Phát triển công nghệ thông tin trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam

Tuy nhiªn, ®Ó gãp phÇn nghiªn cøu, ®Ò xuÊt nh÷ng chiÕn l-îc thÝch hîp cho sù ph¸t triÓn cña ngµnh CNTT VN phï hîp... T×nh h×nh nghiªn cøu.[r]

Đại học quốc gia hà nội

- Khoa kinh tế

Luận văn thạc sỹ kinh tế

Phát triển Công nghệ thông tin trong

điều kiện kinh tế thị tr-ờng ở Việt nam

Chuyên ngành: Kinh tế chính trị

Mã số: 50201

Giáo viên h-ớng dẫn: Tiến sỹ Tạ Đức Khánh Học viên thực hiện: Đinh Thị Hồng Duyên Khóa: 9 (2000 – 2003)

Phần mở đầu

1 Tính cấp thiết của đề tài

Nền văn minh nhân loại đang b-ớc vào một giai đoạn mới, một xã hội văn minh, hiện đại với sự phát triển khoa học kỹ thuật cao nhất, một xã hội văn minh hay mọi ng-ời vẫn gọi là nền văn minh thứ 3 hoặc nền văn minh thông tin Trải qua hàng trăm năm phát triển từ thủ công nhỏ và đến nền đại công

nghiệp, thế giới đang chứng kiến một cuộc cách mạng khoa học công nghệ mạnh mẽ, sâu sắc, làm thay đổi hình thức và nội dung mọi hoạt động kinh tế, văn hóa, xã hội của loài ng-ời Việt Nam là một phần của thế giới, dân số chiếm một phần đáng kể và vẫn là một trong những quốc gia nghèo nhất thế giới thì việc tích cực áp dụng những tiến bộ mới của khoa học, công nghệ và

đặc biệt là CNTT nhằm tạo cơ hội đi tắt, đón đầu, phát huy lợi thế cạnh tranh,

đẩy nhanh quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hoá, quá trình hội nhập là một việc cần đ-ợc đặc biệt coi trọng

Trong những năm vừa qua, chính phủ cũng đã thấy rõ ý nghĩa chiến l-ợc

và vai trò của CNTT đối với sự phát triển kinh tế đất n-ớc Từ năm 1975, ngay sau khi thống nhất đất n-ớc, Chính phủ đã hai lần ra các nghị quyết về tăng c-ờng ứng dụng toán học và máy tính điện tử trong quản lý Nhà n-ớc (Nghị quyết số 173-CP/1975) và tăng c-ờng quản lý và sử dụng máy tính điện

tử trong cả n-ớc (Nghị quyết số 245-CP/1976) Rồi Nghị quyết số 37-NQ/TW năm 1981, Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 30/3/1991 ,Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng toàn quốc lần thứ VIII , Nghị quyết 49/CP và Kế hoạch Tổng thể

về phát triển CNTT ở n-ớc ta đến năm 2000, đều nhấn mạnh đến việc xây dựng và phát triển ngành CNTT Việt nam

Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng đã thông qua ph-ơng h-ớng, nhiệm vụ, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm giai đoạn 2001 -

2005, trong đó nhấn mạnh đến ứng dụng CNTT nhằm hiện đại hoá các ngành

và phát triển CNpCNTT Bên cạnh đó Chính phủ cũng đã ra Nghị quyết số 07/2000/NQ-CP về xây dựng và phát triển CNpPM giai đoạn 2001-2005 và Thủ t-ớng Chính phủ đã có Quyết định số 81/2001/QĐ-TTg phê duyệt Ch-ơng trình hành động triển khai Chỉ thị số 58-CT/TW của Bộ Chính trị về

đẩy mạnh và phát triển CNTT trong sự nghiệp công nghiệp hoá và hiện đại hoá giai đoạn 2001 - 2005

Có thể nói hơn 15 năm đổi mới kinh tế, CNTT Việt nam đã có những b-ớc phát triển v-ợt bậc và đến nay đã phần nào thể hiện đ-ợc vai trò quan trọng trong nền kinh tế quốc dân Tuy nhiên, để góp phần nghiên cứu, đề xuất những chiến l-ợc thích hợp cho sự phát triển của ngành CNTT VN phù hợp

tế xã hội của Việt Nam, em đã lựa chọn đề tài: “ Phát triển Công nghệ thông tin trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt nam”

2 Tình hình nghiên cứu

Cho đến nay, ngoài Kế hoạch Tổng thể về ứng dụng và Phát triển CNTT ở Việt Nam giai đoạn 2002-2005 của Bộ Khoa học Công nghệ và Môi tr-ờng có rất ít các công trình nghiên cứu một cách tổng thể về CNTT VIệT NAM Chỉ có một số các đề án ứng dụng và phát triển CNTT trong hoạt động quản lý Bộ B-u chính viễn thông cũng đang có kế hoạch đ-a ra dự thảo Chiến l-ợc phát triển CNTT của Việt nam trong năm 2004

Ngoài ra, trong thời gian qua cũng có nhiều bài báo, bài viết đăng trên các tạp chí và hội thảo khoa học bàn về vấn đề này

Chính vì vậy, sau những nghiên cứu về kinh nghiệm quốc tế, những

đánh giá về hiện trạng CNTT Việt nam, cũng nh- sau khi đã khai thác, kế thừa có chọn lọc những đóng góp của các nghiên cứu lý luận tr-ớc đó, luận văn sẽ cố gắng đ-a ra một số giải pháp chiến l-ợc nhằm phát triển CNTT Việt nam trong bối cảnh nền kinh tế thế giới đang phát triển không ngừng d-ới sức

ép của tốc độ phát triển khoa học, công nghệ và thông tin

3 Mục đích nghiên cứu

- Xác định vai trò, vị trí của CNTT trong quá trình phát triển kinh tế xã hội của đất n-ớc

- Đánh giá thực trạng phát triển CNTT tại Việt nam, những thành công và những bất cập còn tồn tại

- Đề xuất những quan điểm định h-ớng và một số giải pháp lớn để phát triển CNTT Việt nam giai đoạn tới

4 Đối t-ợng và phạm vi nghiên cứu

- Đối t-ợng: D-ới góc độ kinh tế chính trị, luận văn nghiên cứu CNTT Việt nam nh- là một ngành quan trọng trong sự phát triển kinh tế xã hội Việt nam đặc biệt từ khi nền kinh tế n-ớc ta vận hành theo cơ chế thị tr-ờng có sự quản lý của nhà n-ớc

- Phạm vi nghiên cứu: Luận văn tập trung nghiên cứu tiến trình phát triển CNTT trong 10 năm qua và trong mối liên hệ với CNTT thế giới để đề ra các giải pháp thích hợp nhằm thực hiện các mục tiêu phát triển của ngành nói riêng và toàn bộ nền kinh tế Việt nam

5 Ph-ơng pháp nghiên cứu

Trong quá trình thực hiện đề tài, luận văn đã sử dụng những ph-ơng pháp chung trong nghiên cứu kinh tế chính trị: lấy ph-ơng pháp của chủ nghĩa biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử làm ph-ơng pháp luận cơ bản Luận văn đặc biệt chú ý tới ph-ơng pháp lôgic kết hợp với lịch sử, ph-ơng pháp so sánh, ph-ơng pháp phân tích kết hợp với tổng hợp…

6 Dự kiến những đóng góp mới của luận văn

- Phân tích và làm rõ một số kinh nghiệm quốc tế, khả năng ứng dụng các kinh nghiệm đó tại Việt nam

- Đánh giá thực trạng phát triển CNTT của Việt nam, chỉ ra những bất cập còn tồn tại và nguyên nhân của nó

- Đề xuất một số định h-ớng để phát triển CNTT của Việt Nam và các giải pháp chiến l-ợc để thực hiện

7 Bố cục của luận văn: Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn gồm ba

ch-ơng:

Ch-ơng 1 CNTT và vai trò của nó trong nền kinh tế hiện đại

Ch-ơng 2 Thực trạng phát triển CNTT ở Việt Nam

Ch-ơng 3 Những quan điểm định h-ớng và một số giải pháp chiến l-ợc

cho phát triển CNTT Việt nam

Ch-ơng 1

Công nghệ thông tin và vai trò của nó

trong nền kinh tế hiện đại

1.1 Khái luận về Công nghệ thông tin

1.1.1 Khái niệm và đặc điểm

1.1.1.1 Một vài khái niệm

 Thông tin và các quá trình thông tin

Theo nghĩa thông th-ờng, thông tin là điều hiểu biết về một sự kiện, một hiện t-ợng, một quan hệ nào đó, thu nhận đ-ợc qua giao tiếp, khảo sát, đo l-ờng, lý giải, nghiên cứu v.v Trong đời sống con ng-ời nhu cầu thông tin không ngừng tăng lên theo sự phát triển của xã hội và kinh tế

Tuy khái niệm thông tin rất phổ biến trong đời sống con ng-ời nh-ng những nội dung khoa học chung nhất về thông tin và các quá trình thông tin chỉ mới đ-ợc bắt đầu đ-ợc nghiên cứu từ giữa thế kỷ 20, khi nhu cầu truyền tin của con ng-ời tăng rất nhanh Một trong những thành tựu đặc sắc của lý thuyết truyền tin là việc

đ-a ra khái niệm l-ợng thông tin Theo đó l-ợng thông tin thu đ-ợc về một sự kiện nào đó đ-ợc xác định bằng độ bất định của sự kiện đó tr-ớc khi biết nó xảy ra Lý thuyết về l-ợng thông tin ra đời đã tạo nền móng cho con ng-ời phát hiện ra thêm nhiều quy luật của thông tin và quá trình truyền tin; cũng nh- quá trình phát triển thông tin trong các hệ thống truyền tin nhân tạo và trong hệ thống phức tạp khác

Về mặt định tính, lý thuyết thông tin cũng cho ta hiểu một thuộc tính căn bản của thông tin là đối lập với bất định và ngẫu nhiên, nó phản ánh tính xác định, có trật tự trong các mối quan hệ giữa các sự vật, hiện t-ợng Nội dung "phản ánh tính trật tự

và tổ chức trong các hệ thống" của khái niệm thông tin ngày càng đ-ợc củng cố

thêm khi ngành điều khiển học khẳng định rằng vận động thông tin là nội dung cơ bản nhất, chung nhất, phổ biến nhất của mọi quá trình điều khiển, dù nó xảy ra trong kỹ thuật, trong các hệ thống sinh học, trong kinh tế hay xã hội loài ng-ời Hoạt động chủ yếu của điều khiển (hay còn gọi cách khác là quản lý) là tạo ra các thông tin điều khiển và tác động của nó sẽ đem lại trật tự mong muốn cho các đối t-ợng bị điều khiển

Để tạo ra đ-ợc thông tin điều khiển, các cơ quan điều khiển phải thu nhận thông tin từ nhiều nguồn khác nhau, rồi tiến hành quá trình xử lý tuân theo những quy luật vận hành của đối t-ợng và các mục tiêu điều khiển Tổng quát hoá có thể nói hoạt động quản lý hay điều khiển bao gồm các khâu sau: thu thập, sắp xếp, l-u trữ, xử lý và phản hồi lại thông tin, gọi chung là quá trình xử lý thông tin Ngày nay khi mà xã hội và kinh tế đang phát triển rất mạnh thì nhu cầu xử lý thông tin trong quản lý và điều khiển cũng tăng mạnh, và nhu cầu đó đã tăng lên với tốc độ bùng

nổ cả về mặt số l-ợng lẫn nội dung

Thông tin có nhiều loại khác nhau khác nhau có thông tin là các số liệu, dữ liệu thu thập, điều tra, khảo sát đ-ợc gọi là các thông tin nguyên liệu Từ đó qua phân tích, tổng hợp sẽ thu đ-ợc những thông tin có giá trị cao hơn đ-ợc gọi thông tin quyết định dùng trong quản lý và điều khiển Kết quả của những qúa trình xử lý

đòi hỏi nhiều năng lực và kinh nghiệm thông tin chứa đựng trong các quy luật khoa học - kết quả của nhiều công phu tìm kiếm, sáng tạo, suy luận, thử nghiệm

 Internet và th-ơng mại điện tử

Internet là một danh từ riêng dùng để chỉ hệ thống các mạng máy tính toàn

cầu - mạng của các mạng - giúp cho ng-ời sử dụng ở bất kỳ máy tính nào cũng có thể truy cập tới thông tin tại các máy tính khác và có thể đối thoại trực tiếp với ng-ời sử dụng trên đó Tên gọi Internet đ-ợc Cơ quan nghiên cứu dựa án cao cấp ARPA của Mỹ đ-a ra năm 1960 Ban đầu, ng-ời ta biết đến nó qua ARPANet - mạng cơ quan nghiên cứu dự án cao cấp Mục tiêu ban đầu là thiết lập mạng cho

Danh mục tài liệu tham khảo

1 Ban chấp hành TW (ngày 17/10/2000), Chỉ thị về đẩy mạnh ứng dụng và phát triển CNTT phục vụ sự nghiệp CNH-HĐH -

2 Ban chấp hành TW (ngày 10/11/2000), H-ớng dẫn tổ chức triển khai thực hiện Chỉ thị số 58-CT/TW của ban chấp hành TW,

3 Ban chấp hành TW, Ban khoa giáo, Báo cáo về đẩy mạnh ứng dụng và phát

triển CNTT trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá.

4 Ban chấp hành TW - chỉ thị 58: Chỉ thị về đẩy mạnh ứng dụng và phát triển

CNTT phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá.

5 Bộ B-u chính Viễn thông - Dự thảo chiến l-ợc phát triển CNTT và Truyền

thông (CNTT&TT) Việt nam đến năm 2010 và định h-ớng đến năm 2020

6 Bộ Công nghiệp (tháng 12/1996), Dự thảo quy hoạch phát triển công nghiệp

điện tử, tin học tới năm 2010.

7 Bộ khoa học Công nghệ và Môi tr-ờng (tháng 11/2001), Dự thảo Kế hoạch

tổng thể về ứng dụng và phát triển CNTT ở Việt nam giai đoạn 2001- 2005.

8 Công ty VASC (năm 2002), Chiến l-ợc xuất khẩu phần mềm vào thị tr-ờng Mỹ

9 Đại học Havard (tháng 6/2001), Tình hình phát triển và khung cảnh CNTT - TT toàn cầu

10 Trần Quốc Hùng (tháng 6/2000), Nền kinh tế toàn cầu hoá, cơ hội và thử thách

đối với các n-ớc đang phát triển

11 Hội tin học thành phố HCM (năm 2002, 2003), Tổng quan tình hình công nghệ thông tin của Việt nam năm 2002, 2003

12 Hội thảo (tháng 11/2002), Th-ơng mại điện tử quốc tế và chính sách cơ sở hạ tầng thông tin

13 Đặng Quốc Kỳ (năm 2000) Toàn cầu hoá trí tuệ VIệt nam để góp phần phát triển trí tuệ quê h-ơng, PGĐ Phòng Thí nghiệm CNRS - Viện công nghệ Địa Trung Hải - Đại học Aix - Marseille II (Pháp)

14 Kỷ yếu Công nghệ thông tin (năm 2001)

15 Đỗ Văn Lộc, Văn phòng ch-ơng trình KTKT về CNTT, Phát triển CN Phần mềm Việt nam giai đoạn 2000- 200, Hội thảo IT 2000, NewYork 10-11/2000

16 Nhà xuất bản chính trị quốc gia (năm 2001) - ứng dụng và phát triển CNTT phục vụ sự nghiệp CNH-HĐH đất n-ớc

17 Nghị quyết của chính phủ về xây dựng và phát triển công nghiệp phần mềm giai đoạn 2000- 2005 (ngày 5/6/2000)

18 Quyết định của Thủ t-ớng chính phủ về một số chính sách và biện pháp khuyến khích đầu t- và phát triển Công nghiệp phần mềm (ngày 20/11/2000)

19 PGS, PTS Chu Hữu Quý, Nguyễn Kế Tuân đồng chủ biên, VN h-ớng tới 2010

20 Giáo s- Trần Văn Thọ, Đại học Waseda, Tokyo, Công nghiệp hoá Việt nam trong bối cảnh mới của khu vực á châu: Bàn về khả năng và chiến l-ợc hội nhập

21 Nguyễn Trung Ban nghiên cứu của Thủ t-ớng Chính phủ (July 26-28 2002),

Thách thức và cơ hội đối với Việt nam trong hội nhập quốc tế ngày nay, Tham

luận tại Hội thảo “Toàn cầu hoá và những vấn đề phát triển con người tại Việt nam và Đông á” tại Maine, Pháp

22 Tiến sỹ Trần Đình Thiên chủ biên (năm 2002), Công nghiệp hoá- hiện đại hoá

ở Việt Nam - Phác thảo lộ trình, Nhà xuất bản chính trị quốc gia

23 Thông tin trên trang Web www.itvietnam.gov.vn, trang web của Ban 58 Ban chỉ

đạo Công nghệ thông tin Việt nam

24 Tạp chí Công nghệ thông tin I-today trực tuyến năm 2002, 2003: http://www.i-today.com.vn/

25 Văn phòng phát triển quốc tế Mỹ (năm 2002), Báo cáo tổng hợp: Môi tr-ờng

thúc đẩy ICT ở Việt nam: chính sách, cơ sở hạ tầng và ứng dụng ICT

26 World Bank (năm 2002), Những nhận xét của World Bank về sự phát triển CNTT ở Việt nam

27 World Bank, (6/2002), Tăng c-ờng phát triển công nghệ thông tin và viễn thông Việt nam