Như vậy có thể thấy rằng, chưa có công trình nào nghiên cứu chuyên sâu về việc áp dụngPhương pháp 3P vào hệ thống trả lương tại các tổ chức.Mặc dù vấn đề tiền lương, tiền[r]
Trang 1-
NGUYỄN THỊ HỒNG NHUNG
XÂY DỰNG HỆ THỐNG TRẢ LƯƠNG THEO MÔ HÌNH 3P TẠI TRUNG TÂM QUY HOẠCH VÀ ĐIỀU TRA TÀI NGUYÊN NƯỚC QUỐC GIA,
BỘ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG
LUẬN VĂN THẠC SĨ
CHUYÊN NGÀNH: KHOA HỌC QUẢN LÝ
Hà Nội, 2014
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-
NGUYỄN THỊ HỒNG NHUNG
XÂY DỰNG HỆ THỐNG TRẢ LƯƠNG THEO MÔ HÌNH 3P TẠI TRUNG TÂM QUY HOẠCH VÀ ĐIỀU TRA TÀI NGUYÊN NƯỚC QUỐC GIA,
BỘ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG
LUẬN VĂN THẠC SĨ
CHUYÊN NGÀNH: KHOA HỌC QUẢN LÝ
Mã số: Chuyên ngành thí điểm
Người hướng dẫn khoa học: TS HOÀNG VĂN LUÂN
Hà Nội, 2014
Trang 3LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành luận văn tốt nghiệp dưới đây, trong thời gian qua tôi nhận được rất nhiều sự giúp đỡ tận tình của thầy giáo hướng dẫn.Luận văn thạc sĩ là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi với sự hướng dẫn khoa học củatiến sĩ Hoàng Văn Luân, trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) Mặt khác, tôi cũng nhận sự nhiệt tình giúp đỡ, hướng dẫn của các anh, chị Văn phòng, Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước quốc gia, Bộ Tài nguyên và Môi trường.Cùng với đó là sự tự cố gắng, nỗ lực của bản thân
Do vậy, trong phần mở đầu của báo cáo luâ ̣n văn tốt nghiê ̣p , tôi trân trọng xin gửi lời cảm ơn tới thầy giáo hướng dẫn Hoàng Văn Luân, các anh, chị Văn phòng, Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước quốc gia,
Bộ Tài nguyênvà Môi trường lời cảm ơn chân thành và sâu sắc nhất
Nhân đây, tôi trân trọng cảm ơn các thầy, cô giáo và các anh (chị) học viên sau đại học Khoa Khoa học Quản lý, trường Đại học Khoa học Xã hội
và Nhân văn (Đại học quốc gia Hà Nội) – nơi tôi học tập và nghiên cứu đã không tiếc công sức và thời gian giảng dạy, hướng dẫn và giúp đỡ tôi trong suốt khóa học
Xin chân thành cảm ơn!
Trang 4MỤC LỤC
LỜI CẢM ƠN
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT 4
DANH MỤC CÁC BẢNG, HÌNH 5
PHẦN MỞ ĐẦU 6
1.Lý do chọn đề tài 6
2.Tổng quan tình hình nghiên cứu 7
3.Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu 9
4.Phạm vi nghiên cứu 10
5.Mẫu khảo sát 10
6.Câu hỏi nghiên cứu Error! Bookmark not defined
7.Giả thuyết nghiên cứu: Error! Bookmark not defined
8.Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined
9.Kết cấu của luận văn Error! Bookmark not defined
CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TIỀN LƯƠNG VÀ TIỀN LƯƠNG
THEO MÔ HÌNH 3P Error! Bookmark not defined
1.1 Tiền lương và một số quy định của pháp luật về tiền lươngError! Bookmark not defined 1.1.1.Tiền lương và đặc điểm của tiền lươngError! Bookmark not defined
1.1.2.Nguyên tắc của tiền lương Error! Bookmark not defined
1.1.3.Một số quy định của pháp luật về tiền lươngError! Bookmark not defined
1.2 Tiền lương và hệ thống trả lương trong đơn vị sự nghiệp có thuError! Bookmark not defined 1.2.1.Đơn vị sự nghiệp có thu Error! Bookmark not defined
1.2.2.Hệ thống thang bảng lương Error! Bookmark not defined
1.2.3.Thu nhập tăng thêm Error! Bookmark not defined
Trang 51.3 Tiền lương theo mô hình 3P Error! Bookmark not defined
1.3.1.Mô hình 3 P Error! Bookmark not defined
1.3.2.Những nhân tố ảnh hướng đến trả lương theo mô hình 3PError! Bookmark not defined 1.3.3.Xây dựng quy chế trả lương theo mô hình 3PError! Bookmark not defined
CHƯƠNG 2 CÔNG TÁC TIỀN LƯƠNG TẠI TRUNG TÂM QUY
HOẠCH VÀ ĐIỀU TRA TÀI NGUYÊN NƯỚC QUỐC GIAError! Bookmark not defined
2.1 Tổng quan về Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước
quốc gia Error! Bookmark not defined
2.1.1.Cơ cấu tổ chức Error! Bookmark not defined
2.1.2.Chức năng, nhiệm vụ Error! Bookmark not defined
2.1.3.Đặc điểm, cơ cấu nguồn nhân lực Error! Bookmark not defined
2.2 Tiền lương theo hệ thống thang bảng lươngError! Bookmark not defined
2.2.1.Cách tính lương Error! Bookmark not defined
2.2.2.Xét nâng bậc lương Error! Bookmark not defined
2.3 Thu nhập tăng thêm Error! Bookmark not defined
2.3.1.Nguồn thu nhập tăng thêm Error! Bookmark not defined
2.3.2.Phương thức tính thu nhập tăng thêm Error! Bookmark not defined
2.3.3.Những ưu điểm, hạn chế trong phân phối thu nhập tăng thêmError! Bookmark not defined CHƯƠNG 3 VẬN DỤNG MÔ HÌNH 3P VÀO HỆ THỐNG TRẢ
LƯƠNG TẠI TRUNG TÂM QUY HOẠCH VÀ ĐIỀU TRA TÀI
NGUYÊN NƯỚC QUỐC GIA VÀ KHUYẾN NGHỊ Error! Bookmark
not defined
3.1 Xây dựng tiêu chí vị trí theo mô hình 3PError! Bookmark not defined
3.1.1.Xác định hệ thống vị trí Error! Bookmark not defined
3.1.2.Phân tích và xây dựng bản mô tả công việc của từng vị tríError! Bookmark not defined 3.1.3.Xác định các tiêu chuẩn định lượng giá trị công việcError! Bookmark not defined
Trang 63.2 Lương theo mô hình 3P tại Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài
nguyên nước quốc gia Error! Bookmark not defined
3.2.1.Hệ số vị trí Error! Bookmark not defined
3.2.3.Đánh giá kết quả thực hiện công việc Error! Bookmark not defined
3.2.3.Công thức tiền lương theo mô hình 3PError! Bookmark not defined
3.3 Một số khuyến nghị Error! Bookmark not defined
3.3.1Thay đổi quan niệm, tâm lý về tiền lương của đội ngũ cán bộ, nhân
viên Error! Bookmark not defined
3.3.2.Đào tạo đội ngũ tiền lương và đánh giá thực hiện công việcError! Bookmark not defined 3.3.3.Lộ trình thực hiện trả lương theo mô hình 3PError! Bookmark not defined
KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 12
PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined
Trang 7DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
TTQH & ĐTTNNQG,
Bộ TN&MT:
Trung tâm Quy hoạch và điều tra tài nguyên nước quốc gia, Bộ Tài nguyên và Môi trường
Bộ TN&MT: Bộ Tài nguyên và Môi trường
KPI: Chỉ số đo lường hiệu suất ( Key Performance
Indicator)
Trang 8DANH MỤC CÁC BẢNG, HÌNH
Hình 1.1 Sơ đồ thể hiện mối quan hệ giữa P1, P2, P3 và chính sách lương
và đãi ngộ trong tổ chức ………
34
Hình 2.2 Cơ cấu tổ chức của Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài nguyên
nước quốc gia, Bộ Tài nguyên và Môi trường………
42
Bảng 2.3 Hệ số trách nhiệm, chức vụ của phân phối thu nhập tăng thêm … 50 Bảng 2.4 Bảng phân phối hệ số công tác ……… 50 Bảng 2.5 Hệ thống vị trí Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước
quốc gia ………
58
Bảng 2.6 Bảng chấm điểm cho hai vị trí khác nhau có cùng mức điểm: Lao
động giản đơn, lao động chất xám ………
60
Bảng 2.7 Đánh giá giá trị công việc của vị trí ……… 61 Bảng 2.8 Bảng chấm điểm hai vị trí công việc khác nhau, có cùng mức
Bảng 2.9 Tổng hợp vị trí tại Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài nguyên
nướcquốc gia………
64
Bảng 2.10 Hệ số vị trí của Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước
quốc gia ………
66
Bảng 2.11 Bảng lương thực tế tại Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài
nguyên Nước quốc gia ………
67
Trang 9PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Ở Việt Nam hiện nay, các Đơn vị sự nghiệp(ĐVSN)có thu ở Việt Nam đang thực hiện trả lương và thu nhập tăng thêm dựa vào thâm niên và bằng cấp đào tạo Chế độ trả lương này bộc lộ một số nhược điểm như tiền lương không gắn với kết quả và giá trị công việc thực hiện, việc trả và tăng lương chủ yếu dựa trên thâm niên làm việc và bằng cấp chứ không phải công việc cần, lao động giản đơn thâm niên nhiều năm cũng có thể lương cao bằng những kỹ sư, cử nhân có năng lực mới
ra trường Những hạn chế này tạo ra sự bất hợp lý trong chi trả lương, làm mất đi vai trò động lực làm việc, tính khuyến khích hay đòn bẩy kinh tế của tiền lương đối với nhân viên, tạo ra sự bức xúc của người lao động, đặc biệt là lớp trẻ và đội ngũ quản lý có năng lực Có lẽ, đây là một trong những nguyên nhân chính yếu dẫn đến tình trạng "khó thu hút, thậm chí chảy máuvà mất dần nhân tài" và tình trạng kém hiệu quả trong hoạt động tại các tổ chức công nói chung và ĐVSN có thunói riêng
ở Việt Nam
Tiền lương đóng vai trò cốt lõi trong tổng thể hệ thống Quản lý nguồn nhân lực của ĐVSN có thu Đánh giá và đãi ngộ đúng năng lực và thành tích của cán bộ nhân viên góp phần chủ đạo tạo ra động lực làm việc và phát triển ĐVSN có thu
ĐVSN có thu tạiViệt Nam hiện nay đang có nhiều khó khăn trong việc xây dựng và vận hành hệ thống tiền lương và đánh giá thành tích ĐVSN có thu trả lương chú trọng bằng cấp, thâm niên, ít gắn với thành tích cá nhân và có hiện tượng cào bằng trong đãi ngộ triệt tiêu vai trò động lực của tiền lương
Đặc biệt, trong bối cảnh lạm phát, giá cả leo thang từng ngày thì việc trả lương sao cho hợp lý, giữ chân được nhân viên giỏi mà vẫn bảo đảm được lợi ích doanh nghiệp là sự trăn trở của hầu hết các nhà quản trị các ĐVSN có thuhiện nay
Việc áp dụng phương pháp tính lương tiên tiến 3P, bao hàm nội dung chuyển đổi cơ chế trả lương theo vị trí công việc (Position- P1), theo thành
Trang 10tíchcông việc(Performance- P2) và theo năng lực cá nhân (Person- P3) và tích hợp
3 yếu tố này lại với nhau để tạo ra tiền lương hoàn chỉnh dựa trên kết quả công việc cuối cùng của từng người, từng bộ phận là hết sức cần thiết
Tiền lương không thể coi đơn giản là khoản chi phí, nó thực chất là khoản đầu tư quan trọng nhất của ĐVSN có thu Trả lương vừa là khoa học vừa là kỹ thuật
Trên cơ sở những suy nghĩ logic của bản thân và kết hợp với quá trình học
tập và làm việc tại tổ cức ĐVSN có thu, tôi lựa chọn đề tài : “Xây dựnghệ thống
trả lương theo mô hình 3P tại Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước quốc gia, Bộ Tài nguyên và Môi trường”để thực hiện luận văn thạc sĩ này
Bài viết là kết quả của quá trình tìm tòi, nghiên cứu lý luận và khảo sát thực tiễn
2 Tổng quan tình hình nghiên cứu
Mỗi ĐVSNcó thutừ khi bắt đầu hoạt động sản xuất kinh doanh vấn đề mà
họ quan tâm đầu tiên chính là lợi nhuận mà họ thu được từ hoạt động đó Những yếu tố ảnh hưởng tới lợi nhuận thì có khá nhiều như: lao động, chi phí, tiền lương… Trong đó, vấn đề tiền lương được các nhà lãnh đạo khá quan tâm và chú trọng vì nó là yếu tố đầu vào của quá trình sản xuất, ảnh hưởng trực tiếp tới hiệu quả làm việc của người lao động Có rất nhiều đề tài nghiên cứu, khóa luận, chuyên đề về công tác tiền lương tại các ĐVSN có thu, mỗi tác giả lại khai thác ở các góc độ khác nhau
Ở cách tiếp cận vĩ mô, lý luận về tiền lương đã được các nhà nghiên cứu từ rất lâu năm tại rất nhiều các quốc gia trên thế giới Bắt đầu là William Petty là người đầu tiên trong lịch sử đặt nền móng cho lý thuyết “quy luật sắt về tiền lương” Trong lý thuyết mức lương tối thiểu phản ánh trình độ phát triển ban đầu của chủ nghĩa tư bản.Lúc này, để giai cấp công nhân làm việc, giai cấp tư sản phải dựa vào Nhà nước để duy trì mức lương thấp Công nhân chỉ nhận được từ sản
Trang 11phẩm lao động của mình những tư liệu sinh hoạt tối thiểu do họ tạo ra, phần còn lại đã bị các nhà tư sản chiếm đoạt
Tiếp nối lý luận về tiền lương, Mác đã vạch rõ bản chất của tiền lương dưới chủ nghĩa tư bản bị che đậy- tiền lương là giá cả của lao động, bác bỏ quan niệm của các nhà kinh tế tư bản trước đó.Những luận điểm của Mác về tiền lương vẫn còn giá trị cho đến ngày nay
Ở cách tiếp cận vi mô,khi nghiên cứu đến công tác tiền lương, các tác giả thường hay đi vào mô tả, nhận diện các hình thức trả lương tại một đơn vị, một doanh nghiệp cụ thể Chỉ riêng các công trình nghiên cứu về tiền lương tại các ĐVSN, chúng ta có thể kể đến các công trình như: tác giả Nguyễn Thu Hiền với
công trình “Các hình thức trả lương tại Công ty công trình giao thông 3- Hà Nội” cũng chỉ mới mang tính chất liệt kê các hình thức trả lương, các chế độ
đãi ngộ người lao động đơn thuần mà chưa có mô hình trả lương nào mang tính chất khích lệ người lao động, chú trọng đến thành tích và hiệu quả công việchay cụ thể hơn cho một hình thức trả lương của tác giả Trần Trung Kiên
với công trình “Hình thức trả lương theo thời gian tại Công ty cổ phần Cao
Su Sao Vàng - Thực trạng và giải pháp”…
Trong cách nhìn nhận mới hơn về quản trị nhân sự thì tiền lương là một trong những yếu tố quan trọng để quản trị và thúc đẩy hiệu quả lao động Nếu tổ chức nào trả lương cao hơn mức trung bình của thị trường đối với vị trí chức danh tương đương mà không có hệ thống đánh giá hiệu quả lao động công bằng, khoa học thì tổ chức đó đang lãng phí chi phí tiền lương, đồng thời cũng không khuyến khích người lao động hoạt động hiệu quả, lâu dần người lao động trở nên lười hơn Ngược lại, nếu một tổ chức nào trả lương thấp hơn mức trung bình trên thị trường (benchmark) thì tổ chức đó thường đối mặt với rủi ro về việc mất người tài, giảm thiểu hoạt động hiệu quả ở tần suất cao.Kết quả là họ cũng suy yếu trong hoạt động kinh doanh
Trang 12Chính vì vậy, quan điểm quản trị nhân lực hiện đại đã tạo ra mô hình trả lương 3P để xác định mức độ hoạt động hiệu quả của mỗi cá nhân người lao động trong tổ chức nhằm xác định ra mức trả lương sao cho tổ chức đó vừa có tính cạnh tranh với thị trường lao động, có thể thu hút được nhân tài về tổ chức mình; vừa thúc đẩy, khuyến khích người lao động làm việc hiệu quả, sáng tạo để tạo ra giá trị
mới cho tổ chức
Như vậy có thể thấy rằng, chưa có công trình nào nghiên cứu chuyên sâu về việc áp dụngPhương pháp 3P vào hệ thống trả lương tại các tổ chức.Mặc dù vấn đề tiền lương, tiền công đóng vai trò rất quan trọng, quyết định vấn đề khác của quản lý nguồn nhân lực của tổ chức.Và đây sẽ là vấn đề
mà luận văn này sẽ đề cập đến và thông qua trường hợp tại Trung tâm Quy hoạch và Điều tra Tài nguyên Nướcđể đề xuất những điều kiện xây dựng và
áp dụng phương pháp trả lương 3P vào làm căn cứ trả lương tại các tổ chức cụ thể
3 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
Mục tiêu nghiên cứu
Trên cơ sở khái quát những vấn đề lý luận chung về tiền lương, trả lương theo mô hình 3P và khảo sát thực tiễn, luận văn đưa ra giải pháp để hoàn thiện công tác tiền lương tại Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước quốc gia, Bộ Tài nguyên và Môi trường
Nhiệm vụ nghiên cứu
Để đạt được mục tiêu trên, luận văn thực hiện một số nhiệm vụ sau: 1.Hệ thống hóa các lý thuyết liên quan đến công tác tiền lương
2.Tìm hiểu những mặt đã đạt được, hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế trong công tác tiền lương tại TTQH & ĐTTNNQG, Bộ TN&MT
3.Đề xuất giải pháp xây dựng hệ thống tiền lương dựa trên phương pháp mới là phương pháp 3P tại TTQH & ĐTTNNQG, Bộ TN&MT
Trang 134 Phạm vi nghiên cứu
Phạm vi không gian: Các phòng ban tạiTrung tâm Quy hoạch và Điều tra
tài nguyên nước quốc giathuộc Bộ Tài nguyên và Môi trường
Phạm vi thời gian khảosát đối tượng: Từ tháng 1/2010 đến tháng 10/2012 Phạm vi nội dung: Xem xét thực trạng công tác trả lương tại Trung tâm
Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước quốc gia từ năm 2010 đến 2012
5 Mẫu khảo sát
Đối tượng nghiên cứu: Công tác tiền lương tại Trung tâm Quy hoạch và
Điều tra tài nguyên nước quốc gia, Bộ Tài nguyên và Môi trường
Mẫu khảo sát: Chọn 30 người thực hiện khảo sát với cơ cấu mẫu khảo sát
như sau: 2 người thuộc Văn phòng, 2 người thuộc phòng Kế hoạch- tài chính, 2 người thuộc phòng Quy hoạch tài nguyên nước, 2 người thuộc phòng Khoa học, công nghệ và hợp tác quốc tế, 22 người còn lại sẽ thuộc phòng Điều tra và kiểm
kê tài nguyên mặt nước và phòng Điều tra và kiểm kê tài nguyên dưới mặt nước
Đồng thời, mẫu khảo sát được chọn là các vị trí nhân viên Sở dĩ tác giả lựa chọn mẫu khảo sát tập trung chủ yếu vào phòng Điều tra và kiểm kê tài nguyên vì đây là hai phòng có số lượng nhân viên lớn Đồng thời, tác giả chọn cơ cấu mẫu nằm ở các vị trí nhân viên, bởi lẽ, đây là nguồn nhân lực có vai trò rất lớn tạo ra năng suất cho tổ chức nhưng hiện tại họ lại thường được hưởng tiền lương với mức thấp của tổ chức Yếu tố năng lực chưa được xem xét trong việc trả lương
Bên cạnh đó, trong cơ cấu mẫu, tác giả cũng chọn đối tượng để khảo sát là người trực tiếp thực hiện công tác tiền lương thuộc Văn phòng của Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước quốc gia, Bộ Tài nguyên và Môi trường Căn cứ vào kết quả thu được trên đối tượng mẫu này sẽ giúp chúng ta
có cái nhìn cụ thể và chính xác hơn