Luận văn chỉ tập trung nghiên cứu những vấn đề về lý luận và thực tiễn liên quan đến pháp luật về đấu giá tài sản đảm bảo để thu hồi nợ tại các ngân hàng thương mại ở Việt Nam như: Khá[r]
Trang 1MỤC LỤC
Lời cam đoan i
Lời cảm ơn ii
Danh mục ký hiệu, chữ viết tắt vi
MỞ ĐẦU 1
1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI 1
2 TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 2
3 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 4
4 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU 5
4.1 Đối tượng nghiên cứu 5
4.2 Phạm vi nghiên cứu 5
5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 5
6 KẾT CẤU CỦA LUẬN VĂN 6
CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ BÁN ĐẤU GIÁ TÀI SẢN VÀ PHÁP LUẬT BÁN ĐẤU GIÁ TÀI SẢN BẢO ĐẢM ĐỂ THU HỒI NỢ TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 7
1.1 KHÁI NIỆM VÀ ĐẶC ĐIỂM CỦA BÁN ĐẤU GIÁ TÀI SẢN BẢO ĐẢM ĐỂ THU HỒI NỢ TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 7
1.1.1 Khái niệm bán đấu giá tài sản bảo đảm để thu hồi nợ tại các ngân hàng thương mại 7
1.1.2 Đặc điểm bán đấu giá tài sản bảo đảm để thu hồi nợ tại các ngân hàng thương mại 9
1.1.3 Hình thức đấu giá tài sản bảo đảm để thu hồi nợ tại các ngân hàng thương mại 11
1.1.4 Phương thức đấu giá tài sản bảo đảm để thu hồi nợ tại các ngân hàng thương mại 11
1.2 CHỦ THỂ THAM GIA VÀO QUY TRÌNH BÁN ĐẤU GIÁ TÀI SẢN BẢO ĐẢM ĐỂ THU HỒI NỢ TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 12
1.3 QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ BÁN ĐẤU GIÁ TÀI SẢN BẢO ĐẢM ĐỂ THU HỒI NỢ TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 16
1.3.1 Điều kiện tiến hành đấu giá tài sản bảo đảm để thu hồi nợ tại các ngân hàng
Trang 21.3.2 Quy định về xác định giá khởi điểm của tài sản bảo đảm để thu hồi nợ tại các
ngân hàng thương mại 22
1.3.3 Niêm yết và thông báo công khai về cuộc đấu giá tài sản bảo đảm để thu hồi nợ tại các ngân hàng thương mại 24
1.3.4 Xác định người mua được tài sản đảm bảo bán đấu giá để thu hồi nợ tại các ngân hàng thương mại 25
1.3.5 Chuyển quyền sở hữu, quyền sử dụng đất cho người mua được tài sản bảo đảm để thu hồi nợ tại các ngân hàng thương mại 26
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ BÁN ĐẤU GIÁ TÀI SẢN BẢO ĐẢM ĐỂ THU HỒI NỢ TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VÀ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN 28
2.1 THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ BÁN ĐẤU GIÁ TÀI SẢN BẢO ĐẢM ĐỂ THU HỒI NỢ TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 28
2.1.1 Thực trạng quy định về định giá tài sản bảo đảm để xác định giá khởi điểm để thu hồi nợ tại các ngân hàng thương mại 28
2.1.2 Quy định tách bạch giữa tổ chức đấu giá và tổ chức định giá 35
2.1.3 Quy định thông tin liên quan đến cuộc đấu giá 35
2.1.4 Quy định về chuyển quyền sở hữu tài sản sau khi đấu giá thành công 37
2.1.5 Quy định về thu giữ tài sản bảo đảm để bán đấu giá 42
2.2 KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ ĐẤU GIÁ TÀI SẢN BẢO ĐẢM ĐỂ THU HỒI NỢ TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 45
2.2.1 Về định giá lại tài sản bảo đảm đề thu hồi nợ tại các ngân hàng thương mại 45
2.2.2 Về bên bảo đảm chấp nhận định giá thấp gây thiệt hại cho chủ nợ khác 47
2.2.3 Về thông đồng dìm giá 48
2.2.4 Về tách bạch giữa tổ chức đấu giá và tổ chức định giá 49
2.2.5 Về niêm yết tài sản bảo đảm để tiến hành đấu giá tại nơi có bất động sản 50
2.2.6 Về thông báo công khai về cuộc đấu giá: 50
2.2.7 Về quyền sở hữu tài sản của người mua tài sản đấu giá bị hạn chế do tài sản đã mua qua đấu giá bị coi là “Có tranh chấp quyền sử dụng đất” 51
2.2.8 Về tài sản bảo đảm được bán đấu giá được thông qua Cơ quan thi hành án bị bên phải thi hành án (bên bảo đảm) chiếm lại sau khi đấu giá thành công 52
Trang 32.2.9 Về thu giữ tài sản bảo đảm 53
KẾT LUẬN 57 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 60
Trang 4DANH MỤC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT
AMC: Công ty quản lý nợ và khai thác tài sản ngân hàng
thương mại
BLDS 2005: Bộ luật dân sự 2005
BLDS 2015: Bộ luật dân sự 2015
BLTTDS 2015: Bộ luật tố tụng dân sự 2015
DATC: Công ty trách nhiệm hữu hạn mua bán nợ Việt Nam
Luật các TCTD 1997: Luật các tổ chức tín dụng năm 1997
Luật các TCTD 2010: Luật các tổ chức tín dụng năm 2010
LDN 2014: Luật doanh nghiệp năm 2014
LTM 2005: Luật Thương mại năm 2005
1627/2001/QĐ-NHNN:
Quyết định số 1627/2001/QĐ-NHNN ngày
31-12-2001 của Thống đốc ngân hàng nhà nước Việt Nam Thông tư
39/2016/TT-NHNN:
Thông tư 39/2016/TT-NHNN ngày 30-12-2016 của của Thống đốc ngân hàng nhà nước Việt Nam
Trang 5
MỞ ĐẦU
1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
Trong xu thế nền kinh tế nước ta đang chuyển đổi, hội nhập để phát triển mạnh
mẽ, hệ thống ngân hàng ở Việt Nam đã có sự chuyển biến tích cực, từng bước hòa nhịp
và bắt kịp với thị trường quốc tế Đặc biệt hoạt động tín dụng của các ngân hàng thương mại ở Việt Nam đã đạt được những thành tựu đáng kể đáp ứng được nhu cầu hội nhập của đất nước Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đã đạt được, các ngân hàng thương mại đang lâm vào tình trạng kinh doanh không hiệu quả về tài chính, rõ rệt nhất là tình hình nợ quá hạn trong những năm gần đây có xu hướng tăng lên, gây áp lực và ảnh hưởng đối với nền kinh tế nước nhà nói chung và tính thanh khoản của hệ thống các ngân hàng thương mại nói riêng
Nợ xấu được ví như “cục máu đông” có thể gây tắc nghẽn hoạt động của hệ thống các ngân hàng và cản trở sự phát triển của nền kinh tế Thật vậy, nợ xấu đang làm đau đầu các nhà hoạch định chính sách cũng như các chuyên gia là làm sao kìm chế nó ở mức an toàn Bởi lẽ, nợ xấu nếu không được giải quyết một cách triệt để sẽ gây ảnh hưởng xấu đến nền kinh tế nhà nước nói chung và khả năng thanh toán của các hệ thống các ngân hàng thương mại nói riêng, thì vấn đề xử lý tài sản bảo đảm được ví như là
“liều thuốc” an toàn cứu các khoản nợ xấu Chính vì thế mà việc chậm xử lý tài sản bảo đảm là một trong những nguyên nhân lớn khiến cho tình trạng nợ xấu ngày càng tăng
và tác động không nhỏ đến việc tăng trưởng tín dụng
Tài sản bảo đảm là biện pháp quan trọng nhằm thực hiện nghĩa vụ trả nợ của người vay mà cũng nhằm ổn định vốn đối với các ngân hàng thương mại Hiện nay, pháp luật Việt Nam về tài sản bảo đảm vẫn còn chưa chặt chẽ Tuy nhiên, nợ xấu vẫn là vấn đề tồn tại nóng bỏng của các ngân hàng thương mại ở nước ta hiện nay Chính vì thế mà việc chậm xử lý tài sản bảo đảm là một trong những nguyên nhân lớn khiến cho tình trạng nợ xấu ngày càng tăng và tác động không nhỏ đến tăng trưởng tín dụng của các ngân hàng thương mại Nhưng hiện nay, xử lý tài sản bảo đảm là vấn đề nan giải, dẫn đến nguồn vốn của các ngân hàng thương mại khó thu hồi trong các tài sản thế chấp
mà vẫn chưa được xử lý
Đấu giá tài sản bảo đảm để xử lý nợ được xem là một trong những phương thức
để xử lý nợ khi khách hàng không có khả năng trả nợ cho ngân hàng Nhưng hiện nay
Trang 6
các ngân hàng thương mại thường e dè khi áp dụng phương thức này, thậm chí các ngân hàng còn có quan điểm cho rằng đây là bước sau cùng để thu hồi nợ khi không còn cách nào khác
Tìm nguyên nhân của việc e dè khi áp dụng phương thức đấu giá tài sản bảo đảm
có thể kể đến đó là việc không hợp tác của con nợ khi việc kê biên, thu giữ tài sản bảo đảm để tiến hành đấu giá hoặc khi có quyết định giải quyết của tòa án bằng bản án hoặc quyết định hòa giải thành đối với tài sản bảo đảm và giao cho Cơ quan thi hành án xử
lý tài sản bảo đảm bằng cách bán đấu giá tài sản bảo đảm, thì lúc này con nợ có thể cản trở quá trình bán đấu giá tài sản, làm cho việc bán đấu giá tài sản bảo đảm bị kéo dài thời gian, ảnh hưởng đến giá trị tài sản bảo đảm
Đối với việc khách hàng không hợp tác với ngân hàng trong việc xử lý tài sản bảo đảm, từ đó dẫn đến ngân hàng e dè áp dụng phương thức đấu giá tài sản bảo đảm là điều tất nhiên Nhưng ngay cả khi khách hàng có thiện chí hợp tác với ngân hàng trong việc đưa tài sản bảo đảm ra tiến hành đấu giá thì ngân hàng vẫn hạn chế áp dụng phương thức này để thu hồi nợ, vì xuất phát từ thực trạng pháp luật về đấu giá tài sản bảo đảm
để xử lý nợ chưa hoàn thiện khung pháp lý như: Định giá tài sản bảo đảm để xác định giá khởi điểm, chuyển quyền sở hữu tài sản bảo đảm cho người trúng đấu giá sau khi đấu giá hoàn thành…Từ đó làm cho nợ xấu phát sinh, mặc dù nó không đáng phát sinh
từ những lý do này
Bên cạnh đó, quy trình đấu giá kéo dài, việc định giá tài sản không chính xác từ phía các tổ chức định giá, cũng như chưa tách bạch rõ ràng giữa tổ chức định giá và tổ chức đấu giá Từ đó làm cho giá trị tài sản bảo đảm giảm đáng kể, kéo dài thời gian xử
lý tài sản bảo đảm và thậm chí dẫn đến trường hợp ngân hàng sau khi bán đấu giá tài sản bảo đảm thành công vẫn không thu hồi đủ được gốc và lãi
Hiện nay, Quốc hội đã thông qua Luật đấu giá tài sản năm 2016 quy định về đấu giá tài sản nói chung và đấu giá tài sản bảo đảm nói riêng Do vậy, việc nghiên cứu đấu giá tài sản bảo đảm tại các ngân hàng thương mại ở Việt Nam càng trở nên cấp thiết Đó
là lý do tác giả chọn đề tài “Pháp luật về bán đấu giá tài sản bảo đảm để thu hồi nợ tại các ngân hàng thương mại” để làm đề tài nghiên cứu của mình
2 TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
Hiện nay, tuy pháp luật về bán đấu giá tài sản đã có hiệu lực pháp luật, nhưng có nhiều bài viết của nhiều tác giả về đấu giá tài sản nói chung và đấu giá tài sản bảo đảm
Trang 7
nói riêng có nhiều tác giả và có những công trình nghiên cứu trong các trường Đại học, luận văn thạc sĩ và nhiều sách tập trung tìm hiểu và nghiên cứu các vấn đề xung quanh tài sản bảo đảm và xử lý tài sản bảo đảm của các ngân hàng thương mại như: Giáo trình, sách tham khảo của các trường Đại học Quốc gia, Đại học Luật Hà Nội, Học viện Ngân hàng, Học viện Tài chính , cũng như các bài viết mang tính nghiên cứu trao đổi của các chuyên gia pháp lý đăng trên các tạp chí chuyên ngành: Tạp chí Ngân hàng, Tạp chí Luật học, Tạp chí Dân chủ và pháp luật, Thời báo Kinh tế Việt Nam, website của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, website của Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam Hơn nữa, nhiều hội thảo của Bộ Tài chính, Hiệp hội Ngân hàng đã được tổ chức nhằm tháo gỡ và giải quyết các vướng mắc về tài sản bảo đảm tiền vay và xử lý tài sản bảo đảm tiền vay như thế nào?
Tuy nhiên, giáo trình, sách tham khảo, các đề tài, những bài viết đều nghiên cứu khái quát chung về xử lý tài sản bảo đảm cũng như đưa ra những giải pháp, phương hướng hoàn thiện pháp luật mang tính bao trùm về tài sản bảo đảm nói chung, xử lý tài sản bảo đảm tiền vay nói riêng
Điển hình các bài viết và luận văn như:
- Nguyễn Tiến Đông (2015) – Vụ trưởng vụ Tín dụng CNKT Ngân hàng nhà
nước Việt Nam “Một số giải pháp xử lý tài sản bảo đảm tiền vay hiện nay” Tạp chí
ngân hàng số 17/2015;
- Trần Minh Hải – GĐ điều hành CTy Luật CK Ngân hàng Đầu tư (Basico), “Xử
lý tài sản bảo đảm: Rủi ro thuộc về ngân hàng”, Theo: Stocknews
- Huyền Thanh – Thời báo ngân hàng (2015), “Xử lý tài sản bảo đảm: Gian nan tìm phao cứu sinh”, CAFE F ngày 24-08-2015
- Đỗ Thanh Huyền (2011), “Pháp luật về xử lý tài sản bảo đảm tiền vay là bất động sản của ngân hàng thương mạo ở Việt Nam”, Luận văn thạc sĩ Luật kinh tế
- Trần Thị Thu Trang (2013),“Pháp luật về xử lý tài sản bảo đảm trong hoạt động cho vay của các ngân hàng thương mại, thực tiễn áp dụng tại ngân hàng thương mại cổ phần công thương Việt Nam – chi nhánh Đống Đa”, Luận văn thạc sĩ luật kinh tế, Khoa
luật – Đại học quốc gia Hà Nội
- Hồ Quang Huy (2015) “Xử lý tài sản bảo đảm: Cần hành lang pháp lý đồng bộ” Phó Cục trưởng Cục Quản lý xử lý vi phạm hành chính & theo dõi thi hành pháp
luật, Bộ Tư Pháp Theo tinnhanhchungkhoan.vn
Trang 8
- Trần Thế Hệ (2017) “Pháp luật về biện pháp bảo đảm trong hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại”, Đại học Luật – Huế
- Bùi Đức Giang (2017) “Xử lý tài sản theo bộ luật dân sự năm 2015”, Tại chí ngân hàng số 1-2/2017
- Nguyễn Thị Liên, Nguyễn Thị Ngọc Diệu, Phạm Minh Hồng Hoàng (2017)
“Thực trạng xử lý tài sản bảo đảm tiền vay tại các ngân hàng thương mại” Theo
tapchitaichinh.vn
- Nguyễn Minh (2017) “Thi hành án dân sự Đấu giá thành nhưng khó giao tài sản”, Theo nguoibaovequyenloi.com
- Nguyễn Quang Thái & Đào Thị Thúy Lan (2018) “Bán đấu giá tài sản trong thi hành án dân sự vẫn còn là điểm nghẽn” Theo tạp chí dân chủ & pháp luật
Các bài viết và luận văn nêu trên trình bày rất bao quát và sáng tỏ về các vấn đề
có liên quan đến pháp luật bán đấu giá tài sản, từ bán đấu giá tài sản nói chung đến xử
lý tài sản bảo đảm đối với các ngân hàng thương mại nói riêng
Chính vì vậy luận văn “Pháp luật về bán đấu giá tài sản bảo đảm để thu hồi
nợ tại các ngân hàng thương mại” là một đề tài nghiên cứu nhằm góp phần vào việc
hoàn thiện pháp luật về vấn đề này phù hợp với thực tiễn phát triển của đất nước Tác giả mong muốn sẽ xây dựng cơ sở lý luận toàn diện về hoạt động đấu giá tài sản bảo đảm của các ngân hàng thương mại, từ đó đưa ra các giải pháp mang tính pháp lý nhằm góp phần đảm bảo, an toàn trong hoạt động ngân hàng
3 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
3.1 Mục tiêu chung
Mục tiêu nghiên cứu đề tài nhằm hoàn thiện hệ thống lý luận về đấu giá tài sản bảo đảm để thu hồi nợ của các ngân hàng thương mại cũng như góp phần nâng cao hiệu quả của công tác đấu giá tài sản bảo đảm của ngân hàng thương mại ở Việt Nam
3.2 Mục tiêu cụ thể
- Làm rõ những vấn đề lý luận liên quan đến đấu giá tài sản bảo đảm để thu hồi
nợ của ngân hàng thương mại ở Việt Nam như: Khái niệm, đặc điểm và vai trò của việc đấu giá tài sản bảo đảm để thu hồi nợ của các ngân hàng thương mại ở Việt Nam Từ đó tác giả muốn tìm hiểu thực trạng pháp luật về đấu giá tài sản bảo đảm để thu hồi nợ tại ngân hàng thương mại ở Việt Nam, trên cơ sở có so sánh và đối chiếu với pháp luật về vấn đề này, qua đó tìm ra vướng mắc và khó khăn khi bán đấu giá tài sản bảo đảm Trên
Trang 9
cơ sở nghiên cứu lý luận, đánh giá thực trạng pháp luật, luận văn đề xuất các phương hướng và kiến nghị hoàn thiện pháp luật về đấu giá tài sản bảo đảm để thu hồi nợ tại các ngân hàng thương mại ở Việt Nam
- Dựa trên quy định của pháp luật về đấu giá tài sản, luận văn hướng đến phân tích những đặc trưng về quy trình, cách thức tiến hành đấu giá tài sản bảo đảm tại các ngân hàng thương mại, từ đó tìm ra những bất cập trong quy định của pháp luật về đấu giá tài sản bảo đảm Trên cơ sở bất cập đó, luận văn cũng hình thành các giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về đấu giá tài sản bảo đảm Qua đó, luận văn cũng có thêm cách nhìn nhận mới về đấu giá tài sản bảo đảm, góp phần trong tiến trình hoàn thiện pháp luật
về bán đấu giá tài sản bảo đảm để thu hồi nợ tại các ngân hàng thương mại
4 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
4.1 Đối tượng nghiên cứu
Luận văn chỉ tập trung nghiên cứu những vấn đề về lý luận và thực tiễn liên quan đến pháp luật về đấu giá tài sản đảm bảo để thu hồi nợ tại các ngân hàng thương mại ở Việt Nam như: Khái niệm và bản chất đặc trưng của bán đấu giá tài sản đảm bảo, cách thức tiến hành bán đấu giá tài sản đảm bảo của tổ chức bán đấu giá theo quy định của pháp luật hiện hành, thực trạng pháp luật về bán đấu giá tài sản bảo đảm hiện nay tại các
tổ chức bán đấu giá, kiến nghị hoàn thiện pháp luật về bán đấu giá tài sản bảo đảm
4.2 Phạm vi nghiên cứu
Luận văn chỉ tập trung nghiên cứu hệ thống các văn bản pháp luật liên quan đến bán đấu giá tài sản bảo đảm để thu hồi nợ tại các ngân hàng thương mại như Bộ luật dân
sự năm 2015, Luật đấu giá tài sản năm 2016, Luật thi hành án dân sự năm 2008, sửa đổi,
bổ sung năm 2014… và đi sâu phân tích những quy định cụ thể pháp luật về bán đấu giá tài sản Về hình thức bán đấu giá, theo Luật đấu giá tài thì có nhiều hình thức đấu giá, nhưng luận văn chỉ nghiên cứu theo hình thức bỏ phiếu, không nghiên cứu các hình thức đấu giá lời nói, trực tuyến…
5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Trong quá trình hoàn thiện luận văn, tác giả sử dụng phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong luận văn là phương pháp phân tích, so sánh và diễn giải từ quy định của pháp luật Từ đó, làm rõ hơn những điểm bất cập trong đấu giá tài sản bảo đảm để thu hồi nợ tại các ngân hàng thương mại Đồng thời, tác giả liên hệ thực tiễn đối với vụ việc bán đấu giá tại sản bảo đảm Cuối cùng luận văn tổng hợp lại vấn đề, đưa ra một số
Trang 10
định hướng kiến nghị pháp lý cụ thể nhằm làm rõ những bất cập quy định về đấu giá tài sản bảo đảm để thu hồi nợ tại các ngân hàng thương mại
6 KẾT CẤU CỦA LUẬN VĂN
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung luận văn được chia thành 2 chương cụ thể như sau:
Chương 1: Lý luận chung về bán đấu giá tài sản và pháp luật bán đấu giá tài sản bảo đảm để thu hồi nợ tại các ngân hàng thương mại
Chương 2: Thực trạng về bán đấu giá tài sản bảo đảm để thu hồi nợ tại các ngân hàng thương mại và kiến nghị hoàn thiện
Từ đó, tác giả nêu ra những bất cập, những quy định chưa rõ ràng của pháp luật đối với chế tài này và kiến nghị hoàn thiện pháp luật với mong muốn hạn chế những phát sinh tranh chấp không đáng xảy ra giữa các bên tham gia giao dịch tài sản bảo đảm trên cơ sở đảm bảo quyền và lợi ích của các bên trên tinh thần tôn trọng pháp luật