Chế độ dinh dưỡng cho trẻ em viêm đường hô hấp và tiêu chảy - Phòng GD&ĐT Huyện Vĩnh Thuận

Bùi Thị Nhung Trưởng Khoa Dinh dưỡng học đường và Ngành nghề Viện Dinh dưỡng- Bộ Y tế... Chăm sóc và nuôi d ưỡ ng khi tr b tiêu ch y ẻ ị ả.[r]

CHẾ ĐỘ DINH DƯỠNG CHO TRẺ

EM VIÊM ĐƯỜNG HÔ HẤP VÀ

TIÊU CHẢY

PGS.TS BS Bùi Thị Nhung Trưởng Khoa Dinh dưỡng học đường và Ngành nghề

Viện Dinh dưỡng- Bộ Y tế

I- M C TIÊU ỤC TIÊU

1 Kiến thức 

 Biết được các bệnh viêm đường hô hấp và tiêu chảy

 Hiểu về chế độ dinh dưỡng cho trẻ bị viêm đường hô hấp và  tiêu chảy

 Biết; Hiểu; Vận dụng; phân tích

II N I DUNG C B N: ỘI DUNG CƠ BẢN: Ơ BẢN: ẢN:

 4.1 C s khoa h c c a chăm sóc dinh d ơ sở khoa học của chăm sóc dinh dưỡng ở khoa học của chăm sóc dinh dưỡng ọc của chăm sóc dinh dưỡng ủa chăm sóc dinh dưỡng ưỡng ng cho tr b nhi m khu n (viêm đ ẻ bị nhiễm khuẩn (viêm đường hô hấp và ị nhiễm khuẩn (viêm đường hô hấp và ễm khuẩn (viêm đường hô hấp và ẩn (viêm đường hô hấp và ường hô hấp và ng hô h p và ấp và

 4.2 Th c tr ng chăm sóc dinh d ực trạng chăm sóc dinh dưỡng cho trẻ ạng chăm sóc dinh dưỡng cho trẻ ưỡng ng cho tr ẻ bị nhiễm khuẩn (viêm đường hô hấp và

b viêm đ ị nhiễm khuẩn (viêm đường hô hấp và ường hô hấp và ng hô h p và tiêu ch y ấp và ảy)

 4.3 H ướng dẫn chăm sóc dinh dưỡng cho trẻ bị ng d n chăm sóc dinh d ẫn chăm sóc dinh dưỡng cho trẻ bị ưỡng ng cho tr b ẻ bị nhiễm khuẩn (viêm đường hô hấp và ị nhiễm khuẩn (viêm đường hô hấp và viêm đ ường hô hấp và ng hô h p và tiêu ch y ấp và ảy)

III T CH C HO T Đ NG Ổ CHỨC HOẠT ĐỘNG ỨC HOẠT ĐỘNG ẠT ĐỘNG ỘI DUNG CƠ BẢN:

1 Chăm sóc và nuôi d ưỡng ng khi tr b tiêu ẻ bị nhiễm khuẩn (viêm đường hô hấp và ị nhiễm khuẩn (viêm đường hô hấp và

ch y ảy)

2 Chăm sóc và nuôi d ưỡng ng tr b nhi m ẻ bị nhiễm khuẩn (viêm đường hô hấp và ị nhiễm khuẩn (viêm đường hô hấp và ễm khuẩn (viêm đường hô hấp và khu n hô h p ẩn (viêm đường hô hấp và ấp và

1 Chăm sóc và nuôi d ưỡng ng khi tr b tiêu ch y ẻ bị nhiễm khuẩn (viêm đường hô hấp và ị nhiễm khuẩn (viêm đường hô hấp và ảy)

1.1 Tiêu chảy là gì?

Tiêu chảy là tình trạng trẻ đi ngoài phân lỏng hoặc nhiều nước trên 

3 lần / ngày. Khi bị tiêu chảy thì cơ thể trẻ sẽ giảm hấp thu các chất  dinh dưỡng và thường ăn kém hơn làm tăng nguy cơ bị suy dinh 

Bảng 1 Phân biệt giữa tiêu chảy cấp và tiêu chảy kéo

− Trường hợp lỵ thì phân có  lẫn máu.

− Phân lúc đặc lúc lỏng, lổn nhổn, mùi chua  màu vàng hoặc màu xanh.

Bảng 2 Các yếu tố nguy cơ của tiêu chảy

Tiêu chảy cấp Tiêu chảy kéo dài

Độ tuổi

Thường xảy ra ở trẻ dưới 2 tuổi, tỷ lệ  bệnh cao nhất ở nhóm 6 − 11 tháng  tuổi  (giai  đoạn  trẻ  bắt  đầu  ăn  bổ  sung).

Trẻ  dưới  1  tuổi  có  nguy  cơ  mắc  tiêu  chảy kéo dài cao hơn trẻ lớn.

Tình trạng

dinh dưỡng

Trẻ bị suy dinh dưỡng dễ bị tiêu chảy hơn trẻ bình thường, nhất là trẻ suy  dinh dưỡng nặng càng dễ bị tiêu chảy kéo dài.

−  Trẻ  thường  xuyên  mắc  tiêu  chảy  cấp. 

−  Sử  dụng  kháng  sinh  kéo  dài  gây  loạn khuẩn.

Làm th nào đ nh n ra tr b m t n ế nào để nhận ra trẻ bị mất nước do ể nhận ra trẻ bị mất nước do ận ra trẻ bị mất nước do ẻ bị mất nước do ị mất nước do ất nước do ước do c do tiêu ch y? ảy?  

Làm th nào đ nh n ra tr b m t ế nào để nhận ra trẻ bị mất nước do ể nhận ra trẻ bị mất nước do ận ra trẻ bị mất nước do ẻ bị mất nước do ị mất nước do ất nước do

b) Tr ch a b m t n ẻ chưa bị mất nước ưa bị mất nước ị mất nước ất nước ưa bị mất nướcớc c

− Tr t nh táo ẻ tỉnh táo ỉnh táo.

− M t không trũng ắt không trũng.

− Khóc v n có n ẫn có nước mắt ước mắt c m t ắt không trũng.

− Mi ng l ệng lưỡi ướt ưỡi ướt ước mắt i t.

− Tr không khát, u ng bình th ẻ tỉnh táo ống bình thường ường ng.

− N p véo da m t nhanh ếp véo da mất nhanh ất nhanh.

Cách chăm sóc khi tr b tiêu ch y ẻ bị mất nước do ị mất nước do ảy?

a) Nguyên t c chung ắc chung

 − Cho u ng nhi u h n bình thống bình thường ều hơn bình thường, cho trẻ uống ơn bình thường, cho trẻ uống ường.ng, cho tr u ng ẻ tỉnh táo ống bình thường.khi nào tr mu n và ti p t c bù d ch b ng đẻ tỉnh táo ống bình thường ếp véo da mất nhanh ục bù dịch bằng đường ịch bằng đường ằng đường ường.ng

u ng cho đ n khi tr h t tiêu ch y.ống bình thường ếp véo da mất nhanh ẻ tỉnh táo ếp véo da mất nhanh ảy

 − Đ i v i tr nh dống bình thường ớc mắt ẻ tỉnh táo ỏ dưới 2 tuổi chưa tự đòi uống ước mắt.i 2 tu i ch a t đòi u ng ổi chưa tự đòi uống ư ự đòi uống ống bình thường

nước mắt.c được, cần phải cho trẻ uống nước để đánh c, c n ph i cho tr u ng nần phải cho trẻ uống nước để đánh ảy ẻ tỉnh táo ống bình thường ước mắt.c đ đánh ể đánh giá xem tr có khát và mu n u ng nẻ tỉnh táo ống bình thường ống bình thường ước mắt.c không

 − Đ i v i tr b tiêu ch y kéo dài c n b sung ống bình thường ớc mắt ẻ tỉnh táo ịch bằng đường ảy ần phải cho trẻ uống nước để đánh ổi chưa tự đòi uống

ngay m t li u vitamin A theo quy đ nh.ột liều vitamin A theo quy định ều hơn bình thường, cho trẻ uống ịch bằng đường

b) Các loại dịch dùng trong điều trị tiêu chảy

− Oresol: Oresol đ ược, cần phải cho trẻ uống nước để đánh c s d ng đ bù n ử dụng để bù nước và ục bù dịch bằng đường ể đánh ước mắt c và

đi n gi i cho c th khi c th b m t n ệng lưỡi ướt ảy ơn bình thường, cho trẻ uống ể đánh ơn bình thường, cho trẻ uống ể đánh ịch bằng đường ất nhanh ước mắt c

ho c m t đi n gi i, là dung d ch t t nh t đ ặc mất điện giải, là dung dịch tốt nhất để ất nhanh ệng lưỡi ướt ảy ịch bằng đường ống bình thường ất nhanh ể đánh

đi u tr tiêu ch y ều hơn bình thường, cho trẻ uống ịch bằng đường ảy.

+ Các lo i oresol: Trên th tr ại oresol: Trên thị trường có nhiều loại ịch bằng đường ường ng có nhi u lo i ều hơn bình thường, cho trẻ uống ại oresol: Trên thị trường có nhiều loại oresol:

• Oresol gói pha trong 1 lít n ước mắt c.

• Oresol gói pha trong 200 mililít n ước mắt c.

• Oresol gói pha trong 250 mililít n ước mắt c

•

 Số lượng dịch cần cho trẻ uống sau mỗi lần đi ngoài:

Cách nuôi d ưỡng trẻ khi bị tiêu chảy ng tr khi b tiêu ch y ẻ bị mất nước do ị mất nước do ảy?

 Nếu trẻ đang bú mẹ vẫn tiếp tục cho trẻ bú bình thường và tăng số lần bú

 Nếu trẻ đang được nuôi bằng sữa công thức thì nên pha loãng sữa hoặc sử  dụng sữa không có đường lactose

 Trẻ ăn bổ sung cần cho trẻ ăn các thức ăn giàu dinh dưỡng: thịt gà nạc, thịt  lợn nạc, cà rốt, rau xanh, dầu ăn, chuối tiêu, … 

 Không sử dụng các loại thực phẩm có nhiều chất xơ, ngũ cốc nguyên hạt vì  khó tiêu hoá

 Sau khi khỏi tiêu chảy, cần cho trẻ ăn thêm mỗi ngày một bữa nữa trong hai  tuần liền

Phòng b nh tiêu ch y cho tr em ệnh tiêu chảy cho trẻ em ảy? ẻ bị mất nước do

 Nuôi  con  bằng  sữa  mẹ:  Cho  trẻ  bú  mẹ  hoàn  toàn  trong  6  tháng đầu và tiếp tục bú mẹ đến 2 tuổi. 

 Cho trẻ ăn bổ sung hợp lý, đảm bảo an toàn vệ sinh thực  phẩm.

 Cho trẻ ăn uống bằng bát, cốc và thìa sạch, không cho trẻ 

bú bình.

 Vệ sinh cá nhân: Rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn, sau  khi đi vệ sinh và khi tay bẩn, thay tã lót cho trẻ. 

 Vệ sinh môi trường: Sử dụng nước sạch, nhà tiêu hợp vệ  sinh, xử lý rác thải,…

 Tiêm phòng đầy đủ đặc biệt là tiêm phòng sởi cho trẻ

2 Chăm sóc và nuôi d ưỡng ng tr b ẻ bị nhiễm khuẩn (viêm đường hô hấp và ị nhiễm khuẩn (viêm đường hô hấp và

nhi m khu n hô h p ễm khuẩn (viêm đường hô hấp và ẩn (viêm đường hô hấp và ấp và

Khái niệm nhiễm khuẩn hô hấp

Nhiễm khuẩn đường hô hấp ở trẻ là tình trạng nhiễm trùng  cấp  tính  ở  đường  hô  hấp  do  ảnh  hưởng  của các  vi  sinh  vật  gây  bệnh.  Bệnh  thường  xảy  ra  vào thời điểm giao mùa (khoảng tháng 9 đến tháng 3)

Phân lo i/các c p đ và bi u hi n ại/các cấp độ và biểu hiện ất nước do ộ và biểu hiện ể nhận ra trẻ bị mất nước do ệnh tiêu chảy cho trẻ em

Ho hoặc cảm lạnh

 Biểu hiện: ho, sốt, chảy nước mũi, thở bằng miệng,  nhịp thở bình thường.

 Bệnh  thường  tự  khỏi  trong  vòng  hai  tuần,  nguyên  nhân thường do virus.

 Trong thời gian xử trí tại nhà, nếu trẻ có biểu hiện 

ho  kéo  dài,  thở  nhanh,  khó  thở,  bú  kém,  hoặc  trẻ  mệt mỏi hơn cần đưa trẻ đến khám tại cơ sở y tế

Phân lo i/các c p đ và bi u hi n ại/các cấp độ và biểu hiện ất nước do ộ và biểu hiện ể nhận ra trẻ bị mất nước do ệnh tiêu chảy cho trẻ em

Viêm phổi

dấu hiệu thở nhanh được chẩn đoán là viêm phổi. Đánh giá nhịp thở nhanh phải đếm nhịp thở trong một phút hoặc nửa phút khi trẻ nằm yên. Trẻ được coi là có nhịp thở nhanh khi: 

Phân lo i/các c p đ và bi u hi n ại/các cấp độ và biểu hiện ất nước do ộ và biểu hiện ể nhận ra trẻ bị mất nước do ệnh tiêu chảy cho trẻ em

Trẻ bị viêm phổi nặng hoặc nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính rất nặng khi

có bất kỳ dấu hiệu nguy hiểm toàn thân nào sau đây:

Y u t nguy c ế nào để nhận ra trẻ bị mất nước do ố nguy cơ ơ

 Do thời tiết thay đổi đặc biệt là khi giao mùa. 

 Bệnh nhiễm khuẩn hô hấp hay gặp hơn ở trẻ sinh non, nhẹ  cân,  suy  dinh  dưỡng,  suy  giảm  miễn  dịch  hoặc  có  bệnh  mãn tính kèm theo và không được nuôi bằng sữa mẹ.

 Trẻ sống trong môi trường chật hẹp, ô nhiễm, vệ sinh kém,  nhiều khói bụi, thuốc lá.

 Môi trường có nguồn lây vi khuẩn hay virus do người bệnh 

ho,  hắt  hơi,  sổ  mũi,  trẻ  cầm  nắm  các  vật  dụng,  đồ  chơi  nhiễm  bẩn  hay  có  sự  hiện  diện  của  các  vi  sinh  vật  gây  bệnh.

 Sau đợt sốt virus, sởi, thủy đậu  trẻ dễ bị viêm đường hô  hấp 

Đánh giá tình tr ng ho ho c khó th ại/các cấp độ và biểu hiện ặc khó thở ở

Ho và khó thở là triệu chứng chính của nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính Một trẻ bị ho hoặc khó thở cần được theo dõi:

 Thời gian bị ho hoặc khó thở.

 Thở nhanh.

 Rút lõm lồng ngực.

 Thở rít khi nằm yên. 

Nguyên nhân c a nhi m khu n hô h p ủa nhiễm khuẩn hô hấp ễm khuẩn hô hấp ẩn hô hấp ất nước do

 Nhiểm khuẩn hô hấp do virus 

 Nhiễm khuẩn hô hấp do vi khuẩn

 Nhiễm khuẩn hô hấp do cảm lạnh

Cách chăm sóc tr b nhi m khu n hô h p ẻ bị mất nước do ị mất nước do ễm khuẩn hô hấp ẩn hô hấp ất nước do

Cách nuôi d ưỡng trẻ khi bị tiêu chảy ng tr b nhi m khu n hô h p c p ẻ bị mất nước do ị mất nước do ễm khuẩn hô hấp ẩn hô hấp ất nước do ất nước do

Phòng ch ng viêm đ ố nguy cơ ường hô hấp ng hô h p ất nước do

 Chế độ ăn hợp lý với đầy đủ bốn nhóm thực phẩm. 

 Giữ ấm cho trẻ, nhất là trong mùa lạnh hoặc khi thay đổi thời tiết.

 Vệ sinh cá nhân và môi trường sạch sẽ, tránh khói thuốc lá và than bụi trong  nhà.

 Cho trẻ đi tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch.

 Cho trẻ uống nhiều nước hơn, ăn đủ chất dinh dưỡng, tăng cường rau xanh và  hoa quả để tăng sức đề kháng.

 Tránh nhiễm lạnh cho trẻ bằng cách không cho trẻ ăn uống đồ quá lạnh.

 Hạn chế đưa trẻ đến nơi đông người trong mùa dịch bệnh. Mang khẩu trang khi  tiếp xúc với người bệnh.

 Phát  hiện  sớm  các  biểu  hiện  của  nhiễm  khuẩn  hô  hấp  trên  ở  trẻ  để  được  tư  vấn bác sĩ kịp thời.

 Khi gia đình có người bị nhiễm khuẩn hô hấp cần cách ly để không lây sang trẻ.

SỰ CHÚ Ý LẮNG NGHE