Không dừng lại ở đó, Tô Hoài đã chỉ ra con đường đúng đắn, giải thoái cho chính mình của người dân miền núi để họ đi “từ thung lũng đau thương tới những cánh đồng vui”, rằng chỉ có đấu t[r]
Trang 1ĐỀ BÀI (Câu nghị luận văn học)
Cảm nhận về diễn biến tâm lý và hành động của Mị trong đêm đông trên núi cao cắt dây cởi trói cho A Phủ Từ đó, nhận xét về tấm lòng nhân đạo sâu sắc mà nhà văn Tô Hoài dành cho người lao động nghèo vùng cao trước Cách mạng tháng Tám
BÀI LÀM
Nhà văn Sedrin đã từng nhận định: “Văn học nằm ngoài quy luật của sự băng hoại, chỉ mình nó không thừa nhận cái chết.” Vậy điều gì đã làm
nên sự bất tử của những tác phẩm văn chương chân chính? Phải chăng chính là ở tấm lòng và tư tưởng của người cầm bút luôn hướng tới việc phản ánh chân thực và sâu sắc cuộc đời, con người “Vợ chồng A Phủ” của Tô Hoài là một minh chứng hùng hồn cho sức mạnh của văn học Thiên truyện là bức tranh sống động về những người lao động vùng cao Tây Bắc trước Cách Mạng, không cam chịu sự đày ải của bọn thực dân chúa đất đã vùng lên phản kháng, đi tìm cuộc sống tự do Để khắc họa sống động quá trình thức tỉnh và vùng lên ấy, Tô Hoài đã viết lên những trang văn lay động cảm xúc liên quan tới nhân vật Mị Đặc biệt ta phải kể đến hành động táo bạo của Mị trong đêm đông cắt dây cởi trói cứu A Phủ
và chính mình
Nhắc tới Tô Hoài là ta nhắc tới một cây đại thụ tỏa bóng xuống cánh rừng văn học Việt Nam hiện đại Đó là cuộc đời sáng tạo và bền bỉ không ngừng với số lượng tác phẩm đạt tới mức kỉ lục: gần 200 đầu sách Văn
Tô Hoài thiên về việc phản ánh sâu sắc về sự thật cuộc đời và con người
Ông từng quan niệm: “Viết văn là quá trình đấu tranh để nói lên sự thật,
đã là sự thật thì không tầm thường cho dù phải đập vỡ thần tượng trong lòng bạn đọc.” Với vốn hiểu biết phong phú, ngôn ngữ trong sáng, gần
gũi, tác phẩm của Tô Hoài đã thu hút được nhiều thế hệ độc giả “Vợ chồng A Phủ” được sáng tác năm 1952, in trong tập “truyện Tây Bắc” cùng “Mường Giơn” và “Cứu đất cứu Mường” Tác phẩm là kết quả chuyến đi thực tế dài tám tháng cùng bộ đội vào giải phóng miền Tây Bắc năm 1952 của Tô Hoài Trong chuyến đi này, nhà văn đã có dịp chung sống cùng những người dân tộc thiểu số từ khu du kích tới những bản
làng mới được giải phóng Ông tâm sự: “Cảnh vật và con người nơi đây
đã để thương để nhớ cho tôi nhiều quá!” Việc “Vợ chồng A Phủ” ra đời
như một món quà tình nghĩa mà Tô Hoài muốn gửi tặng cho con người và mảnh đất nơi đây
Trang 2Tô Hoài từng quan niệm: “nhân vật là linh hồn và là trụ cột của tác phẩm” Thật vậy, trong văn xuôi, đặc biệt là thể loại truyện ngắn, nhân
vật là nơi tập trung hết thảy và giải quyết hết thảy Việc xây dựng nhân vật chính là dụng ý nghệ thuật của nhà văn từ đó nhà văn bộc lộ nội dung,
tư tưởng và tình cảm Trong “Vợ chồng A Phủ”, Mị là nhân vật chính, là linh hồn của tác phẩm Đây là cô gái có nhiều phẩm chất đáng trân trọng: xinh đẹp, tài năng, hiếu thảo và đặc biệt là có khát khao sống, khát khao
tự do mãnh liệt Tuy nhiên, chỉ vì món nợ truyền kiếp mà cha mẹ để lại,
Mị đã bị bắt làm con dâu gạt nợ nhà Thống Lí Từ giây phút này, Mị luôn
bị bóc lột, xúc phạm, chà đạp về tinh thần lẫn thể xác, bị tước đi quyền làm người Mị dần trở nên vô cảm và câm lặng Khát khao sống mãnh liệt của Mị được bùng lên trong đêm tình mùa xuân nhưng rồi đã bị A Sử vùi dập một cách không thương tiếc Tưởng chừng như cuộc đời Mị mãi mãi sống trong câm lặng, tủi hờn Nhưng không, Mị lại một lần thức tỉnh trong đêm đông, Mị đã có hành động táo bạo, mạnh mẽ cắt dây trói giải cứu A Phủ
Những ngày đông trên núi cao dài và buồn, không chỉ vậy còn thêm cái rét cắt da cắt thịt của gió đông Đêm nào Mị cũng dậy thổi lửa, hơ tay
hơ chân không biết bao nhiêu lần Thói quen của Mị là vậy Cũng tại đây,
Mị đối diện A Phủ - một nạn nhân của cha con thống lí bị trói đứng đến gần chết vì để hổ ăn mất nửa con bò Hoàn cảnh bi thương này đã có tác động mạnh mẽ tới Mị, để từ đây Mị đã có sự chuyển biến sâu sắc về mặt tình cảm, nhận thức
Ban đầu, Mị dậy thổi lửa, hơ lửa Thói quen để làm giảm cơn buốt giá của đêm đông hay sự cô lạnh của tâm hồn? Mỗi lần như vậy, A Phủ đều trừng mắt lên nhìn Mị, ánh mắt như cầu xin lòng thương như oán trách? Nhưng Mị vẫn dửng dưng, thản nhiên như không có chuyện gì xảy ra
Bởi vì “A Phủ có là cái xác chết đứng đấy thì Mị vẫn thế thôi”.
Vì sao một cô gái từng trẻ trung, xinh đẹp, yêu đời như vậy mà lại trở nên lạnh lùng, vô cảm trước tình cảnh đau thương của người khác Phải chăng là do việc bắt người, trói người đến chết đã quá quen thuộc ở chốn địa ngục trần gian này rồi? Thế nên dù không phải A Phủ mà là một người nào khác thay thế vào, Mị cũng chẳng có bận tâm Hơn nữa, trong chuỗi ngày đau khổ tột cùng của A Phủ như hiện giờ cũng là những ngày
bi thương của Mị Mị cũng đã từng thức tỉnh trong đêm mùa xuân nhưng lại bị A Sử vùi dập trói buộc một cách không thương tiếc Ngọn lửa đang cháy kia như tia sống nhỏ nhoi, mỏng manh của Mị Tuy nhiên, nó chỉ có thể sưởi ấm được thân xác lạnh lẽo của Mị chứ không thể làm tan chảy
Trang 3được một tâm hồn đã đóng băng Việc Mị dậy thổi lửa như một thói quen, đến cả khi bị A Sử đá ngã lăn ra cửa bếp, hôm sau Mị vẫn trở mình dậy Chỉ một mình với ngọn lửa và chỉ biết có ngọn lửa mà thôi
Tuy nhiên, Mị đã có thay đổi lớn về mặt tình cảm khi nhìn thấy giọt
nước mắt của A Phủ: “Một dòng nước mắt lấp lánh bò xuống hai hõm
má đã xám đen lại” Đây hẳn là một chi tiết nghệ thuật đắt giá đã đánh
dấu một bước chuyển biến mạnh mẽ trong Mị Đầu tiên, giọt nước mắt kia tái hiện lên hiện thực đầy bi thương của A Phủ Anh từng là một chàng trai khỏe mạnh, một đứa con của núi rừng chuyên căm ghét thế lực cường quyền, giờ đây phải rơi giọt nước mắt tủi hờn bất lực vì cái chết đã cận kề Qua giọt nước mắt, Tô Hoài đã gián tiếp lên án tội ác của nhà Thống Lí đã đẩy con người ta đến bước đường cùng, cận kề cái chết Nhà
văn Nam Cao đã từng viết “Nước mắt là giọt châu của loài người”,
chính giọt châu này là chất xúc tác đã tác động mạnh mẽ tới suy nghĩ của Mị
Đầu tiên, Mị nhận ra được hoàn cảnh hiện tại của mình khi nhìn thấy giọt nước mắt kia của A Phủ Mị chợt nhớ ra bản thân mình trong đêm mùa xuân trước Bị A Sử trói quấn cả tóc vào cột nhà, đau không cựa được Mị khóc, nước mắt nước mũi rớt xuống miệng, xuống cổ, không thể lau đi được Mị đã biết thương lấy chính bản thân mình Từ đó, Mị
cũng nhận ra được nỗi đau của A Phủ: “Trời ơi, chúng nó trói người đến chết mất thôi” Hai chữ “Trời ơi” tuy ngắn nhưng cũng đủ hiểu được Mị
đã và đang có sự chuyển biến về mặt tình cảm Con người lúc nãy vừa tỏ
vẻ dửng dưng, vô cảm giờ đây đã nhìn nhận ra sự việc rằng A Phủ sẽ
“chết rét, chết đói, phải chết” Đó hẳn là cái chết đau đớn ai oán Mị vốn
đã bị bắt làm dâu trong cái nhà này, dù gì đi nữa cũng phải kết thúc cuộc đời tại đây Đó là thân phận của Mị Nhưng còn A Phủ? Chẳng phải chúng làm vậy là quá tàn ác hay sao? Trong đầu Mị bây giờ đang hiện lên
ba cuộc đời: cuộc đời của Mị bị đày đọa đến vô cảm, cuộc đời của A Phủ
bị trói oan và cuộc đời của người chị dâu đã chết trong căn nhà này Mị giờ đây đã hoàn toàn nhận thức được tội ác kinh hoàng của nhà Thống Lí, rằng chúng quá tàn nhẫn khi đối xử với một kiếp người như vậy Cũng từ đây, Tô Hoài đã hoàn toàn nhập tâm vào Mị để thể hiện sâu sắc tâm trạng
và suy nghĩ đan cài lẫn lộn trong lòng Mị
Chỉ khi có suy nghĩ đúng thì mới dẫn tới việc có hành động đúng Từ tình thương người Mị nhận ra rằng việc A Phủ chết ở đây là hoàn toàn
không công bằng Và “Bọn chúng thật độc ác”, tức là căm phẫn tội ác.
Đó là sự thay đổi về nhận thức của Mị Nhưng lúc này, Mị vẫn còn đang
Trang 4bị kiểm soát bởi con ma nhà Thống Lí “Đám than đã vạc hẳn lửa” Trong đầu Mị lúc này đang diễn ra quá trình đấu tranh nội tâm sâu sắc và cũng rất phức tạp Nếu Mị giải cứu cho A Phủ, Mị sẽ hoàn thành được mong muốn của mình, nhưng sau đó, Mị sẽ bị trói thay vào chỗ A Phủ Nhưng rồi nghĩ tới hoàn cảnh này, Mị cũng không thấy sợ nữa Lòng thương người và khát khao tự do đã chiến thắng được con ma nhà Thống Lí và nỗi sợ hãi bao lâu nay của Mị Ngọn lửa hi vọng sau nhiều thời gian ấp ủ của Mị giờ đang được thổi bùng lên Mị đã có trong mình suy nghĩ giải cứu A Phủ Điều này đã dẫn tới hành động cắt dây trói giải cứu A Phủ Không còn chút phân vân, Mị rút con dao nhỏ cắt dây mây ra cắt dây trói cho A Phủ và chỉ kịp thốt lên: “Đi ngay!” Câu văn ngắn gọn, giọng điệu gấp gáp nhưng cũng phần nào tạo nên cảm giác vừa căng thẳng, vừa
hốt hoảng của Mị Khi nhìn thấy A Phủ chạy xuống chân núi “Mị đứng lặng trong bóng tối” Câu văn chỉ có sáu chữ được đứng riêng thành một
đoạn văn, tạo chiều sâu của tình huống Đây là lúc Mị đấu tranh nội tâm gay gắt nên đi hay ở lại Một lần nữa, Mị lại có trong mình những mâu thuẫn về mặt suy nghĩ Nếu Mị chọn ở lại, nhà thống lí sẽ lại bắt Mị, lại trói Mị như cái đêm oan nghiệt năm nào Và cuộc đời Mị sẽ đành kết thúc
ở nơi địa ngục trần gian này Vốn dĩ, Mị đã mang trong mình khát khao
tự do, Mị đã dám vượt qua con ma nhà thống lí thì hà cớ gì lại không chạy theo A Phủ, từ bỏ đi những quá khứ đau buồn ở phía sau? Rồi Mị
vùng chạy theo A Phủ thật “Ở đây thì chết mất”, Mị đã nhận thức được
sự thật rằng cuộc đời mình sẽ trở nên đau khổ và lụi tàn như thế nào nếu
ở lại Chỉ có cách này, Mị mới có thể giải thoái được chính cuộc đời đen tối của mình Qua hành động này, ta càng cảm nhận được rõ nét sức sống tiềm tàng, khát khao sống mãnh liệt của cô gái trẻ
Có thể nói, hành động cắt nút dây mây cởi trói cho A Phủ tuy là hành động bất ngờ, táo bạo nhưng lại hoàn toàn hợp lí với diễn biến tâm trạng của nhân vật Mị Nếu Mị đã từng vô cảm, dửng dưng trước tình cảnh bi thương của người khác cũng chỉ là do tội ác của nhà thống lí đã quá tàn nhẫn Bản chất con người Mị vẫn luôn tồn tại lòng ham sống, sự đấu tranh, căm ghét cái Ác Cô gái ấy đã từng cầu xin cha được ăn lá ngón để chấm dứt cuộc đời mình Cô gái ấy cũng đã từng vùng bước đi trong đêm tình mùa xuân mặc dù cho sợi dây trói siết chặt Hành động cởi trói của
Mị hoàn toàn hợp lý và logic trong diễn biến tâm lí của Mị bởi cô là người ham sống, yêu đời và khao khát tự do mãnh liệt Từ đây, nhà văn
đã tố cáo tội ác của bọn chúa đất miền núi
Trang 5Với hành động táo bạo ấy, nhà văn Tô Hoài đã ngợi ca sâu sắc lòng ham sống, khát khao sống mãnh liệt của nhân vật Mị Ông đã đồng cảm, xót thương trước số phận bi thương của Mị nói riêng cũng như số phận của những người lao động miền núi nói chung Qua tác phẩm, ta có thể cảm nhận được tình cảm sâu sắc của Tô Hoài dành cho từng nhân vật Không chỉ vậy, Tô Hoài còn gián tiếp lên án, tố cáo tội ác của cha con thống lí, tội ác của thế lực phong kiến đã đẩy con người tới mức đường cùng Nhà văn đã phản ánh chân thực cuộc sống cùng cực của người dân nghèo miền núi Không dừng lại ở đó, Tô Hoài đã chỉ ra con đường đúng
đắn, giải thoái cho chính mình của người dân miền núi để họ đi “từ thung lũng đau thương tới những cánh đồng vui”, rằng chỉ có đấu tranh chống
áp bức bất công mới giải phóng được cuộc đời
Tác phẩm “Vợ chồng A Phủ” là một bức tranh sinh động của Tô Hoài, miêu tả những cuộc đời bất hạnh và ca ngợi sức mạnh tiềm tàng, khát khao sống của họ Nhà văn đã sử dụng những ngôn ngữ trong sáng, giản dị, gần gũi để làm nên thiên truyện của mình Với lối kể truyện trần thuật linh hoạt và giọng điệu giàu chất thơ càng làm thêm nổi bật của tác phẩm Đặc biệt ta phải kể đến tài miêu tả tâm lí nhân vật sâu sắc của Tô Hoài qua nhân vật Mị Tác giả như hóa thân vào nhân vật, làm bộc lộ những phẩm chất đẹp đẽ của Mị Nhà văn còn tạo dựng nên tình huống truyện đặc sắc và thu hút độc giả Tất cả đã tạo nên tầm vóc nhà văn lớn mang tên Tô Hoài
Nhà văn Nga Ai-ma-top đã từng cho rằng: “ Tác phẩm chân chính không bao giờ kết thúc ở trang cuối cùng, không bao giờ hết khả năng kể truyện khi các câu chuyện về nhân vật đã kết thúc” “Vợ chồng A Phủ”
khép lại song vẫn để lại trong lòng người đọc ấn tượng sâu sắc về vẻ đẹp, sức sống kì diệu của con người Nó truyền cho ta niềm ham sống, niềm tin tưởng mãnh liệt vào chính bản thân mình bởi sứ mệnh của con người
là sống chứ không phải tồn tại
(Phùng Mai Anh, học sinh lớp 12A6 trường THPT Nguyễn Thái Học)