Nghiên cứu này tác giả đã tập trung chủ yếu vào các tổ chức có nền VHDN mạnh và điển hình tại Việt Nam nhƣ : Tập đoàn FPT, Ngân hàng công thƣơng Việt Nam, Tổng công ty sữa Việt Nam..[r]
Trang 1MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN i
LỜI CẢM ƠN ii
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT vi
DANH MỤC CÁC BẢNG vii
PHẦN MỞ ĐẦU 1
1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI 1
2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 2
2.1 Mục tiêu chung 2
2.2 Mục tiêu cụ thể 2
2.3 Câu hỏi nghiên cứu 2
3 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU 3
4 TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 3
4.1 Các nghiên cứu nước ngoài 3
4.2 Các nghiên cứu trong nước 4
CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 7
1.1 KHÁI NIỆM VỀ VĂN HÓA 7
1.2 KHÁI NIỆM VĂN HÓA DOANH NGHIỆP (VHDN) 8
1.3 SỰ CẦN THIẾT XÂY DỰNG VHDN 10
1.3.1 VHDN là công cụ triển khai chiến lược 10
1.3.2 VHDN là phương pháp tạo động lực cho người lao động và sức mạnh đoàn kết cho doanh nghiệp 10
1.4 ĐẶC ĐIỂM CỦA VHDN 11
1.4.1 Các giai đoạn VHDN 11
1.5 CÁC DẠNG VHDN 12
1.5.1 Các mô hình văn hóa doanh nghiệp của Scholz (1987) 12
1.5.2 Các dạng văn hóa doanh nghiệp của Daft (1989) 12
1.5.3 Các dạng văn hóa doanh nghiệp của Sethia và Klinow (1981) 12
1.5.4 Phân loại văn hóa doanh nghiệp của Harrison/Handy (1972) 12
1.5.5 Dạng VHDN của Deal và Kennedy (1982) 13
1.5.6 Dạng VHDN của Trompennar (1992) 13
1.6 PHÂN TÍCH MÔ HÌNH VHDN 13
Trang 21.6.1 Mô hình văn hóa của Cameron và Quinn (2006) 13
1.6.2 Bộ công cụ chuẩn đoán VHDN OCAI (Organizational Culture Assessment Instrument - Công cụ đánh giá văn hóa của tổ chức) 15
1.6.3 Ý nghĩa công cụ đo lường VHDN OCAI 17
1.7 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 18
1.7.1 Phương pháp nghiên cứu 18
1.7.2 Quy trình nghiên cứu 19
1.7.3 Nghiên cứu định tính 21
1.7.4 Nghiên cứu định lượng 21
1.7.5 Phương pháp xử lý thông tin 23
CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG VĂN HÓA DOANH NGHIỆP TẠI BƯU ĐIỆN TỈNH TRÀ VINH 25
2.1 GIỚI THIỆU VỀ BƯU ĐIỆN TRÀ VINH 25
2.1.1 Thông tin chung về Bưu điện Trà Vinh 25
2.1.2 Sơ đồ tổ chức BĐTV 26
2.1.3 Đặc trưng về đội ngũ nhân sự tại đơn vị 27
2.1.4 Chức năng và nhiệm vụ 28
2.1.5 Tình hình thực hiện doanh thu qua các năm 30
2.2 ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG VĂN HOÁ DOANH NGHIỆP TẠI BƯU ĐIỆN TRÀ VINH 32
2.3 THÔNG TIN CƠ BẢN VỀ ĐỐI TƯỢNG KHẢO SÁT 32
2.3.1 Thông tin về chức vụ của đối tượng khảo sát 32
2.3.2 Thông tin về giới tính của đối tượng khảo sát 32
2.3.3 Thông tin về độ tuổi của đối tượng khảo sát 33
2.3.4 Thông tin về thời gian công tác của đối tượng khảo sát 33
2.3.5 Thông tin về trình độ học vấn của đối tượng khảo sát 34
2.4 ĐỊNH VỊ MÔ HÌNH VHDN TẠI BĐTV 34
2.4.1 Đặc điểm nổi trội 35
2.4.2 Phong cách Lãnh đạo 37
2.4.3 Chất keo gắn kết trong tổ chức 38
2.4.4 Quản lý nhân viên 40
2.4.5 Trọng tâm chiến lược 42
Trang 32.4.6 Tiêu chí của sự thành công 44
2.4.7 Loại hình tổng quát 45
CHƯƠNG 3 ĐỊNH HƯỚNG VĂN HÓA DOANH NGHIỆP TẠI BƯU ĐIỆN TRÀ VINH 48
3.1 QUAN ĐIỂM VÀ MỤC TIÊU ĐỊNH HƯỚNG VHDN TẠI BĐTV 48
3.1.1 Quan điểm định hướng 48
3.1.2 Mục tiêu định hướng VHDN tại BĐTV 49
3.2 CÁC NHÓM GIẢI PHÁP ĐỊNH VỊ VHDN TẠI BĐTV 50
3.2.1 Giải pháp điều chỉnh loại hình VHDN theo yếu tố đặc điểm nổi trội 50
3.2.2 Giải pháp điều chỉnh loại hình VHDN theo yếu tố phong cách Lãnh đạo……… 51
3.2.3 Giải pháp điều chỉnh loại hình VHDN theo yếu tố chất keo gắn kết trong tổ chức 54
3.2.4 Giải pháp điều chỉnh loại hình VHDN theo yếu tố quản lý nhân viên Qua khảo sát đánh giá thực trạng VHDN theo yếu tố quản lý nhân viên đã chỉ ra được sự chênh lệch cần điều chỉnh của các loại hình văn hóa giữa hiện tại và mong muốn như bảng 3.4 57
3.2.5 Giải pháp điều chỉnh loại hình VHDN theo yếu tố trọng tâm chiến lược 58 3.2.6 Giải pháp điều chỉnh loại hình VHDN theo tiêu chí của sự thành công 60
3.2.7 Giải pháp điều chỉnh mô hình tổng quát của 4 loại hình VHDN tại BĐTV 61
3.2.8 Mô hình VHDN tổng quát theo sự đánh giá của Lãnh đạo tại BĐTV 63
3.4 MA TRẬN GIẢI PHÁP 64
3.5 KẾ HOẠCH HÀNH ĐỘNG 70
3.6 KIẾN NGHỊ VỚI BƯU ĐIỆN TỈNH 71
3.7 NHỮNG ĐÓNG GÓP CỦA NGHIÊN CỨU 72
3.8 NHỮNG HẠN CHẾ CỦA NGHIÊN CỨU 72
3.9 HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO 73
KẾT LUẬN 75
TÀI LIỆU THAM KHẢO 76 PHỤ LỤC
Trang 4DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
BC-VT Bưu chính Viễn thông
BĐTV Bưu điện Trà Vinh
BĐ-VHX Bưu điện Văn hóa xã
BĐVN Bưu điện Việt nam
CB-CNV Cán bộ-công nhân viên
NHTM Ngân hàng thương mại
SXKD Sản xuất kinh doanh
VHDN Văn hóa doanh nghiệp
Trang 5DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 1.1: Tổng hợp đặc điểm của 4 loại hình VHDN ……… 14
Bảng 1.2: Phân bổ mẫu theo đối tượng khảo sát ……… 22
Bảng 1.3: Tổng hợp số phiếu khảo sát VHDN tại BĐTV ……… 23
Bảng 2.1 : Độ tuổi và giới tính của CB-CNV ……… 27
Bảng 2.2 : Trình độ chuyên môn của CB-CNV ……… 27
Bảng 2.3: Tình hình thực hiện doanh thu từ năm 2013 đến tháng 6 năm 2018 31
Bảng 2.4: Kết quả khảo sát CB-CNV theo chức vụ ……… 32
Bảng 2.5: Kết quả khảo CB-CNV theo giới tính ……… 32
Bảng 2.6: Kết quả khảo sát CB-CNV theo độ tuổi ……… 33
Bảng 2.7: Kết quả khảo sát CB-CV theo thời gian công tác……… 33
Bảng 2.8: Kết quả khảo sát CB-CV theo trình độ học vấn ……… 34
Bảng 2.9: Kết quả khảo sát loại hình VHDN qua yếu tố đặc điểm nổi trội… 35
Bảng 2.10: Kết quả khảo sát VHDN qua yếu tố Phong cách Lãnh đạo ……… 37
Bảng 2.11: Kết quả khảo sát VHDN qua yếu tố chất keo gắn kết trong tổ chức 39 Bảng 2.12: Kết quả khảo sát VHDN qua yếu tố Quản lý nhân viên ……… 41
Bảng 2.13: Kết quả khảo sát VHDN qua yếu tố trọng tâm chiến lược ………… 42
Bảng 2.14: Kết quả khảo sát VHDN qua yếu tố Tiêu chí của sự thành công … 44
Bảng 2.15: Kết quả tổng hợp đánh giá VHDN theo mô hình tổng quát ……… 46
Bảng 3.1: Định hướng điều chỉnh theo đặc điểm nổi trội ……… 50
Bảng 3.2: Định hướng điều chỉnh theo phong cách Lãnh đạo ……… 52
Bảng 3.3: Định hướng điều chỉnh theo chất keo gắn kết trong tổ chức ……… 54
Bảng 3.4: Định hướng điều chỉnh theo quản lý nhân viên trong tổ chức ……… 57
Bảng 3.5: Định hướng điều chỉnh theo yếu tố trọng tâm chiến lược ………… 58
Bảng 3.6: Định hướng điều chỉnh theo tiêu chí của sự thành công ……… 60
Bảng 3.7: Định hướng điều chỉnh tổng quát cho 4 loại hình VHDN ………… 61
Bảng 3.8: Kết quả tổng hợp đánh giá của Lãnh đạo về 4 loại hình VHDN …… 64
Bảng 3.9: Kết quả phỏng vấn chuyên gia về tầm quan trọng của các giải pháp 67
Bảng 3.10: Ma trận giải pháp định hướng VHDN tại BĐTV ……… 71
Trang 6DANH MỤC CÁC HÌNH
Hình 1.1: Khung giá trị cạnh tranh ……….……… 16
Hình 1.2: Mô hình VHDN……… 17
Hình 1.3: Phương pháp quản trị dựa vào sự ảnh hưởng của VHDN………… 18
Hình 2.1: Sơ đồ tổ chức của Bưu điện tỉnh Trà Vinh ……… 26
Trang 7PHẦN MỞ ĐẦU
1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
Lịch sử ngành Bưu chính Viễn thông (BC-VT) gắn liền với lịch sử dân tộc là một thế mạnh giúp doanh nghiệp định hình, tôi luyện và nuôi dưỡng truyền thống văn hóa tốt đẹp của doanh nghiệp phục vụ công ích Tuy nhiên, BC-VT là ngành kinh tế quan trọng trong cơ cấu kinh kế của mỗi quốc gia với quy mô hoạt động toàn quốc, thị trường độc quyền với triết lý “Kinh doanh để phục vụ” tất nhiên không tránh khỏi những hạn chế cố hữu của doanh nghiệp tập trung, quan liêu và bao cấp Môi trường kinh doanh như thế cũng định hình và duy trì những đặc điểm văn hóa của các đơn vị thành viên, đã ăn sâu vào nhận thức và hành động từ cấp Lãnh đạo, các nhà quản lý
đến Cán bộ - công nhân viên (CB-CNV) trong ngành BC-VT (theo VOV, số ra ngày 16/12/2012)
Việt Nam bước vào giai đoạn hội nhập, chủ trương tách BC-VT là một tất yếu trong bối cảnh nhà nước từng bước xóa bỏ bao cấp chuyển sang cơ chế thị trường, phá
bỏ thế độc quyền chấp nhận cạnh tranh Từ năm 2008, với tư cách là Tổng Công ty Bưu điện Việt Nam (BĐVN), Bưu chính hoạt động với mục tiêu “xóa lỗ”, lợi nhuận
âm 1.285 tỷ đồng trong 5 năm đầu của giai đoạn chia tách (theo BĐVN - Hành trình 10 năm đổi mới) Đáng kể là vào năm 2010 đơn vị đã giải quyết chi trả trợ cấp một lần cho hơn 5.000 lao động nghỉ theo chế độ (theo báo cáo Công đoàn BĐVN, nhiệm kỳ 2008-2013) Điều này không chỉ làm tăng chi phí mà còn tạo nên sự xáo động trên
mạng lưới, gây ảnh hưởng đến tâm lý của CB-CNV trong ngành Trong thời gian mới tái cấu trúc, hoạt động kinh doanh của BĐVN đã gặp nhiều khó khăn do việc sắp xếp lại các đơn vị trong nội bộ (theo Bùi Xuân Phong, 2013)
Sự chuyển đổi to lớn này đặt ngành Bưu chính công ích phải thay đổi từ sứ mệnh, tầm nhìn cho đến triết lý kinh doanh Văn hóa doanh nghiệp (VHDN) là một hệ thống các giá trị, được xây dựng trên nền tảng sứ mệnh, tầm nhìn và triết lý kinh doanh, từ đó tạo ra môi trường phù hợp để các hoạt động sản xuất kinh doanh đạt hiệu
quả cao nhất (theo Dương Thị Liễu, 2011) Một khi VHDN phải thay đổi, định hướng
để phù hợp với giai đoạn hội nhập, cạnh tranh thì đòi hỏi các cá nhân, bắt đầu từ Lãnh đạo, nhà quản lý các cấp đến các CB-CNV trong Ngành phải có sự thay đổi cả về nhận
thức đến hành vi để thích ứng với môi trường kinh doanh mới (theo Schein, 2004)
Trang 8Với tinh thần quyết tâm chuyển mình, dần hình thành một doanh nghiệp Bưu điện mới, hiện đại, đề cao tôn trọng con người Bưu điện Trà Vinh (BĐTV) đã xác định giá trị cơ sở vật chất hiện có chỉ là phần xác của doanh nghiệp, văn hóa mới là phần hồn Muốn doanh nghiệp phát triển bền vững thì toàn đội ngũ CB-CNV không chỉ thực hiện tốt các thủ tục hành chính mà phải kết hợp với VHDN BĐTV là tổ chức đang mang trên mình tầm nhìn, sứ mệnh, triết lý kinh doanh của BĐVN, hòa cùng VHDN của BĐVN Nhưng tổ chức này đang hoạt động, tồn tại và phát triển ở một địa phương có 32% dân số là người dân tộc Khmer và nhiều dân tộc khác, nên có sự khác biệt về cách tiếp cận nền văn hóa chung trong tổ chức cũng như văn hóa giao tiếp với khách hàng của BĐTV Ngoài ra, việc thành lập Khu công nghiệp Long Đức và nhà máy Nhiệt điện Duyên Hải đã thu hút nhiều đối thủ, tạo nên làn sóng cạnh tranh gay gắt về dịch vụ Bưu chính truyền thống của BĐTV Trong môi trường kinh doanh, VHDN có thể xem như “cá tính” của doanh nghiệp đó Nếu ở mỗi cá nhân, cá tính giúp phân biệt được người này với người khác thì VHDN cũng chính là bản sắc riêng giúp một doanh nghiệp không thể lẫn với doanh nghiệp khác dù có cùng cung cấp một sản phẩm ra thị trường
Hiện nay đã có một số nghiên cứu về VHDN trong các ngành như: May mặc, Thủy sản, Ngân hàng, Điện lực, nhưng theo hiểu biết của tác giả thì đến nay chưa thấy công bố nghiên cứu về VHDN trong ngành Bưu điện Do đó, việc nghiên cứu để
tìm giải pháp “Định vị Văn hóa doanh nghiệp tại Bưu điện tỉnh Trà Vinh từ năm
2018 và định hướng đến năm 2023”, nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh và
tạo lợi thế cạnh tranh cho BĐTV là một vấn đề cấp thiết
2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
2.1 Mục tiêu chung
Định vị Văn hóa doanh nghiệp tại Bưu điện tỉnh Trà Vinh từ năm 2018 và định hướng đến năm 2023
2.2 Mục tiêu cụ thể
Mục tiêu 1: Xác định và phân tích mô hình VHDN tại BĐTV từ năm 2018 Mục tiêu 2: Đề xuất giải pháp định hướng VHDN đến năm 2023
2.3 Câu hỏi nghiên cứu
- VHDN tại BĐTV thuộc loại hình VHDN nào ?
- Làm thế nào để hướng VHDN của BĐTV đi theo định hướng của BĐTV ?
Trang 93 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
- Đối tượng nghiên cứu: nghiên cứu về văn hóa doanh nghiệp tại BĐTV
- Đối tượng khảo sát: Lãnh đạo và cán bộ công nhân viên làm việc tại BĐTV
- Phạm vi không gian: Đề tài được nghiên cứu tại BĐTV bao gồm khối văn
phòng, 01 Bưu điện Thành phố, 01 Trung tâm khai thác vận chuyển và 07 BĐ huyện
- Thu thập số liệu sơ cấp: thời gian khảo sát số liệu trong tháng 5 năm 2018
- Thu thập số liệu thứ cấp: các báo cáo, quy chế, văn bản, các số liệu về tình hình doanh thu, sự biến động về nhân sự,… do Bưu điện cung cấp thời gian thu thập số liệu
từ năm 2013 đến 2018
4 TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
4.1 Các nghiên cứu nước ngoài
Hofstede và cộng sự (2010), Culture and Organizations, Nxb Mc Graw-Hill:
Đây là công trình nghiên cứu toàn diện văn hóa của 70 quốc gia trên thế giới và trong vòng 40 năm viết về những đặc điểm văn hóa, những mặt tích cực và tiêu cực của văn hóa, sự hình thành văn hóa và những ảnh hưởng của nó tới văn hóa tổ chức Mô hình năm chiều văn hóa được sử dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực của đời sống và con người, cũng như trong những mô hình kinh doanh quốc tế Các ứng dụng thực tế của
lý thuyết này gần như được phát triển ngay lập tức sau khi được công bố Trên thực tế, trong kinh doanh, văn hóa là một khía cạnh nhạy cảm, nhưng hiệu quả trong việc giúp con người giao tiếp và hòa nhập từ những nền văn hóa khác nhau Điều này cực kỳ hữu ích trong việc bảo đảm sự thành công của các giao dịch kinh tế Mặc cho những minh chứng cho rằng các nhóm sắc tộc khác nhau sẽ có các đặc trưng khác nhau, chúng ta thường tin rằng ẩn sâu trong đó, mọi sắc tộc đều tương đồng.Với mô hình này, đã làm sáng tỏ những khác biệt này Công cụ này được sử dụng nhằm hình thành cái nhìn tổng quan và đúng đắn về các nền văn hóa khác nhau trên thế giới, cũng như xác định cái con người kỳ vọng và làm cách nào để hành xử tương ứng với những sự
đa dạng văn hóa này
Schein (2004), Văn hóa doanh nghiệp và sự Lãnh đạo, nghiên cứu về văn hóa
tổ chức, những đặc điểm, loại hình văn hóa tổ chức Vai trò của người Lãnh đạo trong việc sáng tạo và thiết kế văn hóa trong tổ chức Những cách thức quản lý của Lãnh đạo khi có sự thay đổi về văn hóa tổ chức Một khi văn hóa được hình thành, nó ảnh hưởng đến việc xác định loại hình Lãnh đạo nào là khả thi trong tổ chức Trách nhiệm của
Trang 10người Lãnh đạo là tiến hành các hoạt động để đẩy nhanh quá trình thay đổi văn hóa khi các yếu tố của văn hóa không còn phù hợp với tổ chức đó nữa Bên cạnh đó nghiên cứu này cũng phát hiện các nội dung mới, phản ánh văn hóa ở nhiều cấp độ phân tích khác nhau từ văn hóa vĩ mô mang tính quốc gia và dân tộc đến văn hóa vi mô mang
tính đội nhóm
4.2 Các nghiên cứu trong nước
Lê Thị Dung (2015), “Phát triển văn hóa doanh nghiệp tại Công ty TNHH Nhà
nước một thành viên Thương mại và Xuất Nhập khẩu Viettel” Nghiên cứu tập trung
phân tích, đánh giá thực trạng các biểu trưng trực quan, phi trực quan và hoạt động phát triển VHDN tại Công ty TNHH Nhà nước một thành viên Thương mại và Xuất Nhập khẩu Viettel Tác giả đã sử dụng các phương pháp thu thập thông tin, nghiên cứu tài liệu, phân tích thông tin nghiên cứu VHDN công ty này Căn cứ vào thực trạng, kết quả điểu tra khảo sát, phương hướng và mục tiêu, quan điểm phát triển văn hóa doanh
nghiệp tại Công ty, tác giả đưa ra một số giải pháp phát triển VHDN như sau: nâng
cao nhận thức của CB-CNV Công ty về vai trò, bản chất của VHDN, định hướng các giải pháp đối với các biểu trưng trực quan và phi trực quan, nâng cao chất lượng truyền thông VHDN tại Công ty Qua đó cho thấy VHDN sẽ quyết định sức cạnh tranh, sự tồn tại và phát triển của Công ty và cũng là động lực để Công ty phát triển, tổ chức kinh doanh hiệu quả, hoàn thành xuất sắc những mục tiêu đã xác định
Đỗ Hữu Hải (2015), “Văn hóa doanh nghiệp – đỉnh cao của trí tuệ” Tác giả đã đưa ra quá trình nghiên cứu về hệ thống tiêu chí nhận diện VHDN từ hệ thống hoá cơ
sở lý luận liên quan đến tiêu chí nhận diện VHDN đến xây dựng và cuối cùng là kiểm chứng hệ thống tiêu chí nhận diện VHDN tại các doanh nghiệp Việt Nam, từ đó đưa ra
bộ tiêu chí nhận diện VHDN thông qua kết quả phân tích định lượng, định tính, từ đó
đề xuất các giải pháp phát triển VHDN ở Việt Nam
Nguyễn Hải Minh (2015),“Văn hóa doanh nghiệp tại các Ngân hàng thương mại Việt Nam trong tiến trình hội nhập quốc tế - Phân tích trường hợp Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam” Tác giả đã kết hợp khảo sát VHDN tại các NHTM
nhà nước ở Việt Nam đồng thời bằng bảng hỏi OCAI và mô hình 3 cấp độ văn hóa của Schein (2004) Việc kết hợp các mô hình nêu trên không làm phát sinh mâu thuẫn mà lại mang tính bổ sung cho nhau: vừa định hình được mô hình VHDN vừa phân tích được các cấp độ VHDN tại các NHTM nhà nước ở Việt Nam Tác giả đã chỉ rõ các