Thực hiện đề tài này, tác giả hy vọng đóng góp một phần năng lực nghiên cứu của mình vào việc thiết lập một hệ thống cơ sở lý luận về vấn đề xây dựng, hoàn thiện các quy định pháp luật[r]
Trang 1Pháp luật quốc tế về chống biến đổi khí hậu và
vấn đề thực thi tại Việt Nam
Hoàng Thị Hường
Khoa Luật Luận văn Thạc sĩ ngành: Luật Quốc tế; Mã số: 60 38 60 Người hướng dẫn: TS Nguyễn Lan Nguyên
Năm bảo vệ: 2010
Abstract: Chương 1: Trình bày những vấn đề chung về Biến đổi khí hậu Chương 2:
Nghiên cứu một số Điều ước quốc tế cơ bản về biến đổi khí hậu và thực tiễn áp dụng tại Việt Nam Chương 3: Hoàn thiện pháp luật quốc tế về chống biến đổi khí hậu và
những vấn đề đặt ra đối với Việt Nam
Keywords: Luật Quốc tế; Biến đổi khí hậu; Pháp luật quốc tế; Việt Nam
Content
MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Cuối thế kỷ XX đầu thế kỷ XXI, thế giới đã phải hứng chịu những thảm họa thiên nhiên khủng khiếp gây thiệt hại nặng nề về người và của như những cơn bão lớn, những đợt hạn hán kéo dài, sự thay đổi bất thường của thời tiết…Nhiều nguyên nhân đã được nêu ra nhưng tựu chung lại, các nhà khoa học đều khẳng định nguyên nhân chính gây ra những hiện tượng này là biến đổi khí hậu
Biến đổi khí hậu đã và đang gây ra những ảnh hưởng xấu tới cả giới tự nhiên và con người Biến đổi khí hậu đang là vấn đề nóng nhất của cộng đồng thế giới trong thế kỷ XXI và chống biến đổi khí hậu cũng như hạn chế các tác động xấu của nó không phải là trách nhiệm của riêng quốc gia hay nhóm nước nào mà là trách nhiệm chung của toàn thế giới Việc giải quyết tình trạng biến đổi khí hậu đã được nêu ra trong rất nhiều các cuộc hội nghị, hội thảo của các quốc gia hay tổ chức quốc tế không đạt được hiệu quả như mong muốn Biến đổi khí hậu đòi hỏi sự tham gia giải quyết của tất cả các quốc gia trên thế giới Trong bối cảnh và sự nhận thức đó, tháng 6/1992, tại Braxin, 162 quốc gia trong đó có Việt Nam đã ký công ước Khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (United Nations Framework Convantion on Climate Change - UNFCCC) [6] Năm 1997, Nghị định thư Kyoto về giảm phát thải khí nhà kính cũng được đệ trình và đã có hiệu lực vào năm 2005 Trong đó các quốc gia công nghiệp
Trang 2đã cam kết giảm khí thải nhà kính trong khoảng thời gian đến năm 2012 Các nước đang phát triển và các nước công nghiệp mới có nền kinh tế phát triển nhanh chưa phải đưa ra cam kết tại Kyoto Ngoài UNFCCC và Nghị đinh Kyoto, công ước Viên về bảo vệ tầng Ôzôn (22/3/1985) và nghị định thư Montreal về các chất làm suy giảm tầng Ôzôn (16/9/1987) cũng
có liên quan đến việc hạn chế những tác động tiêu cực gây biến đổi khí hậu
Chủ đề chống biến đổi khí hậu cũng là trọng tâm của Hội nghị thượng đỉnh G8 năm
2009 Theo quan điểm của một số nước thì các nước G8 với tư cách là các quốc gia công nghiệp có nền kinh tế mạnh nhất thế giới phải đảm nhiệm vai trò đi đầu trong công cuộc bảo
vệ môi trường, bảo vệ khí hậu, bảo vệ tính đa dạng sinh học và thúc đẩy việc quản lý chất thải thân thiện với môi trường Chỉ khi nào các cường quốc công nghiệp kiên trì thực hiện mục đích đó thì các cường quốc đang phát triển mới có thể bị thuyết phục để tiến hành các biện
pháp hữu hiệu Cùng với đó, chủ đề của ngày Môi trường thế giới năm 2009 là “Trái Đất cần chúng ta! Hãy liên kết chống lại biến đổi khí hậu” Nó phản ánh tính cấp thiết đối với các
quốc gia trong việc đi đến một thỏa thuận mới tại Hội nghị khí hậu kéo dài 180 ngày ở Copenhagen (Đan Mạch)
Thông qua các điều ước quốc tế về biến đổi khí hậu, khung pháp luật quốc tế về vấn
đề này đã và đang được hình thành Cơ chế thực thi cũng thực thi cũng đang được các quốc gia xây dựng và tự giác thực hiện Tuy nhiên, hệ thống thống pháp luật nhiều hạn chế và chưa
đủ để chống lại sự thay đổi khí hậu cũng như hạn chế các tác động xấu của nó Chính vì vậy, việc hoàn thiện hệ thống pháp luật quốc tế về biến đổi khí hậu là vấn đề quan trọng và cấp bách của cộng đồng thế giới
Trước tình hình đó, ở Việt Nam, chống biến đổi khí hậu ngày nay đã trở thành một trong những chính sách quan trọng của Đảng và Nhà nước ta Bằng những chính sách và biện pháp khác nhau, Nhà nước ta đang can thiệp mạnh mẽ vào các hoạt động của cá nhân, tổ chức trong xã hội để bảo vệ các yếu tố của khí hậu Trong những biện pháp mà Nhà nước ta sử dụng trong lĩnh vực khác, pháp luật đóng vai trò đặc biệt quan trọng Sự xuất hiện và vai trò ngày càng tăng của các quy định pháp luật về chống biến đổi khí hậu kể từ khi đất nước chuyển sang nền kinh tế thị trường là biểu hiện rõ rệt về sự cấp bách của vấn đề khí hậu và dẫn đến một hệ quả tất yếu là phải có những nghiên cứu một cách cơ bản, hệ thống về pháp luật bảo vệ khí hậu
Đáng chú ý, với chính sách đối ngoại rộng mở trong thời gian qua của Nhà nước ta đã tích cực ký kết và tham gia vào nhiều điều ước quốc tế về cắt giảm khí thải, bảo vệ khí hậu quan trọng Để thực hiện cam kết quốc tế của mình, Nhà nước đã ban hành một hệ thống pháp luật về chống biến đổi khí hậu tương đương đối hoàn chỉnh, được dư luận trong nước và quốc
Trang 3tế đánh giá cao Tuy nhiên, trong xu thế toàn cầu hoá hiện nay, vấn đề biến đổi khi hậu toàn cầu cần tiếp tục được quan tâm hơn nữa
Bởi những nguyên nhân nói trên, tôi cho rằng việc nghiên cứu đề tài: "Pháp luật quốc
tế về chống biến đổi khí hậu và vấn đề thực thi tai Việt Nam" có ý nghĩa lý luận và thực
tiễn khá lớn Việc nghiên cứu đề tài này có thể góp phần hoản thiện và nhìn nhận sâu sắc hơn nữa về vấn đề khí hậu, qua đó đóng góp cho phong phú hơn lý luận của khoa học Luật quốc tế
về bảo vệ khí hậu toàn cầu
2 Tình hình nghiên cứu
Thực tế cho thấy, việc nghiên cứu pháp luật quốc tế về chống biến đổi khí hậu và việc thực thi pháp luật đó luôn là một nội dung thu hút sự quan tâm của các nhà nghiên cứu và quản lý ở hầu hết các quốc gia, dù đó là quốc gia phát triển hay quốc gia đang phát triển Đặc biệt, ở Việt Nam trong thời gian gần đây đã có nhiều tác giả và tập thể tác giả trong nghiên cứu về tác động tới khí hậu và các vấn đề pháp lý về biến đổi khí hậu Một số công trình có giá trị nghiên cứu về khung pháp luật về chống biến đổi khí hậu cũng đã được công
bố rộng rãi, chẳng hạn, đề tài: Việc thực thi các cam kết của Việt Nam về biến đổi khí hậu – Lưu Ngọc Tố Tâm, “Nghiên cứu phân tích các kịch bản biến đổi khí hậu toàn cầu, khu vực Đông Nam Á và các kịch bản ở Việt Nam” của Sở Khoa học Công nghệ TP Hồ Chí Minh,
“Biến đổi khí hậu và phòng chống thiên tai tại Việt Nam” – Hà Lương Thuần, Viện khoa học Thuỷ lợi, "Nghiên cứu, đánh giá thực trạng và đề xuất các giải pháp nâng cao năng lực trong công tác xây dựng, soạn thảo văn bản quy phạm pháp luật về tài nguyên và môi trưòng" của Viện Nghiên cứu Địa chính 3/2006, hệ thống giáo trình giảng dạy về Pháp luật môi trường ở các trường Đại học và các Khoa đào tạo Cử nhân Luật
Mặc dù vậy, việc nghiên cứu, hệ thống hoá các nội dung chính yếu của pháp luật quốc
tế về chống biến đổi khí hậu và vấn đề thực thi ở Việt Nam lại là một vấn đề khá mới Một số khía cạnh liên quan đến vấn đề này cũng chỉ mới được nghiên cứu trong một vài năm trở lại đây khi mà vấn đề khi hậu đang trở nên nghiêm trọng với việc tăng cao của nhiệt độ làm cho trái đất dần dần nóng lên Trên thực tế số công trình ít ỏi nghiên cứu về môi trường nói chung mới chỉ từng bước tháo gỡ và giải quyết những vấn đề riêng biệt, nhiều vấn đề có ý nghĩa quan trọng về lý luận và thực tiễn chưa được lý giải hoặc lý giải nhưng chưa thoả đáng Thậm chí đối với một số Nhà nghiên cứu và cán bộ công tác bảo vệ môi trường cũng chưa có một công trình nào nghiên cứu một cách đầy đủ và toàn diện về vấn đề khí hậu ở Việt Nam cũng như việc thực thi các công ước quốc tế về chống biến đổi khí hậu Bởi những lý do đó, việc tiến hành nghiên cứu một cách cơ bản, hệ thống vấn đề này là một hướng nghiên cứu thiết thực, mang tính cấp thiết
Trang 43 Mục đích, ý nghĩa của việc nghiên cứu
Đề tài nhằm mục đích thống nhất một số vấn đề lý luận và tiến triển của việc thực thi pháp luật quốc tế về biến đổi khí hậu mà Việt Nam đã tham gia trong thời gian qua trên cơ sở xác định những luận cứ khoa học làm tiền đề cho việc đảm bảo thi hành các cam kết quốc tế
đó
Thực hiện đề tài này, tác giả hy vọng đóng góp một phần năng lực nghiên cứu của mình vào việc thiết lập một hệ thống cơ sở lý luận về vấn đề xây dựng, hoàn thiện các quy định pháp luật trong nước về chống biến đổi khí hậu, dựa trên các văn bản điều ước đa phương mà Chính phủ Việt Nam đã ký kết trong thời gian vừa qua
4 Đối tượng, phạm vi và phương pháp nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: Trước hết, luận văn sẽ làm sáng tỏ cơ sở lý luận và thực tiễn của pháp luật về chống biến đổi khí hậu toàn cầu nói chung và khí hậu Việt Nam nói riêng, đồng thời đưa ra một số kiến nghị cho việc hoàn thiện pháp luật thực định cũng như thúc đẩy thực thi những quy định này trong công tác bảo vệ khí hậu hiện nay
- Phạm vi nghiên cứu: Đề tài chỉ tập trung nghiên cứu một số vấn đề mang tính cơ bản nhất của lý luận Luật quốc tế về chống biển đối khí hậu Việc nghiên cứu được giới hạn ở một
số điều ước quốc tế cơ bản về bảo vệ khí hậu mà Việt Nam đã ký kết tham gia trong thời gian qua Thông qua đó khẳng định việc tham gia các điều ước quốc tế chống biến đối khí hậu và hoàn thiện pháp luật trong nước trong lĩnh vực này là một tất yếu khách quan và là một vấn đề hết sức cấp bách không chỉ nhằm đáp ứng các yêu cầu của cộng đồng quốc tế mà nhằm mong lại lợi ích thiết thực cho từng cá nhân trong bối cảnh toàn cầu hoá hiện nay
- Phương pháp nghiêm cứu: Luận văn sử dụng phương pháp phân tích và tổng hợp, thống kê; phương pháp kế thừa có chọn lọc, phương pháp khảo sát thực tế, đồng thời so sánh đối chiếu các quy phạm thực định về chống biến đổi khí hậu Việt Nam với các Điều ước quốc
tế mà Việt Nam đã tham gia ký kết nói riêng và pháp luật quốc tế về bảo vệ khí hậu nói chung
5 Kết cấu của luận văn
Ngoài các phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, Luận văn có 3 chương sau đây:
Chương 1: Những vấn đề chung về Biến đổi khí hậu
Chương 2: Một số Điều ước quốc tế cơ bản về biến đổi khí hậu và thực tiễn áp dụng tại Việt Nam
Chương 3: Hoàn thiện pháp luật quốc tế về chống biến đổi khí hậu và những vấn đề đặt
ra đối với Việt Nam
Trang 5References
I Tiếng Việt
1 Bộ Tài nguyên và Môi trường (2009) – Chỉ đạo thực hiện Công ước Khung của Liên
hợp quốc về biến đổi khí hậu và Nghị định thư Kyôtô; Thông tin biến đổi khí hậu số
1.2009 – http://www.noccop.org.vn
2 Bộ Tài nguyên và Môi trường (2008), Chương trình mục tiêu quốc gia ứng phó với biến
đổi khí hậu
3 Bộ Tài nguyên và Môi trường (2006), Thông tư số 10/2006/TT-BTNMT ngày
4 Hoàng Châu (1995), Châu Á cần có những hành động khẩn cấp để giảm các khí nhà
kính, Tạp chí Thông tin Môi trường số 5
5 Nguyễn Trường Giang (2008), Những phát triển của luật pháp quốc tế trong thế kỷ,
NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội
6 Hoàng Hùng (2010), Đồng bằng Sông Cửu Long: Khô hạn và nước mặn xâm thực, Tạp
chí Bảo về Môi trường số 25
7 Hội thảo quốc gia (1994): Công ước Khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu -
Những thách thức và vận hội, NXB Văn hóa thông tin, Hà Nội
8 Trương Quang Học, Nguyễn Đức Ngữ (2009), Một số điều cần biết về biến đổi khí hậu
– NXB Khoa học và Kỹ thuật, Hà Nội
9 Thu Huyền (2009), Hậu quả của biến đổi khí hậu tới đời sống con người, NXB Văn hóa
thông tin, Hà Nội
10 Liên hợp Quốc (1997), Nghị định thư Kyoto về giảm phát thải khí nhà kính
11 Liên hợp Quốc (1992), Công ước về biến đổi khí hậu (UNFCCC)
12 Liên hợp Quốc (1985), Công ước Viên về bảo vệ tầng Ôzôn
13 Liên hợp Quốc, 1987, Nghị định thư Montreal về các chất làm suy giảm tầng Ôzôn
14 Liên hợp quốc tại Việt Nam (2009), Báo cáo thảo luận các chính sách phát triển con
người bền vững: Việt Nam và biến đổi khí hậu, Hà Nội
15 Phương Liên (2009), Hải quan và Nghị định thư Montreal: Mối cộng tác thành công với
các kết quả ấn tượng, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội
16 TS Trần Thanh Lâm (2008), Tác động của biến đổi khí hậu đến kinh tế: Dự báo và giải
pháp, NXB Bản đồ, Hà Nội
17 Xuân Linh (2009), Biến đổi khí hậu: Các nước phát triển cần chuyển giao công nghệ,
Bản tin Đại học quốc gia Hà Nội
Trang 618 Trần Công Minh (2007), Khí hậu và khí tượng đại cương, NXB Đại học quốc gia Hà
Nội
19 Hồng Ninh (2010), Nước trên hệ thống sông toàn quốc đang cạn kiệt, Tạp chí Môi
trường
20 Hồng Ngọc (2010), Nhiều hạn chế trong việc triển khai dự án CDM, Tạp chí Nhà nước
và Pháp luật
21 Nguyễn Thọ Nhân (2009), Biến đổi khí hậu và năng lượng, NXB Tri thức, Hà Nội
22 Phạm Hữu Nghị (2006), Vấn đề quản lý nhà nước về bảo vệ môi trường trong dự thảo
Luật bảo vệ môi trường (sửa đổi), Tạp chí Nhà nước và Pháp Luật, số 2, tr20-23
23 Đào Bảo Ngọc (2004), Vài nét về pháp luật môi trường, Tạp chí Nhà nước và pháp luật
số 3
24 Nguyễn Ngọc Linh, Trương Mạnh Tiến (2001), Khuôn khổ chính sách bảo vệ môi
trường của Việt Nam giai đoạn 2001 – 2010, NXB Thế giới, Hà Nội
25 Nguyễn Đức Ngữ (năm 2008); Nguyên nhân của biến đổi khí hậu –
(http://vea.gov.vn/VN/ttruyenthong/sukienngayle/tgshnd/pages//nguyennhancuabiendoi khihau)
26 Nguyễn Đức Ngữ (2007), Quá trình biến đổi khí hậu, Tạp chí Khí tượng thuỷ văn, Hà
Nội
27 Trịnh Minh Phương (2009), Hậu quả biến đổi khí hậu, NXB Trẻ, Hà Nội
28 Thủ tướng Chính Phủ năm (2008), Quyết định số 158/2008/QĐ-TTg ngày 02/12/2008
của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia ứng phó với Biến đổi khí hậu
29 Thủ tướng Chính Phủ năm (2007), Quyết định số 130/2007/QĐ-TTg ngày 02/8/2007 về
một số cơ chế, chính sách đối với dự án đầu tư theo CDM.
30 Thủ tướng Chính Phủ năm (2007), Quyết định số 47/2007/QĐ-TTg ngày 06/4/2007 về
31 Thủ tướng Chính Phủ năm (2005), Chỉ thị số 35/2005/CT-TTg ngày 17/10/2005 về việc
tổ chức thực hiện UNFCCC
32 P Thanh (2008), Việt Nam bị ảnh hưởng nặng nề do biến đổi khí hậu, Tạp chí Môi
Trường số 12
33 Lưu Ngọc Tố Tâm (2003), Việc thực thi các cam kết của Việt Nam về biến đổi khí hậu –
Luận văn Thạc sỹ Luật học; Hà Nội
34 Trường ĐH Luật Hà Nội (2000), Từ điển giải thích thuật ngữ Luật học, NXB Công an
nhân dân, Hà Nội
Trang 735 S.Rahmstorf, Hans J.Schellnhber (2008), Khí hậu biến đổi: Thảm kịch vô tiền khoáng
hậu trong lịch sử nhân loại – Trang Quan Sen dịch, NXB Trẻ
36 Báo cáo của Văn phòng dự án (2005), Hợp tác tổ chức và đối thoại đa quốc gia Liên
minh Châu Âu – Châu Á về tăng cường sự tham gia hiệu quả của Việt Nam, Campuchia
và Lào vào cơ chế phát triển sạch
37 Nguyễn Xuân (2009), Dân số tăng là nguyên nhân gây biến đổi khí hậu,
http://www.vietnamplus.vn
38 Watkins, Kevin (2009), Báo cáo phát triển con người 2007/2008: Cuộc chiến chống
biến đổi khí hậu - Đoàn kết nhân loại trong một thế giới phân cách, NXB Trẻ
II Tiếng Anh
39 Copenhagen Accord – http://unfccc.int/home/items/5262.phg,
40 Alizabeth Burleson; Climate Change Consensus: Emerging Internationl Law ,
41 Harro Van Asselt, Francesco Sindico, and Micheal A.Mehling; Global Climate Change and the Fragmentation of Internatiol Law ,
42 Matthias Buck and Roda; Verheyen International Trade Law and Climate Change A Positve Way Forward,
43 Rabbi Elamparo Deloso; The Precautionary Principle: Relevance in International Law and Climate Change; Lund University; December, 2005,
44 “The Kyoto protocol - A brief summary” European Commission
III Các Wesite:
- www.thiennhien.net
- www.vietnamnet.vn
- www.vietnamplus.vn
- www.vnexpress.net