Theo thống kê, ở nước ta hiện nay, có khoảng 20% dân số ở độ tuổi từ 10- 19tuổi đang phải đối mặt với nhiều vấn đề liên quan đến sức khoẻ sinh sản vị thànhniên như: quan hệ tình dục trướ
Trang 1A PHẦN MỞ ĐẦU:
I Lý do chọn đề tài:
Xã hội ngày càng phát triển, ngoài việc con người hưởng thụ được nhiềuthành quả lớn mà nó mang lại thì còn không ít hệ lụy mà chúng ta phải gánh chịu.Hiện nay, giới trẻ là một trong những đối tượng chịu nhiều ảnh hưởng nhất từ nhịpsống hiện đại mang lại Chúng ta có thể dễ dàng thấy một bộ phận các bạn trẻ sốngthiếu hiểu biết, thiếu bản lĩnh và quan trọng hơn đó là thiếu kĩ năng Và một trongnhững vấn đề mà được mọi người quan tâm nhiều hiện nay đó là thanh niên (trong
đó có học sinh) có nhận thức khá hạn chế về vấn đề dân số- sức khỏe sinh sản vịthành niên Cũng chính vì điều đó mà dẫn đến nhiều lối sống buông thả, lệch lạcnhư: sống thử, mang thai ngoài ý muốn, mắc các bệnh truyền nhiễm qua đường tìnhdục,…để lại hậu quả nặng nề chẳng những cho người trong cuộc mà còn cho cả giađình và xã hội
Nhận thức được điều đó, xã hội nói chung và ngành giáo dục nói riêng đãtích cực vào cuộc với những kế hoạch hành động cụ thể Những năm qua, việc chỉđạo dạy học tích hợp nội dung giáo dục dân số- sức khỏe sinh sản đã được đưa vàogiảng dạy ở một số môn học ở nhà trường Trong đó có môn Ngữ văn
Trong trường THPT hiện nay, vấn đề tích hợp các nội dung giáo dục trongcác môn học là vấn đề rất mới, đang đặt ra một cách cấp thiết, đa dạng và phongphú Rất nhiều nội dung giáo dục cần đưa vào các môn học Tích hợp nội dung giáodục dân số- sức khỏe sinh sản vào môn Ngữ văn có những thuận lợi đáng kể Vìnếu tiến hành tốt nó sẽ có tác dụng rất to lớn
Theo thống kê, ở nước ta hiện nay, có khoảng 20% dân số ở độ tuổi từ 10- 19tuổi đang phải đối mặt với nhiều vấn đề liên quan đến sức khoẻ sinh sản vị thànhniên như: quan hệ tình dục trước hôn nhân, có thai ngoài ý muốn, tình trạng nạophá thai,… Do đó học sinh là đối tượng cần quan tâm giáo dục, giúp đỡ, và hìnhthành cho các em các kĩ năng sống tích cực bằng nhiều hướng như: từ các hìnhtượng văn học, các vấn đề, hiện tượng đời sống tác động vào tư tưởng học sinh mộtcách nhẹ nhàng, sống động để người giáo viên dạy Ngữ văn có điều kiện giúp họcsinh nhận thức được những nội dung này một cách sâu sắc, cụ thể và thấm thía Tuynhiên, vì phải cùng một lúc thực hiện nhiều nhiệm vụ trong một tiết học, nếu không
có phương pháp tích hợp tốt thì hiệu quả giờ học sẽ hạn chế về: tri thức, kĩ năng và
cả về nội dung giáo dục, thậm chí phản tác dụng giáo dục
Xuất phát từ những điều nói trên, cộng với bản thân là một giáo viên luôntrăn trở với nghề nên tôi luôn cố gắng tìm phương pháp tốt nhất để nâng cao chấtlượng dạy học nói chung và hiệu quả trong việc tích hợp nói riêng Chính vì thế tôi
đã chọn đề tài: “Tích hợp giáo dục dân số- sức khỏe sinh sản vị thành niên trong một số bài văn xuôi lớp 12- THPT”.
Trang 2II Mục đích nhiên cứu:
Xưa nay, việc giáo dục dân số- sức khỏe sinh sản cho lứa tuổi học sinh vịthành niên trong nhà trường được xem là khá nhạy cảm và được thực hiện ở mức
độ còn khiêm tốn Chính vì thế mà trong nhà trường, nhất là trường trung học phổthông ít nhiều còn có hiện tượng vì thiếu hiểu biết về kiến thức sinh sản nên dẫnđến việc ảnh hưởng không tốt đến môi trường văn hóa học đường đã nói ở trên Từ
đó, chúng ta cần có cách nhìn thật sâu sắc về vấn đề này Và việc đi tìm hiểu đốitượng học sinh đồng thời đề ra những biện pháp cụ thể để góp phần nâng cao nhậnthức đúng đắn về vấn đề dân số- sức khỏe sinh sản vị thành niên hiện nay là rấtquan trọng
Hiện nay, ở nhiều môn học, các giáo viên cũng đã chủ động xây dựng nộidung bài học có sự tích hợp về vấn đề dân số- sức khỏe sinh sản Ở mỗi bộ môn,việc tích hợp ấy có mức độ đậm, nhạt khác nhau nhưng tất cả đều nhận thức đượcvai trò quan trọng của việc tích hợp này
Riêng môn Ngữ văn, hoàn toàn có khả năng đảm nhiệm một phần công việcnói trên Như chúng ta đã biết, trong môn Ngữ văn, phân môn đọc văn chiếm mộtkhoảng thời gian khá lớn trong chương trình Việc tìm hiểu, khám phá tác phẩmvăn học một cách hiệu quả, đúng đắn vẫn còn đang là một thách thức với cả giáoviên và học sinh Trong tác phẩm văn xuôi tự sự cũng vậy Tuy nhiên, nếu xét vềkhía cạnh tích hợp thì đây là những bài tích hợp về giáo dục dân số- sức khỏe sinhsản khá sinh động, tiêu biểu và điển hình trong các môn học ở trường phổ thông Ở
đề tài này, tôi chỉ đề cập đến nội dung giáo dục trên ở một số tác phẩm văn xuôi ở
chương trình Ngữ văn 12 như: Vợ chồng A Phủ (Tô Hoài), Vợ nhặt (Kim Lân), Chiếc thuyền ngoài xa (Nguyễn Minh Châu) Thông qua việc tích hợp ở các tác
phẩm này, người viết mong muốn cho các em học sinh nhận thức được một số vấn
đề sau: hậu quả của việc xây hôn nhân không bằng tình yêu chân thành; một số tục
lệ hôn nhân lạc hậu cần loại bỏ; sự cảm thông chia sẻ trong tình yêu; bi kịch củangười phụ nữ sinh con nhiều, không kế hoạch; nỗi đau và hệ quả của nạn bạo lựctrong gia đình; thông cảm, chia sẻ với những người phụ nữ bất hạnh; có ý thức xâydựng và giữ gìn hạnh phúc gia đình;…
Với kinh nghiệm giảng dạy qua nhiều năm công tác, tôi đã chủ động áp dụng
đề tài: “Tích hợp giáo dục dân số- sức khỏe sinh sản vị thành niên trong một số bài văn xuôi lớp 12- THPT” và đạt được một số kết quả nhất định Qua đó, tôi cũng đã
nâng cao thêm năng lực chuyên môn đồng thời góp phần định hướng thái độ, hành
vi đúng đắn ở các em học sinh về vấn đề đặt ra Tuy nhiên, trong quá trình thựchiện đề tài, tôi vẫn còn gặp một số vướng mắc, khó khăn nhất định cần phải đượckhắc phục Chính vì điều đó, tôi muốn thông qua việc nghiên cứu, viết sáng kiếnkinh nghiệm này để có thể trao đổi với đồng nghiệp, từ đó tôi có thể trao dồi, họchỏi nhiều hơn từ những kinh nghiệm quý báu của các đồng nghiệp trong và ngoàiđơn vị
Trang 3III Đối tượng ngiên cứu:
Đối tượng cụ thể mà đề tài hướng đến đó là đối tượng học sinh thuộc khốitrung học phổ thông trong trường ……… Cụ thể là các học sinh thuộckhối lớp 12
IV Phương pháp nghiên cứu:
Để viết được sáng kiến kinh nghiệm này, tôi đã thu nhập thông tin, đúc kếtkinh nghiệm sau một thời gian giảng dạy Cụ thể là lớp 12A3 (năm học 2012-2013), lớp 12A4 (năm học 2013-2014), lớp 12A1 (năm học 2014- 2015)
Một số phương pháp chủ yếu được sử dụng: Phương pháp thu thập thông tin,thống kê, tổng hợp, phân tích, so sánh…
Trang 4vì cho rằng nó là “con dao hai lưỡi” Tuy nhiên, trong sự phát triển mạnh mẽ của xãhội hiện nay thì vấn đề này cần được xem trọng và việc đưa giáo dục dân số- sứckhỏe sinh sản vào học đường cần được quan tâm để góp phần định hướng nhậnthức và hành vi đúng đắn cho học sinh trong vấn đề giới tính, tình cảm và sức khỏesinh sản,…
Riêng môn Ngữ văn là một môn học tích hợp khá tiêu biểu và điển hìnhtrong các môn học ở trường phổ thông Nội dung tích hợp môn học này không chỉ
là các tri thức và kĩ năng của các phân môn như Đọc văn, Tiếng Việt, Làm văn màcòn là những nội dung thuộc các môn học khác nữa Trong môn học này người tacòn có thể tích hợp các nội dung chính trị- đạo đức, xã hội học, dân tộc học, địa lí,lịch sử và nhiều ngành khoa học- nghệ thuật khác, trong đó có nội dung dân số- sứckhỏe sinh sản
Vì sao môn Ngữ văn lại có khả năng tích hợp nhiều lĩnh vực? Vì văn họcchính là cuộc sống Tác phẩm văn học lớn bao giờ cũng là sự kết tinh của các trithức văn hoá tổng hợp Có thể nói, không có lĩnh vực nào của đời sống- xã hội màkhông được phản ánh trong văn học Chính vì thế thông qua nội dung (kiến thức và
kĩ năng) của môn học này, người giáo viên có thể tích hợp rất nhiều lĩnh vực khácnhau
Nhìn chung, giáo dục trong môn Ngữ văn là giáo dục theo con đường “mưa dầm thấm lâu”, tuy không có bài học riêng về giáo dục dân số- sức khỏe sinh sản
nhưng qua từng bài học, qua những chi tiết, hình ảnh cụ thể các giờ học Ngữ văn sẽtác động dần dần và đến một lúc nào đó làm thay đổi nhận thức cũng như tình cảm,thái độ của người học đối với vấn đề cần giáo dục
Tuy vậy, không phải bất kì tác phẩm văn học nào hoặc bất kì nội dung gìtrong chương trình môn Ngữ văn cũng có thể tích hợp Giáo dục dân số - Sức khoẻsinh sản một cách thích hợp Vì thế cần lựa chọn một số bài học có nội dung phùhợp, có thể khai thác, tích hợp một cách nhuần nhuyễn với các chủ đề thích hợptheo yêu cầu của việc giáo dục dân số - Sức khoẻ sinh sản
Chính vì vậy, đòi hỏi mỗi giáo viên dạy môn Ngữ văn cần phải có bản lĩnh,kinh nghiệm và chịu khó học hỏi một cách liên tục để nâng cao năng lực nhằm đápứng việc dạy học nói chung và việc dạy học tích hợp có hiệu quả nói riêng
Trang 5II Cơ sở thực tiễn:
Trong những vấn đề đào tạo một thế hệ công dân mới, vấn đề giáo dục giới
và giới tính, giáo dục chăm sóc sức khoẻ sinh sản vị thành niên, tình bạn trongsáng, tình yêu lành mạnh… cho học sinh là một vấn đề mang tính cấp thiết
Trên thực tế, học sinh không chỉ thấy thiếu thông tin và quan tâm tới các vấn
đề sức khoẻ sinh sản, tình dục an toàn mà các em còn mong muốn nhận biết đượccác thông tin đó một cách chính xác và có tính giáo dục cao
Như chúng ta đã biết, học sinh lớp 12 là lứa tuổi không còn nhỏ Các em có
đủ khả năng để nhận thức được vấn đề Trong đó có vấn đề dân số- sức khỏe sinhsản vị thành niên Tuy nhiên, sự thật là do nhiều nguyên nhân khác nhau sự hiểubiết của các em về vấn đề này vẫn còn khá khiêm tốn Vẫn còn xuất hiện tình trạnghọc sinh yêu sớm, sống thử, mang thai ngoài ý muốn, nạo phá thai,…Chính nhữngđiều đó đã ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống tinh thần cũng như kết quả học tậpcủa các em
Xuất phát từ những lý do trên, tôi đã mạnh dạn chọn đề tài: “Tích hợp giáo dục dân số- sức khỏe sinh sản vị thành niên trong một số bài văn xuôi lớp 12- THPT” để góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục tổng thể, giúp các em tránh được
những tác hại từ việc thiếu kiến thức về vấn đề sức khỏe sinh sản để có cuộc sống
và kết qủa học tập tốt hơn
III Thực trạng:
Hiện nay, học sinh (đặc biệt là học sinh trung học phổ thông) thiếu hiểu biết
về kiến thức giới tính, sức khỏe sinh sản; quan hệ tình dục thiếu an toàn; mang thaingoài ý muốn; nạo phá thai;… và đặc biệt là hiện tượng yêu sớm diễn ra rất phổbiến
Đối với học sinh vùng nông thôn, nhất là vùng có hoàn cảnh kinh tế đặc biệtkhó khăn thì việc nhận thức của các em học sinh về vấn đề dân số, về sức khỏe sinhsản càng hạn chế hơn Riêng đối với trường ……… vấn đề nàycũng còn một số vướng mắc nhất định Qua thực tế công tác tại đơn vị thời gianqua, tôi có thể có những ghi nhận sau:
Thứ nhất, những năm qua nhà trường cũng đã cố gắng tuyên truyền nội dunggiáo dục giới tính, vấn đề dân số- sức khỏe sinh sản bằng những hình thức cụ thể.Đồng thời nhà trường cũng chỉ đạo một số bộ môn tăng cường tích hợp các nộidung trên vào bài giảng của mình Tuy nhiên, phải thẳng thắn nhìn nhận rằng côngtác này vẫn còn chưa có sự đầu tư đúng mức Một số nội dung tuyên truyền cònmang tính hình thức chưa gắn với đối tượng; việc tích hợp vào môn học còn mangtính đối phó trên giáo án, đôi khi còn khiên cưỡng gây khó khăn cho cả người dạy
Trang 6và người học; việc đôn đốc, kiểm tra việc dạy học tích hợp còn chưa thường xuyên;
…dẫn đến kết quả giáo dục chưa cao
Thứ hai, học sinh của nhà trường cơ bản có được những hiểu biết về vấn đềgiới tính, sức khỏe sinh sản Đặc biệt hai năm gần đây, nhà trường có hẳn mộtchuyên đề/ 1 năm về vấn đề sức khỏe sinh sản vị thanh niên để tuyên truyền chohoc sinh cũng như tăng cường kiểm tra, đôn đốc việc dạy học tích hợp của giáoviên Tuy nhiên, qua thực tế quan sát, tôi vẫn còn thấy khá phổ biến đó là học sinh
có quan hệ tình cảm yêu đương rất sớm Thậm chí có học sinh lớp 8 đã xảy ra xungđột với bạn vì ghen tuông trong chuyện tình yêu Còn các em học sinh trung họcphổ thông (đặc biệt là học sinh khối 12) hầu như đều có một mối tình Mặc dù vàinăm trở lại đây không có hiện tượng học sinh phải nghỉ học vì mang thai nhưngnhững năm trước là có Có học sinh đang học lớp 10 hoặc sắp thi tốt nghiệp 12 thìphải bỏ dở để đám cưới chỉ vì mang thai ngoài ý muốn Ngoài ra, hiện tượng các
em học sinh hẹn hò nhau ở những hàng quán gần trường học như quán lều, quánvõng có những góc khuất,… là có thật Thật khó tưởng tượng các em sẽ làm gì khikhông có sự quản lý của người lớn trong khi khả năng kiềm chế bản thân của các
em còn rất kém
Điều này khiến cho tập thể Hội đồng sư phạm nhà trường, các đoàn thể cũngnhư các giáo viên đảm trách giảng dạy hoặc chủ nhiệm luôn băn khoăn và tìmhướng khắc phục có hiệu quả hơn
IV Việc tích hợp giáo dục dân số- sức khỏe sinh sản vị thành niên trong một số bài văn xuôi lớp 12- THPT
1 Một số khái niệm có liên quan đến đề tài:
1.1 Tích hợp và dạy học tích hợp
Theo từ điển tiếng Việt tích hợp là “sự hợp nhất, sự hòa nhập, sự kết hợp” Theo Từ điển giáo dục học thì tích hợp là “hành động liên kết các đối tượng nghiên cứu, giảng dạy, học tập của cùng một lĩnh vực hoặc vài lĩnh vực khác nhau trong cùng một kế hoạch giảng dạy” Kế hoạch giảng dạy được hiểu có thể là một
chương trình, một môn học hay cụ thể là một bài học
Khi dạy học tích hợp cần lưu ý phải lựa chọn nội dung kiến thức có sự gắnkết, lôgic và thời gian dạy học tích hợp phải hợp lí với cấu trúc của toàn bài học.Tránh sự tích hợp gượng ép làm cho cả bài học và phần kiến thức được tích hợp rờirạc, không lôi cuốn được người học Dẫn đến hiệu quả thực sự không thu nhậnđược mà lại gây thêm áp lực cho việc dạy và học vốn đã căng thẳng
Trang 71.2 Giới và giới tính
“Giới” đề cập đến nhứng khác biệt về xã hội giữa giới nam và giới nữ.Những khác biệt này không hề tồn tại lúc đứa bé ra đời là trai hay gái, mà chỉ “họcđược” trong quá trình lớn lên Chúng có thể thay đổi theo thời gian và rất đa dạngtrong từng nền văn hóa hay giữa các nền văn hóa khác nhau
“Giới tính” nói đến những khác biệt được xác định về mặt sinh học giữa nam
và nữ Những khác biệt này giống nhau ở mọi nền văn hóa, mọi nơi trên thế giới
1.3 Sức khỏe sinh sản
“Sức khỏe sinh sản” là một trạng thái khỏe mạnh, hài hòa về thể chất, tinhthần và xã hội trong tất cả mọi khía cạnh liên quan đến hệ thống sinh sản, các chứcnăng sinh sản Như vậy sức khỏe sinh sản là sự hoàn hảo về bộ máy sinh sản đi đôivới sự hài hòa giữa nhịp sinh học và xã hội
Sức khỏe sinh sản không chỉ giới hạn ở sức khỏe người mẹ mà còn bao gồm
cả những vấn đề liên quan đến quá trình sinh sản của nam và nữ, đến sự an toàn vàhạnh phúc trong đời sống tình dục Đồng thời nhấn mạnh đến quyền tự quyết củaphụ nữ với việc sinh đẻ của họ Sức khỏe sinh sản có ý nghĩa xã hội, y học sâu sắc
và rất nhân văn vì đã nâng cao yêu cầu bảo vệ chức năng đặc thù của phụ nữ làchức năng sinh sản
1.4 Vị thành niên
“Vị thành niên” là một giai đoạn phát triển đặc biệt và mạnh mẽ trong đờicủa mỗi con người, đây chính là giai đoạn chuyển tiếp từ trẻ con thành người lớn.Nếu so với cả đời người thì lứa tuổi vị thành niên chỉ là một giai đoạn ngắn nhưnglại có tác động lớn lao tới sự phát triển và thăng tiến của cuộc đời mỗi người Giaiđoạn này được thể hiện bằng sự phát triển nhanh chóng khác thường về cả thể chấtlẫn trí tuệ, quan hệ xã hội và tinh thần
Ở độ tuổi vị thành niên, diễn ra những thay đổi rất lớn về mặt thể chất Đặcbiệt thời kỳ dậy thì chính thức ở nam và nữ chứng tỏ rằng bộ máy sinh dục đãtrưởng thành, các em có khả năng thực hiện quan hệ tình dục, có thể làm cho nữgiới mang thai và sinh con Đồng thời với sự thay đổi về thể chất là sự thay đổi lớn
về tâm sinh lí
Trang 8Theo Tổ chức Y tế Thế giới, vị thành niên là nhóm người ở lứa tuổi từ 10 -19tuối, chiếm 1/5 dân số thế giới Ở Việt Nam vị thành niên chiếm khoảng 23% dânsố.
Có thể xếp vị thành niên ở Việt Nam thành 2 nhóm, một nhóm từ 10 – 14tuổi và một nhóm từ 15 – 19 tuổi Trong giai đoạn này các em đều có nhu cầuchung là cần được cung cấp những thông tin về những biến đổi về thể chất, tìnhcảm và tâm sinh lí sẽ diễn ra để các em có sự chuẩn bị tránh lo lắng, hoang mang
1.5 Sức khỏe vị thành niên
Hành vi liên quan đến sức khỏe mà lớp trẻ hay mắc phải trong giai đoạn này
là hút thuốc lá, uống rượu bia, sử dụng ma túy, quan hệ tình dục… Đây là nhữnghành vi có ảnh hưởng quan trọng đến sức khỏe của họ, những hành vi này thườngkhông thể hiện ngay ảnh hưởng nhưng có hậu quả rất lớn đối với sức khỏe sau này.Chính vì vậy, vấn đề đặt ra là phải khuyến khích việc thực hiện cách ứng xử lànhmạnh trong vị thành niên, trước lối sống có hại cho sức khỏe và có thể theo conngười ta đến tận cuối đời
Những vấn đề liên quan đến sức khỏe trong cuộc sống của vị thành niên baogồm: dinh dưỡng, tập thể dục, vệ sinh cá nhân, rượu và thuốc lá, sử dụng ma túy,lạm dụng tình dục, các bệnh lây truyền qua quan hệ tình dục: HIV/AIDS,…
2 Những định hướng khi tích hợp nội dung giáo dục dân số- sức khỏe sinh sản:
2.1 Cuộc sống gia đình- xã hội
Giúp học sinh hiểu về truyền thống gia đình Việt Nam, về mối quan hệ vàtrách nhiệm của mỗi thành viên trong gia đình, những hạn chế của gia đình phongkiến, những vấn đề cấp thiết đang đặt ra trong gia đình và xã hội hiện đại ngày nay
Giúp học sinh có thái độ phê phán những thói hư tật xấu nảy sinh trongkhuôn khổ gia đình như: đối xử tệ bạc, hôn nhân sớm, sinh con nhiều; đồng thời cangợi tình bạn, tình yêu, tình vợ chồng chung thuỷ, trong sáng lành mạnh
Tạo ra lối sống lành mạnh trong gia đình học sinh Giúp các em có thái độ tốtđẹp với các thành viên trong gia đình Từ đó, các em có thể trở thành một tuyêntruyền viên tích cực trong gia đình
2.2 Giáo dục giới
Giúp học sinh hiểu về quyền bình đẳng nam nữ, về vai trò vị trí của ngườiphụ nữ trong xã hội cũ và trong xã hội hiện nay, vấn đề bạo lực với người phụ nữtrong gia đình
Trang 9Giáo dục học sinh có thái độ tôn trọng, bảo vệ, đề cao quyền bình đẳng namnữ; chống những hành vi bạo ngược đối với phụ nữ, thái độ coi thường và hạ thấpvai trò của người phụ nữ,…
Từ đó giúp các em học sinh hiểu hơn về quyền lợi của mình cũng như củangười khác để có sự đồng cảm, giúp đỡ nhau cùng nhau tiến bộ
2.3 Giáo dục kỹ năng sống
Thông qua việc giáo dục, giúp cho các em học sinh làm chủ bản thân, có khảnăng thích ứng, biết cách ứng phó trước những tình huống khó khăn trong giao tiếphằng ngày Đặc biệt, giúp các em học sinh có thêm kĩ năng xử lý các tình huống mà
có thể cuộc sống thực tế trước đó chưa bao giờ các em gặp phải Để từ đó các em
có định hướng sống tốt hơn ở tương lai
Rèn cách sống có trách nhiệm đối với bản thân, gia đình, xã hội Từ đó giúpcác em có thái độ sống chan hòa, biết đồng cảm, chia sẻ với những người bất hạnhtrong cuộc sống
Mở ra cơ hội, hướng suy nghĩ tích cực, tự quyết định và lựa chọn đúng đắn
Từ đó giúp các em học sinh có được sự tự tin trong cuộc sống, luôn luôn năng động
và sẵn sàng vượt qua những khó khăn, trở ngại
2.4 Hình thức lồng ghép
Đưa các nội dung tích hợp dưới dạng hình thức câu hỏi, yêu cầu học sinh tìmhiểu gắn với nội dung văn bản- tác phẩm văn học được học trong phân môn Đọcvăn
Tổ chức hoạt động trao đổi nhóm vào những tiết chính khóa, tự chọn, luyệntập,…để học sinh có cơ hội trình bày suy nghĩ cá nhân, tranh luận những vấn đề màcác em có sự quan tâm đặc biệt
Đưa vào phân môn Làm văn với yêu cầu trao đổi, tranh luận, viết bài, luyệnnói, và tập thuyết trình trước lớp về các nội dung liên quan đến cuộc sống, gia đình,
xã hội và vấn đề giáo dục giới
2.5 Những lưu ý khi tích hợp nội dung giáo dục dân số- sức khỏe sinh sản
Tác phẩm có nội dung liên quan trực tiếp đến Giáo dục dân số- sức khoẻ sinhsản trong chương trình sách giáo khoa Ngữ văn không nhiều, vì thế người giáo viêncần biết tận dụng những cơ hội ít ỏi này để tiến hành giáo dục các nội dung ấy mộtcách tích cực, hợp lí và khéo léo
Cần lưu ý, không phải vì việc Giáo dục dân số- sức khoẻ sinh sản mà quên đinhiệm vụ chính của giờ Ngữ văn Điều này có ý nghĩa là ở những giờ học Ngữ vănthực hiện tích hợp dân số- sức khỏe sinh sản, giáo viên phải hoàn thành nhiệm vụkép: một mặt truyền thụ các tri thức khoa học của bộ môn, mặt khác giáo dục cácnội dung này cũng như các nội dung cần tích hợp khác như môi trường, phòng
Trang 10chống ma tuý, giao thông, quốc phòng,…Muốn thế phải bám sát vào những nộidung cụ thể, cơ bản của bài học, từ đặc trưng bộ môn mà kết hợp giáo dục dân số -sức khoẻ sinh sản một cách nhẹ nhàng, nhuần nhuyễn, đúng lúc, đúng chỗ, tránhlên gân, “hô hào”, cứng nhắc…
Phương pháp dạy tích hợp, nhìn chung đa dạng, linh hoạt, kết hợp nhiều hìnhthức, nhiều cách để nội dung giáo dục dân số được “lồng ghép” vào một cách sinhđộng: khi giảng giải, khi đàm thoại, phát vấn, khi gợi mở, liên hệ so sánh, thảo luậnnhóm,… Ngay ở những tác phẩm có nội dung tưởng như không mấy liên quan,nhưng nếu người giáo viên biết cách khai thác thì vẫn có thể liên hệ, mở rộng đểgiáo dục học sinh
Do chương trình và Sách giáo khoa Ngữ văn THPT không đề cập nhiều đến
đề tài giáo dục dân số- sức khoẻ sinh sản nên trong quá trình dạy học, giáo viên cóthể hướng dẫn học sinh đọc thêm hoặc ngoại khoá văn học, nhằm giới thiệu một sốtác phẩm văn học trong và ngoài nước viết về đề tài này mà chưa được đưa vào nhàtrường
Việc tích hợp cần phải lựa chọn nội dung ở từng đơn vị bài học cụ thể Mỗibài học có thể có ít hoặc nhiều nội dung có thể lồng ghép, tích hợp Mỗi đơn vị tíchhợp cũng cần có mức độ đậm nhạt khác nhau để tránh sự gượng ép, bất hợp lý
Ngoài ra, chúng ta cũng cần chú ý: kiến thức tích hợp phải chính xác, ngắngọn và mang tính thực tiễn cao; Lượng thời gian tổ chức hoạt động tích hợp phảiphù hợp với sự phân bố thời gian của các phần kiến thức trong một bài học, tránhquá tải; giáo viên phải sử dụng thuật ngữ chính xác nhưng khéo léo, làm giảm tínhcăng thẳng trong tiết học;…
3 Xây dựng hoạt động dạy học tích hợp giáo dục dân sức khỏe sinh sản vị thành niên trong những trong một số bài văn xuôi lớp 12- THPT
số-Như đã nói ở trên, việc tích hợp giáo dục dân số- sức khỏe sinhsản vị thành niên vào bộ môn ngữ văn là một điều không hề đơn giản Để đạtđược hiệu quả, đòi hỏi, bước đầu tiên, chúng ta cần phải xây dựng được các hoạtđộng phù hợp cho các tiết dạy có khả năng tích hợp giáo dục dân số- sứckhỏe sinh sản vị thành niên Sau đây là một số mô hình hoạt động
cơ bản:
3.1 Tích hợp thông qua phương pháp đàm thoại, phát vấn:
Như chúng ta đã biết, phương pháp đàm thoại, phát vấn là phương pháptruyền thống đã được các môn học áp dụng từ xưa đến nay Môn Ngữ văn cũng vậy.Việc phát vấn, đàm thoại có ưu điểm giúp giáo viên nhanh chóng biết chính xáchọc sinh đang nghĩ gì và nắm được vấn đề đến đâu Trong việc dạy học tích hợp
giáo dục dân số- sức khỏe sinh sản vị thành niên thì việc sử dụng
phương pháp này có thể giúp giáo viên thực hiện mục tiêu một
Trang 11cách nhẹ nhàng, dễ dàng và tránh được sự gượng ép không đángcó.
Một lưu ý là khi sử dụng phương pháp này ta phải chia được tỉ
lệ câu hỏi ở mức độ hợp lý Tức là những câu hỏi mang tính tíchhợp giáo dục dân số- sức khỏe sinh sản vị thành niên ở số lượng vừaphải để không làm chệch mục tiêu giáo dục chính và mất đi đặc trưng của bộ môn.Chẳng những thế, việc đặt câu hỏi như thế nào cũng là một vấn đề cần được chú ý.Câu hỏi ấy ngoài việc đảm bảo hỏi đúng vấn đề thì cần phải ngắn gọn, rõ ý và đặthọc sinh vào tình huống có vấn đề để giảm sự nhàm chán:
Ví dụ:
CHIẾC THUYỀN NGOÀI XA
1 Theo em, cuộc sống nghèo khổ có phải là nguyên nhân chính dẫn đến sự bạo
lực trong gia đình trong Chiếc thuyền ngoài xa (Nguyễn Minh Châu) hay
không?
2 Qua việc tìm hiểu tác phẩm Chiếc thuyền ngoài xa (Nguyễn Minh Châu),
em hãy chỉ ra đâu là những nguyên nhân dẫn đến cuộc sống không hạnhphúc của gia đình người đàn bà hàng chài?
3 Theo em, việc sinh nhiều con có phải là nguyên nhân dẫn đến cuộc sống
không hạnh phúc của gia đình người đàn bà hàng chài trong Chiếc thuyền ngoài xa (Nguyễn Minh Châu)?
4 Theo em, sự chịu đựng của người đàn bà trong Chiếc thuyền ngoài xa
(Nguyễn Minh Châu) là đáng trách hay là đáng thương?
5 Nếu người đàn bà trong Chiếc thuyền ngoài xa (Nguyễn Minh Châu) không
cố gắng chịu đựng sự đánh đập của người chồng thì còn phương án nào khác
mà vẫn giữ được sự hạnh phúc cho gia đình?
6 Em nghĩ gì về nạn bạo lực gia đình trong Chiếc thuyền ngoài xa (Nguyễn
Minh Châu)?
7 Thông qua tác phẩm Chiếc thuyền ngoài xa (Nguyễn Minh Châu), em sẽ
làm gì để giảm thiểu tối đa nạn bạo lực gia đình?
VỢ CHỒNG A PHỦ
8 Trong tác phẩm Vợ chồng A Phủ (Tô Hoài), theo em, do đâu mà Mỵ không
Trang 12thể sống hạnh phúc với gia đình chồng?
9 Theo em, chi tiết “trình ma” trong tác phẩm Vợ chồng A Phủ (Tô Hoài)là
một nét đẹp văn hóa hay là một tập tục lạc hậu cần bài trừ?
10 Trong tác phẩm Vợ chồng A Phủ (Tô Hoài), theo em, hôn nhân không được
xây dựng từ tình yêu có phải là nguyên nhân của sự không hạnh phúc tronggia đình?
11 Ý kiến của em về hành động vũ phu của A Sử đối với vợ của mình là Mỵ
trong tác phẩm Vợ chồng A Phủ (Tô Hoài).
12 Trong tác phẩm Vợ chồng A Phủ (Tô Hoài), theo em, hành động chịu đựng
của Mỵ trước lối vũ phu của chồng và sự áp bức tàn bạo của nhà thống lý PáTra có thể được thông cảm hay đáng chê trách? Vì sao?
VỢ NHẶT
13 Trong tác phẩm Vợ nhặt (Kim Lân), việc “chao chát chỏng lỏn” mất hết nét
nữ tính và hành động theo không Tràng về nhà của nhân vật “vợ nhặt” cóđáng chê trách không? Vì sao?
14 Theo em, việc sẵn sàng đưa người đàn bà về nhà của nhân vật Tràng trong
tác phẩm Vợ nhặt (Kim Lân) gây cho em cảm xúc gì?
15 Ở tác phẩm Vợ nhặt (Kim Lân), theo em, nền tảng để xây dựng nên hạnh
phúc gia đình là gì?
16 Qua tác phẩm Vợ nhặt (Kim Lân), em thấy được gì về vai trò của cuộc sống
ấm no trong việc xây dựng hạnh phúc gia đình?
Trên đây là một số câu hỏi mang tính gợi mở để giáo viên có thể tích hợpgiáo dục dân số- sức khỏe sinh sản vị thành niên Tuy nhiên cần có
sự lựa chọn các câu hỏi trên một cách phù hợp Một đơn vị bài học
có thể sử dụng hết hoặc một phần trong các câu hỏi ấy hoặc làmỗi lớp- tùy theo đối tượng học sinh chúng ta lại chọn những câuhỏi khác nhau để tích hợp một cách phù hợp
3.2 Tích hợp thông qua phương pháp thảo luận nhóm
Phương pháp thảo luận nhóm là phương pháp dạy học hiện đại Đây làphương pháp mang lại nhiều hiệu quả cho hoạt động dạy học tích cực Thông quahoạt động nhóm, giáo viên có thể phát huy được tính tích cực của học sinh trong
Trang 13quá trình thảo luận Cũng thông qua đó, học sinh được góp tiếng nói, được tranhluận với các thành viên trong nhóm cũng như các thành viên khác ở các nhóm cònlại Thông qua đó, các khía cạnh của vấn đề được các em học sinh soi chiếu từnhiều góc độ khác nhau vì thế các em sẽ nhìn nhận vấn đề một cách thấu đáo hơn.
Khi sử dụng phương pháp này để tích hợp giáo dục dân số- sứckhỏe sinh sản vị thành niên cần lưu ý một số vấn đề Thứ nhất,chúng ta nên sử dụng phương pháp này với tỉ lệ khá ít bởi phươngpháp này chiếm một thời gian khá nhiều Thứ hai, vì là câu hỏi tíchhợp nên chúng ta có thể giao việc trước cho các em ở nhà đểtránh mất thời gian trên lớp Thứ ba, câu hỏi thảo luận nhóm cầnphải là tình huống có vấn đề, đòi hỏi học sinh phải có sự suy luận,
tư duy và sáng tạo trong cách suy nghĩ,…
Ví dụ:
CHIẾC THUYỀN NGOÀI XA
1 “Giá như các ban ngành đoàn thể, các cấp chính quyền trong truyện ngắn
Chiếc thuyền ngoài xa (Nguyễn Minh Châu) quan tâm sát sao, đúng mực tới
vấn đề này, thì có lẽ câu chuyện bất hạnh về người đàn bà hàng chài năm ấy
sẽ không còn nữa” Các em nghĩ sao về vấn đề đã nêu?
2 Trong gia đình, bố mẹ lục đục, đáng thương nhất là những đứa con Chúng
bị đẩy vào tình thế khó xử: Biết đứng về phía ai, biết làm thế nào để trọn
đạo làm con? ( Thông qua tác phẩm Chiếc thuyền ngoài xa- Nguyễn Minh
Châu để trả lời câu hỏi ấy)
VỢ CHỒNG A PHỦ
3 Để trọn đạo làm con dâu, liệu nhân vật Mỵ trong tác phẩm Vợ chồng A Phủ
(Tô Hoài) có thể làm khác được không? Vì sao?
4 Trong tác phẩm Vợ chồng A Phủ (Tô Hoài), em hãy chỉ ra những nguyên
nhân dẫn đến việc không hạnh phúc trong cuộc đời của Mỵ và xác định đâu
là nguyên nhân chính? Vì sao?
VỢ NHẶT
5 Qua tác phẩm Vợ nhặt (Kim Lân) em hãy suy nghĩ: “Có phải con người chỉ
có thể hạnh phúc khi được cơm no- áo ấm không? Vì sao?
6 Liệu nhân vật “vợ nhặt” và Tràng (trong tác phẩm Vợ nhặt- Kim Lân) có
hạnh phúc hay không trong một xã hội tràn ngập cái đói, cái khát lúc bấy
Trang 143.3 Tích hợp thông qua phương pháp lập phiếu học tập
Phương pháp sử dụng phiếu học tập cũng là một trong những phương phápmới Phiếu học tập là một bảng gồm nhiều hệ thống câu hỏi với nhiều khía cạnhcủa vấn đề Ưu điểm của phương pháp này là giáo viên có thể chuyển tải đến các
em học sinh được nhiều câu hỏi; giáo viên ghi nhận được khá nhiều các suy nghĩ, ýkiến của các em học sinh với nhiều nhiều dung khác nhau; giáo viên có thể thuphiếu học tập về nhà để đánh giá năng lực học sinh một cách thấu đáo;…
Khi sử dụng phương pháp này để tích hợp giáo dục dân số- sứckhỏe sinh sản vị thành niên cần lưu ý một số vấn đề Phiếu họctập có thể sử dụng cho từng cá nhân học sinh hoặc nhóm nhỏ họcsinh từ 4-6 học sinh Tránh giao việc cho nhóm học sinh quá lớn sẽkhông hiệu quả Phiếu học tập hoàn toàn có thể sử dụng chỉ để hỏinhững nội dung tích hợp nếu như giáo viên giao việc cho các em
về nhà Nếu là sử dụng phiếu học tập trong giờ học thì đưa câu hỏitích hợp ở mức độ vừa phải tùy vào nội dung của từng bài Dù ởcách nào đi nữa, giáo viên cần thu phiếu học tập của các em vàođầu hoặc cuối tiết học Sau đó, giáo viên nên có sự tổng hợp đểchọn ra những phương án trả lời có sự giao nhau nhất Tiếp theocần có sự đánh giá cho từng phiếu học tập để có sự trao đổi vớicác em học sinh ở những tiết sau Còn về hệ thống câu hỏi, chúng
ta có thể lựa chọn những câu hỏi đã xây dựng ở phương pháp phát
vấn- đàm thoại hoặc phương pháp thảo luận nhóm (với số lượng ít).
3.4 Tích hợp thông qua phương pháp sắm vai
Phương pháp sắm vai là một phương pháp mới Phương pháp này có một số
ưu điểm mà các phương pháp khác không thể có được Với phương pháp này,chúng ta chẳng những phát huy được tính tích cực, chủ động của học sinh mà còn
có thể giúp các em học sinh có thể trải nghiệm sáng tạo bằng cách sống cùng nhânvật, cùng tác phẩm Thật ra, nó là sự cụ thể hóa những suy nghĩ, những chính kiếncủa mình bằng cách sân khấu hóa, diễn kịch Ngoài ra, phương pháp này giúp chotiết học trở nên sinh động và hấp dẫn hơn
Trang 15Khi sử dụng phương pháp này, chúng ta cần chú ý về vấn đề thời gian Vàchúng ta chỉ nên áp dụng phương pháp này với số lượng tương đối Nên dừng lại ở
số lượng 1 tiết/ 1 học kì Phương pháp này chỉ có thể sử dụng trong những tiết học
tự chọn Nhưng hiện nay, việc đưa phương pháp sắm vai vào các tiết học chưa nhậnđược sự mạnh dạn áp dụng của các giáo viên Việc sắm vai cần có sự chuẩn bị kĩlưỡng ở các khâu từ việc viết kịch bản, chọn vai, chọn học sinh sắm vai đến việcdiễn thử và “trình làng” trước lớp Thông qua việc biểu diễn trước lớp, các em họcsinh có thể góp phần đánh giá, nhận xét, về việc xây dựng cốt truyện đến việc diễnxuất và xử lý tình huống,…Một lưu ý quan trọng nữa là giáo viên cần có sự địnhhướng trước cho học sinh bằng sự giao việc với những yêu cầu cụ thể
Ví dụ:
Khi dạy xong tác phẩm Chiếc thuyền ngoài xa (Nguyễn Minh Châu), giáo
viên có thể giao việc như sau để các em học sinh chia nhóm sắm vai Lớp hãy chialàm 4 nhóm, các em sẽ cùng nhau viết kịch bản, phân vai diễn xuất với tình huống
sau : “Giả sử như em là nhân vật người đàn bà trong Chiếc thuyền ngoài xa
(Nguyễn Minh Châu) Sau nhiều lần bị đánh đập, Phùng và Đẩu khuyên răn em hãy
bỏ chồng đi Từ đó em sẽ giải quyết như thế nào” Giáo viên cũng nên giới hạn thờigian diễn của mỗi nhóm nên diễn ra từ 5 phút trở lại để dành thời gian cho việcđánh giá và nhận xét Để đảm bảo kết quả tốt, giáo viên nên đưa ra các tiêu chíchấm điểm trước cho các em Chẳng hạn: nội dung kịch bản là 5điểm, diễn xuất là 3 điểm và phần phản biện lại những câu hỏi đặtvấn đề của cá nhóm khác là 2 điểm Cuối tiết học, giáo viên cần
có những nhận xét đánh giá mang tính tổng hợp và cùng lớp chấm
điểm cho từng nhóm để cho điểm hoặc tặng quà (nếu có thể).
Trang 164 Giáo án minh họa giảng dạy tích hợp giáo dục dân số- Sức khoẻ sinh sản
Tiết 72-73-74 Đọc văn
CHIẾC THUYỀN NGỒI XA
Nguyễn Minh Châu
-A Mục tiêu bài học : Giúp học sinh nắm được
1 Về kiến thức :
- Những chiêm nghiệm sâu sắc của nhà văn về cuộc đời và nghệ thuật: phải nhìnnhận cuộc sống và con người một cách đa diện: nghệ thuật chân chính luơn gắn vớicuộc đời, vì cuộc đời
- Tình huống truyện độc đáo, mang ý nghĩa khám phá, phát hiện về đời sống Điểmnhìn nghệ thuật đa chiều Lời văn giản dị mà sâu sắc, dư ba
2 Về kĩ năng :
- Đọc- hiểu truyện ngắn hiện đại
- Tích hợp kĩ năng sống
- Tích hợp giáo dục dân số- sức khỏe sính sản
B Chuẩn bị bài học
1 Giáo viên
1.1 Dự kiến biện pháp tổ chức hoạt động dạy học:
- Tổ chức cho học sinh đọc bài
- Định hướng học sinh tiếp cận bài học thơng qua hoạt động nêu vấn đề, phân tích,trả lời câu hỏi, thảo luận
1.2 Phương tiện:
- SGK, thiết kế bài học, phiếu học tập, bảng phụ,…
2 Học sinh :
- Chuẩn bị bài trước khi đến lớp
- Chuẩn bị các đồ dùng, phương tiện học tập cần thiết
C Hoạt động dạy học