Phân tích các yếu tố tác động đến hành vi tuân thủ thuế của doanh nghiệp tại chi cục thuế thị xã Ngã Năm, tỉnh Sóc Trăng

Về phạm vi thời gian: Đề tài thực hiện nghiên cứu định tính trong giai đoạn trong từ tháng 6 đến tháng 10 năm 2019 để khám phá và điều chỉnh thang đo các nhân tố tác độn[r]

iii

MỤC LỤC

Lời cam đoan i

Lời cảm ơn ii

Danh mục chữ viết tắt vii

Danh mục bảng viii

Danh mục hình x

Tóm tắt xi

CHƯƠNG 1 MỞ ĐẦU 1

1.1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI 1

1.2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 2

1.2.1 Mục tiêu chung 2

1.2.2 Mục tiêu cụ thể 2

1.3 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU 2

1.3.1 Đối tượng nghiên cứu 2

1.3.2 Phạm vi nghiên cứu 2

1.4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 3

1.4.1 Nghiên cứu sơ bộ 3

1.4.2 Nghiên cứu chính thức 3

1.4.3 Mẫu nghiên cứu 4

1.4.4 Về kỹ thuật xử lý dữ liệu 4

1.5 Ý NGHĨA THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 4

1.6 KẾT CẤU ĐỀ TÀI 5

CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ TUÂN THỦ THUẾ 6

2.1 MỘT SỐ KHÁI NIỆM 6

2.1.1 Khái niệm tuân thủ thuế 6

2.1.2 Khái niệm không tuân thủ thuế 7

2.2 LÝ THUYẾT HÀNH VI TUÂN THỦ THUẾ 9

2.3 SƠ LƯỢC MỘT SỐ NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN 10

2.3.1 Các công trình đề tài nước ngoài về hành vi tuân thủ thuế 10

2.3.1.1 Vấn đề thuế suất 10

2.3.1.2 Tính đơn giản của việc kê khai thuế 12

iv

2.3.1.3 Hiệu quả hoạt động của cơ quan thuế 13

2.3.1.4 Công tác kiểm tra thuế 14

2.3.1.5 Kiến thức về thuế của người nộp thuế 17

2.3.1.6 Nhận thức về hình phạt và phạm tội 19

2.3.1.7 Tình trạng tài chính của người nộp thuế 21

2.3.2 Các công trình đề tài trong nước về hành vi tuân thủ thuế 22

2.4 CÁC GIẢ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH ĐỀ XUẤT NGHIÊN CỨU 23

2.4.1 Các giả thuyết 23

2.4.1.1 Thuế suất 23

2.4.1.2 Tính đơn giản của việc kê khai thuế 23

2.4.1.3 Hiệu quả hoạt động của cơ quan thuế 24

2.4.1.4 Kiến thức thuế 24

2.4.1.5 Kiểm tra thuế 24

2.4.1.6 Tình trạng tài chính của người nộp thuế 25

2.4.1.7 Nhận thức về hình phạt 25

2.4.2 Mô hình nghiên cứu đề xuất 25

CHƯƠNG 3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 27

3.1 QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU 27

3.2 XÂY DỰNG THANG ĐO 28

3.2.1 Thuế suất (TS) 28

3.2.2 Tính đơn giản của việc kê khai thuế (KE) 28

3.2.3 Hiệu quả hoạt động của cơ quan thuế (HQ) 29

3.2.4 Công tác kiểm tra thuế (KT) 29

3.2.5 Kiến thức thuế (KI) 30

3.2.6 Hình phạt (HP) 30

3.2.7 Tình trạng tài chính (TC) 31

3.2.8 Tuân thủ thuế (H) 31

3.3 MẪU NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP LẤY MẪU 32

3.4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 33

3.4.1 Nghiên cứu sơ bộ 33

3.4.2 Nghiên cứu định lượng chính thức 35

3.4.3 Phương Pháp phân tích dữ liệu 35

v

CHƯƠNG 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 37

4.1 SƠ LƯỢC ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU 37

4.1.1 Vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên 37

4.1.2 Tài nguyên đất đai 37

4.1.3 Đặc điểm kinh tế 38

4.1.4 Đánh giá tình hình tuân thủ thuế Doanh nghiệp tại Chi cục Thuế thị xã Ngã Năm, tỉnh Sóc Trăng 38

4.1.4.1 Tổng quan về doanh nghiệp trên địa bàn thành Thị xã Ngã Năm giai đoạn 2014-2018 38

4.1.4.2 Tuân thủ về đăng ký thuế, kê khai thuế 39

4.1.4.3 Tuân thủ về báo cáo thông tin chính xác và đầy đủ 40

4.1.4.4 Tuân thủ về chấp hành quyết định của cơ quan thuế, nộp thuế đầy đủ đúng hạn 41

4.2 THỐNG KÊ MÔ TẢ 43

4.3 KẾT QUẢ KIỂM ĐỊNH ĐỘ TIN CẬY CỦA CÁC THANG ĐO THÔNG QUA HỆ SỐ CRONBACH „S ALPHA 46

4.3.1 Kiểm định độ tin thang đo Kiến thức thuế (KI) 46

4.3.2 Kiểm định độ tin cậy thang đo Tính đơn giản của việc kê khai thuế (KE) 47

4.3.3 Kiểm định độ tin cậy thang đo Thuế suất (TS) 47

4.3.4 Kiểm định độ tin cậy thang đo Tình trạng tài chính (TC) 47

4.3.5 Kiểm định độ tin cậy thang đo Công tác kiểm tra thuế (KT) 48

4.3.6 Kiểm định độ tin cậy thang đo Hiệu quả hoạt động của cơ quan thuế (HO) 48

4.3.7 Kiểm định độ tin cậy thang đo Hình phạt (HP) 49

4.3.8 Kiểm định độ tin cậy thang đo Tuân thủ thuế (H) 49

4.4 KẾT QUẢ PHÂN TÍCH NHÂN TỐ KHÁM PHÁ EFA 50

4.5 PHÂN TÍCH HỒI QUY 53

4.5.1 Kiểm định ma trận tương quan giữa các biến 53

4.5.2 Phân tích kết quả hồi quy 55

4.5.3 Kiểm định các giả thuyết mô hình 56

4.5.4 Đánh giá sự phù hợp của mô hình 57

4.5.5 Kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến 57

4.5.6 Kiểm tra hiện tượng tự tương quan 57

4.5.7 Kiểm định phân phối chuẩn của phần dư 58

vi

4.6 NHẬN ĐỊNH TỪ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 58

4.6.1 Kiến thức thuế (KI) 59

4.6.2 Tính đơn giản của việc kê khai thuế (KE) 59

4.6.3 Hình phạt (HP) 59

4.6.4 Thuất suất (TS) 60

4.6.5 Tình trạng tài sản của doanh nghiệp (TC) 60

4.6.6 Công tác kiểm tra thuế (KT) 60

4.7 CÁC KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ GIẢI PHÁP NHẰM KHUYẾN KHÍCH, NÂNG CAO HÀNH VI TUÂN THỦ THUẾ 61

4.7.1 Tăng cường phổ biến kiến thức thuế cho doanh nghiệp 61

4.7.2 Cải thiện thủ tục hành chính cải thiện tính đơn giản của việc kê khai thuế 62

4.7.3 Cần nâng cao mức hình phạt cho các doanh nghiệp vi phạm pháp luật thuế 62

4.7.4 Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra thuế các doanh nghiệp 63

4.7.5 Hạn chế của đề tài và hướng nghiên cứu tiếp theo 64

CHƯƠNG 5 KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý 66

5.1 KẾT LUẬN 66

5.2 HÀM Ý CHÍNH SÁCH 66

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 69

PHỤ LỤC 1

vii

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

Công ty TNHH: Công ty trách nhiệm hữu hạn

HO: Hiệu quả hoạt động của cơ quan thuế

HP: Hình phạt Kê khai thuế

KT: Công tác kiểm tra thuế

OECD: Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế

viii

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1 Lược khảo tổng quan lý thuyết nghiên cứu trước đây 22

Bảng 3.1 Thang đo thuế suất 28

Bảng 3.2 Thang đo tính đơn giản của việc kê khai thuế 29

Bảng 3.3 Thang đo hiệu quả hoạt động của cơ quan thuế 29

Bảng 3.4 Thang đo công tác kiểm tra thuế 30

Bảng 3.5 Thang đo kiến thức thuế 30

Bảng 3.6 Thang đo hình phạt 31

Bảng 3.7 Thang đo tình trạng tài chính 31

Bảng 3.8 Thang đo tuân thủ thuế 32

Bảng 3.9 Cronbach‟s Alpha các yếu tố tác động nghiên cứu sơ bộ 33

Bảng 4.1 Số lượng doanh nghiệp trên địa bàn thị xã Ngã Năm, tỉnh Sóc Trăng qua các năm 38 Bảng 4.2 Tình hình xử phạt doanh nghiệp chưa nộp hồ sơ khai thuế qua các năm 40

Bảng 4.3 Kết quả kiểm tra thuế từ 2011-2015 41

Bảng 4.4 Cơ cấu nợ qua các năm 42

Bảng 4.5 Kiểm định độ tin cậy thang đo Kiến thức thuế (KI) 46

Bảng 4.6 Kiểm định độ tin cậy thang đo Tính đơn giản của việc kê khai thuế (KE) 47

Bảng 4.7 Kiểm định độ tin cậy thang đo Thuế suất (TS) 47

Bảng 4.8 Kiểm định độ tin cậy thang đo Tình trạng tài chính (TC) 48

Bảng 4.9 Kiểm định độ tin cậy thang đo Công tác kiểm tra thuế (KT) 48

Bảng 4.10 Kiểm định độ tin cậy thang đo Hiệu quả hoạt động của cơ quan thuế (HO) 49

Bảng 4.12 Kiểm định độ tin cậy thang đo Tuân thủ thuế (H) 49

Bảng 4.13 Hệ số KMO and Bartlett's thang đo thành phần các yếu tố tác động đến hành vi tuân thủ thuế 50

Bảng 4.14 Total Variance Explained 51

Bảng 4.15 Rotated Component Matrixa 52

Bảng 4.16 Kết quả phân tích EFA yếu tố Tuân thủ thuế 53

Bảng 4.17 Ma trận tương quan giữa các biến 54

Bảng 4.18 Kết quả phân tích hồi quy 55

Bảng 4.19 Tổng hợp giả thuyết sau khi kiểm định 56

ix

Bảng 4.20 Kết quả phân tích kiểm định F (ANOVAa) 57 Bảng 4.21 Mô hình hồi quy tuyến tính tổng thể 58 Bảng 5.1 Đo lường thực trạng giá trị trung bình của yếu tố Kiến thức thuế 61 Bảng 5.2 Đo lường thực trạng giá trị trung bình của yếu tố Tính đơn giản của việc kê khai thuế 62 Bảng 5.3 Đo lường thực trạng giá trị trung bình của yếu tố hình phạt 63

x

DANH MỤC HÌNH

Hình 2.1 Mô hình và giả thuyết nghiên cứu 26

Hình 3.1 Quy trình nghiên cứu 27

Hình 4.1 Giới tính của người tham gia 43

Hình 4.2 Tuổi của người tham gia khảo sát 44

Hình 4.3 Vị trí công việc của người tham gia 44

Hình 4.4 Thời gian công tác của người tham gia khảo sát 45

Hình 4.5 Doanh nghiệp của người tham gia khảo sát 45

xi

TÓM TẮT

Luận văn nghiên cứu về phân tích các yếu tố về hành vi tuân thủ thuế của các doanh nghiệp trên địa bàn thị xã Ngã Năm, tỉnh Sóc Trăng là một chủ đề nghiên cứu ở khía cạnh học thuật và cả khía cạnh thực tiễn của nhà quản trị

Mục đích của luận văn này là khám phá và xác định đo lường các yếu tố tác động đến hành vi tuân thủ thuế tại Chi cục Thuế thị xã Ngã Năm, tỉnh Sóc Trăng Phương pháp nghiên cứu sử dụng để kiểm định, đo lường mô hình bao gồm nghiên cứu sơ bộ và nghiên cứu định lượng Nghiên cứu thực hiện phân tích với 26 quan sát, thu về 130 phiếu trả lời được sử dụng

Kết quả nghiên cứu cho thấy: hành vi tuân thủ thuế chịu tác động trực tiếp bởi

06 yếu tố và 01 yếu tố bị loại hiệu quả hoạt động của cơ quan thuế vì không có ý nghĩa thống kê 06 nhân tố lần lượt là: Kiến thức thuế; Tính đơn giản của việc kê khai thuế; Thuế suất; Tình trạng tài chính của doanh nghiệp; Kiểm tra thuế; Hình phạt Kết quả nghiên cứu cho thấy nhân tố Công tác thanh kiểm tra thuế, Mức phạt, Thuế suất, Dịch

vụ hỗ trợ thuế có tác động đến hành vi tuân thủ thuế của các doanh nghiệp trên địa bàn

Trong sự hạn chế về thời gian nghiên cứu và mẫu nghiên cứu, cơ bản đề tài đã giải quyết được các mục tiêu đề ra là xác định các yếu tố tác động đến hành vi tuân thủ thuế của doanh nghiệp Từ kết quả nghiên cứu, tác giả đã đề xuất một số giải pháp giúp các nhà quản trị tại Chi cục Thuế thị xã Ngã Năm nâng cao hành vi tuân thủ thuế của doanh nghiệp trên địa bàn thị xã Ngã Năm, tỉnh Sóc Trăng Tác giả hy vọng góp phần bổ sung vào hệ thống lý thuyết về nghiên cứu tuân thủ thuế nói chung, đồng thời cung cấp một tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu về lĩnh vực này và những người làm công tác quản lý trong ngành thuế như: (1) Tăng cường phổ biến kiến thức thuế cho doanh nghiệp, (2) Hoàn thiện các thủ tục hành chính có tính đơn giản của việc kê khai thuế, (3) Tăng mức hình phạt cho các doanh nghiệp vi phạm pháp luật thuế, (4) Tăng cường công tác thanh kiểm tra thuế các doanh nghiệp về sự tuân thủ

1

CHƯƠNG 1

MỞ ĐẦU

1.1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Việt Nam cũng như các quốc gia đang phát triển khác phải đối mặt với một trong những thách thức lớn trong công tác quản lý thuế là làm thế nào để hạn chế thất thoát nguồn thu thuế và nhờ đó nâng cao mức độ tuân thủ thuế Mức tuân thủ thấp ảnh hưởng nhất định đến tăng trưởng và phát triển kinh tế ở một số khía cạnh như: các nước có nguồn lực hạn hẹp hơn cho phát triển hệ thống thuế có xu hướng trở nên méo

mó hơn và ít công bằng hơn, chính sách thuế sẽ dễ bị tác động bởi những thay đổi Việt Nam đã và đang thực hiện cơ chế quản lý thuế mới, người nộp thuế tự khai, tự nộp thuế với chủ trương tăng cường tính chủ động, tự chịu trách nhiệm trước pháp luật trong thực hiện nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp Tự khai, tự nộp thuế là cơ chế quản lý thuế, trong đó doanh nghiệp được chủ động và tự giác thực hiện nghĩa vụ thuế của mình theo quy định của pháp luật Doanh nghiệp tự kê khai, tự tính toán số thuế phải nộp, tự nộp thuế cho ngân sách nhà nước theo đúng thời hạn luật quy định và tự chịu trách nhiệm về việc kê khai, nộp thuế của mình Cơ quan quản lý thuế không can thiệp trực tiếp vào việc kê khai, nộp thuế của doanh nghiệp trừ trường hợp phát hiện ra các sai sót, vi phạm hoặc có dấu hiệu không tuân thủ thuế Tuy nhiên, trong trường hợp động cơ tuân thủ của doanh nghiệp kém cùng với năng lực quản lý của cơ quan thuế cũng yếu kém, không thể phát hiện các hành vi gian lận thuế của doanh nghiệp, cơ chế

tự khai tự nộp sẽ không phát huy được hiệu quả Chính vì vậy, nền tảng của quản lý thuế hiện đại hướng đến và phát huy cao nhất tính tự giác tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp

Hầu hết các nghiên cứu về vấn đề này đều thống nhất rằng yêu cầu tất yếu là các

cơ quan thuế cần quan tâm nghiên cứu về các yếu tố tác động đến việc tuân thủ thuế của doanh nghiệp, nhất là khi áp dụng hệ thống tự khai tự nộp, nhằm đảm bảo hiệu quả

và hiệu lực công tác trong quản lý thuế Ngoài ra, hành vi tuân thủ thuế của doanh nghiệp chịu sự tác động phức tạp của nhiều nhân tố khác nhau và thay đổi tùy theo tình hình riêng của mỗi quốc gia Chính vì vậy, nhất thiết cơ quan thuế phải quan tâm cải thiện, tuân thủ cho doanh nghiệp sau khi đã xác định các yếu tố tác động đến tuân thủ thuế của doanh nghiệp nhằm đảm bảo thực hiện tốt nhất vai trò của mình Trong năm 2019, tổng số người nộp thuế thuộc quản lý của Chi cục thuế thị xã Ngã Năm,

2

tỉnh Sóc Trăng là 827 đối tượng, trong đó doanh nghiệp tư nhân là 162 doanh nghiệp chiếm 19,6% tổng đối tượng nộp thuế

Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn, tác giả đã chọn đề tài “Phân tích các yếu tố tác động đến hành vi tuân thủ Thuế của doanh nghiệp tại Chi cục thuế thị xã Ngã Năm, tỉnh Sóc Trăng” làm đề tài luận văn thạc sỹ kinh tế chuyên ngành Quản trị kinh tế

1.2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

1.2.1 Mục tiêu chung

Mục tiêu tổng quát của đề tài là phân tích các yếu tố tác động đến hành vi tuân thủ thuế của doanh nghiệp kê khai thuế tại Chi cục Thuế thị xã Ngã Năm, tỉnh Sóc Trăng Trên cơ sở đó, đề xuất các gợi ý chính sách nhằm cải thiện tình hình tuân thủ thuế của doanh nghiệp

1.2.2 Mục tiêu cụ thể

+ Đánh giá thực trạng tuân thủ thuế của doanh nghiệp tại thị xã Ngã năm tỉnh Sóc trăng

+ Phân tích các yếu tố tác động đến hành vi tuân thủ thuế của doanh nghiệp tại tại thị xã Ngã năm, tỉnh Sóc Trăng

+ Đề xuất một số gợi ý chính sách nhằm cải thiện tình hình tuân thủ thuế của doanh nghiệp tại thị xã Ngã năm, tỉnh Sóc Trăng

1.3 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

1.3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài: các yếu tố tác động đến hành vi tuân thủ

thuế của các doanh nghiệp tại thị xã Ngã năm, tỉnh Sóc Trăng

Đối tượng khảo sát của đề tài: các doanh nghiệp sản xuất thương mại dịch vụ

tại thị xã Ngã Năm, tỉnh Sóc Trăng

1.3.2 Phạm vi nghiên cứu

Về phạm vi không gian: đề tài thực hiện khảo sát các doanh nghiệp sản xuất

thương mại dịch vụ tại Chi cục Thuế thị xã Ngã Năm, tỉnh Sóc Trăng

Về phạm vi thời gian: Đề tài thực hiện nghiên cứu định tính trong giai đoạn

trong từ tháng 6 đến tháng 10 năm 2019 để khám phá và điều chỉnh thang đo các nhân

tố tác động đến việc tuân thủ thuế của các doanh nghiệp tại Chi cục thuế thị xã Ngã Năm, tỉnh Sóc Trăng

Nghiên cứu định lượng sơ bộ và chính thức được thực hiện trong giai đoạn trong tháng 6 năm 2019 đến tháng 12 năm 2019

3

1.4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Quy trình nghiên cứu được thực hiện qua 02 nghiên cứu độc lập bao gồm nghiên cứu sơ bộ và nghiên cứu định lượng chính thức Dữ liệu thu thập được xử lý bằng phần mềm Excel, SPSS 20.0

1.4.1 Nghiên cứu sơ bộ

Tác giả nghiên cứu định tính thông qua thảo luận nhóm và thảo luận chuyên gia Đối tượng thảo luận nhóm là doanh nghiệp kê khai thuế với cỡ mẫu 20 doanh nghiệp với phương pháp lấy mẫu thuận tiện Cùng với đó, tác giả phỏng vấn chuyên sâu với các chuyên gia, các nhà quản lý thuế hiện đang công tác tại Chi cục thuế thị xã Ngã năm với

cỡ điều kiện khảo sát là 10 Sau khi thống nhất và đưa ra thang đo sơ bộ với các chuyên gia, tác giả sẽ tiến hành khảo sát sơ bộ với 30 doanh nghiệp nộp thuế tại Chi cục Thuế thị

xã Ngã Năm để kiểm tra phiếu điều tra có phù hợp không, trước khi điều chỉnh, khảo sát chính thức và số liệu thu thập được mã hóa, nhập dữ liệu khảo sát trong phần mềm SPSS Sau đó, cơ sở dữ liệu cần được kiểm tra, làm sạch và xử lý dữ liệu trước khi phân tích thống kê kỹ thuật nhằm kiểm định độ tin cậy thang đo các yếu tố ảnh hưởng

đế tuân thủ thuế nhằm loại bỏ câu hỏi có mối tương quan với biến tổng nhỏ hơn 0.3 (Nunnally 1978) Trong nghiên cứu sơ bộ, một alpha hệ số 0,5 hoặc 0,6 là đạt yêu cầu trong giai đoạn đầu của nghiên cứu, trong khi Cronbach Alpha chấp nhận hơn cần phải được lớn hơn 0,7 cho nghiên cứu khoa học xã hội (Hair và cộng sự 1995) Lúc này, bảng câu hỏi được điều chỉnh một lần nữa trước khi triển khai điều tra chính thức để kiểm định mô hình và các giả thuyết nghiên cứu

1.4.2 Nghiên cứu chính thức

Thang đo được sử dụng ở đây là Thang đo Likert 5 điểm từ mức 1: “Rất không

đồng ý” tới 5: “Rất đồng ý” Thang đo Likert là loại thang đo trong đó một chuỗi các

phát biểu liên quan đến thái độ trong câu hỏi được nêu ra và người trả lời sẽ chọn một trong các trả lời đó Do đó, thang đo Likert phù hợp với nghiên cứu này

Tác giả thực hiện nghiên cứu chính thức bằng phương pháp định lượng với 130 đáp viên là các đối tượng khảo sát (các doanh nghiệp kê khai thuế thị xã Ngã Năm, tỉnh Sóc Trăng) thông qua bảng câu hỏi chính thức (thang đo chính thức) theo phương pháp lấy mẫu ngẫu nhiên trong tháng 9 năm 2019 để tiến hành kiểm định thang đo, mô hình và các giả thuyết nghiên cứu Trước tiên, các thang đo này được kiểm định bằng phương pháp phân tích độ tin cậy thông qua hệ số Cronbach‟s Alpha và phân tích nhân