Thực hành quyền công tố trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự theo luật tố tụng hình sự Việt Nam

Trên cơ sở đưa ra các quan điểm khác nhau về quyền công tố, tác giả đã đưa ra khái niệm quyền công tố là quyền của Nhà nước giao cho VKS thực hiện các quyền năng theo quy định c[r]

MỤC LỤC

Lời cam đoan i

Lời cảm ơn ii

Lời cam đoan i

Lời cảm ơn ii

Mục lục iii

Danh mục từ ngữ viết tắt vi

Danh mục bảng biểu vii

Tóm tắt viii

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 2

3 Tổng quan các nghiên cứu có liên quan đến đề tài 3

4 Phương pháp nghiên cứu 5

5 Phạm vi giới hạn đề tài 6

6 Đối tượng nghiên cứu và đối tượng khảo sát 6

7 Kết cấu của luận văn 6

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ THỰC HÀNH QUYỀN CÔNG TỐ TRONG GIAI ĐOẠN XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ 8

1.1 Những vấn đề lý luận về thực hành quyền công tố trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự 8

1.1.1 Khái niệm, đối tượng, phạm vi và nội dung của quyền công tố 8

1.1.1.1 Khái niệm quyền công tố: 8

1.1.1.2 Đối tượng, phạm vi của quyền công tố: 9

1.1.1.3 Nội dung của quyền công tố 10

1.1.2 Khái niệm, đối tượng, phạm vi và nội dung của thực hành quyền công tố trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự 10

1.1.2.1 Khái niệm thực hành quyền công tố trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự 10

1.1.2.2 Đối tượng, phạm vi và nội dung của thực hành quyền công tố trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự 11

1.1.3 Đặc điểm của thực hành quyền công tố trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình

sự 14 1.1.4 Cơ sở của thực hành quyền công tố trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự 16 1.1.5 Ý nghĩa của thực hành quyền công tố trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình

sự 17 1.2 Quy định của pháp luật về thực hành quyền công tố trong giai đoạn xét xử sơ thẩm

vụ án hình sự 17

1.2.1 Khái quát lịch sử hình thành các quy định của pháp luật về thực hành quyền công

tố của viện kiểm sát trong giai đoạn xét xử vụ án hình sự 17 1.2.2 Nội dung các quy định về thực hành quyền công tố trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự 22 1.2.2.1 Hoạt động thực hành quyền công tố trước khi mở phiên tòa xét xử sơ thẩm vụ

án hình sự 22 1.2.2.2 Hoạt động thực hành quyền công tố tại phiên tòa xét xử sơ thẩm vụ án hình sự 24 1.2.2.3 Thực hành quyền công tố sau khi kết thúc phiên tòa xét xử sơ thẩm vụ án hình

sự 30

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 32 CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG THỰC HÀNH QUYỀN CÔNG TỐ TRONG GIAI ĐOẠN XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ 33

2.1 Những kết quả đạt được khi thực hành quyền công tố trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự 33 2.2 Những hạn chế khi thực hành quyền công tố trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự và nguyên nhân 38 2.2.1 Những hạn chế khi thực hành quyền công tố trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ

án hình sự 38 2.2.2 Nguyên nhân của những hạn chế khi thực hành quyền công tố trong giai đoạn xét

xử sơ thẩm vụ án hình sự 42 2.2.2.1 Nguyên nhân chủ quan 42 2.2.2.2 Nguyên nhân khách quan 43

CHƯƠNG 3 KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG THỰC HÀNH QUYỀN CÔNG TỐ TRONG GIAI ĐOẠN XÉT XỬ SƠ

THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ 50

3.1 Kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật về thực hành quyền công tố trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự 50

3.2 Kiến nghị nâng cao chất lượng thực hành quyền công tố trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự 55

3.2.1 Đảm bảo số lượng, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, kiểm sát viên 55

3.2.2 Tăng cường công tác quản lý, chỉ đạo điều hành của lãnh đạo viện kiểm sát nhân dân đối với công tác thực hành quyền công tố tại phiên tòa sơ thẩm hình sự 58

3.2.3 Tiếp tục đổi mới mối quan hệ phối hợp giữa viện kiểm sát các cấp với các cơ quan tiến hành tố tụng hình sự, người tiến hành tố tụng hình sự 60

3.2.4 Nâng cao chất lượng tranh tụng của kiểm sát viên tại phiên tòa xét xử sơ thẩm vụ án hình sự 61

3.2.5 Đảm bảo cơ sở vật chất, phương tiện, trang thiết bị cho công tác thực hành quyền công tố 63

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 64

KẾT LUẬN 65

TÀI LIỆU THAM KHẢO 66

DANH MỤC TỪ NGỮ VIẾT TẮT

BLHS BLTTHS KSV ĐTV CQĐT VKSND TAND THQCT HĐXX

: Bộ luật hình sự : Bộ luật tố tụng hình sự : Kiểm sát viên

: Điều tra viên : Cơ quan điều tra : Viện kiểm sát nhân dân : Tòa án nhân dân

: Thực hành quyền công tố : Hội đồng xét xử

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 2.1 Số vụ án Tòa án trả hồ sơ điều tra bổ sung 34 Bảng 2.2 Tỷ lệ số vụ án tòa án cấp phúc thẩm chấp nhận kháng nghị 37

TÓM TẮT

Thực tiễn khi áp dụng pháp luật và phạm vi về Thực hành quyền công tố trong giai đoạn xét xử sơ thẩm còn gặp nhiều khó khăn nên cũng ảnh hưởng, làm hạn chế đến chất lượng Thực hành quyền công tố trong giai đoạn xét xử sơ thẩm Thực trạng

đó có nhiều nguyên nhân khác nhau, nhưng một trong những nguyên nhân cơ bản là Viện kiểm sát nhân dân chưa thực hiện tốt chức năng thực hành quyền công tố trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự Từ những phân tích nêu trên, việc lựa chọn

vấn đề “Thực hành quyền công tố trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự theo Luật tố tụng hình sự” làm đề tài luận văn Thạc sĩ là đáp ứng yêu cầu cấp thiết khách

quan cả về lý luận và thực tiễn trong giai đoạn hiện nay

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung của luận văn được kết cấu thành 03 chương cụ thể như sau:

Chương 1: Những vấn đề lý luận và quy định của pháp luật về thực hành quyền

công tố trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự

Chương 2: Thực trạng thực hành quyền công tố trong giai đoạn xét xử sơ thẩm

vụ án hình sự

Chương 3: Kiến nghị hoàn thiện pháp luật và nâng cao chất lượng thực hành

quyền công tố trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự

PHẦN MỞ ĐẦU

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Thực hành quyền công tố trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự của VKSND là hoạt động mang tính quyền lực Nhà nước, nhân danh Nhà nước Với vị trí, vai trò như vậy, chức năng của VKSND luôn luôn được Đảng ta quan tâm và được thể hiện trong các Nghị quyết qua các kỳ Đại hội Đảng đặc biệt là các Nghị Quyết của Bộ chính trị về cải cách tư pháp nhu : Nghị quyết số 08-N /T ngày 01/01/2002 của Bọ chính trị Về mọ t số nhiẹ m vụ trọng ta m của co ng tác tu pháp trong thời gian tới” đã chỉ r : "Na ng cao chất lu ợng co ng tố của Kiểm sát vie n tại phie n tòa, bảo đảm tranh tụng da n chủ với luạ t su , ngu ời bào chữa và những ngu ời tham gia tố tụng khác " Viẹ n kiểm sát nha n da n tạ p trung làm tốt chức na ng co ng tố và kiểm sát các hoạt đọ ng

tu pháp: Tru ớc m t, Viẹ n kiểm sát nha n da n giữ nguye n chức na ng nhu hiẹ n nay là thực hành quyền co ng tố và kiểm sát hoạt đọ ng tu pháp ta ng cu ờng trách nhiẹ m của

co ng tố trong hoạt đọ ng điều tra”1 Na ng cao chất lu ợng tranh tụng tại các phie n tòa xét xử, coi đa y là kha u đọ t phá của hoạt đọ ng tu pháp2 Các chủ tru o ng, quan điểm đó

đã đu ợc thể chế hóa trong Hiến pháp na m 2013, tại khoản 1, Điều 107 và khoản 2, Điều 3 Luạ t tổ chức Viẹ n kiểm sát nha n da n 2014 kh ng định: Viẹ n kiểm sát nha n

da n là co quan thực hành quyền co ng tố của nu ớc Cọ ng hòa xã họ i chủ nghĩa Viẹ t Nam”3 Thực hành quyền co ng tố là hoạt đọ ng của Viẹ n kiểm sát nha n da n trong tố tụng hình sự để thực hiẹ n viẹ c buọ c tọ i của Nhà nu ớc đối với ngu ời phạm tọ i, đu ợc thực hiẹ n ngay từ khi giải quyết tố giác, tin báo về tọ i phạm, kiến nghị khởi tố và trong suốt quá trình khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử vụ án hình sự”4

Trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế sâu rộng, nền kinh tế nước ta không ngừng phát triển các khu công nghiệp, khu chế xuất được đầu

tư, xây dựng nhiều, do đó đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân không ngừng được tăng lên Tuy nhiên dưới tác động tiêu cực của nền kinh tế thị trường và hội nhập quốc

tế tình hình tội phạm trong những năm vừa qua diễn ra hết sức phức tạp, mặc dù có lúc tăng, lúc giảm nhưng nhìn chung luôn có chiều hướng gia tăng cả về số lượng tội phạm, người phạm tội, với tính chất nguy hiểm hơn, hậu quả do hành vi phạm tội gây

1 Nghị quyết số 49-N /T ngày 02/6/2005 của Bọ Chính trị Về chiến lu ợc cải cách tu pháp đến na m 2020

2

Hiến pháp năm 2013

3 Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân (Luật số: 63/2014/QH13) năm 2014

4 Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân (Luật số: 63/2014/QH13) năm 2014

ra càng lớn Trước tình hình đó, các cơ quan tiến hành tố tụng C ĐT, VKSND, TAND đã phối hợp chặt chẽ với các cơ quan hữu quan và quần chúng nhân dân tập trung đấu tranh triệt phá nhiều loại tội phạm khác nhau đặc biệt là tội phạm do băng, nhóm gây ra; xác định một số vụ án điểm để tập trung chỉ đạo điều tra, phá án, đưa ra truy tố và xét xử kịp thời, phối hợp tổ chức một số phiên tòa xét xử rút kinh nghiệm các loại án điểm, án điển hình phức tạp, đã được cấp ủy Đảng, chính quyền nhân dân hoan nghênh đồng tình ủng hộ Tuy nhiên bên cạnh những kết quả đã đạt được, công tác đấu tranh phòng chống tội phạm của C ĐT, VKSND, TAND vẫn còn bộc lộ những tồn tại, hạn chế nhất định như: Vẫn còn một số tội phạm chưa được phát hiện (tội phạm ẩn) một số vụ án phải trả hồ sơ điều tra bổ sung nhiều lần dẫn đến kéo dài thời hạn điều tra, truy tố, xét xử; việc vận dụng pháp luật trong các trường hợp cụ thể còn chưa thống nhất Một số vụ án điều tra, xét xử vẫn bị kháng cáo, kháng nghị và bị Tòa án cấp trên sửa án, hủy án Bên cạnh đó các quy định của BLTTHS quy định

TH CT trong giai đoạn xét xử chưa r ràng, chức năng buộc tội và chức năng xét xử

do đó còn chồng chéo nhau Thực tiễn khi áp dụng pháp luật và phạm vi về THQCT trong giai đoạn xét xử sơ thẩm còn gặp nhiều khó khăn nên cũng ảnh hưởng, làm hạn chế đến chất lượng TH CT trong giai đoạn xét xử sơ thẩm Thực trạng đó có nhiều nguyên nhân khác nhau, nhưng một trong những nguyên nhân cơ bản là VKSND chưa thực hiện tốt chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử sơ thẩm vụ án

hình sự Từ những căn cứ phân tích nêu trên, nên việc lựa chọn đề tài “Thực hành quyền công tố trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự theo Luật tố tụng hình sự”

làm đề tài luận văn Thạc sĩ nhằm đáp ứng yêu cầu cấp thiết khách quan cả về lý luận

và thực tiễn trong giai đoạn hiện nay

2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

- Mục tiêu chung: Làm r một số vấn đề lý luận và thực tiễn về THQCT trong

giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự theo BLTTHS Từ đó đề xuất một số kiến nghị hoàn thiện về pháp luật và đưa ra một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác này trong thời gian tới đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp và các quy định của Hiến pháp và pháp luật

- Mục tiêu cụ thể:

Để đạt được mục tiêu chung đề tài, luận văn đặt ra và giải quyết những mục tiêu

+ Nghiên cứu, phân tích và làm r khái niệm, đặc điểm, đối tượng, phạm vi của thực hành quyền công tố trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự theo Luật tố tụng hình sự

+ Nghiên cứu phân tích và làm r nội dung của thực hành quyền công tố trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự theo Luật tố tụng hình sự

+ Khảo sát, thống kê, đánh giá tình hình kết quả đạt được khi thực hành quyền công tố trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự của Viện kiểm sát nhân dân từ năm 2014 đến năm 2018, từ đó rút ra những nguyên nhân của tồn tại, hạn chế

+ Kiến nghị hoàn thiện pháp luật và nâng cao chất lượng thực hành quyền công

tố trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự

3 TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI

Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Vụ (2010), Thực trạng và giải pháp nâng cao chất lượng và hiệu quả thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử các vụ án hình sự” (của Viện Thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử hình sự - VKSND tối cao) do ThS Nguyễn Thanh Hạo làm chủ nhiệm đề tài Trong đề tài này, tác giả đã đề cập khá toàn diện về vị trí, vai trò, nội dung của công tác TH CT và kiểm sát xét xử hình sự cũng như mối quan hệ của công tác TH CT và kiểm sát xét xử các vụ án hình sự với các công tác khác trong ngành KSND với công tác xét xử các vụ án hình sự Tác giả cũng đã khái quát và đánh giá tương đối toàn diện kết quả công tác thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử các vụ án hình sự (từ 2006 đến tháng 6/2010); trên cơ sở

đó, tác giả đã chỉ ra những ưu, nhược điểm trong công tác TH CT và kiểm sát xét xử các vụ án hình sự và đưa ra các giải pháp, kiến nghị cụ thể nhằm nâng cao chất lượng công tác này

Luận văn thạc sĩ (2017), Thực hành quyền công tố trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự từ thực tiễn Thành phố B c Ninh, tỉnh B c Ninh, của tác giả Trương Kh c Dương Trên cơ sở đưa ra các quan điểm khác nhau về quyền công tố, tác giả đã đưa ra khái niệm quyền công tố là quyền của Nhà nước giao cho VKS thực hiện các quyền năng theo quy định của pháp luật để phát hiện tội phạm và truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người phạm tội, trên cơ sở bảo đảm thu thập đầy đủ chứng

cứ để xác định tội phạm và người phạm tội; Luận văn đã chỉ ra được nội dung của quá trình thực hành quyền công tố trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự dưới góc

độ nghiệp vụ; phân tích được quy định của pháp luật TTHS hiện hành về THQCT

trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự của VKSND ở Thành phố B c Ninh trong những năm gần đây, từ đó luận văn đưa ra các nhóm giải pháp nhằm nâng cao chất lượng TH CT trong giai đoạn xét xử sơ thẩm các vụ án hình sự của VKSND thành phố B c Ninh

Luận án tiến sỹ luật học (2002), uyền công tố ở Việt Nam” , của TS Lê Thị Tuyết Hoa Trong luận án của mình tác giả đã nghiên cứu tổng quan về quyền công tố nhưng chủ yếu là quyền công tố và thực hành quyền công tố trong tố tụng hình sự Việt Nam Luận án đã làm r những vấn đề lý luận và thực tiễn của quyền công tố, xây dựng các khái niệm mới về quyền công tố nói chung và quyền công tố trong TTHS nói riêng; nội dung, phạm vi quyền công tố và thực hành quyền công tố; thực trạng thực hành quyền công tố… Trên cơ sở đó, tác giả đã đề xuất những giải pháp về hoàn thiện pháp luật và tổ chức thực tiển để nâng cao chất lượng hoạt động công tố của VKSND trong tình hình mới

Luận án tiến sỹ Luật học (2017), Thực hành quyền công tố trong tố tụng hình

sự từ thực tiễn tỉnh Nghệ An” của tác giả Tôn Thiện Phương Luận án đã giải quyết được một số vấn đề lý luận liên quan đến quyền công tố và TH CT trong TTHS; khái quát được lịch sử chế định thực hành quyền công tố trong pháp luật TTHS Việt nam cũng như vấn đề THQCT của một số nước trên thế giới; trên cơ sở nghiên cứu, làm r quy định của pháp luật TTHS Việt Nam về TH CT và thực tiển áp dụng của VKSND

2 cấp trên địa bàn tỉnh Nghệ An, luận án đã chỉ ra những bất cập, thiếu sót và nguyên nhân của nó và nêu được một số giải pháp bảo đảm thực hiện tốt hơn nữa công tác THQCT trong TTHS của VKSND tỉnh Nghệ An các vụ án hình sự - Trường Đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ kiểm sát tại Thành phố Hồ Chí Minh

- Tập bài giảng (2018) Kỹ năng Thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử

- Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Khoa (2013), Một số kỹ năng thực hành quyền công tố, kiểm sát điều tra, kiểm sát xét xử sơ thẩm các vụ án cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại sức khỏe của người khác” do Ths Vũ Thị Hằng và Ths Nguyễn Văn Khoát thực hiện Trong nội dung đề tài đã đánh giá, phân tích chuyên sâu về một

số kỹ năng TH CT và kiểm sát điều tra, kiểm sát xét xử sơ thẩm các vụ án cố ý gây thương tích như: Đặc điểm hoạt động điều tra, xử lý tội phạm cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại sức khỏe của người khác; kỹ năng TH CT kiểm sát việc khởi tố vụ