao tiếp và không khí học tập trong lớp học, thông quaviệc các thành viên lần lượt nêu ngắn gọn và nhanhchóng (nhanh như chớp!) ý kiến của mình về câu hỏihoặc tình trạng vấn đề

6 Kĩ thuật “3 lần 3” Kỹ thuật “3 lần 3“ là một kỹ thuật lấy thông tin phản hồi

nhằm huy động sự tham gia tích cực của HS

HS được yêu cầu cho ý kiến phản hồi về một vấn đề nào

đó (nội dung buổi thảo luận, phương pháp tiến hành thảoluận ) Mỗi người cần viết ra: - 3 điều tốt; - 3 điều chưatốt; - 3 đề nghị cải tiến

7 Lược đồ tư duy Lược đồ tư duy (còn được gọi là bản đồ khái niệm) là

một sơ đồ nhằm trình bày một cách rõ ràng những ýtưởng mang tính kế hoạch hay kết quả làm việc của cánhân hay nhóm về một chủ đề Lược đồ tư duy có thểđược viết trên giấy, trên bản trong, trên bảng hay thựchiện trên máy tính

8 Kĩ thuật “trình bày

một phút” Đây là kĩ thuật tạo cơ hội cho HS tổng kết lại kiến thứcđã học và đặt những câu hỏi về những điều còn băn

khoăn, thắc mắc bằng các bài trình bày ngắn gọn và côđọng với các bạn cùng lớp Các câu hỏi cũng như các câutrả lời HS đưa ra sẽ giúp củng cố quá trình học tập củacác em và cho GV thấy được các em đã hiểu vấn đề nhưthế nào

9 Kĩ thuật động não Động não (công não hay còn được gọi là kích não) là một

kỹ thuật nhằm huy động những tư tưởng mới mẻ, độc đáo

về một chủ đề của các thành viên trong thảo luận Cácthành viên được cổ vũ tham gia một cách tích cực, khônghạn chế các ý tưởng (nhằm tạo ra "cơn lốc” các ý tưởng)

10 Kĩ thuật chia sẻ

nhóm đôi thuật do giáo sư Frank Lyman đại học Maryland giớiChia sẻ nhóm đôi (Think, Pair, Share) là một kỹ

thiệu năm 1981 Kỹ thuật này giới thiệu hoạt động làmviệc nhóm đôi, phát triển năng lực tư duy của từng cánhân trong giải quyết vấn đề

11 Kĩ thuật chia nhóm Khi tổ chức cho HS hoạt động theo nhóm, GV nên

sử dụng nhiều cách chia nhóm khác nhau để gây hứngthú cho HS, đồng thời tạo cơ hội cho các em được họchỏi, giao lưu với nhiều bạn khác nhau trong lớp Dướiđây là một số cách chia nhóm:

12 Kĩ thuật phòng

tranh hoặc hoạt động nhóm.Kĩ thuật này có thể sử dụng cho hoạt động cá nhân

- GV nêu câu hỏi/ vấn đề cho cả lớp hoặc cho cácnhóm

- Mỗi thành viên (hoạt động cá nhân) hoặc cácnhóm (hoạt động nhóm) phác hoạ những ý tưởng về cáchgiải quyết vấn đề trên một tờ bìa và dán lên tường xungquanh lớp học như một triển lãm tranh

- HS cả lớp đi xem "triển lãm" và có thể có ý kiếnbình luận hoặc bổ sung

- Cuối cùng, tất cả các phương án giải quyết đượctập hợp lại và tìm phương án tối ưu

13 Kĩ thuật “Hỏi và

trả lới”

Đây là KTDH giúp cho HS có thể củng cố, khắcsâu các kiến thức đã học thông qua việc hỏi và trả lời cáccâu hỏi

Kĩ thuật này có thể tiến hành như sau:

- GV nêu chủ đề

- GV (hoặc 1 HS) sẽ bắt đầu đặt một câu hỏi về chủ

đề và yêu cầu một HS khác trả lời câu hỏi đó

- HS vừa trả lời xong câu hỏi đầu tiên lại được đặttiếp một câu hỏi nữa và yêu cầu một HS khác trả lời

- HS này sẽ tiếp tục quá trình trả lời và đặt câu hỏicho các bạn cùng lớp, Cứ như vậy cho đến khi GVquyết định dừng hoạt động này lại

14 Kĩ thuật KWL- KWL do Donna Ogle giới thiệu năm 1986, vốn là

KWLH một hình thức tổ chức dạy học hoạt động đọc hiểu Học

sinh bắt đầu bằng việc động não tất cả những gì các em

đã biết về chủ đề bài đọc Thông tin này sẽ được ghi nhậnvào cột K của biểu đồ Sau đó học sinh nêu lên danh sáchcác câu hỏi về những điều các em muốn biết thêm trongchủ đề này Những câu hỏi đó sẽ được ghi nhận vào cột

W của biểu đồ Trong quá trình đọc hoặc sau khi đọcxong, các em sẽ tự trả lời cho các câu hỏi ở cột W.Những thông tin này sẽ được ghi nhận vào cột L

15 Kĩ thuật khăn trải

bàn Là hình thức tổ chức hoạt động mang tính hợp tác kếthợp giữa hoạt động cá nhân và hoạt động nhóm nhằm:

- Kích thích, thúc đẩy sự tham gia tích cực

- Tăng cường tính độc lập, trách nhiệm của cá nhân HS

- Phát triển mô hình có sự tương tác giữa HS với HS

16 Kĩ thuật hỏi

chuyên gia HS xung phong (hoặc theo sự phân công của GV) tạothành các nhóm "chuyên gia" về một chủ đề nhất định.

Các "chuyên gia" nghiên cứu và thảo luận với nhau vềnhững tư liệu có liên quan đến chủ đề mình được phâncông Nhóm "chuyên gia" lên ngồi phía trên lớp học Một

em trưởng nhóm "chuyên gia" (hoặc GV) sẽ điều khiểnbuổi "tư vấn", mời các bạn HS trong lớp đặt câu hỏi rồimời "chuyên gia" giải đáp, trả lời

Ngoài các kĩ thuật được nêu trên, còn có một số kĩ thuật khác như: kĩ thuật nói tíchcực, viết tích cực, trình bày một phút

II Sử dụng phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực trong giảng dạy Địa lí 10 chuyên đề “Cấu trúc của Trái Đất Thạch quyển”

1 Giới thiệu chung về chuyên đề

Trong chương trình Địa lí lớp 10 (Ban cơ bản) nội dung phần Cấu trúc của TráiĐất – Thạch quyển được xây dựng từ bài 7 đến hết bài 10 và dạy theo thời lượng 5 tiết(theo phân phối chương trình)

 Tiết 7 - Bài 7: Cấu trúc của Trái Đất – Thạch quyển – Thuyết kiến tạo mảng

 Tiết 8 - Bài 8: Tác động nội lực đến địa hình bề mặt Trái Đất

 Tiết 9 - Bài 9: Tác động ngoại lực đến địa hình bề mặt Trái Đất

 Tiết 10 – Bài 9: Tác động ngoại lực đến địa hình bề mặt Trái Đất (tt)

 Tiết 10 - Bài 10: Thực hành- Nhận xét sự phân bố các vành đai động đất, núimửa và các dãy núi trẻ trên bản đồ

Căn cứ vào thời lượng chương trình và căn cứ vào tình hình thực tiễn giảng dạy,dưới sự cho phép và tạo điều kiện của Ban giám hiệu nhà trường trong việc cho phépgiáo viên tự xây dựng các chuyên đề, chủ đề dạy học Tôi đã lập kế hoạch tổ chức dạyhọc chuyên đề “ Cấu trúc của Trái Đất – Thạch quyển” vẫn đảm bảo thời lượng dạy là

5 tiết theo phân phối chương trình, tuy nhiên có sự điều chỉnh cụ thể trong một số tiếtnhư sau

Bảng 4: KẾ HOẠCH TỔ CHỨC DẠY VÀ HỌC CHUYÊN ĐỀ

“CẤU TRÚC CỦA TRÁI ĐẤT – THẠCH QUYỂN”

+ Chia nhóm, giao nhiệm vụ cho học sinh tìm hiểu về tác động nội

lực, ngoại lực đến địa hình bề mặt Trái Đất (yêu cầu các nhóm thể

hiện sản phầm trên giấy A1, A2.)

1 tiết

9 Các nhóm tiếp tục hoàn thiện sản phầm trên lớp, GV theo dõi và định

10 Trưng bày, báo cáo các sản phẩm, các nhóm tiến hành thuyết trình

sản phẩm và theo dõi các sản phẩm của nhau 1 tiết

11 Dạy và học bài Thực hành, kết hợp ôn lại kiến thức toàn chuyên đề

thông qua một số bài tập nhận thức và trò chơi

1 tiết

Tổng Chuyên đề 5 tiếtNhư vậy, chuyên đề “Cấu trúc của Trái Đất – Thạch quyển” được xây dựng vớithời lượng 5 tiết theo đúng thời lượng quy định Trong quá trình thực hiện chuyên đề,tôi có sử dụng các phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực khác như phương pháp tròchơi, bàn tay nặn bột, kĩ thuật mảnh ghép, kĩ thuật chuyên gia, kĩ thuật khăn trải bàn,

kĩ thuật 3 lần 3

2 Nội dung chuyên đề

2 1 Mô tả chuyên đề

Chuyên đề bao gồm kiến thức từ bài 7 đến hết bài 10 với nội dung chính như sau

- Cấu trúc của Trái Đất Thạch quyển, thuyết kiến tạo mảng

- Tác động nội lực và ngoại lực đến địa hình bề mặt Trái Đất

- Thực hành: Xác định vành đai động đất, núi lửa, các vùng núi trẻ

2.2 Thời lượng

o Số tiết học trên lớp: 5 tiết

o Lớp áp dụng: 10A6 (sĩ số 40 HS bao gồm 21 nam, 19 nữ)

3 Tổ chức dạy học chuyên đề

TÊN CHUYÊN ĐỀ: CẤU TRÚC TRÁI ĐẤT – THẠCH QUYỂN

I Mục tiêu chuyên đề

1.1 Kiến thức

- Hiểu cấu trúc Trái Đất, phân biệt được các lớp cấu tạo của Trái Đất

- Trình bày khái niệm thạch quyển, nội dung thuyết kiến tạo mảng

- Hiểu khái niệm nội lực, ngoại lực, nguyên nhân sinh ra nội lực ngoại lực

- Trình bày được tác động nội lực, ngoại lực đến đến địa hình bề mặt TĐ

- Phân tích được mối quan hệ giữa nội lực và ngoại lực

- Hiểu và giải thích được sự phân bố các vành đai động đất, núi lửa và các dãynúi trẻ trên bản đồ

1.2 Kỹ năng

- Quan sát và nhận xét cấu trúc Trái Đất, tác động của nội lực, ngoại lực đến địahình bề mặt TĐ, sự phân bố các vành đai động đất núi lửa qua tranh ảnh, hình vẽ,

- Kỹ năng giao tiếp giữa học sinh với học sinh và giữa học sinh với giáo viên

- Kỹ năng thuyết trình, sử dụng công nghệ thông tin bằng việc thiết kế thông tin đồhọa (Infograpic)

1.3 Thái độ

- Say mê nghiên cứu khoa học về các vấn đề tự nhiên

- Hứng thú và quan tâm với công tác bảovệ môi trường, phòng tránh thiên tai

1.4 Năng lực

- Năng lực tự học nghiên cứu các tài liệu và thông tin thu thập được.

- Năng lực giải quyết vấn đề thể hiện thông qua việc phát hiện vấn đề và giải quyếtcác vấn đề ở địa phương

- Năng lực sử dụng ngôn ngữ thể hiện qua việc học sinh thuyết trình và trao đổikiến thức với nhau và với giáo viên

- Năng lực sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông để thu thập thông tin chochuyên đề : SGK, internet,…

- Năng lực hợp tác trong thảo luận nhóm và phân công công việc cho các thànhviên trong nhóm

- Năng lực tự quản lí khi phân chia thờii lượng cho từng tiểu chủ đề

2 Chuẩn bị của giáo viên và học sinh

2 1 Đối với giáo viên

- Tranh ảnh, bản đồ, video clip liên quan đến nội dung bài học

- Bản tiêu chí đánh giá

- Phiếu học tập

- Sách giáo khoa, máy tính

2.2 Đối với học sinh

- SGK, vở ghi, bút

- Máy vi tính

- Các đồ dùng liên quan làm mô hình Trái Đất và mô hình núi lửa

3 Tiến trình dạy và học (theo từng tiết)

*********************************************************************

Tiết 7 : CẤU TRÚC TRÁI ĐẤT THẠCH QUYỂN.

THUYẾT KIẾN TẠO MẢNG

- Ổn định lớp.

- Các hoạt động học tập:

Hoạt động 1: Khởi động (3 - 5 phút)

1 Mục tiêu: Tạo hứng thú và giới thiệu bài

2 Phương pháp: phương pháp trò chơi

3 Kĩ thuật: Động não

Giáo viên chuẩn bị 1 quả trứng gà đã luộc chín Giáo viên gọi 1 học sinh lên bảngchơi trò chơi bóc trứng trong vòng 30 giây bóc làm sao để lộ ra một góc của lòng đỏtrứng, lòng trắng trứng và còn giữ 1 góc phần vỏ trứng

Giáo viên hỏi học sinh phía dưới: Em thấy quả trứng được chia làm mấy lớp, lànhững lớp nào?

Học sinh trả lời, Giáo viên nhận xét chuẩn kiến thức

Dẫn dắt vào bài học: Trong nội dung bài học ngày hôm nay chúng ta sẽ tìm hiểu vềmột vật thể có kích cỡ lớn hơn gấp nhiều lần quả trứng nhưng cũng có cấu trúc ba lớptương tự Đó là Trái Đất của chúng ta Bài mới: Cấu Trúc Trái Đất Thuyết kiến TạoMảng

Hoạt động 2 : Tìm hiểu cấu trúc Trái Đất (15 phút)

Bước 1: GV sử dụng kĩ thuật khăn trải bàn, chia

lớp thành 10 nhóm (mỗi nhóm 4 HS tức 2 bàn liền

nhau)

Bước 2: GV chiếu thêm hình vẽ đã chuẩn bị (lát

cắt theo một góc Trái Đất từ Vỏ cho đến nhân trong

cùng của Trái Đất), Yêu cầu học sinh quan sát hình

ảnh cấu trúc của Trái Đất và đọc thông tin trong

SGK Dựa vào hình vẽ, học sinh tìm hiểu các kiến

thức

- Giới hạn, đặc điểm lớp vỏ Trái Đất

- Giới hạn, đặc điểm lớp Manti

- Giới hạn, đặc điểm lớp Nhân

I Cấu trúc của trái đất

- Cấu trúc của Trái Đất baogồm 3 lớp: Lớp vỏ Trái Đất, lớpManti, lớp Nhân

1 Lớp vỏ Trái Đất

2 Bao Manti

3 Nhân Trái Đất

- Khái niệm thạch quyển.

Bước 3: Từng HS tự viết vào góc giấy của

mình, sau đó cả nhóm thống nhất nội dung lại và

ghi vào phần chung

Bước 4: GV gọi đại diện1 nhóm HS lên bảng

trình bày, các HS khác lắng nghe nhận xét bổ sung

Bước 5: HS khác nhận xét, GV chuẩn kiến

- Sơ đồ, hệ thống hoá kiến thức từ nội dung bài học

2 Phương Thức:

- Phương pháp nêu và giải quyết vấn đề, kĩ thuật phân tích video

3 Tổ chức hoạt động:

- Bước 1: GV giới thiệu qua về Thuyết kiến tạo

mảng

- Bước 2: GV chiếu một đoạn phim (video)

ngắn về thuyết kiến tạo mảng, tiếp xúc của các

mảng kiến tạo GV yêu cầu học sinh theo dõi đoạn

phim kết hợp thông tin trong SGK để trả lời một số

câu hỏi sau khi đoạn phim kết thúc )

II Thuyết kiến tạo mảng

- Vỏ Trái Đất trong quátrình hình thành của nó đã bịbiến dạng do các đứt gãy vàtách ra thành một số đơn vịkiến tạo Mỗi đơn vị là mộtmảng cứng có thể dịch chuyểntrên bao Manti, gọi là các mảngkiến tạo

- Thạch quyển bao gồm 7mảng kiến tạo chính và một sốmảng nhỏ

- Các mảng kiến tạo luôndịch chuyển (Nguyên nhân

(Ảnh cắt từ video “Thuyết kiến tạo mảng”)

? Thạch quyển được cấu tạo bởi mấy mảng kiến

? Kết quả của các kiểu tiếp xúc đó?

Bước 3 : Học sinh trả lời các câu hỏi.

Bước 4: Giáo viên nhận xét chuẩn kiến thức.

chuyển dịch của các mảng kiếntạo là do hoạt động của các dòngvật chất quánh dẻo và có nhiệt

độ cao trong tầng Manti trên)

Hoạt động 4 Luyện tập (5 phút)

1.Mục tiêu: Nhằm củng cố lại kiến thức đã học.

2 Phương pháp – kĩ thuật: kĩ thuật chia sẻ nhóm đôi

3 Tổ chức: GV gọi 2 bạn học sinh, cung cấp một số từ khóa Chỉ có một HS có

được các từ khóa và miêu tả bằng ngôn ngữ để làm sao bạn học sinh còn lại đoánđược Mỗi từ khóa đúng được 1 điểm

- Vận dụng kiến thức bài học nhằm liên hệ thực tiễn hoặc vận dụng để học sinh

phát triển theo định hướng năng lực

2 Nội dung:

- GV yêu cầu HS: Dựa trên nội dung bài Cấu trúc Trái Đất, Thạch quyển, Thuyếtkiến tạo mảng mà các em vừa học, em tự làm mô hình về cấu trúc Trái Đất, hoặc sángtác một câu chuyện hoặc một bài nhạc, bài thơ liên quan đến nôi dung này.

- Lưu ý: Nếu không còn thời gian, GV có thể giao HS về nhà hoàn thiện

3 Đánh giá: GV khuyến khích, động viên các HS làm bài và nhận xét sản phẩm

của HS

PHỤ LỤC:

MỘT SỐ HÌNH ẢNH MÔ HÌNH CẤU TRÚC TRÁI ĐẤT CỦA HS (ST)

“CHUYỆN TÌNH CÁC MẢNG KIẾN TẠO”

Câu chuyện tình kiến tạo là câu chuyện xoay tình cảm rắc rối của các mảng kiến tạo sống chung trên ngôi làng “Thạch quyển” Trước đó Á Âu rất yêu thương và gần gũi khăng khít với Bắc Mỹ, Nam Mỹ và Phi yêu nhau; chỉ có Nam Cực với trái tim băng giá của mình là không bị xao động bởi những câu chuyện tình lâm ly bi đát.

Câu chuyện bắt đầu khi tình yêu Âu Á và Bắc Mỹ gặp những vết rạn nứt Khi mâu thuẫn quá lớn cộng với áp lực từ người mẹ Manti đã dẫn đến Âu Á và Bắc Mỹ buộc phải chia tay Việc

2 bạn trẻ phải tách xa nhau, đã gây ra những vết thương lòng sâu sắc như vết sẹo dài được chôn vùi nơi trái tim sâu thẳm (sống núi ngầm đại dương).

Nói về Á – Âu, sau mối tình tan vỡ với Bắc Mĩ, Á Âu cũng đã gặp được tình yêu đích thực của đời mình là Ấn – Úc Với tình cảm của mình, cả hai ngày càng thu hẹp khoảng cách, tiến tới hôn nhân, sống hạnh phúc với nhau và sinh ra đứa con là Dãy núi trẻ Hymalaya mạnh mẽ, đồ

sộ, với đỉnh Everest cao nhất thế giới

(Trích “chuyện tình kiến tạo” – Nguyễn Thị Hương Ly HS lớp 10A6)

- Hiểu khái niệm nội lực, nguyên nhân sinh nội lực

- Hiểu tác động nội lực đến địa hình bề mặt Trái Đất thông qua vận động theophương thẳng đứng và vận động theo phương nằm ngang

- Hiểu khái niệm ngoại lực, nguyên nhân sinh ra và các tác nhân ngoại lực

- Trình bày được khái niệm quá trình phong hóa và phân biệt được các loại phonghóa Trình bày được tác động của quá trình phong hóa đến địa hình bề mặt TĐ

- Hiểu và phân biệt được các quá trình bóc mòn, vận chuyển, bồi tụ và biết được tácđộng của các quá trình này đến địa hình bề mặt TĐ

- Phân tích được mối quan hệ giữa ba quá trình bóc mòn, vận chuyển và bồi tụ

1.2 Kỹ năng

- Quan sát và nhận xét tác động của các quá trình phong hóa đến địa hình bề mặt

TĐ qua tranh ảnh, hình vẽ,

- Kỹ năng giao tiếp giữa học sinh với học sinh và giữa học sinh với giáo viên

- Kỹ năng thuyết trình, cách thức tổ chức hoạt động nhóm, hệ thống hóa kiếnthức bằng sơ đồ tư duy

1.3 Thái độ

- Say mê nghiên cứu khoa học về các vấn đề tự nhiên

- Hứng thú và quan tâm với công tác bảovệ môi trường, phòng tránh thiên tai

1.4 Năng lực

- Năng lực tự học nghiên cứu các tài liệu và thông tin thu thập được

- Năng lực giải quyết vấn đề thể hiện thông qua việc phát hiện vấn đề và giảiquyết các vấn đề ở địa phương

- Năng lực sử dụng ngôn ngữ thể hiện qua việc học sinh thuyết trình và trao đổikiến thức với nhau và với giáo viên

- Năng lực sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông để thu thập thông tin chochuyên đề : SGK, internet,…

- Năng lực sử dụng công nghệ thông tin để thiết kế sản phẩm dưới dạng đồ họathông tin (infographic)

- Năng lực hợp tác trong thảo luận nhóm và phân công công việc cho các thànhviên trong nhóm

- Năng lực tự quản lí khi phân chia thờii lượng cho từng tiểu chủ đề

2 Chuẩn bị của giáo viên và học sinh

2.1 Chuẩn bị của giáo viên

HOẠCH GV khái quát kiến thức nội dung bài 8, bài 9 GV giới thiệu về thiết kế Infographic

GV chia nhóm chuyên gia và giao nhiệm vụ cho từngnhóm

Sau tiết 8 trên lớp, các em có thời gian khoảng 4 ngày đểtrao đổi làm việc theo nhóm

2 THIẾT KẾ HS làm việc trên lớp (theo nhóm)

GV quan sát ý thức làm việc của HS, sản phẩm của cácnhóm, có định hướng và hướng dẫn thêm cho HS

HS bước đầu có sản phẩm cơ bản

Sau tiết 9, các em có khoảng 3 ngày để tiếp tục hoànthiện sản phẩm

3 BÁO CÁO &

ĐÁNH GIÁ HS treo sản phẩm infographic đã in ra (tạm gọi là poster)GV tách nhóm chuyên gia, chia nhóm mới được gọi là

1 Mục tiêu: Tạo hứng thú và giới thiệu bài

2 Phương pháp/kĩ thuật: phương pháp nêu và giải quyết vấn đề/ kĩ thuật tia chớp

3 Tiến hành

- GV đặt câu hỏi yêu cầu HS trả lời: Em hãy cho biết, nơi được coi là đỉnh núi caonhất TG và nơi sâu nhất Thế giới hiện nay?

- GV gọi HS nào giơ tay nhanh nhất để trả lời

- GV chuẩn kiến thức, giới thiệu vào bài

Hình 2: Đỉnh Everest Hình 3: Vực Mariana