Thanh niên, sinh viên Trường được biên chế thành Trung đoàn Đại học Tổng hợp Hà Nội, cùng tuổi trẻ Thủ đô dồn lực lượng lên xây dựng phòng tuyến sông Cầu trên Yên Dũng (Bắc Giang[r]
Trang 122 Bản tin Đại học Quốc gia Hà Nội Số 294 - 2015 23
NHỮNG BÀI VIẾT KHÔNG CHỈ VỚI MỘT THỜI
Tìm về Thư mục của Trường Đại học
Khoa học Xã hội và Nhân văn, hay
của Trung tâm nghiên cứu về Phụ
nữ, nhiều người dễ nhận thấy các bài viết,
cơng trình nghiên cứu của cơ giáo chúng
tơi - PGS.NGƯT Phạm Thị Tâm khơng
nhiều, trong đĩ chủ yếu viết về kháng
chiến chống ngoại xâm, về nghệ thuật
quân sự (7/11 đầu mục)
Năm 1978, sau 2 tuần dẫn và “rải” sinh
viên chuyên ngành năm thứ 4 và năm thứ
3 (hồi đĩ sinh viên các chuyên ngành, trong
đĩ cĩ chuyên ngành Lịch sử Cổ trung đại
Việt Nam đi thực tập tốt nghiệp hàng
tháng trời, cịn sinh viên năm thứ 3 cũng
được chia ra theo các anh chị - cho quen
với chuyên ngành… đến 1 tháng) một vệt
làng - xã từ Cổ Loa, Dục Tú, Nam Hồng,
Thụy Lâm… ở Đơng Anh - Hà Nội, sáng
sớm ngày 3 tháng 5, tơi tranh thủ về Khoa,
hy vọng tra, đọc thêm tài liệu về vùng ven
sơng Cà Lồ, sơng Cầu… để chuẩn bị sắp
tới sẽ dẫn sinh viên đến đĩ
Đạp xe ra đến đường cái làng Dộc (Dục
Tú)…
Quái lạ, đường xá gì mà vắng ngơ, vắng
ngắt, chẳng cĩ một bĩng người Chỉ cĩ loa
phát thanh của xã đang truyền đi tuyên bố
của Bộ Ngoại giao Nước Cộng hịa Xã hội
Chủ nghĩa Việt Nam về hành động tráo trở
của thế lực bành trướng Bắc Kinh với Tập
đồn Polpot gây ra ở biên giới Tây - Nam…
và tình hình biên giới phía Bắc Giọng phát
thành viên thật đanh thép, khúc triết…
Người cứ run lên như được truyền cảm giác
khi nghe đọc "Tùy bút Đường chúng ta đi"
của Nguyễn Trung Thành (Nguyên Ngọc)
hay Tuyên bố của Bộ Ngoại giao những
ngày tháng Chạp năm 1972…
Cịng lưng trên chiếc Vĩnh Cửu 10 tuổi -
tuy chưa “già”, nhưng vì “lốp cố vấn” nên
cứ nặng trìch trịch, lịch bịch, thỉnh thoảng
lại phải xuống lắp xích vào vì xích rão… Tay hoen dầu, bụng thì cồn cào vì sáng dậy đã kịp cĩ gì cho vào bụng đâu
Thèm đâu đĩ ven đường cĩ một quán
ăn Trong túi vẫn cịn 1 đồng mà! Thèm một chiếc xe tải nào đĩ từ Đơng Anh về nội thành để đi nhờ… Ngĩ ngơ mãi Nhưng…
quán xá hàng ngày dọc đường cửa vẫn im
ỉm, xe cộ cũng chẳng thấy tăm hơi…
A… Hơm nay là ngày đổi tiền - lúc đi qua thị trấn Đơng Anh mới à lên như vậy Mà đổi tiền là gì nhỉ? Vẫn nguyên là 1 đồng
cũ thành 1 đồng thống nhất ấy mà Mình chỉ cĩ 1 đồng, chốc nữa thể nào chẳng tìm được quán ăn thì lo gì? Thơi cố lên, cứ đến được cầu Đuống là coi như về đến Hà Nội
Gần trưa thì cũng về đến Hà Nội
Túi cịn nguyên một đồng, bụng vẫn nguyên đàn kiến bị, cồn cào cái đĩi
Khơng về Khoa ngay Mà cĩ về Khoa
giờ này cũng chẳng cĩ gì cho vào bụng
Tơi rẽ vào nhà cơ Tâm ở khu tập thể Láng
Hồi đĩ, khu tập thể Láng là bản doanh của các nhà giáo của Trường Đại học Tổng hợp Sau khi thầy Phan Hữu Dật chuyển ra
ở trên Hàng Chuối, thì nhà cơ được chuyển
từ cái gian hơn chục mét vuơng sang đây - cùng dãy với nhà thầy Đinh Xuân Lâm Tiện
đi lại cho Bộ mơn, mọi họp hành, gặp mặt, tổng kết “liên hoan” của Bộ mơn Lịch sử
Cổ trung đại Việt Nam phần lớn đều diễn
ra ở nhà cơ
Khi thấy tơi dắt xe vào, cơ rời bàn làm việc, pha cho tơi ấm nước
Rồi chưa hỏi han gì, cơ tơi đi xuống bếp
Chưa uống chén nước, phần vì đĩi, phần vì tị mị muốn xem những tài liệu, mấy tờ giấy 5 hào 2 (ngày đĩ dùng giấy thếp cĩ dịng kẻ, đến mấy chục năm vẫn giá 5 hào 2 xu một thếp - nên quen gọi loại giấy này theo giá bán) để trên bàn và PGS.TSKH.NGƯT NGUYỄN HẢI KẾ
PGS.NGƯT Phạm Thị Tâm
Trang 2Số 294 - 2015
GIÁO DỤC
mấy cuốn "Việt sử lược, Đại Việt sử ký tồn
thư, Khâm định Việt sử thơng giám cương
mục",… đang mở
À, cơ tơi đang viết bài về những hoạt
động của triều đình Lí với biên cương phía
Bắc
Từ bếp, cơ tơi lên với tơ mì sợi nĩng hổi
“Ăn đi Kế, từ sáng em chưa ăn gì!
Sao cơ biết ạ?”
Với tơi, đĩ là một trong những bát mì
ngon nhất mà tơi được ăn
* Cuối tháng 10 năm đĩ, tình hình biên
giới phía Bắc càng trở nên căng thẳng,
phức tạp Thanh niên, sinh viên Trường
được biên chế thành Trung đồn Đại học
Tổng hợp Hà Nội, cùng tuổi trẻ Thủ đơ dồn
lực lượng lên xây dựng phịng tuyến sơng
Cầu trên Yên Dũng (Bắc Giang)
Trên đường đạp xe lên phịng tuyến, với
lềnh kềnh loa, đài, báo… để làm nhiệm vụ
tuyên truyền, tơi vào nhà cơ, vừa đến báo
cáo, xin phép cơ vừa hỏi xem Cơ cĩ nhắn
gửi gì cho cháu Huy - con trai cơ, khi đĩ
là sinh viên năm thứ nhất Khoa Vật lí của
Trường, đang ở trên phịng tuyến…
Ngồi uống nước, tơi thưa với cơ quanh
việc xây dựng phịng tuyến
Câu chuyện về phịng tuyến sơng Cầu
của tuổi trẻ Thủ đơ năm đĩ, rất tự nhiên, quyện vào chuyện phịng tuyến sơng Như Nguyệt, những Đống Xác, Yên Phong, chợ Gầm, Đơng Xuyên… trên Yên Phong, Hiệp Hịa (Hà Bắc - nay là Bắc Ninh, Bắc Giang) của thời Nam quốc sơn hà, mà cơ đi khảo sát và viết Thiên tài quân sự Lí Thường Kiệt…
Rồi cũng đến lúc chào cơ lên đường
Cơ vào trong nhà, mang ra một gĩi giấy bọc cẩn thận
“Gì đấy cơ?”
“Kế cầm lên cho cháu Huy và mấy anh
em Khoa Sử ở trên đĩ!”
Khơng phải 1 chiếc khăn mặt, mà đến…
10 chiếc luơn!
* Mấy chục năm đi qua
Năm 1999, Hội Sử học Hà Nội tổ chức Hội nghị Khoa học Kỷ niệm 990 năm thành lập Vương triều Lí, tơi và Nguyễn Ngọc Hải tìm bài viết của cơ 20 năm trước tham khảo về chính sách làm yên biên giới của thời Lí
Tháng 7/2008, khơng chỉ riêng tơi,
mà các học trị - đồng nghiệp trẻ của tơi:
Nguyễn Tiến Dũng, Nguyễn Ngọc Phúc, Nguyễn Bảo Trang hì hụi tìm về Cuộc kháng chiến chống xâm lược Nguyên - Mơng thế kỷ XIII; về Chiến thắng Vân Đồn
để gĩp phần cùng Khoa Lịch sử và tỉnh Quảng Ninh tổ chức Hội thảo Khoa học Quốc tế Thương cảng Vân Đồn Lịch sử, Tiềm năng và Các mối Giao lưu Văn hĩa
Và, cuối hạ, giữa thu năm 2011… Biển Đơng áp thấp rồi giơng bão liên tiếp Đất liền hết Hải Dương, Nam Định (tháng 9), Bắc Ninh (tháng 10) tổ chức khảo sát, hội thảo khoa học liên quan đến thời Trần, về Hội nghị Vương hầu Quý tộc
ở Bình Than - Trần Xá năm 1282; về chiến trường Vạn Kiếp - Lục Đầu trong kháng chiến chống Mơng - Nguyên; về luận
cứ khoa học 750 năm hành cung Thiên Trường - Nam Định (1262-2012)
Trên bàn viết của tơi, bên những biên niên sử, những trang viết của cơ tơi từ
“tuổi thanh xuân” (từ lời của cơ viết trong bức ảnh ghép: một của năm 1959, một của năm 1994 tặng Khoa khi về nghỉ) lại
mở ra, với những ý kiến, chú giải về Vân Đồn, Tây Kết, kháng chiến chống Mơng - Nguyên… Và, kinh nghiệm lịch sử, những chỉ dẫn vơ giá của tổ tiên ta về một thời
“vua tơi đồng tâm, anh em hịa thuận,
cả nước gĩp sức” với hào khí Đơng A… hịa vào những trang viết của tơi: Đã là dân khơng bao giờ bán nước!; Mặt trận Vạn Kiếp - Bình Than thế kỷ XII - kết tỏa phẩm chất, năng lực yêu nước Việt Nam
PHĨ GIÁO SƯ, NHÀ GIÁO ƯU TÚ PHẠM THỊ TÂM
Năm sinh: 1937.
Quê quán: Hưng Yên.
Tốt nghiệp đại học tại Khoa Lịch sử (Trường Đại
học Tổng hợp Hà Nội) năm 1959.
Chuyên ngành đào tạo: Lịch sử Việt Nam cổ trung
đại
Nhận chức danh Phĩ Giáo sư năm 1984.
Nhận danh hiệu Nhà giáo Ưu tú năm 2008.
Thời gian cơng tác tại Trường: 1959 - 1994.
+ Đơn vị cơng tác: Bộ mơn Lịch sử Việt Nam Cổ
trung đại (Khoa Lịch sử).
Các hướng nghiên cứu chính: Lịch sử kháng chiến
chống ngoại xâm, Lịch sử và lịch sử văn hĩa Việt
Nam
Các cơng trình khoa học tiêu biểu:
Lịch sử chế độ phong kiến Việt Nam, tập 1 Nxb Giáo dục, 1962, (viết một chương).
Cuộc kháng chiến chống xâm lược Nguyên - Mơng thế kỷ XIII (Viết chung với Hà Văn Tấn) Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, 1968, 360 tr (Tái bản 1970, 1972, 1975, Nxb Quân đội nhân dân, 2003).
Những trận quyết chiến chiến lược trong lịch sử dân tộc (viết chung) Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội, 1976 (Tái bản 2003).
Các giải thưởng khoa học tiêu biểu:
+ Giải thưởng Khoa học Cơng nghệ ĐHQGHN lần thứ I (năm 2006) cho cơng trình Cuộc kháng chiến chống xâm lược Nguyên - Mơng thế kỷ XIII.