76 Bảng 4.31 Khảo sát những thách thức trong quá trình tiêu thụ sản phẩm của các nông hộ tham gia sản xuất lúa truyền thống và lúa hữu cơ trong hệ thống tôm - lúa ở huyện Thạnh Phú tỉ[r]
Trang 1iii
MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN i
LỜI CẢM ƠN ii
DANH SÁCH BẢNG xii
DANH SÁCH HÌNH xii
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT xii
TÓM TẮT xiii
CHƯƠNG 1 MỞ ĐẦU 1
1.1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI 1
1.2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 2
1.2.1 Mục tiêu chung 2
1.2.2 Mục tiêu cụ thể 2
1.3 KIỂM ĐỊNH GIẢ THUYẾT VÀ CÂU HỎI NGHIÊN CỨU 2
1.3.1 Kiểm định giả thuyết nghiên cứu 2
1.3.2 Câu hỏi nghiên cứu 3
1.4 GIỚI HẠN NỘI DUNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU 3
1.4.1 Đối tượng nghiên cứu 3
1.4.2 Đối tượng khảo sát 3
1.4.3 Giới hạn không gian và thời gian nghiên cứu 3
1.4.4 Giới hạn nguồn số liệu và thời gian nghiên cứu 3
1.4.5 Giới hạn nội dung nghiên cứu 4
CHƯƠNG 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 5
2.1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU THAM KHẢO 5
2.1.1 Điều kiện tự nhiên của huyện Thạnh Phú 5
2.1.1.1 Vị trí địa lý 5
2.1.1.2 Đất đai 6
2.1.2 Kinh tế 6
2.2 ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN CỦA HUYỆN THẠNH PHÚ 7
2.3 TỔNG QUAN VỀ NÔNG NGHIỆP HỮU CƠ TRÊN THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM 8 2.3.1 Trên thế giới 8
2.3.2 Việt Nam 9
2.3.3 Thách thức cho sản xuất hữu cơ 10
Trang 2iv
2.3.4 Tiêu chuẩn lúa hữu cơ 11
2.4 TÌNH HÌNH PHÁT TRIỂN LÚA TRUYỀN THỐNG TRÊN THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM 16
2.4.1 Trên thế giới 16
2.4.2 Tại Việt Nam 17
2.5 TỔNG QUAN VỀ NGÀNH NUÔI TÔM VÀ MÔ HÌNH TÔM LÚA Ở VIỆT NAM 19
2.5.1 Về nuôi tôm 19
2.5.2 Hiện trạng phát triển mô hình tôm - lúa ở Đồng bằng sông Cửu Long 21
2.6 CÁC KHÁI NIỆM 23
CHƯƠNG 3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 26
3.1 PHƯƠNG PHÁP LUẬN TRONG TIẾP CẬN NGHIÊN CỨU 26
3.1.1 Phương pháp luận 26
3.1.2 Khung lý thuyết 26
3.2 NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 26
3.2.1 Đánh giá hiện trạng 26
3.2.2 Xác định các yếu tố ảnh hưởng đến lợi nhuận mô hình 27
3.2.3 Đề xuất giải pháp 27
3.3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 27
3.3.1 Phương pháp chọn vùng 27
3.3.2 Phương pháp chọn mẫu 27
3.3.3 Cỡ mẫu 27
3.3.4 Phương pháp thu thập số liệu 29
3.4 PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH SỐ LIỆU 30
3.4.1 Phương pháp thống kê mô tả 30
3.4.2 Phân tích chi phí và lợi nhuận 31
3.4.3 phương pháp kiểm định giả thuyết 32
3.4.4 Phân tích hồi quy tuyến tính đa biến 32
3.5 PHƯƠNG PHÁP SWOT 34
CHƯƠNG 4 KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 36
4.1 THỰC TRẠNG TÌNH HÌNH SẢN XUẤT CỦA NÔNG HỘ 36
4.1.1 Thông tin chủ hộ 36
Trang 3v
4.1.2 Trình độ học vấn của chủ hộ 37
4.1.1.3 Kinh nghiệm sản xuất của chủ hộ 38
4.1.2 Thông tin nông hộ 39
4.1.2.1 Về tình hình nhân khẩu 39
4.1.2.2 Số lao động chính của nộng hộ tham gia thực hiện mô hình lúa truyền thống và lúa hữu cơ thống trong tôm - lúa tại địa bàn nghiên cứu 40
4.1.2.3 Số LĐGĐ tham gia thực hiện mô hình lúa truyền thống và lúa hữu cơ trong hệ thống tôm - lúa tại huyện Thạnh Phú, tỉnh Bến Tre 41
4.1.2.5 Tổng diện tích nông hộ tham gia thực hiện mô hình lúa truyền thống và lúa hữu cơ trong hệ thống tôm - lúa tại huyện Thạnh Phú, tỉnh Bến Tre 42
4.1.2.6 Tình hình tham gia tổ chức, đoàn thể, HTX của nông hộ 43
4.1.3 Đánh giá một số tiêu chí cơ bản trong sản xuất lúa của nông hộ tại vùng nghiên cứu 44
4.1.3.1 Tập huấn nâng cao trình độ 44
4.1.3.2 Khảo sát về tiêu chí ghi chép tại vùng nghiên cứu 46
4.1.3.3 Khảo sát về trang bị bảo hộ lao động tại vùng nghiên cứu 47
4.1.3.4 Khảo sát lí do nông hộ tham gia sản xuất mô hình tôm - lúa truyền thống và tôm - lúa hữu cơ 48
4.1.3.5 Nguyện vọng sản xuất lúa hữu cơ tại vùng nghiên cứu 49
4.1.3.6 Khảo sát tình hình thực hiện quy chuẩn hữu cơ của nông hộ tham gia sản xuất tôm - lúa hữu cơ 50
4.1.4 Đánh giá về tình hình sản xuất và tiêu thụ lúa truyền thống và lúa hữu cơ trong hệ thống tôm - lúa tại vùng nghiên cứu 51
4.1.4.1 Khảo sát về tỷ lệ diện tích ao nuôi phù hợp trong mô hình sản xuất lúa truyền thống và lúa hữu cơ tại vùng nghiên cứu 51
4.1.4.2 Khảo sát về tình hình sâu bệnh trên mô hình sản xuất trong hệ thống tôm - lúa tại vùng nghiên cứu 52
4.1.4.3 Khảo sát về đối tượng gây hại và biện pháp phòng trừ dịch hại trên mô hình lúa truyền thống và mô hình lúa hữu cơ trong hệ thống tôm - lúa huyện Thạnh Phú, tỉnh Bến Tre 52
Trang 4vi
4.1.4.4 Khảo sát mức giá bán lúa được nông dân chấp nhận (có lời để sản xuất) trong
mô hình lúa truyền thống và mô hình lúa hữu cơ trong hệ thống tôm - lúa tại huyện địa
bàn nghiên cứu 54
4.1.4.5 Giống được sử dụng trong sản xuất 55
4.1.4.6 Ứng dụng cơ giới hóa vào sản xuất lúa 56
4.1.4.7 Lịch thời vụ sản xuất 57
4.1.4.8 Các yếu tố bên ngoài ảnh hưởng đến hiệu quả mô hình lúa truyền thống và lúa hữu cơ trong hệ thống tôm - lúa tại huyện Thạnh Phú tỉnh Bến Tre 58
4.2 PHÂN TÍCH HIỆU QUẢ TÀI CHÍNH VÀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG CỦA MÔ HÌNH LÚA TRUYỀN THỐNG VÀ LÚA HỮU CƠ TRONG HỆ THỐNG TÔM - LÚA TẠI HUYỆN THẠNH PHÚ, TỈNH BẾN TRE 60
4.2.1 Hiệu quả tài chính mô hình lúa truyền thống và mô hình lúa hữu cơ trong hệ thống tôm - lúa tại huyện Thạnh Phú, tỉnh Bến Tre 60
4.2.2 Kết quả phân tích mô hình hồi quy tuyến tính đa biến 66
4.3 GIẢI PHÁP DUY TRÌ VÀ PHÁT TRIỂN MÔ HÌNH LÚA TRUYỀN THỐNG VÀ MÔ HÌNH LÚA HỮU CƠ TRONG HỆ THỐNG TÔM - LÚA HỮU CƠ TẠI HUYỆN THẠNH PHÚ, TỈNH BẾN TRE 70
4.3.1 Cơ sở đề xuất giải pháp 70
4.3.1.1 Thuận lợi và khó khăn trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm của nông hộ mô hình lúa truyền thống và mô hình lúa hữu cơ trong hệ thống tôm - lúa tại huyện Thạnh Phú 70
4.3.1.2 Cơ hội và thách thức trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm của nông hộ mô hình lúa truyền thống và lúa hữu cơ trong hệ thống tôm - lúa huyện Thạnh Phú, tỉnh Bến Tre 75
4.3.1.4 Phân tích SWOT lúa truyền thống và lúa hữu cơ 77 4.3.2 Đề xuất giải pháp 79
4.3.2.1 Tăng cường mở rộng diện tích lúa hữu cơ trong hệ thống tôm lúa 79
4.3.2.2 Công tác chuyển giao kỹ thuật và trao đổi chia sẻ kinh nghiệm sản xuất 80
4.3.2.3 Ứng dụng cơ giới hóa trong sản xuất 80
4.3.2.4 Đầu tư phát triển hạ tầng giao thông 81
4.3.2.5 Tổ chức liên kết sản xuất, quảng bá thương hiệu lúa hữu cơ Thạnh Phú 81
4.3.2.6 Công tác giống 81
Trang 5vii
4.3.2.7 Giải pháp nâng cao trình độ học vấn chủ hộ 82
CHƯƠNG 5 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 83
5.1 KẾT LUẬN 83
5.2 KIẾN NGHỊ 83
TÀI LIỆU THAM KHẢO 85
PHỤC LỤC 1
Trang 6viii
DANH SÁCH BẢNG
Bảng 2.1 Nguyên tắc trong trồng lúa hữu cơ 15
Bảng 2.2 Tình hình sản xuất lúa gạo của một số nước năm 2014 17
Bảng 3.1 Công cụ và phân bố số mẫu quan sát 28
Bảng 3.2 Sơ đồ giản lược thu thập thông tin 28
Bảng 3.3 Mô hình phân tích SWOT 35
Bảng 4.1 Tuổi của chủ hộ trồng lúa truyền thống và lúa hữu cơ trong hệ thống tôm - lúa ở huyện, Thạnh Phú, tỉnh Bến Tre 2018 36
Bảng 4.2 Trình độ học vấn của chủ hộ trồng lúa truyền thống và lúa hữu cơ trong hệ thống tôm - lúa ở huyện Thạnh Phú tỉnh Bến Tre 2018 37
Bảng 4.3 Kinh nghiệm của chủ hộ trồng lúa truyền thống và lúa hữu cơ trong hệ thống tôm - lúa ở huyện Thạnh Phú tỉnh Bến Tre 2018 38
Bảng 4.4 Nhân Khẩu của chủ hộ trồng lúa truyền thống và lúa hữu cơ trong hệ thống tôm - lúa ở huyện Thạnh Phú tỉnh Bến Tre 2018 39
Bảng 4.5 Số lao động chính của nông hộ tham gia mô hình trồng lúa truyền thống và lúa hữu cơ trong hệ thống tôm - lúa ở huyện Thạnh Phú tỉnh Bến Tre 2018 40
Bảng 4.6 Số lao động tham gia mô hình (LĐTG MH) lúa của chủ hộ trồng lúa truyền thống và lúa hữu cơ trong hệ thống tôm - lúa ở huyện Thạnh Phú tỉnh Bến Tre 2018 41 Bảng 4.7 Diện tích lúa và ao nuôi của nông hộ tham gia mô hình lúa truyền thống và lúa hữu cơ trong hệ thống tôm - lúa ở huyện Thạnh Phú tỉnh Bến Tre 42
Bảng 4.8 Các cơ quan tham gia tập huấn nâng cao trình độ của nông hộ sản xuất mô hình lúa truyền thống và lúa hữu cơ trong hệ thống tôm - lúa ở huyện Thạnh Phú tỉnh Bến Tre 2018 45
Bảng 4.9 Nội dung tập huấn nâng cao trình độ của nông hộ sản xuất mô hình lúa truyền thống và lúa hữu cơ trong hệ thống tôm - lúa ở huyện Thạnh Phú tỉnh Bến Tre 2018 46
Bảng 4.10 Khảo sát nhóm lý do nông hộ sản xuất mô hình lúa truyền thống và lúa hữu cơ trong hệ thống tôm - lúa ở huyện Thạnh Phú tỉnh Bến Tre năm 2018 49
Bảng 4.11 Khảo sát nhóm quy chuẩn nông hộ tham gia sản xuất lúa hữu cơ trong hệ thống tôm - lúa ở huyện Thạnh Phú tỉnh Bến Tre 2018 50
Trang 7ix
Bảng 4.12 Khảo sát tỷ lệ ao nuôi bao quanh ruộng của nông hộ tham gia sản xuất lúa truyền thống và lúa hữu cơ trong hệ thống tôm - lúa ở huyện Thạnh Phú tỉnh Bến Tre
2018 51_Toc42064761 Bảng 4.13 Khảo sát dịch hại trên ruộng lúa của các nông hộ tham gia sản xuất lúa truyền thống và lúa hữu cơ trong hệ thống tôm - lúa ở huyện Thạnh Phú tỉnh Bến Tre
2018 52 Bảng 4.14 Khảo sát đối tượng gây hại trên ruộng lúa của các nông hộ tham gia sản xuất lúa truyền thống và lúa hữu cơ trong hệ thống tôm - lúa ở huyện Thạnh Phú tỉnh Bến Tre năm 2018 53 Bảng 4.15 Khảo sát biện pháp phòng trừ dịch hại (đối tượng gây hại) trên ruộng lúa của các nông hộ tham gia sản xuất lúa truyền thống và lúa hữu cơ trong hệ thống tôm - lúa ở huyện Thạnh Phú tỉnh Bến Tre 2018 54 Bảng 4.16 Khảo sát nguồn gốc giống lúa của các nông hộ tham gia sản xuất lúa truyền thống và lúa hữu cơ trong hệ thống tôm - lúa ở huyện Thạnh Phú tỉnh Bến Tre 2018 56 Bảng 4.17 Khảo sát biện pháp thu hoạch lúa của nông hộ tham gia sản xuất lúa truyền thống và lúa hữu cơ trong hệ thống tôm - lúa ở huyện Thạnh Phú tỉnh Bến Tre 2018 57 Bảng 4.18 Khảo sát tình hình vay vốn của các nông hộ tham gia sản xuất lúa truyền thống và lúa hữu cơ trong hệ thống tôm - lúa ở huyện Thạnh Phú tỉnh Bến Tre 58 Bảng 4.19 Khảo sát các chỉ tiêu vay vốn của các nông hộ tham gia sản xuất lúa truyền thống và lúa hữu cơ trong hệ thống tôm - lúa ở huyện Thạnh Phú tỉnh Bến Tre 2018 59 Bảng 4.20 Khảo sát các nội dung được hỗ trợ của các nông hộ tham gia sản xuất lúa truyền thống và lúa hữu cơ trong hệ thống tôm - lúa tại huyện Thạnh Phú tỉnh Bến Tre
2018 60 Bảng 4.21 Hiệu quả tài chính sản xuất lúa của nông hộ trồng lúa truyền thống và trồng lúa hữu cơ trong hệ thống tôm - lúa huyện Thạnh Phú, tỉnh Bến Tre năm 2018 62 Bảng 4.22 Kết quả mô hình hồi quy lợi nhuận lúa truyền thống trong hệ thống tôm – lúa tại huyện Thanh Phú, tỉnh Bến Tre 2018 68 Bảng 4.23 Kết quả mô hình hồi quy lợi nhuận sản xuất lúa hữu cơ trong hệ thống tôm - lúa tại huyện Thạnh Phú, tỉnh Bến Tre năm 2018 69 Bảng 4.24 Khảo sát những thuận lợi trong quá trình sản xuất của các nông hộ tham gia sản xuất lúa truyền thống và lúa hữu cơ trong hệ thống tôm - lúa ở huyện Thạnh Phú tỉnh Bến Tre 2018 71
Trang 8x
Bảng 4.25 Khảo sát những khó khăn trong quá trình sản xuất của các nông hộ tham gia sản xuất lúa truyền thống và lúa hữu cơ trong hệ thống tôm - lúa ở huyện Thạnh Phú, tỉnh Bến Tre năm 2018 72 Bảng 4.26 Khảo sát những thuận lợi trong quá trình tiêu thụ sản phẩm của các nông hộ tham gia sản xuất lúa truyền thống và lúa hữu cơ trong hệ thống tôm - lúa ở huyện Thạnh Phú tỉnh Bến Tre 2018 73 Bảng 4.27 Khảo sát những khó khăn trong quá trình tiêu thụ sản phẩm của các nông hộ tham gia sản xuất lúa truyền thống và lúa hữu cơ trong hệ thống tôm - lúa ở huyện Thạnh Phú tỉnh Bến Tre 2018 74 Bảng 4.28 Khảo sát những cơ hội trong quá trình sản xuất của các nông hộ tham gia sản xuất lúa truyền thống và lúa hữu cơ trong hệ thống tôm - lúa ở huyện Thạnh Phú tỉnh Bến Tre 2018 75 Bảng 4.29 Khảo sát những cơ hội trong quá trình tiêu thụ sản phẩm của các nông hộ tham gia sản xuất lúa truyền thống và lúa hữu cơ trong hệ thống tôm - lúa ở huyện Thạnh Phú tỉnh Bến Tre 2018 76 Bảng 4.30 Khảo sát những thách thức trong quá trình sản xuất các nông hộ tham gia sản xuất lúa truyền thống và lúa hữu cơ trong hệ thống tôm - lúa ở huyện Thạnh Phú tỉnh Bến Tre năm 2018 76 Bảng 4.31 Khảo sát những thách thức trong quá trình tiêu thụ sản phẩm của các nông
hộ tham gia sản xuất lúa truyền thống và lúa hữu cơ trong hệ thống tôm - lúa ở huyện Thạnh Phú tỉnh Bến Tre năm 2018 77 Bảng 4.32 Ma trận SWOT mô hình lúa truyền thống và mô hình lúa hữu cơ tại huyện Thạnh Phú, tỉnh Bến Tre 2018 78
Trang 9xi
DANH SÁCH HÌNH
Hình 2.1 Bản đồ hành chính huyện Thạnh Phú, tỉnh Bến Tre 5
Hình 3.1 Sơ đồ phương pháp tiếp cận trong nghiên cứu đề tài 26
Hình 4.1 Hình tham gia tổ chức, đoàn thể, HTX của nông hộ trong mô hình lúa truyền thống và mô hình lúa hữu cơ trong hệ thống tôm – lúa huyện Thạnh Phú, tỉnh Bến Tre năm 2018 44
Hình 4.2 Tình hình tham gia tập huấn của nông hộ hệ thống tôm – lúa huyện Thạnh Phú,tỉnh Bến Tre năm 2018 45
Hình 4.3 Biểu đồ tình hình ghi chép của nông hộ trong mô hình lúa truyền thống và mô hình lúa hữu cơ trong hệ thống tôm – lúa huyện Thạnh Phú, tỉnh Bến Tre năm 2018 47
Hình 4.4 Biểu đồ tình hình trang bị bảo hộ lao động của nông hộ trong mô hình lúa truyền thống và mô hình lúa hữu cơ trong hệ thống tôm – lúa huyện Thạnh Phú, tỉnh Bến Tre năm 2018 48
Hình 4.5 Biểu đồ khảo sát nguyện vọng tham gia sản xuất lúa hữu cơ của nông hộ trong mô hình lúa truyền thống và mô hình lúa hữu cơ trong hệ thống tôm - lúahuyện Thạnh Phú, tỉnh Bến Tre năm 2018 49
Hình 4.6 Biểu đồ khảo sát giá bán lúa được chấp nhận của nông hộtrong mô hình lúa truyền thống và mô hình lúa hữu cơ trong hệ thống tôm – lúa huyện Thạnh Phú, tỉnh Bến Tre năm 2018 55
Hình 4.7 Biểu đồ lịch thời vụ mô hình lúa truyền thống 57
Hình 4.8 Biểu đồ lịch thời vụ mô hình lúa hữu cơ 58
Hình 4.9 Mô hình tôm - lúa tại xã An Điền chuẩn bị thu hoạch lúa 61
Trang 10xii
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
ĐBSCL Đồng bằng Sông Cửu Long
BĐKH Biến đổi khí hậu
NNHC Nông nghiệp hữu cơ
IFOAM International Federation of Organic Agriculture Movements (Liên đoàn nông nghiệp hữu cơ)
IFAD International fund for Agriculture Development (quỹ quốc tế
về phát triển nông nghiệp) NN&PTNT Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn
NNTS Nông nghiệp thủy sản
NTTS Nuôi trồng thủy sản
SRD Centre for Sustainable Rural Development
(Trung tâm phát triển nông nghiệp bền vững)
Trang 11xiii
TÓM TẮT
Nghiên cứu được thực hiện từ 2018 - 2019 thông qua phỏng vấn 65 nông hộ có
mô hình trồng lúa truyền thống và lúa hữu cơ tại huyện Thạnh Phú tỉnh Bến Tre Kết quả cho thấy, năng suất lúa truyền thống là 3,231 tấn/ha và năng suất lúa hữu cơ là 3,097 tấn /ha Lợi nhuận mô hình lúa hữu cơ trong hệ thống tôm-lúa là 15,3 triệu đồng/ha/năm, cao hơn lợi nhuận mô hình lúa truyền thống trong hệ thống tôm-lúa 32,6%, tương đương 3 triệu đồng/ha/năm (lợi nhuận này chưa tính phần hiệu quả kép
từ việc tăng nguồn thu thủy sản trong ruộng lúa).Có 3 yếu tố ảnh hưởng đến lợi nhuận sản xuất lúa trong mô hình lúa truyền thống gồm: tham gia đoàn thể, chi phí phân bón, giá bán Đối với mô hình sản xuất lúa hữu cơ trong hệ thống tôm-lúa có 4 yếu tố ảnh hưởng đến lợi nhuận gồm: tham gia đoàn thể, chi phí phân bón, giá bán và dịch hại trên đồng ruộng
Đề tài cũng đề xuất một số giải pháp để duy trì và tiếp tục phát triển mô hình lúa hữu cơ trên địa bàn huyện Thạnh Phú, tỉnh Bến Tre là tăng các công tác chuyển giao
kỹ thuật và trao đổi chia sẻ kinh nghiệm nhằm quản lý tốt dịch hại để tăng năng suất cây trồng; Ứng dụng cơ giới hóa trong sản xuất; Đầu tư phát triển hạ tầng giao thông;
Tổ chức liên kết sản xuất, quảng bá thương hiệu lúa hữu cơ Thạnh Phú, tỉnh Bến Tre