Phân tích và đánh giá hệ quả pháp lý của trường hợp nuôi con nuôi giữa cha dượng, mẹ kế với con riêng của một bên vợ, chồng

Với đại đa số người Việt Nam, hôn nhân và gia đình vẫn là giá trị quan trọng nhưng sự gia tăng dù đang còn chậm của tỉ lệ ly hôn, ly thân, cùng với sự gia tăng của con số những người sống lựa chọn cuộc sống độc thân cho thấy với một bộ phận người Việt Nam. Đi cùng với sự gia tăng tỉ lệ ly hôn cũng chính là tăng tỉ lệ hiện tượng gà trống nuôi con hay mẹ đơn thân. Liệu rằng khi họ kết hôn thì con nuôi của họ sẽ được pháp luật thừa nhận hay được bảo vệ như thế nào? Để làm rõ hơn vấn đề này em xin chọn đề tài: “Phân tích và đánh giá hệ quả pháp lý của trường hợp nuôi con nuôi giữa cha dượng, mẹ kế với con riêng của một bên vợ, chồng”.

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 2

NỘI DUNG 2

I Giai thích một số từ ngữ cơ bản: 2

II Phân tích hệ quả pháp lý của trường hợp nuôi con nuôi giữa cha dượng, mẹ kế và con riêng của một bên vợ, chồng 3

1 Nuôi con nuôi giữa cha dượng, mẹ kế: 3

Quan hệ giữa người được nhận nuôi với gia đình cha mẹ đẻ. 5

2 Con riêng của một bên vợ, chồng: 6

III Đánh gía hệ quả pháp lý: 7

1 Ưu điểm của hệ quả pháp lý 7

2 Những hạn chế còn tồn tại trong quy định của pháp luật và trên thực tế: 9

3 Giai pháp hoàn thiện: 10

KẾT LUẬN 11

DANH MỤC THAM KHẢO 12

MỞ ĐẦU

Với đại đa số người Việt Nam, hôn nhân và gia đình vẫn là giá trị quan trọng nhưng sự gia tăng dù đang còn chậm của tỉ lệ ly hôn, ly thân, cùng với sự gia tăng của con số những người sống lựa chọn cuộc sống độc thân cho thấy với một bộ phận người Việt Nam Đi cùng với sự gia tăng tỉ lệ ly hôn cũng chính là tăng tỉ lệ hiện tượng gà trống nuôi con hay mẹ đơn thân Liệu rằng khi họ kết hôn thì con nuôi của họ sẽ được pháp luật thừa nhận hay được bảo vệ như thế nào? Để làm rõ

hơn vấn đề này em xin chọn đề tài: “Phân tích và đánh giá hệ quả pháp lý của

trường hợp nuôi con nuôi giữa cha dượng, mẹ kế với con riêng của một bên vợ, chồng”.

NỘI DUNG

I Giai thích một số từ ngữ cơ bản:

* Căn cứ theo Điều 3 Luật Nuôi con nuôi 2010 đưa ra khái niệm cơ bản về con nuôi và cha mẹ nuôi:

“1 Nuôi con nuôi là việc xác lập quan hệ cha, mẹ và con giữa người nhận con nuôi và người được nhận làm con nuôi

2 Cha mẹ nuôi là người nhận con nuôi sau khi việc nuôi con nuôi được cơ quan nhà nước có thẩm quyền đăng ký

3 Con nuôi là người được nhận làm con nuôi sau khi việc nuôi con nuôi được cơ quan nhà nước có thẩm quyền đăng ký.”

Ta có thể thấy được việc nuôi con nuôi là xác lập quan hệ cha mẹ và con giữa người nhận nuôi con nuôi và người được nhận làm con nuôi, bảo đảm cho

người được nhận làm con nuôi được trông nom, nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục phù hợp với đạo đức xã hội

* Cha dượng, mẹ kế, con riêng:

Do trong Luật Nuôi con nuôi không đề cập đến những khái niệm trên qua đó

ta có thể tìm hiểu thông qua từ điển Tiếng Việt:

“Cha dượng là chồng sau của mẹ, trong quan hệ với con của người chồng trước (không dùng để xưng gọi)”

“Mẹ kế là người phụ nữ là vợ kế, trong quan hệ với con người vợ trước của chồng (không dùng để xưng gọi)”

“Con riêng là con của chồng hay của vợ (với người phụ nữ hay người đàn ông khác”

II Phân tích hệ quả pháp lý của trường hợp nuôi con nuôi giữa cha dượng, mẹ kế và con riêng của một bên vợ, chồng

1 Nuôi con nuôi giữa cha dượng, mẹ kế:

Nuôi con nuôi với tư cách là 1 quan hệ pháp luật có đầy đủ các yếu tố:

Chủ thể: gồm có cha mẹ đẻ, cha mẹ nuôi và con nuôi

Khách thể: Quyền nhân thân, tình cảm gắn bó lâu dài, các quyền tài sản,… Nội dung: những quyền và nghĩa vụ pháp lý của các chủ thể khi tham gia vào quan hệ nuôi con nuôi do pháp luật quy định

Khoản 1 điều 3 Luật Nuôi con nuôi quy định : “Nuôi con nuôi là việc xác lập quan hệ cha, mẹ và con giữa người nhận con nuôi và người được nhận làm con nuôi”.

Nuôi con nuôi là việc một người nhận nuôi dưỡng một người khác không do

họ trực tiếp sinh ra nhằm xác lập quan hệ cha mẹ và con trên cơ sở ý chí tự nguyện của các bên Việc nhận nuôi được coi là một sự kiện pháp lý làm phát sinh quan hệ nuôi dưỡng giữa người nhận nuôi và con nuôi, bao gồm các sự kiện:

Sự thể hiện ý chí của người nhận nuôi con nuôi: phải thể hiện ý chí của mình

về việc mong muốn nhận nuôi trẻ

Sự thể hiện ý chí của cha mẹ đẻ hoặc người giám hộ của trẻ em được cho làm con nuôi: ý chí này phải hoàn toàn độc lập

Sự thể hiện ý chí của bản thân người con nuôi: con từ 9 tuổi trở lên có quyền được thể hiện ý chí đối với việc nhận nuôi

Sự thể hiện ý chí của Nhà nước: qua việc công nhận (hay không công nhận) việc nuôi con nuôi thông qua thủ tục đăng ký việc nuôi con nuôi

Theo quy định tại Khoản 3 Điều 68 Luật HN&GĐ 2014 thì: “Giữa con nuôi

và cha nuôi, mẹ nuôi có các quyền và nghĩa vụ của cha mẹ và con được quy định tại Luật này, Luật nuôi con nuôi, Bộ luật dân sự và các luật khác có liên quan.”…

Điều 24, luật nuôi con nuôi quy định rất rõ về hệ quả của việc nuôi con

nuôi như sau: “Kể từ ngày giao nhận con nuôi, giữa cha mẹ nuôi và con nuôi có

đầy đủ các quyền, nghĩa vụ của cha mẹ và con; giữa con nuôi và các thành viên khác của gia đình cha mẹ nuôi cũng có các quyền, nghĩa vụ đối với nhau theo quy định của pháp luật về hôn nhân và gia đình, pháp luật dân sự và các quy định khác của pháp luật có liên quan.”

Cụ thể, cha mẹ có nghĩa vụ thương yêu, chăm sóc, nuôi dưỡng, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của con , tôn trọng ý kiến của con; chăm lo việc học tập, giáo dục để con phát triển lành mạnh về thể chất, trí tuệ, đạo đức, trở thành người con hiếu thảo của gia đình, công dân có ích cho xã hội…

Con cái có bổn phận yêu quý, kính trọng, biết ơn, hiếu thảo, phụng dưỡng cha mẹ, giữ gìn danh dự, truyền thống tốt đẹp của gia đình…

Quan hệ giữa người được nhận nuôi với gia đình cha mẹ đẻ.

Ngoài ra theo khoản 4 điều 24 Luật Nuôi Con Nuôi 2010 thì: “Trừ trường

hợp giữa cha mẹ đẻ và cha mẹ nuôi có thỏa thuận khác, kể từ ngày giao nhận con nuôi, cha mẹ đẻ không còn quyền, nghĩa vụ chăm sóc, nuôi dưỡng, cấp dưỡng, đại diện theo pháp luật, bồi thường thiệt hại, quản lý, định đoạt tài sản riêng đối với con đã cho làm con nuôi”.

Như vậy, khi nhận nuôi con nuôi quan hệ giữa cha mẹ đẻ với con được nhận

là con nuôi chấm dứt, pháp luật cũng quy định cụ thể về vấn đề nhân thân cũng như tài sản của con nuôi đối với cha mẹ nuôi

Quyền thay đổi một số nội dung trong giấy khai sinh:

Căn cứ khoản 2, 3, 4 Điều 24 Luật Nuôi Con Nuôi quy định:

“2 Theo yêu cầu của cha mẹ nuôi, cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định việc thay đổi họ, tên của con nuôi Việc thay đổi họ, tên của con nuôi từ đủ 09 tuổi trở lên phải được sự đồng ý của người đó.

3 Dân tộc của con nuôi là trẻ em bị bỏ rơi được xác định theo dân tộc củ cha nuôi, mẹ nuôi.”

Theo quy định trên, việc nhận nuôi con nuôi không đương nhiên làm thay đổi họ, tên của con nuôi theo họ của người nhận nuôi Theo quy định trên thì cha

mẹ nuôi có quyền yêu cầu cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quyết định việc thay đổi họ, tên của con nuôi Tuy nhiên, nếu con nuôi từ đủ 9 tuổi trở lên, thì việc thay đổi họ, tên phải được sự đồng ý của người đó Trường hợp, con nuôi từ đủ 9 tuổi trở lên không đồng ý việc thay đổi họ, tên của mình, thì con nuôi mang họ, tên cũ Việc thay đổi họ, tên của con nuôi mất năng lực hành vi chỉ cần có sự đồng ý và yêu cầu của cha, mẹ nuôi

Đối với trẻ em được nhận nuôi là trẻ em bị bỏ rơi thì dân tộc được xác định theo dân tộc của cha nuôi, mẹ nuôi Như vậy, nếu cha mẹ nuôi là dân tộc kinh thì con nuôi cũng là dân tộc kinh

2 Con riêng của một bên vợ, chồng:

Từ ngàn xưa cho đến giờ mối quan hệ cha dượng, mẹ kế với con riêng hay còn gọi là cha ghẻ, mẹ ghẻ giống như mối quan hệ đối kháng nhau nhưng về mặt

xã hội nói chung thì đó cũng là một quan hệ bình thường, một sự tạo lập gia đình mới thừa hưởng từ gia đình cũ đã đổ vỡ hay vì những nguyên nhân khác Nhưng người ta thường có cái nhìn không thiện cảm về mối quan hệ này, xét cho cùng sự

đổ vỡ từ hôn nhân trước khiến cho những người lập gia đình kế đều mong muốn rằng hôn nhân của họ được bền vững hơn và hoàn chỉnh hơn Chính vì sự bức thiết trong việc điều chỉnh mối quan hệ này, quy định của luật

cũng nhằm kiện toàn những mong muốn đó chấp nhận cho cha dượng, mẹ kế nhận con riêng làm con nuôi, nhằm xóa bỏ những định kiến từ những người xung quanh

về mối quan hệ mới này Bên cạnh đó, cũng xóa bỏ mặc cảm tự ti cho đứa trẻ và có cái nhìn hoàn thiện hơn để mục đích cuối cùng đó là vì quyền lợi của đứa trẻ giúp chúng thực sự hòa nhập với gia đình mới Dẫu sao người ta cũng quan niệm rằng con nuôi là nửa con ruột, nhưng con riêng lại coi như là con ghẻ tạo một tâm lí không tốt cho trẻ Có thể nói sinh sống trong gia đình đổ vỡ đứa con là chịu sự đả kích nhiều nhất do vậy nó cần được chăm sóc và với việc nhận con nuôi trong trường hợp này trẻ sẽ được nhận nhiều hơn sự chăm sóc của cha mẹ Cốt lõi của những quy định này với mục đích duy nhất là dành cho trẻ những quyền lợi tốt nhất, nhận được sự chăm sóc tốt nhất để được phát triển bình thường như những đứa trẻ khác Do vậy ta thấy rõ ý nghĩa của quy định này của luật và đặt ra câu hỏi rằng tại sao luật cũng khuyến khích được nhận nuôi từ người thân để tạo tâm lí tốt cho trẻ nhưng lại không cho ông bà nhận cháu làm con nuôi… Vì nếu quy định vậy

sẽ nhận được luồng ý kiến trái chiều đó là sẽ thay đổi thứ bậc, vai vế của những người trong gia đình

Điều 24 Luật Nuôi con nuôi 2010 quy định:

“1 Kể từ ngày giao nhận con nuôi, giữa cha mẹ nuôi và con nuôi có đầy đủ

các quyền, nghĩa vụ của cha mẹ và con; giữa con nuôi và các thành viên khác của gia đình cha mẹ nuôi cũng có các quyền, nghĩa vụ đối với nhau theo quy định của pháp luật về hôn nhân và gia đình, pháp luật dân sự và các quy định khác của pháp luật có liên quan.”

Theo đó, kể từ thời điểm đăng kí nhận con riêng của vợ hoặc chồng làm con nuôi, cha dượng hoặc mẹ kế đó sẽ có các quyền và nghĩa vụ đối với con như chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con, là người đại diện theo pháp luật cho con chưa thành niên, mất năng lực hành vi dân sự…đồng thời con nuôi cũng phải có bổn phận yêu quý, kính trọng, chăm sóc cha mẹ nuôi Cha mẹ và con nuôi có quyền hưởng di sản thừa kế của nhau theo các quy định của pháp luật về thừa kế

con riêng không có gì khác với hệ quả pháp lí của việc nuôi con nuôi thông thường

III Đánh gía hệ quả pháp lý:

1 Ưu điểm của hệ quả pháp lý

Luật nuôi con nuôi đã ngày càng phát triển, mở rộng vào bổ sung các quyền, nghĩa vụ của con nuôi

Luật Hôn nhân và gia đình năm 1959 là đạo luật đầu tiên điều chỉnh vấn đề nuôi con nuôi Trong Luật này, vấn đề nuôi con nuôi mới chỉ được quy định rất sơ

sài bởi một điều luật Theo quy định của điều luật này thì “việc nhận nuôi con nuôi

phải được Ủy ban hành chính cơ sở nơi trú quán của người nuôi hoặc của đứa trẻ công nhận và ghi vào sổ hộ tịch” (Điều 24) Tuy nhiên, Luật HN&GĐ năm 1959

không có quy định gì về các điều kiện của việc nuôi con nuôi

Luật HN&GĐ năm 1986 quy định về nuôi con nuôi trong một chương riêng,

với quy định về tuổi của người được nhận làm con nuôi, ý chí của các bên và “việc

nhận nuôi con nuôi phải được cơ quan nhà nước có thẩm quyền công nhận và ghi vào sổ hộ tịch” Như vậy, Luật HN&GĐ năm 1959 và Luật HN&GĐ năm 1986

đều quy định việc nhận nuôi con nuôi phải được cơ quan nhà nước có thẩm quyền công nhận và ghi vào sổ hộ tịch thì mới có giá trị pháp lý

Theo Điều 72 Luật HN&GĐ năm 2000 thì, “việc nhận nuôi con nuôi phải

được cơ quan nhà nước có thẩm quyền đăng ký và ghi vào sổ hộ tịch” Điều 17

Nghị định số 32/2002/NĐ-CP ngày 27/3/2002 quy định: “Những trường hợp nhận

nuôi con nuôi được xác lập trước ngày 01 tháng 01 năm 2001, ngày Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2000 có hiệu lực pháp luật, mà chưa đăng ký tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền, nhưng có đủ điều kiện theo quy định của Luật Hôn nhân

và Gia đình năm 2000 và trên thực tế, quan hệ giữa cha mẹ nuôi và con nuôi đã được xác lập, các bên đã thực hiện đầy đủ các quyền và nghĩa vụ của mình, thì được pháp luật công nhận và được Nhà nước khuyến khích và tạo điều kiện thuận lợi cho việc đăng ký nuôi con nuôi Nếu có tranh chấp liên quan đến việc xác định quan hệ giữa cha, mẹ và con giữa người nhận nuôi con nuôi và người được nhận làm con nuôi thì do Toà án giải quyết”.

Trong giai đoạn hiện nay, theo quy định của Luật Nuôi con nuôi năm 2010

và Luật Hộ tịch năm 2014, thì việc nuôi con nuôi phải được đăng ký và phải tiến

hành tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền với trình tự, thủ tục, điều kiện theo quy định của pháp luật

2 Những hạn chế còn tồn tại trong quy định của pháp luật và trên thực tế:

Luật nuôi con nuôi quy định khoảng cách giữa bố dượng, mẹ kế và con riêng là quá ngắn Như vậy phải chăng cũng là điều bất hợp lý, tạo điều kiện cho các cá nhân được hưởng ưu tiên này vi phạm pháp luật như việc cha dượng, mẹ kế xâm phạm tình dục con nuôi Vấn đề này rõ ràng cần được bổ sung thêm để vừa đảm bảo không gây khó dễ cho các em sống chung với người thân, vừa có cơ chế bảo vệ các em khi cần thiết

Điều kiện của người nhận con nuôi theo Luật nuôi con nuôi chưa mở rộng đến việc cấm những người nhận con nuôi có nguy cơ gây ảnh hưởng không tốt đến sự phát triển của trẻ, chưa quy định rõ những người mắc các bệnh có nguy cơ lây nhiễm cao sang người khác như: HIV/AIDS… có được nhận nuôi con nuôi không? Pháp luật 1 số nước như Trung Quốc cũng quy định cấm người mắc một

số bệnh nguy hiểm không được nhận nuôi con nuôi

Người nhận con nuôi có tư cách đạo đức tốt Đây là một quy định đúng đắn nhưng không rõ ràng Không có cơ sở để kiểm tra, xác định như thế nào là có tư cách đạo đức tốt Do vậy sẽ gây khó khăn cho việc áp dụng pháp luật và không có tính khả thi

Về thời gian thử thách trong việc xác lập nuôi con nuôi Trên thực tế có nhiều người nhận trẻ em làm con nuôi không vì lợi ích của trẻ mà để trục lợi sức lao động, trẻ bị đánh đập dã man hoặc thậm chí là bị xâm phạm tình dục

Vẫn còn nhiều trường hợp nuôi con nuôi trên thực tế nhưng không đăng ký theo quy định của pháp luật về cho, nhận nuôi con nuôi mà chỉ có dự thỏa thuận của hai bên; còn tồn tại nhiều hình thức nuôi con nuôi có tính chất “dân gian”

trong nhân dân, làm giảm đi ý nghĩa giá trị của việc nuôi con nuôi đích thực, ảnh hưởng tới quyền lợi của con nuôi, bố mẹ nuôi Nhiều trường hợp đến nay con nuôi tuổi đã lớn không đủ điều kiện để làm thủ tục đăng ký tại cơ quan có thẩm quyền

3 Giai pháp hoàn thiện:

Luật nuôi con nuôi quy định khoảng cách độ tuổi khi bố dượng mẹ kế nhận con riêng của 1 bên vợ chồng làm con nuôi có phần không phù hợp Do đó, luật cũng nên quy định chặt chẽ hơn về vấn đề này, không nên chỉ quy định ưu tiên đối với các trường hợp ngoại lệ tại khoản 3 Điều 14 mà nên có con số cụ thể về khoảng cách giữa người nhận nuôi và con nuôi Có thể quy định sự chênh lệch tuổi tác giữa hai bên từ 12 đến 15 tuổi Như vậy cũng đã dễ dàng hơn cho cha dượng, mẹ

kế nhận con riêng của 1 bên vợ, chồng làm con nuôi

Cần quy định cụ thể về các điều kiện thực tế của người nhận nuôi con nuôi là

gì để có cơ sở thống nhất khi xem xét công nhận việc nuôi con nuôi, cần quy định

rõ những người mắc các bệnh hiểm nghèo có nguy cơ lây nhiễm cho người khác…

có được nhận nuôi con nuôi hay không? Pháp luật nên quy định những người như vậy không được nhận nuôi con nuôi để đảm bảo sức khỏe của trẻ em, vì trẻ em không có khả năng tự bảo vệ mình

Luật cũng nên quy định thời gian thử thách (có thể là 6 tháng) Sau khoảng thời gian đó, nếu đứa trẻ không thể hòa nhập được với gia đình mới thì nên chấm dứt việc nuôi con nuôi

KẾT LUẬN

Nuôi con nuôi ở nước ta đang ngày càng gia tăng với mục đích vì lợi ích tốt nhất của trẻ em Đây là việc làm nhân đạo, có ý nghĩa nhân văn sâu sắc vì sẽ giúp các em nhỏ có mái nhà mới ấm áp, dễ dàng hòa nhập với cộng đồng Tuy nhiên hệ thống pháp luật cần có những quy định rõ ràng và chi tiết hơn nữa trong lĩnh vực này Trên đây là bài làm của em về đề tài Mong thầy, cô đọc và nhận xét để bài làm của em có thể tốt hơn nữa

Em xin chân thành cảm ơn!

DANH MỤC THAM KHẢO