Trình tư thủ tục giải quyết vụ án kinh doanh, thương mại tại toà án nhân dân cấp huyện

Về đề tài nghiên cứu cấp bộ trƣớc khi Bộ luật tố tụng dân sự đƣợc ban hành phải kể đến “một số vấn đề về cơ sở lý luận và thực tiễn của việc xây dựng Bộ luật tố tụng dân sự” do Tòa án[r]

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

MỞ ĐẦU 1

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI 1

2 TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU I N QUAN ĐẾN ĐỀ T I 3

3 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI 4

3.1 Mục tiêu chung 4

3.2 Mục tiêu cụ thể 5

4 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI 5

5 PHƯƠNG PHÁP UẬN V PHƯƠNG PHÁP NGHI N CỨU 6

6 KẾT CẤU CỦA LUẬN VĂN 6

CHƯƠNG 1 Ý UẬN CHUNG VỀ TRÌNH TỰ THỦ TỤC VÀ PHÁP LUẬT ĐIỀU CHỈNH TRÌNH TỰ THỦ TỤC TỐ TỤNG GIẢI QUYẾT VỤ ÁN KINH DOANH, THƯƠNG MẠI TẠI TÒA ÁN NHÂN DÂN CẤP HUYỆN 7

1.1 KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM CỦA TRÌNH TỰ, THỦ TỤC GIẢI QUYẾT VỤ ÁN KINH DOANH THƯƠNG MẠI 7

1.1.1 Khái niệm 7

1.1.2 Đặc điểm 9

1.2 KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM CỦA PHÁP LUẬT QUY ĐỊNH VỀ TRÌNH TỰ THỦ TỤC TỐ TỤNG GIẢI QUYẾT VỤ ÁN KINH DOANH, THƯƠNG MẠI TẠI TÒA ÁN NHÂN DÂN CẤP HUYỆN 12

1.2.1 Khái niệm 12

1.2.2 Đặc điểm 13

1.3 THẨM QUYỀN CỦA TÒA ÁN NHÂN DÂN CẤP HUYỆN THEO TRÌNH TỰ, THỦ TỤC GIẢI QUYẾT VỤ ÁN KINH DOANH, THƯƠNG MẠI 14

1.4 QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HIỆN HÀNH VỀ TRÌNH TỰ THỦ TỤC TỐ TỤNG GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP KINH DOANH, THƯƠNG MẠI TẠI TÒA ÁN

NHÂN DÂN CẤP HUYỆN 17

1.4.1 Xử lý đơn khởi kiện vụ án tranh chấp kinh doanh, thương mại 18

1.4.2 Thụ lý vụ án tranh chấp kinh doanh, thương mại 21

1.4.3 Chuẩn bị xét xử 22

1.4.4 Phiên tòa sơ thẩm 28

Kết luận chương 1 36

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG ÁP DỤNG PHÁP LUẬT TỐ TỤNG GIẢI QUYẾT CÁC VỤ ÁN KINH DOANH, THƯƠNG MẠI TẠI TÒA ÁN NHÂN DÂN CẤP HUYỆN VÀ KIẾN NGHỊ GÓP PHẦN HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT 37

2.1 NHỮNG VẤN ĐỀ PHÁT SINH TỪ THỰC TIỄN ÁP DỤNG TRÌNH TỰ THỦ TỤC GIẢI QUYẾT ÁN KINH DOANH, THƯƠNG MẠI Ở TÒA ÁN NHÂN DÂN CẤP HUYỆN 37

2.1.1 Tình trạng bản án bị hủy liên quan đến trình tự thủ tục tố tụng giải quyết vụ án kinh doanh, thương mại tại Tòa án nhân dân cấp huyện 38

2.1.2 Những vướng mắc trong thực tiễn áp dụng Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015 43

2.2 GIẢI PHÁP GÓP PHẦN HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ TRÌNH TỰ THỦ TỤC TỐ TỤNG GIẢI QUYẾT ÁN KINH DOANH, THƯƠNG MẠI TẠI TÒA ÁN NHÂN DÂN CẤP HUYỆN 49

2.2.1 Một số giải pháp cụ thể góp phần hoàn thiện pháp luật về trình tự thủ tục tố tụng giải quyết vụ án kinh doanh, thương mại tại tòa án nhân dân cấp huyện 49

2.2.1.1 Giải pháp hoàn thiện pháp luật tố tụng 49

2.2.1.2 Giải pháp hạn chế án bị hủy do lỗi chủ quan 53

2.2.1.3 Các giải pháp khác có liên quan 56

Kết luận chương 2 60

KẾT LUẬN CHUNG 62

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO……… 64

MỞ ĐẦU

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Từ trước đến nay ở bất cứ thời đại nào, bất cứ quốc gia nào ở chế độ chính trị nào thì kinh doanh, thương mại luôn giữ vai trò cực kỳ quan trọng, quyết định sự tồn vong, hưng thịnh của quốc gia, chế độ chính trị của quốc gia đó

Lịch sử nhân loại qua các thời kỳ cũng đã chứng minh vai trò của kinh doanh, thương mại có tính chất quyết định sự hưng thịnh hay suy vong của các quốc gia Nổi bật nhất trong lịch sử nhân loại phải kể đến nền kinh tế của Mỹ, Nhật Bản, Trung Quốc…hiện nay đang trong thời kỳ hưng thịnh nhất Tuy nhiên, chúng ta phải nhìn nhận đến một quốc gia nhỏ bé mới thành lập lại nổi lên như một kỳ tích không thể không nhắc đến đó chính là Singapore, một đảo quốc phát triển nhờ chính sách kinh doanh, thương mại đúng

Các quốc gia trên thế giới hiện nay dù lớn hay nhỏ, sớm hay muộn đều đi theo

xu hướng tham gia ngày càng nhiều vào quá trình hợp tác kinh tế khu vực và thế giới,

đa phương, đa chiều, đa lĩnh vực, trong đó thương mại là một trong những lĩnh vực được coi là trọng tâm Nội dung hoạt động thương mại rộng lớn mang tính quốc tế, chi phối hầu hết các lĩnh vực đời sống kinh tế – xã hội Do đó, thương mại ngày nay không chỉ là những hoạt động mua bán sản phẩm hàng hóa vật thể mà còn bao gồm cả những hành vi mua bán và dịch vụ phi vật thể, tất cả đều nhằm thu lợi nhuận Hình thành các loại hình công ty, tập đoàn lớn, công ty xuyên quốc gia, đa quốc gia, với phạm vi hoạt động không biên giới và hình thành các tổ chức, hiệp hội thương mại khu vực và toàn cầu Phạm vi tác động của thương mại quốc tế ngày nay mang ý nghĩa vô cùng sâu rộng, bao gồm nhiều thành phần thương mại, nhiều thương nhân và hợp thành mạng lưới chằng chịt các loại hình kinh doanh và dịch vụ, vừa liên doanh, liên kết, vừa tự do hoá, vừa độc quyền, vừa cạnh tranh, vừa hợp tác, vừa bình đẳng và không bình đẳng trong kinh doanh, đều cùng nhau tham gia hoạt động mua bán và dịch vụ trên thị trường, trên cơ sở hành lang pháp luật quốc gia và luật lệ quốc tế

Chính do những hoạt động kinh doanh, thương mại tất yếu kể trên không tránh khỏi những tranh chấp ở mức độ khu vực đến mức độ toàn cầu, đòi hỏi hệ thống pháp

lý đủ cơ sở để giải quyết hiệu quả mọi tranh chấp, tạo điều kiện phát triển các môi trường kinh doanh, thương mại của quốc tế và khu vực, hạn chế các xung đột pháp luật

là mong muốn của tất cả các quốc gia đang tham gia vào hoạt động kinh doanh, thương mại

Bên cạnh sự phát triển rầm rộ mang tính toàn cầu kể trên, bản thân không khỏi băn khoăn về mặt bằng giải quyết án kinh doanh, thương mại ở địa phương – Tòa án nhân dân cấp huyện trong những năm qua cũng đạt được những thành tựu đáng kể nhưng thật sự còn rất nhiều yếu kém, bất cập, chưa đáp ứng được những đòi hỏi cấp bách trong tiến trình hội nhập quốc tế hiện nay, đòi hỏi những người nghiên cứu pháp luật phải có những công trình nghiên cứu khoa học nghiêm túc, thật sự mang lại hiệu quả cho công tác xét xử, tạo hành lang pháp lý vững chắc cho hoạt động kinh doanh, thương mại ở địa phương, góp phần tích cực vào chính sách thương mại đa phương của nước nhà đưa nước ta từng bước hội nhập môi trường kinh doanh, thương mại quốc tế

Muốn thực hiện tốt chính sách mang tầm vĩ mô kể trên, bản thân thiết nghĩ đến một lĩnh vực pháp luật chiếm vị trí cực kỳ quan trọng đó là trình tự thủ tục giải quyết

vụ án kinh doanh, thương mại của Tòa án nhân dân cấp huyện bởi vì các lý do cơ bản sau:

Hiện nay nhà nước ta đang thực hiện cải cách tư pháp, lấy tòa án làm trọng tâm

và trên thực tế các tranh chấp kinh doanh, thương mại ở địa bàn cấp huyện hầu hết đều phát sinh đến tòa án Người dân kinh doanh ở địa phương đặc biệt là ở các tỉnh xa trung tâm thành phố lớn hầu hết xa lạ với việc giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại bằng con đường trọng tài

Có thể khẳng định trình tự thủ tục giải quyết các vụ án kinh doanh, thương mại

ở tòa án là “kim chỉ nam”, là thủ tục mang tính khuôn mẫu cho cơ quan tiến hành tố tụng nói chung và tòa án nói riêng áp dụng trong việc giải quyết các tranh chấp thương mại Tuy nhiên cái “khuôn mẫu” được qui định trong các văn bản tố tụng mà cơ bản là

Bộ luật tố tụng dân sự lại được các cơ quan tiến hành tố tụng ở các địa phương hiểu khác nhau, cùng địa phương hiểu khác nhau và những người tiến hành tố tụng ở cùng một cơ quan tiến hành tố tụng cũng hiểu và áp dụng khác nhau, cấp sơ thẩm và phúc thẩm, giám đốc thẩm hiểu khác nhau… Và qua nhiều lần sửa đổi pháp lệnh Luật và hàng loạt các văn bản hướng dẫn của nhiều loại cơ quan chức năng nhưng đến nay

“căn bệnh” hiểu khác nhau về thủ tục tố tụng vẫn tiếp diễn dẫn đến các bản án, quyết

định giải quyết về kinh doanh, thương mại bị hủy, sửa do vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng gây tranh chấp kéo dài ảnh hưởng không tốt đến môi trường kinh doanh ở địa bàn huyện nói riêng là môi trường chung của đất nước, đó chính là lý do cơ bản để chọn đề tài này

2 T ỨU QU T

Trước hết phải kể đến hệ thống các văn kiện qua các kỳ Đại hội Đảng gắn liền với đường lối đổi mới về kinh tế, cải cách tư pháp trong đó có liên quan đến trình tự thủ tục nói chung và án kinh doanh, thương mại nói riêng có thể nói là những thành tựu tập trung tinh thần và sức lực dày công nghiên cứu của cả hệ thống chính trị qua nhiều giai đoạn thăng trầm của nước nhà, tuy nhiên Đảng ta cũng đã thẳng thắn nhìn nhận những hạn chế, bất cập trước đây và hiện nay cũng không phải sự hoàn chỉnh tuyệt đối, không chỉ đòi hỏi hoặc ỷ lại phó thác vào Đảng và nhà nước mà cần phải có

sự nỗ lực cố gắng của từng cá nhân, đặc biệt là của những người làm công tác nghiên cứu khoa học Hy vọng của bản thân đối với đề tài này cũng không nằm ngoài cố gắng chung của đất nước trong giai đoạn hội nhập kinh tế quốc tế

Đối với hệ thống pháp luật trong nước được xây dựng trên cơ sở thể chế hóa đường lối của Đảng, của hiến pháp gồm pháp lệnh giải quyết các vụ án kinh tế, Bộ luật

tố tụng dân sự năm 2004, mới đây là Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015, uật thương mại và hàng loạt hệ thống các văn bản liên quan đã qua nhiều lần sửa đổi, bổ sung, mặc dù đã phát huy tác dụng tích cực nhưng vẫn chưa bắt kịp hoặc nhanh chóng lạc hậu so với tốc độ hội nhập kinh doanh, thương mại quốc tế hiện nay mà đòi hỏi chúng

ta phải nỗ lực nghiên cứu nhằm chọn ra những giải pháp thích hợp nhất nâng cao chất lượng xét xử án kinh doanh, thương mại ngay từ ở cấp huyện, tạo hàng rào pháp lý mang tính tiên quyết, bảo vệ môi trường kinh doanh, thương mại phát triển công bằng, lành mạnh và định hướng xã hội chủ nghĩa

Về đề tài nghiên cứu cấp bộ trước khi Bộ luật tố tụng dân sự được ban hành phải kể đến “một số vấn đề về cơ sở lý luận và thực tiễn của việc xây dựng Bộ luật tố tụng dân sự” do Tòa án nhân dân tối cao thực hiện năm 1996 là một trong những cơ sở hình thành và phát triển tố tụng kinh doanh, thương mại sau này và là một trong những nguồn của Hội đồng thẩm phán tòa án nhân dân Tối cao ban hành các nghị quyết có liên quan Về đề tài cấp bộ còn có “những quan điểm cơ bản về Bộ luật tố tụng dân sự

Việt Nam” do Viện Nhà nước và pháp luật của Viện Khoa học xã hội Việt Nam thực hiện

Về sách “cẩm nang” của trường đại hoc có thể nêu ví dụ điển hình là quyển

“giáo trình uật tố tụng dân sự Việt Nam” được tác giả PGS.TS Nguyễn Thị Hoài Phương biên soạn công phu do nhà xuất bản Hồng Đức – Hội luật gia Việt Nam phát hành năm 2017

Ngoài ra phải kể đến các luận án tiến sĩ luật học ví dụ của tác giả Đào Văn Hội

về đề tài: “giải quyết tranh chấp kinh tế trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam”, đề tài: “pháp luật về giải quyết tranh chấp kinh doanh bằng con đường tòa án ở Việt nam” của tác giả Nguyễn Thị Kim Vinh; các luận văn thạc sĩ luật học, ví dụ: đề tài “pháp luật về giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại theo thủ tục tố tụng tòa

án ở Việt Nam hiện nay” của tác giả Đinh Thị Trang, đề tài: “giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại của Tòa án nhân dân cấp huyện tại tỉnh Sóc Trăng” của tác giả

Võ Minh Nghi, đề tài: “một số giải pháp nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại tại Tòa án nhân dân cấp huyện của tác giả Vũ Đức Hoàng

Ngoài ra còn hàng loạt các các bài viết đăng trên các tạp chí “luật học”, tạp chí

“tòa án nhân dân” là những nguồn tài liệu tham khảo có giá trị, là cơ sở để chứng minh cho việc nghiên cứu các đề tài khoa học pháp lý có liên quan

Tóm lại, đến thời điểm hiện tại đã có rất nhiều công trình khoa học của nhiều tác giả ở nhiều cấp độ khác nhau nghiên cứu đề tài này hoặc những đề tài có liên quan Tuy nhiên, việc nghiên cứu hầu như chỉ mang tính lý thuyết, đa phần chưa được công chúng biết đến và chưa nhận được sự quan tâm đúng mức của cơ quan chức năng giữ vai trò lập pháp hoặc liên quan đến quyền lập pháp

3 MỤ T U ỨU T

3.1 Mục tiêu chung

Mục tiêu chung của luận văn nhằm làm r các quy định của pháp luật và thực tiễn áp dụng các quy định pháp luật về trình tự thủ tục tố tụng giải quyết án kinh doanh, thương mại ở Toà án nhân dân cấp huyện từ đó đề xuất các giải pháp góp phần hoàn thiện pháp luật

3.2 Mục tiêu cụ thể

Để đạt được mục tiêu chung đã đề ra, luận văn tập trung nghiên cứu các mục tiêu cụ thể sau:

Mục tiêu 1: Lý luận chung về trình tự thủ tục và pháp luật điều chỉnh trình tự thủ tục tố tụng giải quyết vụ án kinh doanh, thương mại tại Tòa án nhân dân cấp huyện

Mục tiêu 2: Thực trạng áp dụng pháp luật tố tụng trong giải quyết vụ án kinh doanh, thương mại tại tòa án nhân dân cấp huyện và kiến nghị góp phần hoàn thiện pháp luật

4 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI

Đối tượng nghiên cứu

uận văn tập trung nghiên cứu trình tự thủ tục giải quyết vụ án kinh doanh, thương mại ở Tòa án nhân dân cấp huyện, trong đó đi sâu vào những vướng mắc trong thực tiễn áp dụng và các giải pháp hoàn thiện

Phạm vi nghiên cứu

Về nội dung nghiên cứu: tập trung nghiên cứu về trình tự thủ tục giải quyết vụ

án kinh doanh, thương mại cơ bản trên cơ sở Bộ luật tố tụng dân sự hiện hành từ giai đoạn khởi kiện đến kết thúc phiên tòa sơ thẩm theo thủ tục tố tụng thông thường Trong đó, đi sâu vào những vấn đề bất cập phát sinh từ thực tiễn áp dụng Từ đó, đề ra các giải pháp góp phần hoàn thiện pháp luật

Về không gian nghiên cứu: tại Tòa án nhân dân cấp huyện trên phạm vi cả nước Tuy nhiên, để hoàn thành mục tiêu đề tài, tác giả có mở rộng đến một số lĩnh vực có liên quan

Thời gian nghiên cứu: chủ yếu tập trung vào thời điểm Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015 có hiệu lực, tác giả có đề cập giai đoạn trước đó khi Quốc hội ban hành Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án kinh tế năm 1994 và Bộ luật tố tụng dân sự năm

2004

5 P ƯƠ P ÁP UẬ V P ƯƠ P ÁP ỨU

Vấn đề nghiên cứu luận văn trên cơ sở phương pháp luận là chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, các quan điểm của Đảng và nhà nước ta về xây dựng pháp luật tố tụng

Về phương hướng, yêu cầu, về việc chỉ đạo hoàn thiện pháp luật tố tụng về kinh doanh, thương mại

Về phương pháp nghiên cứu được thực hiện trên phương pháp truyền thống của khoa học xã hội và khoa học pháp lý Đó là:

- Kết hợp một cách khoa học giữa phương pháp phân tích và phương pháp tổng hợp để nâng hiệu quả tối ưu trong quá trình thực hiện luận văn

- uận văn cũng sử dụng phương pháp lịch sử nhằm làm r hoàn cảnh lịch sử hình thành và phát triển của trình tự thủ tục tố tụng kinh doanh, thương mại qua từng thời kỳ với từng điều kiện kinh tế, chính trị xã hội nhất định

- Bên cạnh những phương pháp chính đã sử dụng khi nghiên cứu luận văn, tác giả còn sử dụng các phương pháp so sánh, thống kê làm nổi bật tính kế thừa của pháp luật tố tụng kinh doanh, thương mại qua từng thời kỳ

6 K T ẤU Ủ UẬ VĂ

Ngoài phần mở đầu, kết luận, luận văn cấu trúc thành 2 chương:

Chương 1: ý luận chung về trình tự, thủ tục tố tụng và pháp luật điều chỉnh trình

tự thủ tục tố tụng giải quyết vụ án kinh doanh, thương mại tại Tòa án nhân dân cấp huyện

Chương 2: Thực trạng áp dụng pháp luật tố tụng giải quyết các vụ án kinh doanh, thương mại tại Tòa án nhân dân cấp huyện và kiến nghị góp phần hoàn thiện pháp luật về trình tự, thủ tục tố tụng giải quyết án kinh doanh, thương mại tại Tòa án nhân dân cấp huyện

CHƯƠNG 1

LÝ LUẬN CHUNG VỀ TRÌNH TỰ THỦ TỤC VÀ PHÁP LUẬT

ĐIỀU CHỈNH TRÌNH TỰ THỦ TỤC TỐ TỤNG GIẢI QUYẾT VỤ ÁN KINH DOANH, THƯƠNG MẠI TẠI TÒA ÁN NHÂN DÂN CẤP HUYỆN 1.1 K Á ỆM, Ặ ỂM Ủ TR TỰ, T Ủ TỤ Ả QUY T

VỤ Á K DO T ƯƠ MẠ

1.1.1 Khái niệm

Chúng ta thực hiện việc nghiên cứu Luận văn theo đề tài khoa học pháp lý thiết nghĩ phải đưa ra được những khái niệm mang tính chất pháp lý chứ không đơn thuần theo ngôn ngữ phổ thông Tuy nhiên, dù là thuật ngữ pháp lý Việt Nam cũng đều phải xuất phát từ nguồn cội là ngôn ngữ tiếng Việt thuần túy, do đó để phân tích chính xác

và hiểu thấu đáo các thuật ngữ pháp lý thì trước tiên chúng ta phải thông qua “lăng kính” tiếng Việt để cắt nghĩa

Theo ngữ nghĩa tiếng Việt thông thường ai cũng có thể hiểu trình tự nghĩa là sự sắp xếp lần lượt, thứ tự trước sau, thủ tục là những việc cụ thể phải làm theo một trật

tự Theo từ điển luật học định nghĩa: “Tố tụng là chế định pháp luật hình thức được thiết lập để bảo vệ các quan hệ pháp luật nội dung”.1

Về Khái niệm vụ án kinh doanh, thương mại: Việc hiểu rõ khái niệm này là vấn

đề khá quan trọng giúp chúng ta không bị sai lệch trong nghiên cứu khoa học pháp lý cũng như trong thực tiễn giải quyết vụ án, đòi hỏi chúng ta phải nghiên cứu chính xác,

tỉ mỉ thuật ngữ pháp lý này

- Trước hết ta tìm hiểu xem vụ án là gì? Chúng ta có thể hiểu“vụ án là một vụ việc tranh chấp giữa các chủ thể pháp luật được đưa ra tòa án hoặc cơ quan trọng tài

để giải quyết” 2 Theo quan điểm này đã có sự nhầm lẫn gộp chung vụ việc lại với

nhau, bởi vì Bộ luật tố tụng dân sự đã phân biệt “vụ, việc” là khác nhau Cụ thể vụ là

vụ án, nghĩa là có sự tranh chấp về quyền và nghĩa vụ giữa các đương sự mà họ không thể thương lượng được nên nhờ tòa án giải quyết Còn việc dân sự là việc cá nhân, cơ quan tổ chức không có tranh chấp nhưng có yêu cầu tòa án công nhận hoặc không công nhận một sự kiện pháp lý nào đó Như vậy điểm khác nhau cơ bản giữa vụ và

1 Viện khoa học pháp lý (2006),Từ điển luật học, NXB Tư pháp và NXB từ điển bách khoa, Tr 786

2