Pháp luật về hợp đồng tín dụng ngân hàng ở Việt Nam

Hiện nay, ở Việt Nam liên quan đến lĩnh vực tín dụng ngân hàng nói chung và hợp đồng tín dụng ngân hàng nói riêng đã có nhiều công trình nghiên cứu ở những khía cạnh khác nhau[r]

Pháp luật về hợp đồng tín dụng ngân hàng ở

Việt Nam Nguyễn Thị Hồng Thúy

Khoa Luật Luận văn ThS ngành: Luật Kinh tế; Mã số: 60 38 50 Người hướng dẫn: TS Nguyễn Anh Sơn

Năm bảo vệ: 2008

Abstract: Khỏi quỏt chung về hợp đồng tớn dụng ngõn hàng như: khỏi niệm và đặc điểm

của hợp đồng, phõn loại hợp đồng, bản chất phỏp lý, trỡnh tự, thủ tục giao kết hợp đồng tớn dụng ngõn hàng Trờn cơ sở phõn tớch thực trạng ỏp dụng cỏc quy định phỏp luật trong thực tiễn, để chỉ ra những bất cập cũn tồn tại, so sỏnh kinh nghiệm phỏp luật tương ứng của một số nước trờn thế giới và rỳt ra những bài học từ cuộc khủng hoảng kinh tế tài chớnh trờn thế giới hiện nay Phõn tớch cỏc định hướng hoàn thiện phỏp luật về hợp đồng tớn dụng ngõn hàng và đưa ra một số kiến nghị về nội dung của hợp đồng tớn dụng ngõn hàng, đối tượng vay vốn, quyền và nghĩa vụ của cỏc bờn chủ thể hợp đồng tớn dụng ngõn hàng, cỏc biện phỏp bảo đảm tiền vay, thời hiệu khởi kiện tranh chấp phỏt sinh, thủ tục giải quyết tranh chấp phỏt sinh từ hợp đồng tớn dụng ngõn hàng và cỏc kiến nghị khỏc nhằm hoàn thiện cỏc quy định của phỏp luật về hợp đồng tớn dụng ngõn hàng ở Việt Nam

Keywords: Hợp đồng tớn dụng; Ngõn hàng; Phỏp luật Việt Nam; Tư phỏp

Content

1 Lý do chọn đề tài

Trong những năm qua, Việt Nam đã và đang có những bớc đi hết sức quan trọng trên con đờng hội nhập kinh tế quốc tế Việc gia nhập Tổ chức thơng mại thế giới (WTO) mở ra nhiều cơ hội mới cho Việt Nam nhng đồng thời cũng đặt ra những thách thức vô cùng to lớn Ngân hàng

là một trong những lĩnh vực nhạy cảm chịu nhiều ảnh hưởng nhất

Trong các hoạt động ngân hàng thì cho vay là hoạt động truyền thống mang lại nguồn thu chủ yếu cho các ngân hàng nhưng cũng là hoạt động tiềm ẩn những rủi ro vô cùng lớn, thậm chí

có thể gây sụp đổ hệ thống ngân hàng, tác động nghiêm trọng đến nền kinh tế đất nớc Trong bối cảnh hội nhập kinh tế đang diễn ra sâu rộng ở Việt Nam thì nguy cơ rủi ro tín dụng càng cao Hơn nữa, cuộc khủng hoảng tín dụng ở Mỹ, một số nớc Châu Âu, Nhật Bản… hiện nay là một

bài học đắt giá cho Việt Nam trong việc nâng cao hơn nữa chất lượng tín dụng, kiểm soát rủi ro Điều đó đã và đang đặt ra cho chúng ta phải tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện hơn nữa pháp luật

về ngân hàng nói chung và đặc biệt là pháp luật về hợp đồng tín dụng ngân hàng nói riêng

Có thể nói, trong những năm qua, pháp luật về ngân hàng nói chung và pháp luật về hợp đồng tín dụng ngân hàng nói riêng đã được Nhà nước ta quan tâm và không ngừng hoàn thiện như: Bộ luật dân sự năm 2005 (BLDS 2005), Luật ngân hàng Nhà nước, Luật các tổ chức tín dụng và nhiều văn bản hướng dẫn thi hành…Những văn bản pháp luật trên đã tạo ra một khung pháp lý quan trọng, tạo đà cho hoạt động cho vay của các ngân hàng phát triển, thực hiện chính sách tiền tệ quốc gia, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt được thì pháp luật về ngân hàng nói chung và pháp luật về hợp đồng tín dụng ngân hàng nói riêng vẫn còn nhiều bất cập

Hơn nữa, toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế cũng đặt ra yêu cầu phải có sự hài hoà giữa quy phạm pháp luật quốc gia với các quy phạm pháp luật quốc tế, giữa quy định của pháp luật về hợp đồng tín dụng ngân hàng với các cam kết WTO về ngân hàng

Vì các lý do trên, tôi lựa chọn đề tài: “Pháp luật về hợp đồng tín dụng ngân hàng ở Việt

Nam” với mong muốn nghiên cứu những quy định cơ bản của pháp luật Việt Nam về hợp đồng

tín dụng ngân hàng, đánh giá thực trạng áp dụng, từ đó đề ra những giải pháp nhằm hoàn thiện các quy định về hợp đồng tín dụng ngân hàng ở Việt Nam hiện nay

2 Tình hình nghiên cứu và ý nghĩa lý luận của đề tài

Hiện nay, ở Việt Nam liên quan đến lĩnh vực tín dụng ngân hàng nói chung và hợp đồng tín dụng ngân hàng nói riêng đã có nhiều công trình nghiên cứu ở những khía cạnh khác nhau như: Luận văn thạc sỹ luật học của tác giả Nguyễn Thị Minh Chi: Pháp luật về bảo lãnh thực hiện hợp đồng tín dụng – thực trạng và phơng hớng hoàn thiện năm 2004; Luận văn thạc sỹ luật học: của tác giả Trần Thu Thuỷ: Chế định bảo đảm hợp đồng tín dụng ngân hàng – Thực trạng

và giải pháp năm 2003; Hoàn thiện Luật ngân hàng- những đòi hỏi từ hội nhập kinh tế quốc tế – Trờng Đại học ngân hàng Ngoài ra còn một số bài viết của các tác giả đăng trên tạp chí ngân hàng như: Đoàn Thái Sơn (2007), “Bất cập của pháp luật về bảo vệ quyền chủ nợ của tổ chức tín

dụng”, Tạp chí ngân hàng số 10/2007, Phan Thị Thu Hà (2006), “Rủi ro tín dụng của ngân hàng thương mại nhà nước Việt Nam – cách tiếp cận từ tính chất sở hữu” Tạp chí ngân hàng số

24/2006

Các công trình nghiên cứu trên đã góp phần tạo cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc hoàn thiện pháp luật về hợp đồng tín dụng ngân hàng và các biện pháp bảo đảm thực hiện hợp đồng

tín dụng ngân hàng Tuy nhiên, việc nghiên cứu đề tài pháp luật về hợp đồng tín dụng vẫn còn là cấp thiết, bởi lẽ các quy định pháp luật về vấn đề này vẫn còn nhiều bất cập cha phù hợp với thực tiễn và thông lệ quốc tế trong lĩnh vực tín dụng ngân hàng

Vì vậy, tác giả đề tài mong muốn góp phần làm rõ hơn những vấn đề lý luận cơ bản về hợp đồng tín dụng ngân hàng, chỉ ra những bất cập của việc thực hiện các quy định đó trong thực tiễn, từ đó đề ra những giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về hợp đồng tín dụng ngân hàng ở Việt Nam hiện nay

3 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu một số vấn đề lý luận cơ bản của pháp luật Việt Nam về hợp đồng tín dụng ngân hàng Trên cơ sở phân tích thực trạng áp dụng các quy định đó trong thực tiễn, chỉ ra những bất cập còn tồn tại, so sánh kinh nghiệm pháp luật tơng ứng của một số nớc trên thế giới, những bài học kinh nghiệm rút ra từ cuộc khủng hoảng tài chính thế giới hiện nay, qua đó tác giả

đề ra một số kiến nghị nhằm hoàn thiện hơn nữa pháp luật về hợp đồng tín dụng ngân hàng ở Việt Nam

4 Phạm vi nghiên cứu:

Pháp luật về hợp đồng tín dụng ngân hàng ở Việt Nam là một đề tài rộng Trong nội dung nghiên cứu của luận văn, tác giả không có tham vọng nghiên cứu tất cả các vấn đề liên quan đến hợp đồng tín dụng ngân hàng mà chỉ tập trung nghiên cứu một số vấn đề lý luận cơ bản của pháp luật về hợp đồng tín dụng ngân hàng ở Việt Nam, chỉ ra những điểm hợp lý và bất cập trong việc thực hiện các quy định về vấn đề này trong thực tiễn Đề tài không đi sâu nghiên cứu về các biện pháp bảo đảm tiền vay mà tập trung nghiên cứu sâu hơn vào các tranh chấp phát sinh từ hợp đồng tín dụng ngân hàng hiện nay, chỉ ra những nguyên nhân của các tranh chấp đó Trên cơ sở

đó, tác giả đề ra những giải pháp nhằm hoàn thiện hơn các quy định của hợp đồng tín dụng ngân hàng ở Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế

5 Phơng pháp nghiên cứu

Đề tài dựa trên cơ sở phơng pháp luận của Chủ nghĩa Mác Lê – nin và tư tởng Hồ Chí Minh, đường lối chính sách của Đảng cộng sản Việt Nam về xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam XHCN

Ngoài ra, tác giả còn sử dụng phương pháp tổng hợp, phân tích các quy định của pháp luật Việt Nam về hợp đồng tín dụng ngân hàng Trên cơ sở so sánh với pháp luật của một số nớc

trên thế giới về vấn đề này, xem xét sự phù hợp với điều kiện Việt Nam nhằm hướng tới hoàn thiện các quy định của pháp luật về hợp đồng tín dụng ngân hàng ở Việt Nam

6 Kết cấu của đề tài:

Đề tài gồm: Phần mở đầu, 3 chương, kết luận, tài liệu tham khảo

Chương 1: Khái quát chung về hợp đồng tín dụng ngân hàng

1.1 Khái niệm, đặc điểm của hợp đồng tín dụng ngân hàng

1.2 Phân loại hợp đồng tín dụng ngân hàng

1.3 Bản chất pháp lý của hợp đồng tín dụng ngân hàng

1.4 Trình tự, thủ tục giao kết hợp đồng tín dụng ngân hàng

Chương 2: Thực trạng pháp luật về hợp đồng tín dụng ngân hàng ở Việt Nam

2.1 Nội dung cơ bản của hợp đồng tín dụng ngân hàng

2.2 Hình thức của hợp đồng tín dụng ngân hàng

2.3 Chủ thể của hợp đồng tín dụng ngân hàng

2.4 Quyền và nghiã vụ của các bên chủ thể

2.5 Các biện pháp bảo đảm tiền vay bằng tài sản

2.6 Sự vô hiệu của hợp đồng tín dụng ngân hàng

2.7 Tranh chấp phát sinh từ hợp đồng tín dụng ngân hàng

Chương 3: Những giải pháp nhằm hoàn thiện các quy định của pháp luật về hợp đồng tín dụng ngân hàng ở Việt Nam

3.1 Cơ sở hoàn thiện pháp luật về hợp đồng tín dụng ngân hàng

3.2 Những giải pháp nhằm hoàn thiện các quy định của pháp luật về hợp đồng tín dụng ở Việt Nam

References

A Tài liệu trong nước

I Văn bản pháp luật

1 Bộ luật dân sự 1995

2 Bộ luật dân sự năm 2005

3 Bộ luật tố tụng dân sự 2004

4 Luật đất đai 2005

5 Luật ngân hàng nhà nước 1997 (sửa đổi, bổ sung năm 2003)

6 Luật các tổ chức tín dụng (sửa đổi, bổ sung năm 2004)

7 Luật công chứng năm 2006

8 Luật giao dịch điện tử năm 2005

9 Pháp lệnh hợp đồng kinh tế 1989

10 Pháp lệnh trọng tài thượng mại năm 2003

11 Nghị định 165/1999/NĐ - CP ngày 19/11/1999 về giao dịch bảo đảm

12 Nghị định 178/1999/NĐ - CP ngày 19/12/1999 về bảo đảm tiền vay của các tổ chức tín dụng

13 Nghị định 85/NĐ - CP ngày 25/10/2002 về sửa đổi bổ sung Nghị định 178/1999/NĐ -

CP ngày 19/12/1999 về bảo đảm tiền vay của các tổ chức tín dụng

14 Nghị định số 08/2000/NĐ - CP ngày 10/3/2000 về đưng ký giao dịch bảo đảm

15 Nghị định số 163/2006/NĐ - CP về giao dịch bảo đảm

16 Nghị định 78/2002/NĐ - CP ngày 04/10/2002 về tín dụng đối với hộ nghèo và đối tượng chính sách

17 Nghị định 35/2007/ NĐ - CP ngày 08/3/2007 về giao dịch điện tử trong hoạt động ngân hàng

18 Nghị định 187/2004/NĐ - CP ngày 16/11/2004 về việc chuyển công ty Nhà nước thành công ty cổ phần

19 Nghị quyết 01/2005/NĐ - HĐTP ngày 31/3/2005 của Hội đồng thẩm phán Toà án nhân tối cao về hướng dân thi hành một số quy định trong phần thứ nhất” Những quy định chung” của Bộ luật tố tụng dân sự 2004

20 Nghị quyết 04/2003/NQ – HĐTP ngày 27/5/2003 củ Hội đồng thẩm phán Toà án nhân tối cao về hướng dẫn một số quy định của phsp luật trong việc giải quyết các vụ án kinh

tế

21 Chỉ thị 03/2007/CT – NHNN của Thống đốc ngân hfng hà nước về kiểm soát quy mô, chất lượng tín dụng và cho vay, đầu tư chứng khoán nhằm kiểm soát lạm phát, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế

22 Quyết định 1627/2001/QĐ - NHNN ngỳab 31/12/2001 về việc ban hành quy chế cho vay của tổ chức tín dụng đối với khách hàng

23 Quyết định số 127/2005/ QĐ - NHNN ngày b3/2/2005 củ Thống đốc ngân hàng nhà nước về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Quy chế cho vay của tổ chức tín dụng đối với khách hàng ban hành kèm theo Quyết định 1627/2001/QĐ - NHNN ngày 31/12/2001

về việc ban hành quy chế cho vay của tổ chức tín dụng đối với khách hàng

24 Quyết định số 03/2008/QĐ - NHNN của Ngân hàng Nhà nước về việc cho vay, triết khấu giấy tờ có giá để đầu tư và kinh doanh chứng khoán

25 Thông tư số 07/2003/ TT – NHNN ngày 19/5/2003 về hướng dẫn một số quy định về bảo đảm tiền vay của các tổ chức tín dụng

26 Thông tư số 03/2001/TTLT/NHNN- BTP – BCA – TCĐC ngay 23/4/2001 của Ngân hàng hàng Nhà nước, Bộ tư pháp, Bộ công an, Bộ tài chính hướng dẫn xử lý tài sản bảo đảm tiền vay để thu hồi nợ cho các tổ chức tín dụng

II Các tài liệu khác:

27 Chu Văn Thái (2007), “Bàn về quyền của chủ nợ của ngân hàng thương mại”, Tạp chí

ngân hàng số 6/2007 tr 12-14

28 Bộ tư pháp – Viện nghiên cứu khoa học pháp lý (1995), Bình luận khoa học Bộ luật dân

sự Nhật Bản, Nhà xuất bản chính trị quốc gia, Hà Nội

29 Đại học quốc gia Hà Nội – khoa luật (2006), Các biện pháp bảo đảm tiền vay bằng tài

sản của các tổ chức tín dụng, Nhà xuất bản tư pháp, Hà Nội

30 Đinh Trung Tụng (2005), Bình luận những nội dung mới của Bộ luật dân sự 2005, Nhà

xuất bản tư pháp, Hà Nội

31 Đoàn thái Sơn (2007), “Bất cập của pháp luật về bảo về quyền củ chin nợ của tổ chức tín

dụng”, Tạp chí ngân hàng số 10/2007 tr17 – 19

32 Hồng Anh (2007, “Giới hạn cho vay đầu tư chứng khoán ở mức 3%”, VN Express ngày 28/6/2007

33 Minh Đức (2008), “Chốt lại những biến động lãi suất”, Thời báo kinh tế Việt Nam ngày

20/5/2008 tr12

34 Nguyễn Ngọc Điện (2001), Một số suy nghĩ về bảo đảm thực hiện nghĩa vụ trong luật

dân sự Việt Nam, Nhà xuất bản trẻ, Hà Nội

35 Nguyễn Ngọc Khánh (2007), Chế định hợp đồng trong Bộ luật dân sự Việt Nam, Nhà

xuất bản tư pháp, Hà Nội

36 Nguyễn Kiên Bích Tuyền (2007), “Hợp đồng vô hiệu”, Hoàn thiện luạt ngân hàng – Những đòi hỏi từ hội nhập kinh tế quốc tế, tr 339 –

37 Nguyễn Thị Minh Chi (2004), Pháp luật về bảo lãnh thực hiện hợp đồng tín dụng – thực

trạng và phương hướng hoàn thiện, Trường Đại học Luật Hà Nội, Hà Nội

38 Nhà xuất bản công an nhân dân (2006), Phòng chống tham nhũng ở Việt nam và thế giới,

Nhà xuất bản công an nhân dân, Hà Nội

39 Phan Thị Thu hà (2006), “Rủi ro tín dụng của ngân hàng thương mại Nhà nước Việt

Nam – cách tiếp cận từ tính chất sở hữu”, Tạp chí ngân hàng số 24/2006, tr 15 -18

40 Phan Văn Lãng (2007), “Bàn thêm về động sản hay bất động sản, tài sản có thể chuyển giao hay không thể chuyển giao và sự chuyển gio hợp đồng cầm cố, thế cháp”, Tạp chí ngân hàng số 2/2007, tr 24

41 Phan Văn Lãng (2007), “Công chứng bảo đảm hình thành trong tương lai – các ngân

hàng gặp khó”, Tạp chí ngân hàng số 19/2007, tr13

42 Phước Hà (2007), “Xếp hạng môi trường kinh doanh: Việt Nam đang lên điểm”, VietnamNet ngày 27/9/2007

43 Song Linh (2006), “Hàng triệu hợp đồng có nguy cơ đổ vỡ”, VN Express ngày 17/10/2006

44 Trần Thu Thuỷ (2003), Chế định bảo đảm hợp đồng tín dụng ngân hàng – thực trạng và

giải pháp, Trường Đại học Luật Hà Nội, Hà Nội

45 Trường Đại học quốc gia Hà Nội – Khoa Luật (2005), Giáo trình Luật ngân hàng Việt

Nam, Nhà xuất bản Đại học quốc gia Hà Nội, Hà Nội

46 Trường Đại học Luật Hà Nội (2005), Giáo trình luật ngân hàng Việt Nam, Nhà xuất bản

công an nhân dân, Hà Nội

47 Trần Văn Thắng (2005), “Kinh nghiệm phát triển nông nghiệp, nông thôn ở một số nước

Châu á”, Tạp chí thị truờng tài chính tiền tệ số 17/2005, tr 28

48 Trần Quốc Hùng (2008), “Suy thoái kinh tế Mỹ và Việt Nam”, Thời báo kinh tế Sái Gòn

ngày 1/2/2008, tr 15

49 Viện nghiên cứu khoa học pháp lý – Bộ tư pháp (1998), Chống các giao kết trục lợi

trong kinh doanh, Công ty in tài chính, Hà Nội

II Tài liệu nước ngoài:

50 Ngân hàng nhà nước Việt Nam – Tổ chức hợp tác kỹ thuật Đức (2003), Pháp luật về

ngân hàng Trung ương và ngân hàng thương mại một số nước, nhà xuất bản thế giới, Hà Nội