Pháp luật về bán hàng đa cấp bất chính ở Việt Nam

Đồng thời phân tích, đánh giá những vấn đề thực tế, thực trạng của hoạt động bán hàng đa cấp bất chính cũng như quy định của pháp luật về bán hàng đa cấp bất chính ở Việt Nam trong thờ[r]



MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 2

2.1 Mục tiêu chung 2

2.2 Mục tiêu cụ thể 2

3 Phạm vi nghiên cứu 3

4 Phương pháp nghiên cứu 3

5 Kết cấu đề tài 4

Chương 1 5

KHÁI QUÁT VỀ BÁN HÀNG ĐA CẤP BẤT CHÍNH 5

1.1 Khái niệm, đặc điểm của hoạt động bán hàng đa cấp 5

1.1.1 Bán hàng đa cấp 5

1.1.2 Đặc điểm của bán hàng đa cấp 10

1.1.3 Các mô hình trả thưởng 13

1.2 Khái niệm, đặc điểm của hoạt động bán hàng đa cấp bất chính-một hành vi cạnh tranh không lành mạnh theo quy định của pháp luật cạnh tranh 16

1.2.1 Hình tháp ảo 16

1.2.2 Bán hàng đa cấp bất chính theo quy định của pháp luật Việt Nam 18

1.2.3 Đặc điểm của bán hàng đa cấp bất chính 19

1.2.4 Tính không lành mạnh của bán hàng đa cấp bất chính trong pháp luật cạnh tranh 22

1.3 Các quy định về hoạt động bán hàng đa cấp bất chính ở một số quốc gia trên thế giới 23

1.3.1 Tại Hoa Kỳ 23

1.3.2 Tại Singapore 25

1.3.3 Tại Úc 26

1.3.4 Tại Đài Loan 27

1.3.5 Tại Trung Quốc 27

1.3.6 Tại Nhật 29

Chương 2 31

THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ BÁN HÀNG ĐA CẤP BẤT CHÍNH VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN 31

2.1.2 Các cơ quan quản lý hoạt động bán hàng đa cấp 33

2.1.3 Thủ tục khiếu nại hành vi bán hàng đa cấp bất chính 35

2.1.4 Quy định pháp luật về xử lý hành vi bán hàng đa cấp bất chính 37

2.2 Thực trạng pháp luật về bán hàng đa cấp bất chính 39

2.2.1 Sơ lượt hoạt động bán hàng đa cấp tại Việt Nam trong thời gian qua 39

2.2.2 Thực trạng bán hàng đa cấp bất chính tại Việt Nam trong thời gian qua 44

2.2.3 Thực trạng xử lý các hành vi bán hàng đa cấp bất chính 50

2.3 Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật và hạn chế bán hàng đa cấp bất chính 61

2.3.1 Hoàn thiện hệ thống pháp luật về quản lý của Nhà nước 61

2.3.2 Biện pháp nhằm hạn chế bán hàng đa cấp bất chính 67

KẾT LUẬN 69



Viết tắt Ý nghĩa

ACL

Amkey

Amway

FN

HĐQT

IDT

MLM

MLMA

QLCT

UBND

WFDSA

Australia Comsummer Law

Luật tiêu dùng Úc

Công ty CP Công nghệ và Phát triển Quốc tế Amkey Việt Nam

American Way Corporation

Tập đoàn Amway

FPT Network

Hội đồng quản trị

Công ty CP Thương mại, Đầu tư và Phát triển Công nghệ Quốc tế

Multi Level Maketing

Hiệp hội bán hàng đa cấp Việt Nam

Quản lý cạnh tranh

Ủy ban Nhân dân

World Federation of Direct Selling Associations

Liên đoàn các hiệp hội bán hàng trực tiếp thế giới

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Ra đời từ những năm 1940 bán hàng đa cấp hay kinh doanh theo mạng, truyền tiêu đa cấp, tiếp thị đa tầng đã phát triển ngày một mạnh mẽ trở thành một nhánh đầy triển vọng của lĩnh vực tiếp thị trực tiếp Hình thành tại Mỹ, bán hàng đa cấp nhanh chóng du nhập và phát triển mạnh mẽ ở các quốc gia từ châu Mỹ, châu

Âu sang châu Á; từ các nước phát triển đến các nước đang phát triển với những thành tựu đáng kể đạt được đã góp phần không nhỏ vào sự phát triển kinh tế của quốc gia

Bán hàng đa cấp xuất hiện ở Việt Nam vào những năm 1998, là một hình thức kinh doanh còn quá mới mẽ nên đa số người tiêu dùng vẫn chưa thực sự hiểu

rõ về bán hàng đa cấp đồng thời quy định quản lý về lĩnh vực này trong những năm đầu vẫn còn bỏ ngỏ dẫn đến việc một số doanh nghiệp đã có các hành vi sai lệch thậm chí sử dụng thủ đoạn lừa đảo nhằm mục đích trục lợi, làm cho khi nhắc đến bán hàng đa cấp người ta lại nghĩ ngay đến các yếu tố tiêu cực như “bất chính”, “lừa đảo”, “biến tướng”,…

“Vấn đề là ở bất kỳ quốc gia nào để hoạt động kinh doanh đa cấp thực sự lành mạnh thì công tác quản lý nhà nước lẫn ý thức cộng đồng về lĩnh vực này cần được nâng lên đúng mức”1 Nhằm kịp thời điểu chỉnh hoạt động bán hàng đa cấp, Luật Cạnh tranh năm 2004 (có hiệu lực ngày 01/7/2005) đã có quy định về bán hàng đa cấp bất chính Chính phủ cũng đã ban hành Nghị định số 110/2005/NĐ-CP ngày 24/8/2005 quy định chi tiết về hoạt động bán hàng đa cấp (gọi tắt là Nghị định 110/2005/NĐ-CP) và đến ngày 14/5/2014 thì Nghị định số 110/2005/NĐ-CP được thay thế bởi Nghị định số 42/2014/NĐ-CP về quản lý hoạt động bán hàng đa cấp (gọi tắt là Nghị định 42/2014/NĐ-CP), qua đó đã tạo lập và củng cố hành lang pháp

lý về lĩnh vực này Tuy nhiên, trước sự phát triển của kinh tế xã hội trong thời kỳ hội nhập, các quy định quản lý nhà nước về bán hàng đa cấp đã không thể giải quyết dứt điểm các vấn đề thực tế xảy ra ảnh hưởng xấu đến lợi ích của người tiêu

1

Phát biểu của bà Trương Thị Nhi, Chủ tịch Hiệp hội Bán hàng đa cấp Việt Nam (MLMA) tại

buổi ra mắt MLMA

dùng nói riêng cũng như hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp đa cấp chân chính nói chung

Với mong muốn có cái nhìn tổng quát về hành vi bán hàng đa cấp bất chính, thông qua tổng kết, đánh giá hoạt động xử lý các hành vi vi phạm trên thực tiễn trong thời gian qua để rút ra kinh nghiệm đồng thời đưa ra các giải pháp, kiến nghị

nhằm hoàn thiện pháp luật về vấn đề này em đã chọn “Pháp luật về bán hàng đa cấp bất chính ở Việt Nam” để làm đề tài viết khóa luận tốt nghiệp của mình

2 Mục tiêu nghiên cứu

2.1 Mục tiêu chung

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài là làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận của pháp luật về bán hàng đa cấp bất chính Đồng thời phân tích, đánh giá những vấn đề thực

tế, thực trạng của hoạt động bán hàng đa cấp bất chính cũng như quy định của pháp luật về bán hàng đa cấp bất chính ở Việt Nam trong thời gian qua để từ đó đề xuất được các phương hướng giải quyết, giải pháp nhằm hoàn thiện quy định của pháp luật về bán hàng đa cấp bất chính và những giải pháp hạn chế việc bán hàng đa cấp bất chính trong giai đoạn hiện nay

2.2 Mục tiêu cụ thể

- Làm sáng tỏ về những vấn đề lý luận về bán hàng đa cấp, bán hàng đa cấp bất chính như khái niệm, đặc điểm, các mô hình trả thưởng;

- Phân tích, đánh giá thực trạng về bán hàng đa cấp bất chính của Việt Nam như thực trạng hoạt động của các doanh nghiệp bán hàng đa cấp bất chính, số lượng người tham gia, các sản phẩm kinh doanh;

- Phân tích, đánh giá thực tiễn áp dụng pháp luật về bán hàng đa cấp bất chính

ở Việt Nam như thực trạng quản lý nhà nước về hoạt động bán hàng đa cấp bất chính; thực trạng điều tra, xử lý các hành vi bán hàng đa cấp bất chính trong thời gian qua;

- Phân tích, đánh giá pháp luật về bán hàng đa cấp bất chính ở một số nước trên thế giới như Mỹ, Singapore, Trung Quốc, Úc, Nhật Bản để giao lưu, học hỏi

những điểm tiến bộ, kinh nghiệm trong quản lý vấn đề bán hàng đa cấp bất chính cũng như trong việc xử lý các hành vi vi phạm pháp luật trong lĩnh vực này

- Đề xuất các phương hướng giải quyết, đưa ra các giải pháp nhằm hoàn thiện quy định của pháp luật về bán hàng đa cấp bất chính tại Việt Nam trong giai đoạn hiện nay

- Đề xuất giải pháp nhằm hạn chế hoạt động bán hàng đa cấp bất chính ở Việt Nam

3 Phạm vi nghiên cứu

Khóa luận nghiên cứu về hoạt động bán hàng đa cấp bất chính của các doanh nghiệp bán hàng đa cấp trên lãnh thổ Việt Nam và các quy định cụ thể của pháp luật Việt Nam điều chỉnh hoạt động này từ thời điểm Luật cạnh tranh 2004 được áp dụng cho đến nay

4 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài của khóa luận được nghiên cứu dựa trên cơ sở vận dụng những quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin về Nhà nước và pháp luật, đường lối, chủ trương của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước về xây dựng và phát triển nền kinh

tế thị trường trong bối cảnh toàn cầu hóa cũng như hội nhập vào nền kinh tế thế giới

Phương pháp luận nghiên cứu được sử dụng trong khóa luận là phép duy vật biện chứng để nhìn nhận, đánh giá về các vấn đề lý luận về bán hàng đa cấp, bán hàng đa cấp bất chính cũng như pháp luật về pháp luật về cạnh tranh không lành mạnh nói chung, pháp luật về bán hàng đa cấp nói riêng Bên cạnh đó, khóa luận cũng sử dụng các phương pháp nghiên cứu khác một cách thích hợp để triển khai được các mục tiêu nghiên cứu của khóa luận như:

- Phương pháp so sánh: so sánh các đặc điểm của bán hàng đa cấp và bán hàng

đa cấp bất chính, nét tương đồng và sự khác biệt của trong quy định của pháp luật Việt Nam và các nước khác về bán hàng đa cấp bất chính

- Phương pháp thống kê: thu thập, thống kê các số liệu về tình hình bán hàng

đa cấp bất chính, pháp luật về bán hàng đa cấp bất chính ở Việt Nam trong thời gian qua

- Phương pháp tổng hợp, phân tích: tổng hợp và phân tích các số liệu thu thập được để làm rõ tình hình của vấn đề và đưa ra những giải pháp nhằm giải quyết những vướng mắc hiện tại và hoàn thiện pháp luật về bán hàng đa cấp bất chính

5 Kết cấu đề tài

Ngoài Mục lục, danh mục từ viết tắt, tài liệu tham khảo thì đề tài được chia là

03 phần: mở đầu, phần nội dung và kết luận Phần nội dung của đề tài gồm 02 chương cụ thể như sau:

CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ BÁN HÀNG ĐA CẤP BẤT CHÍNH

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ BÁN HÀNG ĐA CẤP BẤT CHÍNH VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN

Chương 1

KHÁI QUÁT VỀ BÁN HÀNG ĐA CẤP BẤT CHÍNH

1.1 Khái niệm, đặc điểm của hoạt động bán hàng đa cấp

1.1.1 Bán hàng đa cấp

1.1.1.1 Khái niệm:

Bán hàng đa cấp hay Marketing đa cấp, kinh doanh tiếp thị mạng lưới (Tiếng Anh: Multi Level Marketing, gọi tắt MLM) hoặc kinh doanh theo mạng lưới (Network Marketing) là một thuật ngữ chung dùng để chỉ một phương thức tiếp thị sản phẩm hay kinh doanh bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng thông qua các mối quan hệ giới thiệu và truyền miệng của những cá thể độc lập trong một cơ cấu nhiều tầng, theo đó hàng hóa đến tay người tiêu dùng mà không phải thông qua các đại lý hay cửa hàng bán lẻ

Trong hoạt động bán hàng đa cấp người bán hàng vừa trực tiếp bán sản phẩm cho người tiêu dùng để hưởng hoa hồng, đồng thời vừa tuyển thêm những người khác vào trong mạng lưới của mình với tư cách là nhà phân phối độc lập bởi khi những người trong mạng lưới bán được hàng thì người quản lý mạng lưới đó cũng được hưởng một khoản hoa hồng Do đó, thúc đẩy người bán hàng tích cực bán hàng hóa bên cạnh đó ra sức xây dựng, quản lý đội ngũ bán hàng riêng của mình để

có được mức thu nhập cao hơn

Bán hàng đa cấp tạo ra cơ hội làm việc linh hoạt, giúp tạo ra nhiều cơ hội gặp

gỡ và giúp hòa đồng hơn cùng với mọi người bởi mô hình này không đòi hỏi quá cao về trình độ giáo dục, bằng cấp; kinh nghiệm làm việc (sẽ được tham gia khóa học, khóa đào tạo về bán hàng đa cấp); nguồn lực tài chính hay độ tuổi của người tham gia Khi giao kết hợp đồng, với tư cách là nhà phân phối độc lập người tham gia không bị bó buộc về thời gian làm việc mà có thể chủ động được thời gian làm việc của mình có thể làm bán thời gian hoặc toàn thời gian Mục tiêu kinh doanh do người tham gia tự đưa ra và tự phấn đấu đạt được; thu nhập đạt được là cao hay thấp phụ thuộc vào công sức bỏ ra Do vậy, bán hàng đa cấp trở thành cơ hội khởi

nghiệp hấp dẫn với những người muốn kinh doanh nhưng lại không có nhiều vốn đầu tư ban đầu

Về bản chất, kinh doanh đa cấp là một phương thức phân phối hàng hóa của nhà sản xuất dựa trên thói quen cũng như niềm tin của người tiêu dùng, khi họ sử dụng sản phẩm thấy hiệu quả, chất lượng sẽ giới thiệu cho người thân, bạn bè của mình

Chính vì vậy phương thức này tiết kiệm được rất nhiều chi phí như chi phí quảng cáo, chi phí thuê kho bãi, chi phí vận chuyển

1.1.1.2 Lịch sử hình thành

Kinh doanh đa cấp xuất hiện vào khoảng những năm 40 của thế kỷ XX và gắn liền với tên tuổi của nhà hóa học người Mỹ Karl Renborg

Karl Renborg (1887-1973) là người Mỹ gốc Do Thái Ông có 20 năm sống và làm việc tại Trung Quốc, trong giai đoạn 1920-1930 ông bị giam trong nhà tù của Tưởng Giới Thạch, ở trong tù điều kiện sống và chế độ ăn uống rất khắc nghiệt nên ông ý thức được tầm quan trọng của dinh dưỡng đối với sức khỏe Ông đã cạo lớp rỉ sét trên những cây đinh sắt trong tù trộn chung vào thức ăn để bổ sung thêm các khoáng chất vào khẩu phần ăn của mình nhờ vậy khi ra tù ông vẫn giữ được sức khỏe tốt để quay trở về Mỹ

Năm 1927, Karl Renborg về Mỹ và nghiên cứu các sản phẩm bổ sung vitamin

và các dưỡng chất khác Thời gian đầu, ông nhờ người thân và bạn bè dùng thử và giới thiệu sản phẩm của mình nhưng không có kết quả vì họ không muốn làm vật thí nghiệm Sau đó, Karl Renborg đã nghĩ ra một cách mà sau này trở thành một phương thức truyền tiêu sản phẩm tiên tiến và hiệu quả, đó chính là ông đề nghị những người thân của ông giới thiệu sản phẩm này cho bạn bè của họ và nếu những người được giới thiệu đồng ý mua sản phẩm thì Karl Renborg sẽ trả cho họ một khoản hoa hồng Kết quả thật bất ngờ là sản phẩm của ông được biết đến rộng rãi và doanh thu cũng ngày càng tăng cao

Năm 1934, ông sáng lập ra công ty Vitamins California và nhờ phương pháp phân phối mới này công ty của ông đã nhanh chóng đạt doanh số 7 triệu USD mà

không hề mất một chi phí quảng cáo nào Sự độc đáo và tính thu hút của phương pháp phân phối này nằm ở chỗ nhờ tiết kiệm được chi phí quảng cáo và các khâu trung gian nên người tham gia vào hệ thống sẽ nhận được thù lao cao hơn

Cuối năm 1939 đầu 1940 ông Renborg đổi tên công ty thành Nutrilite Products theo tên sản phẩm và vẫn giữ nguyên phương pháp tiêu thụ Phương pháp phân phối hàng của ông Renborg chính là khởi điểm của ngành kinh doanh theo mạng, và trong nhiều tài liệu thì năm 1940 là năm khởi đầu của kinh doanh đa cấp

và Renborg được coi là ông tổ của ngành kinh doanh này

1.1.1.3 Quá trình phát triển

Với tiền đề là phương pháp phân phối hàng độc đáo của Nutrilite Products do Karl Renborg khởi xướng thì sau một thời gian các cộng tác viên của Nutrilite Products cũng đã nhận thấy sức mạnh to lớn cũng như hiệu quả của kinh doanh theo mạng đem lại nên đã mạnh dạn tách ra khỏi Nutrilite Products và thành lập công ty riêng của mình, tiêu biểu phải kể đến American Way Corporation (viết tắt là Amway) do Rich De Vos và Jay Van Andel thành lập năm 1959 hiện có trụ sở chính tại quận Ada, bang Michigan, Hoa Kỳ2

Năm 1970, Amway mua lại Nutrilite, bổ sung thêm 08 thị trường quốc tế và

mở rộng trụ sở chính tới gần một triệu feet vuông (khoảng 304.800 m²) Những năm

1990, Amway mở rộng ra 33 thị trường khác trên thế giới, bao gồm Trung Quốc và Nam Phi Thông qua những nỗ lực của các nhà phân phối, nhân viên và đối tác của Amway trải đều trên khắp thế giới, Amway tăng gấp đôi về quy mô trong suốt thập

kỷ này3 Hiện nay Amway đã trở thành một trong những công ty hàng đầu thế giới trong ngành kinh doanh đa cấp với chi nhánh trên 80 quốc gia

Tuy nhiên vào đầu thập niên 1970, hoạt động kinh doanh đa cấp lại chịu sức

ép từ nhiều phía khác nhau Năm 1975, trong hội đồng liên bang Hoa Kỳ có những người khiếu nại và có lập luận phản đối kinh doanh đa cấp và quy kết đây là “hình tháp ảo” (vấn đề “hình tháp ảo” sẽ được làm rõ ở trang 16) - một hình thức kinh

2

https://en.wikipedia.org/wiki/Amway Truy cập ngày 11/3/2017 lúc 15h00’

3

http://www.amway.com/about-amway/our-company/heritage/history-timeline Truy cập ngày 10/3/2017 lúc 8h00’