Tuy nhiên, hoạt động dạy học và quản lý hoạt động dạy học tiếng Anh ở các trường Trung học cơ sở trên địa bàn thành phố Trà Vinh chưa đáp ứng tốt nhu cầu đổi mới, còn những hạn chế, bấ[r]
Trang 1iii
MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN i
LỜI CẢM ƠN ii
MỤC LỤC iii
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT vii
DANH MỤC BẢNG BIỂU viii
TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ ix
MỞ ĐẦU 1
1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI 1
2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 3
3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 4
4 PHẠM VI GIỚI HẠN ĐỀ TÀI 5
5 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU VÀ ĐỐI TƯỢNG KHẢO SÁT 5
6 KẾT CẤU LUẬN VĂN 6
CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN TIẾNG ANH THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 7
1.1 TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 7
1.1.1 Nghiên cứu nước ngoài 7
1.1.2 Nghiên cứu trong nước 8
1.2 MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN 10
1.2.1 Khái niệm hoạt động dạy học môn tiếng Anh theo hướng phát triển năng lực học sinh các trường Trung học cơ sở 10
1.2.2 Khái niệm Quản lý hoạt động dạy học môn môn tiếng Anh theo hướng phát triển năng lực học sinh các trường Trung học cơ sở 13
1.3 LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TIẾNG ANH THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ 15
1.3.1 Các yêu cầu về phát triển năng lực cho học sinh Trung học cơ sở thông qua dạy học môn tiếng Anh 15
1.3.2 Hoạt động dạy môn tiếng Anh theo hướng phát triển năng lực học sinh Trung học cơ sở.19 1.3.3 Hoạt động học môn tiếng Anh theo hướng phát triển năng lực học sinh Trung học cơ sở 23
Trang 2iv
1.3.4 Điều kiện thực hiện chương trình 24
1.4 QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TIẾNG ANH THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ 25
1.4.1 Mục tiêu quản lý hoạt động dạy học môn tiếng Anh theo hướng phát triển năng lực học sinh Trung học cơ sở 25
1.4.2 Nội dung quản lý hoạt động dạy môn tiếng Anh theo hướng phát triển năng lực học sinh Trung học cơ sở 26
1.4.3 Quản lý các điều kiện hỗ trợ hoạt động dạy học môn tiếng Anh theo hướng phát triển năng lực học sinh Trung học cơ sở 31
1.5 NHỮNG YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TIẾNG ANH THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ 32
1.5.1 Các yếu tố chủ quan 32
1.5.2 Các yếu tố khách quan 33
KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 36
CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG HỌC DẠY MÔN TIẾNG ANH THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ TẠI THÀNH PHỐ TRÀ VINH, TỈNH TRÀ VINH 37
2.1 KHÁI QUÁT VỀ TỰ NHIÊN, KINH TẾ - XÃ HỘI, GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRUNG HỌC CƠ SỞ TẠI THÀNH PHỐ TRÀ VINH, TỈNH TRÀ VINH 37
2.1.1 Khái quát về vị trí địa lý, kinh tế - xã hội 37
2.1.2 Khái quát về tình hình phát triển giáo dục Trung học cơ sở tại Thành phố Trà Vinh 38
2.2 KHÁI QUÁT VỀ QUÁ TRÌNH KHẢO SÁT THỰC TRẠNG 42
2.2.1 Mục đích khảo sát 42
2.2.2 Địa bàn nghiên cứu 42
2.2.3 Nội dung khảo sát 42
2.2.4 Đối tượng khảo sát 42
2.2.5 Phương pháp khảo sát và xử lý kết quả 42
2.3 THỰC TRẠNG DẠY HỌC MÔN TIẾNG ANH THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ TẠI THÀNH PHỐ TRÀ VINH, TỈNH TRÀ VINH 44
Trang 3v
2.3.1 Thực trạng đội ngũ giáo viên tiếng Anh các trường Trung học cơ sở 44
2.3.2 Thực trạng nhận thức của cán bộ quản lý và giáo viên đối với hoạt động học môn tiếng Anh theo hướng phát triển năng lực của học sinh 45
2.3.3 Thực trạng về hoạt động dạy môn tiếng Anh theo hướng phát triển năng lực học sinh các trường Trung học cơ sở 46
2.3.4 Thực trạng về hoạt động học môn tiếng Anh theo hướng phát triển năng lực học sinh Trung học cơ sở 51
2.3.5 Thực trạng về các điều kiện hỗ trợ dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh 56
2.4 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TIẾNG ANH THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ TẠI THÀNH PHỐ TRÀ VINH, TỈNH TRÀ VINH 57
2.4.1 Thực trạng quản lý hoạt động dạy môn tiếng Anh theo hướng phát triển năng lực học sinh các trường Trung học cơ sở 57
2.4.2 Thực trạng về quản lý hoạt động học môn tiếng Anh theo hướng phát triển năng lực học sinh Trung học cơ sở 62
2.4.3 Thực trạng quản lý các điều kiện hỗ trợ môi trường phục vụ dạy học môn tiếng Anh theo hướng phát triển năng lực của học sinh Trung học cơ sở 67
2.5 THỰC TRẠNG CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TIẾNG ANH THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH 69
2.5.1 Thực trạng các yếu tố khách quan: 69
2.5.2 Thực trạng các yếu tố chủ quan: 70
2.6 ĐÁNH GIÁ CHUNG 71
2.6.1 Ưu điểm 71
2.6.2 Hạn chế 72
2.6.3 Nguyên nhân của những hạn chế 74
KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 76
CHƯƠNG 3 BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG HỌC DẠY MÔN TIẾNG ANH THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ TẠI THÀNH PHỐ TRÀ VINH, TỈNH TRÀ VINH 78
3.1 NGUYÊN TẮC ĐỀ XUẤT BIỆN PHÁP 78
3.1.1 Đảm bảo mục tiêu giáo dục 78
Trang 4vi
3.1.2 Đảm bảo tính thực tiễn 78
3.1.3 Đảm bảo tính lịch sử 78
3.1.4 Đảm bảo tính hệ thống 78
3.1.5 Đảm bảo tính đồng bộ 78
3.2 BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TIẾNG ANH THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ TẠI THÀNH PHỐ TRÀ VINH, TỈNH TRÀ VINH 79
3.2.1 Nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lý, giáo viên tiếng Anh và học sinh về vị trí, vai trò, ý nghĩa của hoạt động dạy học và quản lý hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực của học sinh 79
3.2.2 Tăng cường quản lý bồi dưỡng chuyên môn, kỹ năng dạy học môn tiếng Anh theo hướng phát triển năng lực học sinh cho cán bộ quản lý và giáo viên tiếng Anh 82
3.2.3 Tăng cường quản lý hoạt động chuyên môn của tổ tiếng Anh theo hướng phát triển năng lực của học sinh 86
3.2.4 Nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động dạy của giáo viên tiếng Anh 90
3.2.5 Nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động học tập môn tiếng Anh theo hướng phát triển năng lực của học sinh 93
3.2.6 Đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá học sinh và công tác kiểm tra, đánh giá của Hiệu trưởng đối với hoạt động dạy học môn tiếng Anh theo hướng phát triển năng lực học sinh 96
3.2.7 Hoàn thiện cơ chế chính sách và tăng cường các điều kiện hỗ trợ hoạt động giảng dạy, học tập môn tiếng Anh 98
3.3 MỐI QUAN HỆ GIỮA CÁC BIỆN PHÁP 100
3.4 KHẢO NGHIỆM VỀ TÍNH CẦN THIẾT VÀ TÍNH KHẢ THI CỦA CÁC BIỆN PHÁP 94
3.4.1 Mục đích, đối tượng và phương pháp khảo nghiệm 101
3.4.2 Kết quả khảo nghiệm về tính cần thiết 102
3.4.3 Kết quả khảo nghiệm về tính khả thi 103
KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 105
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 106
1 KẾT LUẬN 106
2 KHUYẾN NGHỊ 108
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 110
Trang 5vii
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Trang 6viii
DANH MỤC BẢNG BIỂU
Số hiệu
bảng
Bảng 2.1 Thống kê quy mô trường lớp, học sinh, cán bộ quản lý, giáo viên
các trường THCS công lập từ NH 2016- 2017 đến 2018-2019 38 Bảng 2.2 Thống kê chất lượng hai mặt giáo dục HS THCS công lập NH
Bảng 2.3 Hiện trạng cơ sở vật chất các trường THCS tại thành phố Trà
Bảng 2.4 Trình độ đào tạo, bồi dưỡng của giáo viên ở các trường THCS tại thành phố Trà Vinh, tỉnh Trà Vinh 43 Bảng 2.5 Thực trạng về sự cần thiết dạy học môn tiếng Anh theo hướng phát triển năng lực học sinh 44 Bảng 2.6 Thực trạng về tầm quan trọng của việc dạy học môn tiếng Anh theo hướng phát triển năng lực học sinh 45
Bảng 2.9 Thực trạng về sử dụng hình thức tổ chức dạy học 48
Bảng 2.15 Thực trạng về việc đánh giá hiệu quả điều kiện hỗ trợ dạy học 55 Bảng 2.16 Thực trạng về quản lý thực hiện chương trình, nội dung 56
Bảng 2.18 Thực trạng về quản lý đổi mới hình thức tổ chức dạy học 59
Bảng 2.20 Thực trạng về quản lý xây dựng thái độ động cơ học 61
Bảng 2.24 Thực trạng về mức độ ảnh hưởng các yếu tố chủ quan 66 Bảng 2.25 Ý kiến cán bộ quản lý, giáo viên về mức độ ảnh hưởng các yếu tố
Bảng 2.26 Thực trạng về mức độ ảnh hưởng các yếu tố chủ quan 69 Bảng 3.1 Tổng hợp kết quả về tính cần thiết của các biện pháp 99 Bảng 3.2 Tổng hợp kết quả về tính khả thi của các biện pháp 100
Trang 7ix
TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ
Luận văn “Quản lý hoạt động dạy học môn tiếng Anh theo hướng phát triển
năng lực học sinh các trường Trung học cơ sở tại thành phố Trà Vinh, tỉnh Trà Vinh” từ tháng 6/2019 đến tháng 12/2019 Trên cơ sở luận văn tổng thuật và xác lập
các khái niệm cơ bản của đề tài, trong đó, đã tập trung các khái niệm hoạt động dạy học môn tiếng Anh theo hướng phát triển năng lực học sinh các trường trung học cơ sở; khái niệm quản lý hoạt động dạy học môn tiếng Anh theo hướng phát triển năng lực học sinh các trường trung học cơ sở; từ đó, tác giả luận văn xác định lý luận hoạt động dạy học môn tiếng Anh theo hướng phát triển năng lực của học sinh, đó là: Các yêu cầu về phát triển năng lực học sinh trung học cơ sở thông qua dạy học môn tiếng Anh, Hoạt động dạy môn tiếng Anh theo hướng phát triển năng lực học sinh trung học
cơ sở, Hoạt động học môn tiếng Anh hướng phát triển năng lực học sinh trung học cơ sở; Điều kiện thực hiện chương trình Đồng thời, tập trung xác lập cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học môn tiếng Anh theo hướng phát triển năng lực của học sinh
ở các trường Trung học cơ sở trên các khía cạnh: mục tiêu quản lý, quản lý hoạt động dạy, quản lý hoạt động học, quản lý các điều kiện hỗ trợ dạy học môn tiếng Anh theo hướng phát triển năng lực học sinh
Bằng các phương pháp nhiên cứu, tác giả đã khảo sát, phân tích thực trạng của vấn đề nghiên cứu tại 6 trường Trung học cơ sở tại Thành phố Trà Vinh, và đã đề xuất các biện pháp quản lý nâng cao hiệu quả hoạt động dạy học môn tiếng Anh theo hướng phát triển năng lực học sinh Mỗi biện pháp có vai trò, ý nghĩa và vị trí khác nhau nhưng chúng có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, tác động qua lại và hỗ trợ nhau Vì vậy trong quá trình quản lý hoạt động dạy học của nhà trường, Hiệu trưởng các trường vận dụng các biện pháp một cách linh hoạt và đồng bộ
Luận văn đã góp phần làm sáng tỏ cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học môn tiếng Anh theo hướng phát triển năng lực học sinh trung học cơ sở Luận văn đã
mô tả tổng thể về thực trạng quản lý hoạt động dạy và học môn tiếng Anh theo hướng phát triển năng lực học sinh các trường trung học cơ sở tại thành phố Trà Vinh Từ đó,
có những nhận định khoa học về mặt mạnh, mặt yếu của quản lý hoạt động này và đề xuất 7 biện pháp cần thiết, khả thi cho việc quản lý hoạt động dạy và học môn tiếng Anh theo hướng phát triển năng lực học sinh
Trang 8x
Đồng thời cũng khuyến nghị một số vấn đề có liên quan đến hoạt động dạy học
và quản lý hoạt động dạy học môn tiếng Anh theo hướng phát triển năng lực học sinh đến Sở Giáo dục và Đào tạo, Uỷ ban nhân dân thành phố Trà Vinh, Phòng Giáo dục và Đào tạo thành phố Trà Vinh và cán bộ, giáo viên các trường Trung học cơ sở trên địa
bàn thành phố Trà Vinh
Kết quả nghiên cứu của luận văn có thể áp dụng trong công tác quản lý hoạt động dạy học môn tiếng Anh theo hướng phát triển năng lực học sinh các Trung học cơ
sở tại thành phố Trà Vinh, tỉnh Trà Vinh; đồng thời tác giả luận văn theo dõi sự phản hồi từ đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên giảng dạy môn tiếng Anh ở các trường để đánh giá thêm tính ứng dụng của luận văn làm cơ sở cho việc nghiên cứu và áp dụng
vào thực tiễn
Trang 9
1
MỞ ĐẦU
1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
Trong thời kỳ công nghiệp 4.0, hội nhập phát triển theo xu thuế toàn cầu hóa, ngày càng đòi hỏi cao về chất lượng nguồn nhân lực để đáp ứng với sự phát triển của
mỗi đất nước Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI, chỉ rõ “Phát triển Giáo dục và Đào
tạo cùng với phát triển khoa học và công nghệ là quốc sách hàng đầu, đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho sự phát triển” Giáo dục đóng vai trò nâng cao dân trí, đào tạo nhân
lực, phát triển nhân tài Ngày nay cùng với sự phát triển của người học đòi hỏi giáo dục phải có bước chuyển biến mạnh mẽ về phương pháp, nội dung dạy học, và cách thức quản lý Sự đổi mới dạy học được khởi đầu ở các nước phát triển nhằm đào tạo
nên những “công dân toàn cầu” có năng lực sẵn sàng thích ứng với bối cảnh xã hội
năng động ngày nay, có năng lực ứng xử, hợp tác cùng nhau giải quyết các vấn đề thực tiễn trong cuộc sống và công việc Vì vậy việc dạy học ngày nay không những trang bị kiến thức mà học sinh cần được giáo dục phát triển năng lực chủ động tìm tòi, sáng tạo, chiếm lĩnh kiến thức, biết cách hợp tác, ứng xử để giải quyết vấn đề và rút ra bài học cho bản thân Việc học ngày nay không phải chỉ học từ sách vở mà người học cần thực hành, trãi nghiệm để tự đánh giá năng lực của bản thân so sánh và tự phấn đấu phát triển
Đáp ứng những yêu cầu trên, Nghị quyết 29/NQ/TW đã nhấn mạnh “Chuyển
quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học Học đi đôi với hành; lý luận gắn với thực tiễn; giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội” Đây là sự khác biệt lớn nhất
giữa cuộc đổi mới giáo dục lần này với những lần cải cách, đổi mới trước đây Đó là
mục tiêu giáo dục chuyển từ “định hướng nội dung sang định hướng phát triển năng
lực” Để thực hiện việc đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo phải tiến hành
nhiều giải pháp, trong đó đổi mới căn bản công tác quản lý giáo dục được xem là một giải pháp quan trọng và cần được quan tâm, nghiên cứu nhiều hơn từ các nhà giáo dục, quản lý giáo dục Trong hệ thống giáo dục quốc dân nước ta, cấp Trung học cơ sở được xem là cấp cơ bản nhất, là giai đoạn trung gian giữa tiểu học và Trung học phổ thông Ở giai đoạn này học sinh cần được cung cấp những kiến thức quan trọng nhất, cần được giáo dục những giá trị cốt lõi của cuộc sống, đây là giai đoạn tâm sinh lý phát triển, cần được quan tâm giáo dục để hình thành và phát triển nhân cách, người dạy cần biết khai thác đặc điểm phát triển của tâm sinh lý lứa tuổi và giáo dục theo hướng phát triển năng lực để phát huy vai trò sáng tạo, tìm tòi, sự tò mò kích thích sự
Trang 102
phát triển về trí tuệ đạt hiệu quả cao trong giáo dục Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT ban hành Chương trình giáo dục phổ thông mới có hiệu lực từ 15/2/2019 được thực hiện theo lộ trình cho bậc THCS lớp 6 từ năm học 2021-2022 Chương trình mới chú ý hơn đến tính kết nối giữa các lớp học, cấp học trong từng môn và giữa các môn với nhau tạo điều kiện cho học sinh phát triển sở thích và năng lực của bản thân trong đó
có môn tiếng Anh
Trong bối cảnh hội nhập, Ngoại ngữ là phương tiện hữu hiệu giúp chúng ta hòa nhập thế giới nhanh nhất, đặc biệt tiếng Anh là ngôn ngữ thông dụng, ngôn ngữ dùng
để giao tiếp quốc tế, và được ví như tấm vé thông hành, cầu nối để tạo cơ hội có công việc ổn định với mức lương cao hơn Ngày nay, ngoại ngữ là môn học bắt buộc từ tiểu học đến Cao Đẳng, Đại học Người lao động, công chức viên chức ngày nay cũng cần
có trình độ ngoại ngữ tương ứng với vị trí việc làm Quyết định số 1400/QĐ-TTg ngày
30/9/2008 trong đề án ngoại ngữ giai đoạn 2008-2020; xác định rõ mục tiêu “Đổi mới
toàn diện việc dạy và học ngoại ngữ trong hệ thống giáo dục quốc dân, triển khai chương trình dạy và học ngoại ngữ mới ở các cấp học, trình độ đào tạo, nhằm đến năm 2015 đạt được một bước tiến rõ rệt về trình độ, năng lực sử dụng ngoại ngữ của nguồn nhân lực, nhất là đối với một số lĩnh vực ưu tiên; đến năm 2020 đa số thanh niên Việt Nam tốt nghiệp trung cấp, cao đẳng và đại học có đủ năng lực ngoại ngữ sử dụng độc lập, tự tin trong giao tiếp, học tập, làm việc trong môi trường hội nhập, đa ngôn ngữ, đa văn hóa; biến ngoại ngữ trở thành thế mạnh của người dân Việt Nam, phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước” Gần đây, Quyết định
2658/QĐ-BGDĐT ngày 23/7/2018 của Bộ Giáo dục và Đào tạo“về việc ban hành kế
hoạch triển khai Đề án dạy và học ngoại ngữ trong hệ thống giáo dục quốc dân giai đoạn 2017-2025 Quyết định này đã điều chỉnh, bổ sung mục tiêu chung là đến năm
2025, Việt Nam sẽ phổ cập ngoại ngữ”
Trên thực tế dạy và học ngoại ngữ cụ thể là môn tiếng Anh ở trường phổ thông nói chung, cấp Trung học cơ sở ở thành phố Trà Vinh nói riêng đã có những chuyển biến tích cực: đội ngũ giáo viên ngày càng được chuẩn hóa, đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức dạy học và phương tiện dạy học được đầu tư hỗ trợ cho dạy học đạt hiệu quả hơn thành phố Trà Vinh đã có những bước chuẩn bị đáp ứng chương trình thay sách mới, đã tổ chức dạy học thí điểm tiếng Anh từ năm học 2012-2013 cho học sinh lớp 6 chương trình, nội dung theo quyết định số 01/QĐ- BGD ngày 3 tháng 1 năm
2012 về việc Ban hành chương trình Giáo dục Phổ thông môn tiếng Anh thí điểm cấp