- Trường hợp nhà nước thu hồi đất để thực hiện dự án công trình thủy điện Tuyên Quang - Về phạm vi không gian và thời gian, luận văn nghiên cứu các quy định của pháp luật về thu hồi [r]
Trang 1Phát triển thủy điện với việc bảo đảm quyền con người Phân tích từ thực tiễn công trình
thủy điện Tuyên Quang Nguyễn Thị Hoài Linh
Khoa Luật Luận văn Thạc sĩ ngành: Pháp luật về quyền con người
(Chuyên ngành đào tạo thí điểm) Người hướng dẫn: GS.TS Phạm Hồng Thái
Năm bảo vệ: 2014
Keywords Pháp luật Việt Nam; Quyền con người; Luật Hiến pháp
Content
1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu
Xây dựng thủy điện luôn gắn với công tác tái định cư (TĐC), hiện nay dù ở quốc gia phát triển hay đang phát triển, vì sự công bằng và tính nhạy cảm mà vấn đề này thường xuyên được xã hội và cộng đồng quốc tế quan tâm Do tính chất công trình, địa điểm xây dựng các nhà máy thủy điện đều nằm tại địa bàn miền núi nên đối tượng tái định cư chủ yếu là các nhóm dân tộc thiểu số, dễ bị tổn thương do tập quán sản xuất lạc hậu, tâm lý sống gắn bó với môi trường rừng
Tuy nhiên, chính sách đền bù và tái định cư hiện nay ở Việt Nam mới chỉ đề cập đến đền
bù đất và các tài sản bị thiệt hại, các thiệt hại vô hình khác về môi trường, văn hóa cộng đồng… chưa được tính đến đầy đủ Các yếu tố tự nhiên, kinh tế xã hội theo đặc thù từng vùng, nhóm dân tộc chưa được khảo sát kỹ và tính toán đầy đủ, cân nhắc trước khi đưa ra các phương án tái định cư đặc biệt là những khu dân cư phải chuyển đổi phương thức canh tác, các nhóm dân tộc ít người, trình độ phát triển còn thấp Tất cả những điều này ảnh hưởng tới quyền con người
Công trình thủy điện Tuyên Quang cũng không nằm ngoài những nhận định đó Bên cạnh những lợi ích to lớn đối với cả nước, công trình cũng gây thiệt hại lớn về đất đai, tài sản và buộc tỉnh Tuyên Quang phải tổ chức di dời và tái định cư (TĐC) cho 4.139 hộ với 20.138 nhân khẩu thuộc vùng lòng hồ và mặt bằng công trường
Nhận thức sâu sắc ảnh hưởng của việc thực hiện dự án thủy điện Tuyên Quang đối với các hộ dân thuộc vùng lòng hồ phải di chuyển, Chính phủ và Ủy ban nhân dân tỉnh Tuyên Quang đã có những quy định cụ thể về chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư nhằm khắc phục, hạn chế những tác động tiêu cực cũng như giải quyết vấn đề sinh kế sau này cho các hộ phải di chuyển, tái định cư Tuy nhiên, những chính sách này đang bộc lộ nhiều hạn chế, tồn tại trong việc bảo đảm quyền của các hộ phải di chuyển tái định cư và thực tế áp dụng đã gây
ra nhiều bức xúc trong đời sống xã hội Dưới góc độ khoa học pháp lý, vấn đề quyền con người trong các dự án phát triển thủy điện cần phải được quan tâm nghiên cứu dưới cả phương diện lý luận và thực tiễn để ngày càng hoàn thiện Với những lý do trên, học viên chọn đề tài
“Phát triển thủy điện với việc bảo đảm quyền con người Phân tích từ thực tiễn công trình
thủy điện Tuyên Quang” làm đề tài luận văn thạc sĩ luật học của mình
2 Mục tiêu nghiên cứu
Trang 22.1 Mục tiêu tổng quát
- Phân tích làm rõ khuôn khổ pháp lý liên quan đến thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ di dân, tái định cư và thực tiễn áp dụng tại dự án công trình thủy điện Tuyên Quang, so sánh với các nguyên tắc, tiêu chuẩn nhân quyền quốc tế có liên quan, từ đó chỉ ra những bất cập, hạn chế cần khắc phục
- Đề xuất những giải pháp hoàn thiện khuôn khổ pháp lý và nâng cao hiệu lực áp dụng pháp luật về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ di dân, tái định cư các dự án phát triển thủy điện cho phù hợp với các nguyên tắc, tiêu chuẩn của Luật Nhân quyền quốc tế và phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh thực tế hiện nay ở tỉnh Tuyên Quang
2.2 Mục tiêu cụ thể
- Phân tích, chỉ rõ những ảnh hưởng tiêu cực của việc phát triển các dự án thủy điện đối với việc thụ hưởng các quyền con người
- Nghiên cứu đánh giá nội dung quy định và thực tiễn thi hành pháp luật về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ di dân, tái định cư tại dự án thủy điện Tuyên Quang
- Kiến nghị một số giải pháp về hoàn thiện khuôn khổ pháp luật và biện pháp tổ chức thực hiện khi thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ di dân, tái định cư các dự án phát triển thủy điện nhằm bảo vệ tốt hơn các quyền con người
3 Tính mới và những đóng góp của đề tài
Luận văn góp phần bổ sung cho các nghiên cứu về chính sách di dân, tái định cư trong các dự án phát triển thủy điện ở Việt Nam Cách tiếp cận, nghiên cứu chính sách di dân, tái định
cư trong việc phát triển các dự án thủy điện dưới lăng kính của luật nhân quyền quốc tế là một hướng nghiên cứu mới Các kết quả của đề tài sẽ góp phần bổ sung cho nhận thức và hiểu biết
về việc đảm bảo các quyền con người đặc biệt là các quyền kinh tế, xã hội và văn hóa đối với các hộ dân tái định cư các dự án phát triển thủy điện thông qua việc phân tích các nguyên tắc, tiêu chuẩn của bộ luật nhân quyền, đối chiếu với các quy định có liên quan trong pháp luật Việt Nam để đánh giá sự tương thích giữa pháp luật quốc tế và pháp luật Việt Nam
Luận văn đánh giá thực tiễn bảo đảm các quyền con người khi thực hiện dự án công trình thủy điện Tuyên Quang
Luận văn đề xuất một số đóng góp nhằm hoàn thiện hệ thống các chính sách liên quan đến di dân, tái định cư để phát triển thủy điện, đặc biệt là những giải pháp đảm bảo quyền có mức sống thích đáng, quyền có việc làm và quyền về văn hóa đối với các hộ dân tái định cư dự
án thủy điện Tuyên Quang
Luận văn có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho các cơ quan nhà nước trong việc xây dựng và thực hiện pháp luật có liên quan đến việc bảo đảm quyền con người trong phát triển các
dự án thủy điện Ngoài ra, luận văn có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho hoạt động giảng dạy, nghiên cứu tại Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội và các cơ sở đào tạo khác ở Việt Nam
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1 Về đối tượng nghiên cứu
- Khuôn khổ pháp luật liên quan đến việc thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ di dân, tái định
cư công trình thủy điện Tuyên Quang, bao gồm: thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ tái định cư và thực tiễn áp dụng pháp luật kể trên tại dự án công trình thủy điện Tuyên Quang
- Tính tương thích của khuôn khổ pháp lý nói trên và thực tiễn áp dụng chúng với các nguyên tắc, tiêu chuẩn pháp lý quốc tế về quyền con người
4.2 Về phạm vi nghiên cứu
- Trường hợp nhà nước thu hồi đất để thực hiện dự án công trình thủy điện Tuyên Quang
- Về phạm vi không gian và thời gian, luận văn nghiên cứu các quy định của pháp luật về thu hồi đất, chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư do các cơ quan Trung ương và tỉnh Tuyên Quang ban hành và thực tiễn áp dụng đối với dự án công trình thủy điện Tuyên Quang
5 Tổng quan tình hình nghiên cứu
Chủ đề nghiên cứu về chính sách di dân, tái định cư cũng như ảnh hưởng của những chính sách này đến đời sống người dân phải di dời trong các dự án hạ tầng ở nước ta đã được giới nghiên cứu khoa học xã hội quan tâm xem xét Điển hình có thể kể đến những công trình
Trang 3nghiên cứu như:
- Chính sách di dân trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội ở các tỉnh miền núi, Đặng
Nguyên Anh, Nxb Thế giới, Hà Nội.2006
- Tái định cư trong các dự án phát triển: Chính sách và thực tiễn, Phạm Mộng Hoa, Nxb
Khoa học xã hội, Hà Nội 2000
Hay các báo cáo hội thảo như:
- Xem xét chính sách tái định cư các công trình thủy điện ở Việt Nam từ góc độ nghiên cứu xã hội Đặng Nguyên Anh, tham luận trình bày tại Hội thảo về cơ chế quản lý và chính sách
bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại các công trình thủy điện, thủy lợi Hà Nội, ngày 15/11/2006
- Chính sách và cơ chế tài chính giải quyết vấn đề công ăn việc làm sau khi tái định cư,
Đỗ Văn Hòa, Kỷ yếu hội thảo khoa học tài chính đối với vấn đề tái định cư - Thực trạng và giải pháp Hà Nội, ngày 31/8/2006
- Chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho đồng bào dân tộc thiểu số tại các công trình thủy điện ở nước ta, Nguyễn Lâm Thành, Tài liệu hội thảo Hà Nội 2006
Những công trình nêu trên đã cung cấp một lượng tri thức, thông tin khá lớn về chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cũng như những ảnh hưởng của nó đối với người dân phải
di chuyển Tuy nhiên, những công trình này chủ yếu tiếp cận ở góc độ xã hội học, chưa có công trình nào phân tích những vấn đề này dưới lăng kính nhân quyền về bảo đảm quyền con người trong phát triển thủy điện
6 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của Chủ nghĩa Mác - Lênin được vận dụng trong suốt quá trình nghiên cứu
- Phương pháp phân tích, diễn giải, phương pháp so sánh luật học, phương pháp thống
kê, điều tra xã hội học được sử dụng phù hợp với mục tiêu nghiên cứu của từng chương
7 Kết cấu luận văn
Ngoài phần mở đầu và kết luận, nội dung của luận văn gồm 3 chương:
References
Tiếng Việt
1 Vũ Minh Chi (2009), “Cách tiếp cận dựa trên quyền: Sự gắn kết giữa quyền và phát triển”,
Tạp chí Nghiên cứu Con người, (2) (41)
2 Chính phủ (1998), Nghị định số 22/1998/NĐ-CP ngày 24/4/1998 về việc đền bù thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc giao, lợi ích công cộng, Hà Nội
3 Chính phủ (2004), Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 về bồi thường, hỗ trợ
và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất, Hà Nội
4 Trang Hiếu Dũng (1995), Những giải pháp kinh tế xã hội chủ yếu để ổn định và phát triển sản xuất, đời sống cho nhân dân di chuyển ra khỏi vùng hồ Yaly tỉnh Gia Lai - Kon Tum,
Luận án Phó tiến sỹ Khoa học Kinh tế, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, Hà Nội
5 Đảng Cô ̣ng sản Viê ̣t Nam (1991), Văn kiê ̣n Đại hội Đảng VII, Hà Nội
6 Đảng Cô ̣ng sản Viê ̣t Nam (1996), Văn kiê ̣n Đại hội Đảng VIII, Hà Nội
7 Đảng Cô ̣ng sản Viê ̣t Nam (2001), Văn kiê ̣n Đại hội Đảng IX, Hà Nội
8 Đảng Cô ̣ng sản Viê ̣t Nam (2006), Văn kiê ̣n Đại hội Đảng X, Hà Nội
9 Đảng Cô ̣ng sản Viê ̣t Nam (2011), Văn kiê ̣n Đại hội Đảng XI, Hà Nội
10 Khoa Luật ĐH Quốc gia Hà Nội (2010), Quyền con người - Tập hợp những bình luận/khuyến nghị chung của các Ủy ban công ước Liên Hợp quốc, NXB Công an nhân
dân, Hà Nội
11 Khoa Luật ĐH Quốc gia Hà Nội (2010), Tập tài liệu chuyên đề của Liên Hợp quốc về quyền con người, NXB Công an nhân dân, Hà Nội
12 Khoa Luật ĐH Quốc gia Hà Nội (2010), Tuyên ngôn quốc tế về nhân quyền 1948: Mục tiêu chung của nhân loại, NXB Lao động - xã hội, Hà Nội
Trang 413 Khoa Luật ĐH Quốc gia Hà Nội (2011), Giáo trình lý luận và pháp luật về quyền con người, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội
14 Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội (2012), Giới thiệu Công ước quốc tế về các quyền kinh
tế, xã hội và văn hóa (ICESCR, 1966), NXB Hồng Đức, Hà Nội
15 Khoa Luật ĐH Quốc gia Hà Nội (2012), Hỏi đáp về quyền con người, NXB Đại học Quốc
gia Hà Nội, Hà Nội
16 Liên hợp quốc (2011), Báo cáo phát triển con người chương trình phát triển LHQ (UNDP)
17 Lê Thanh Nam (2011), Bảo tồn giá trị văn hóa vùng tái định cư thủy điện Tuyên Quang,
tr.2, Luận văn tốt nghiệp Cao cấp Lý luận chính trị - Hành chính, Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh
18 Ngân hàng phát triển Châu Á (1995), Cẩm nang về tái định cư - hướng dẫn thực hành,
www.org/documents/ handbook-resettlment-guide-good-practice-vi
19 Ngân hàng thế giới tại Việt Nam (2011), Báo cáo nghiên cứu về cơ chế xác định giá đất phục vụ bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại Việt Nam, Hà Nội
20 Ngân hàng thế giới tại Việt Nam (2011), Báo cáo đề xuất về hoàn thiện chính sách nhà nước thu hồi đất và cơ chế chuyển dịch đất đai tự nguyện ở Việt Nam, Hà Nội
21 Quốc hội (1993), Luật Đất đai, Hà Nội
22 Quốc hội (2003), Luật Đất đai, Hà Nội
23 Quốc hội (2004, 2005), Luật Khiếu nại, tố cáo, Hà Nội
24 Quốc hội (2013), Nghị quyết số 62/2013/QH13 ngày 27/11/2013 về tăng cường công tác quản lý, quy hoạch, đầu tư xây dựng, vận hành khai thác công trình thủy điện, Hà Nội
25 Hoàng Đức Thân - TS Đinh Quang Ty (2010), Tăng trưởng kinh tế và tiến bộ, công bằng
xã hội ở Việt Nam, NXB Chính trị Quốc Gia, Hà Nội
26 Đỗ Thịnh (1998), Một số vấn đề tổ chức di dân nông nghiệp có hiệu quả kinh tế xã hội
Luận án PTS, Hà Nội
27 Tỉnh ủy Tuyên Quang (2010), Thông báo ý kiến của Thường trực Tỉnh ủy tại cuộc họp Thường trực Tỉnh ủy ngày 01/6/2010
28 Trần Quang Trung (2013), Bảo đảm quyền con người trong việc thu hồi đất: Qua thực tiễn
ở tỉnh Quảng Bình, Luận văn thạc sỹ pháp luật về quyền con người, Khoa Luật Đại học
Quốc gia Hà Nội
29 Thủ tướng Chính phủ (2002), Quyết định số 288/QĐ-TTg ngày 19/04/2002 về việc đầu tư
dự án thủy điện Nà Hang, Hà Nội
30 Thủ tướng Chính phủ (2003), Quyết định số 937/QĐ-TTg ngày 20 tháng 8 năm 2003 Quy
đi ̣nh tạm thời về bồi thường, tái định cư dự án thủy điện Tuyên Quang
31 Thủ tướng Chính phủ (2007), Quyết định số 08/QĐ-TTg, ngày 12 tháng 01 năm 2007 về việc phê duyệt Quy hoạch tổng thể di dân, tái định cư Dự án thủy điện Tuyên Quang
32 Thủ tướng Chính phủ (2007), Quyết định số 675/QĐ-TTg, ngày 04 tháng 6 năm 2007 về viê ̣c đổi tên Quyết đi ̣nh và sửa đổ i, bổ sung một số điều của Quyết đi ̣nh số 937/QĐ-TTg ngày 20 tháng 8 năm 2003 của Thủ tướng Chính phủ Quy định tạm thời về bồi thường , tái
đi ̣nh cư Dự án thủy điê ̣n Tuyên Quang
33 Thủ tướng Chính phủ (2011), Quyết định số 1208/QĐ - TTg ngày 21/7/2011 Phê duyệt Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia giai đoạn 2011 - 2020, có xét đến năm 2030
34 Thủ tướng Chính phủ (2011), Quyết định số 1766/QĐ - TTg ngày 10/10/2011 Quyết định
về việc phê duyệt điều chỉnh, bổ sung Quy hoạch tổng thể di dân, tái định cư Dự án thủy điện Tuyên Quang trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang
35 Uỷ ban Khoa học Công nghệ và Môi trường (2006), Báo cáo thẩm tra số
1377/UBKHCNMT11 ngày 16/10/2006 về vấn đề di dân tái định cư thủy điện Tuyên Quang, Hà Nội
36 Ủy ban nhân dân tỉnh Tuyên Quang (2002), Quyết định số 585/2002/QĐ - UBND ngày
16/12/2002 về việc quy định tạm thời giá đất trồng cây hàng năm và đất có mặt nước nuôi trồng thủy sản trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang
Trang 537 Ủy ban nhân dân tỉnh Tuyên Quang (2002), Quyết định số 586/2002/QĐ - UBND ngày
16/12/2002 về việc quy định tạm thời giá đất trồng cây lâu năm, đất trồng cây lâm nghiệp trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang
38 Ủy ban nhân dân tỉnh Tuyên Quang (2002), Quyết định số 587/2002/QĐ - UBND ngày
16/12/2002 về việc quy định tạm thời giá đất khu dân cư ở nông thôn trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang
39 Ủy ban nhân dân tỉnh Tuyên Quang (2003) Quyết định số 65/2003/QĐ-UB ngày
23/5/2003 về việc ban hành Quy định về quy trình thực hiện đền bù thiệt hại giải phóng mặt bằng trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang
40 Ủy ban nhân dân tỉnh Tuyên Quang (2005), Quyết định số 16/2005/QĐ-UB ngày
01/3/2005 của về việc xác định chức năng, nhiệm vụ, kiện toàn tổ chức bộ máy của Ban di dân, tái định cư thủy điện Tuyên Quang
41 Ủy ban nhân dân tỉnh Tuyên Quang (2005), Quyết định số 45/2005/QĐ - UBND ngày
21/4/2005 Quy định về phân loại đất và giá các loại đất trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang
42 Ủy ban nhân dân tỉnh Tuyên Quang (2005), Quyết định số 109/2005/QĐ - UBND ngày
20/12/2005 Quy định về phân loại đất và giá các loại đất trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang
43 Ủy ban nhân dân tỉnh Tuyên Quang (2006), Quyết định số 80/2006/QĐ - UBND ngày
20/12/2006 Quy định về phân loại đất và giá các loại đất trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang
44 Ủy ban nhân dân tỉnh Tuyên Quang (2007), Quyết định số 309/QĐ - UBND ngày
07/8/2007 Quyết định về việc ban hành Quy định về đơn giá bồi thường, hỗ trợ và tái định
cư Dự án thủy điện Tuyên Quang
45 Ủy ban nhân dân tỉnh Tuyên Quang (2011), Báo cáo tổng hợp điều chỉnh, bổ sung quy hoạch tổng thể di dân, tái định cư dự án thủy điện Tuyên Quang trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang
Tiếng Anh
46 Cernea M.M Involuntary ressettlement in development project Policy guidelines in World Bank finance projects World Bank technical paper N080
47 Eric Hershberg & Christy Thornton, The Development Imperrative: Toward a People - Centred Approach, 2006: 86
Trang Web
48 http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A7y_%C4%91i%E1%BB%87n#T.E1.BA.A7m _quan_tr.E1.BB.8Dng