Mục tiêu chung của đề tài là nghiên cứu các yếu tố tín dụng NHCSXH tác động đến thu nhập của hộ nghèo và đề xuất hàm ý chính sách hoàn thiện tín dụng của NHCSXH đối vớ[r]
Trang 1v
MỤC LỤC
Trang
LỜI CAM ĐOAN iii
LỜI CẢM ƠN iv
MỤC LỤC v
DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT viii
DANH MỤC CÁC BẢNG ix
DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ x
CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU 1
1.1 Tính cấp thiết của đề tài 1
1.2 Mục tiêu nghiên cứu 2
1.2.1 Mục tiêu chung 2
1.2.2 Mục tiêu cụ thể 2
1.3 Đối tượng nghiên cứu và đối tương khảo sát 2
1.4 Phạm vi gới hạn đề tài 2
1.5 Kết cấu luận văn 3
CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT 4
2.1 Cơ sở lý thuyết 4
2.1.1 Khái niệm nghèo 4
2.1.2 Khái niệm nghèo đa chiều và chuẩn nghèo của Việt Nam 5
2.1.2.1 Nghèo đa chiều 5
2.1.2.2 Chuẩn nghèo của Việt Nam 5
2.1.3 Vòng xoáy nghèo đói 6
2.1.4 Tín dụng người nghèo 7
2.1.4.1 Tín dụng 7
2.1.4.2 Tín dụng người nghèo 7
2.1.4.3 Vai trò của tín dụng Ngân hàng chính sách – xã hội đối với hộ nghèo…8 2.1.4.4 Đặc điểm của thị trường tín dụng nông thôn Việt Nam 10
2.1.5 Thu nhập của hộ 11
2.1.5.1 Khái niệm về thu nhập 11
2.1.5.2 Mức thu nhập 12
2.1.5.3 Cơ cấu thu nhập 12
Trang 2vi
2.1.5.4 Các loại thu nhập của hộ nghèo 12
2.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của hộ nghèo 12
2.2.1 Các yếu tố liên quan đến nguồn lực của hộ nghèo 12
2.2.2 Các yếu tố về nhân khẩu học 14
2.2.3 Các yếu tố Giáo dục và việc làm 15
2.2.4 Các điều kiện bên ngoài 16
2.3 Các nghiên cứu liên quan đến đề tài 16
2.3.1 Các nghiên cứu nước ngoài 17
2.3.2 Các nghiên cứu trong nước 18
2.3.3 Đánh giá các nghiên cứu có liên quan 22
2.3.4 Mô hình nghiên cứu 23
CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 25
3.1 Quy trình nghiên cứu 25
3.2 Phương pháp nghiên cứu 26
3.2.1 Phương pháp thu thập số liệu 26
3.2.1.1 Số liệu thứ cấp 26
3.2.1.2 Số liệu sơ cấp 26
3.2.2 Phương pháp phân tích 28
3.2.2.1 Phương pháp thống kê mô tả 28
3.2.2.2 Phương pháp hồi quy 28
CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ PHÂN TÍCH VÀ THẢO LUẬN 33
4.1 Tổng quan địa bàn nghiên cứu 33
4.1.1 Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội của địa bàn nghiên cứu 33
4.1.1.1 Điều kiện tự nhiên 33
4.1.1.2 Kinh tế - xã hội 35
4.1.2 Tình hình hộ nghèo và kết quả triển khai cho hộ nghèo vay vốn của NHCSXH tại Huyện Hòa Bình 38
4.1.3 Đánh giá những khó khăn, vướng mắc 40
4.2 Tổng quan về mẫu khảo sát 41
4.2.1 Cơ cấu mẫu theo vốn vay 41
4.2.2 Cơ cấu mẫu theo Số nhân khẩu và tỷ lệ phụ thuộc của hộ 42
4.2.3 Cơ cấu mẫu theo trình độ học vấn của chủ hộ 43
Trang 3vii
4.2.4 Cơ cấu mẫu theo giới tính 43
4.2.5 Cơ cấu mẫu theo tuổi chủ hộ và diện tích đất canh tác 44
4.2.6 Cơ cấu mẫu theo thu nhập của hộ 45
4.3 Phân tích tác động tín dụng Ngân hàng Chính sách xã hội đến thu nhập của hộ nghèo trên địa bàn huyện Hòa Bình 46
4.3.1 Phân tích các mô hình sử dụng vốn vay 46
4.3.2 Ảnh hưởng của các yếu tố tín dụng NHCSXH đến thu nhập của hộ nghèo trên địa bàn huyện Hòa Bình 49
CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH 53
5.1 Kết Luận 53
5.2 Một số hàm ý chính sách cải thiện tín dụng góp phần nâng cao thu nhập của hộ nghèo trên địa bàn huyện Hòa Bình 54
5.2.1 Nhóm kinh tế - xã hội 54
5.2.2 Nhóm nguồn nhân lực và đào tạo nghề .57
5.2.3 Tín dụng chính sách từ Ngân hàng chính sách xã hội đến thu nhập của hộ nghèo huyện Hòa Bình 59
5.2.4 Các chính sách khác 61
5.3 Hạn chế của đề tài và hướng nghiên cứu tiếp theo 62
5.3.1 Hạn chế của đề tài 62
5.3.2 Hướng nghiên cứu tiếp theo 63
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 64 PHỤ LỤC
PHỤ LỤC 1: Bảng câu hỏi phỏng vấn
PHỤ LỤC 2: Danh sách hộ nghèo tham gia điều tra, khảo sát
PHỤ LỤC 3: Kết quả phân tích
Trang 4viii
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Ký hiệu viết tắt Viết đầy đủ
NHCSXH Ngân hàng chính sách xã hội
NHNNPTNT Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn
Trang 5ix
DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 2.1 Thống kê các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của hộ nghèo từ
tổng quan tài liệu
21
Bảng 3.1 Hộ nghèo các xã, thị trấn trên địa bàn huyện Hòa Bình năm
2017
27
Bảng 3.3 Biến và kỳ vọng dấu của các biến trong mô hình hồi quy 31
Bảng 4.1 Tổng hợp hộ nghèo huyện Hòa Bình trong 3 năm 2015-2017 39
Bảng 4.2 Tổng hợp Nợ quá hạn của Ngân hàng Chính sách - xã hội
huyện Hòa Bình
41
Bảng 4.4 Mô tả mẫu theo số tiền vay mà hộ nghèo được tiếp cận 42
Bảng 4.5 Mô tả mẫu theo số nhân khẩu và tỷ lệ phụ thuộc của hộ 42
Bảng 4.8 Cơ cấu mẫu theo tuổi chủ hộ và diện tích đất canh tác 44
Bảng 4.10 Cơ cấu mẫu theo thu nhập của hộ có vay vốn NHCSXH 45
Bảng 4.12 Kết quả mô hình hồi quy hộ nghèo chỉ sử dụng vốn vay NHCSXH 46
Bảng 4.13 Kết quả mô hình hồi quy hộ nghèo không sử dụng vốn vay 48
Trang 6x
DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ
Hình 2.2 Phá vỡ Vòng xoáy nghèo đói bằng trợ cấp tín dụng 9
Trang 71
CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
1.1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
Theo Đặng Nguyên Anh thì “Đói nghèo là một trong những rào cản lớn làm giảm khả năng phát triển con người, cộng đồng cũng như mỗi quốc gia” [8]
Do đó, đói nghèo là một trong những vấn đề quan trọng được Nhà nước quan tâm hàng đầu hiện nay nhằm cải thiện đời sống vật chất và tinh thần cho người nghèo, thu hẹp khoảng cách giữa các vùng miền trong cả nước…[2]
Ngày nay để phát triển đất nước bền vững, công nghiệp hóa, hiện đại hóa thành công thì công tác xóa đói giảm nghèo cần được giải quyết tốt Trong quá trình hội nhập và phát triển đi lên của đất nước, đói nghèo vẫn là lực cản lớn nhất, nếu công tác xóa đói giảm nghèo được thực hiện tốt thì không những người nghèo nâng cao được chất lượng cuộc sống mà Nhà nước còn giải quyết được tốt công tác dân số kế hoạch hóa gia đình, nạn nhân ô nhiễm môi trường, trật tự an toàn xã hội cũng được đảm bảo hơn, vì nghèo đói là nguyên nhân tăng sinh ra những thứ trên Huyện Hòa Bình, tỉnh Bạc Liêu cũng như những địa phương khác ở Đồng bằng sông Cửu Long đa số bộ phận dân cư sống ở đây sống nhờ vào nông nghiệp Nhưng ngày nay do tình hình kinh
tế thế giới và Việt Nam đang diễn ra phức tạp: giá cả hàng hóa tăng nhanh, ô nhiễm môi trường, biến đổi khí hậu, sự phân hóa giàu nghèo ngày càng rõ rệt, người nghèo ngày càng lâm vào cảnh thiếu thốn về nhiều mặt Chính vì những điều này đã gây không ít khó khăn cho người dân ở Hòa Bình mà bị ảnh hưởng nhiều nhất là những người có thu nhập thấp và không ổn định Vì vậy, vấn đề quan trọng hiện nay là làm sao cho người nghèo có thể vươn lên thoát nghèo
Được sự chỉ đạo của chính phủ, Ngân hàng chính sách xã hội ở các tỉnh, huyện được thành lập mục đích cung cấp vốn cho hộ nghèo và các đối tượng yếu thế để họ vươn lên cải thiện cuộc sống Cũng vì những mục tiêu trên Ngân hàng Chính sách xã hội huyện Hòa Bình được thành lập để thực hiện trọng trách mà Nhà nước giao cho là thực hiện công tác xóa đói giảm nghèo ở địa phương
Trong những năm qua, tín dụng chính sách xã hội do Ngân hàng Chính sách xã hội thực hiện là một giải pháp sáng tạo, có tính nhân văn sâu sắc và phù hợp với thực tiễn của Việt Nam, góp phần quan trọng thực hiện có hiệu quả các chủ trương, chính sách, các mục tiêu, nhiệm vụ mà Đảng và Nhà nước đã đề ra về giảm nghèo, tạo việc
Trang 82
làm, phát triển nguồn nhân lực, bảo đảm an sinh xã hội, ổn định chính trị và phát triển kinh tế, xã hội theo định hướng xã hội chủ nghĩa [1]
Xuất phát từ những vấn đề như đã nêu, nên đề tài “Nghiên cứu các yếu tố tín
dụng Ngân hàng chính sách xã hội tác động đến thu nhập của hộ nghèo trên địa bàn huyện Hòa Bình, tỉnh Bạc Liêu” là cấp thiết cần được nghiên cứu
1.2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
1.2.1 Mục tiêu chung
Mục tiêu chung của đề tài là nghiên cứu các yếu tố tín dụng NHCSXH tác động đến thu nhập của hộ nghèo và đề xuất hàm ý chính sách hoàn thiện tín dụng của NHCSXH đối với hộ nghèo tại huyện Hòa Bình, tỉnh Bạc Liêu
1.2.2 Mục tiêu cụ thể
Đề tài được thực hiện nhằm giải quyết các mục tiêu cụ thể sau:
- Mục tiêu 1: Xác định các yếu tố tín dụng NHCSXH tác động đến thu nhập của
hộ nghèo trên địa bàn huyện Hòa Bình;
- Mục tiêu 2: Phân tích sự tác động của các yếu tố tín dụng NHCSXH đến thu
nhập của hộ nghèo trên địa bàn huyện Hòa Bình;
- Mục tiêu 3: Đề xuất hàm ý chính sách cải thiện tín dụng của NHCSXH góp
phần nâng cao thu nhập của hộ nghèo trên địa bàn huyện Hòa Bình
1.3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU VÀ ĐỐI TƯỢNG KHẢO SÁT
- Đối tượng nghiên cứu là các yếu tố tín dụng NHCSXH tác động đến thu nhập
của hộ nghèo tại huyện Hòa Bình
- Đối tượng khảo sát là hộ nghèo trong địa bàn huyện Hòa Bình
1.4 PHẠM VI GIỚI HẠN ĐỀ TÀI
- Phạm vi nội dung: Nghiên cứu các yếu tố tín dụng NHCSXH tác động đến thu
nhập của hộ nghèo vay vốn trên địa bàn huyện Hòa Bình Trên cơ sở đó đề xuất hàm ý chính sách cải thiện tín dụng của NHCSXH góp phần nâng cao thu nhập của hộ nghèo
- Phạm vi không gian: Đề tài được nghiên cứu tại địa bàn huyện Hòa Bình
- Phạm vi thời gian: Số liệu thứ cấp được sử dụng phân tích trong 2 năm 2016 –
2017 và 8 tháng đầu năm 2018 (Quyết định số 59/2015/QĐ-TTg ngày 19/9/2015 của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều áp dụng giai
đoạn 2016 - 2020)
Trang 93
1.5 KẾT CẤU LUẬN VĂN
Luận văn được kết cấu thành 5 chương như sau:
- Chương 1: Giới thiệu Chương này tập trung giới thiệu về sự cần thiết của đề
tài nghiên cứu, mục tiêu nghiên cứu, đối tượng cần nghiên cứu
- Chương 2: Cơ sở lý thuyết Đưa ra các cơ sở lý thuyết liên quan đến đề tài
nghiên cứu Tiến hành lược khảo một số tài liệu có nghiên cứu liên quan đến đề tài, đánh giá các tài liệu đó và tìm hướng phát triển mới cho đề tài
- Chương 3: Phương pháp nghiên cứu Chương này giới thiệu địa bàn nghiên
cứu và đánh giá tình hình tín dụng của NHCSXH đối với hộ nghèo trên địa bàn huyện Hòa Bình; đồng thời đưa ra phương pháp phân tích và đánh giá số liệu
- Chương 4: Kết quả phân tích và thảo luận Phân tích sự tác động của các yếu tố
tín dụng của NHCSXH đến thu nhập của hộ nghèo trên địa bàn huyện Hòa Bình Trước hết, so sánh thu nhập của hộ nghèo chỉ vay vốn NHCSXH và hộ nghèo vay kết hợp NHCSXH và Tổ chức tín dụng khác bằng phương pháp hồi quy đa biến Bên cạnh
đó, phân tích sự tác động của các yếu tố tín dụng của NHCSXH đến thu nhập của hộ nghèo Cuối cùng, dựa trên cơ sở các phân tích, đánh giá sự tác động của các yếu tố tín dụng NHCSXH đối với hộ nghèo
- Chương 5: Kết luận và hàm ý chính sách Tổng hợp và đánh giá chung kết quả
mà nghiên cứu đã đạt được từ phân tích trên Đề xuất hàm ý chính sách cải thiện tín dụng của NHCSXH góp phần nâng cao thu nhập của hộ nghèo trên địa bàn huyện Hòa Bình
Tóm tắt chương 1: Như vậy, chương này trình bày về tính cấp thiết của nghiên cứu, đối tượng nghiên cứu, các mục tiêu chính của đề tài và phạm vi giới hạn của đề tài
Trang 104
CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT
Cơ sở lý thuyết phục vụ cho nghiên cứu, các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của
hộ nghèo và các nghiên cứu thực nghiệm có liên quan đến đề tài là những nội dung được trình bày trong chương này
2.1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT
2.1.1 Khái niệm nghèo
Hiện nay do sự phát triển của nền kinh tế thế giới, quan điểm đói nghèo đã được hiểu rộng hơn, sâu hơn và cũng có thể được hiểu theo các cách tiếp cận khác nhau:
- Hội nghị bàn về giảm nghèo đói ở khu vực châu á Thái Bình Dương do ESCAP
tổ chức tháng 9 năm 1993 tại Băng Cốc - Thái Lan đã đưa ra khái niệm về định nghĩa đói nghèo: Nghèo đói bao gồm nghèo tuyệt đối và nghèo tương đối
+ Nghèo tuyệt đối: là tình trạng một bộ phận dân cư không được hưởng và thoả
mãn những nhu cầu cơ bản của con người mà những nhu cầu này đã được xã hội thừa nhận tùy theo trình độ phát triển kinh tế và phong tục tập quán của địa phương
+ Nghèo tương đối: là tình trạng một bộ phận dân cư sống dưới mức trung bình
của cộng đồng
+ Theo khía cạnh kinh tế: Nghèo là do sự thiếu lựa chọn dẫn đến cùng cực và
thiếu năng lực tham gia vào đời sống kinh tế xã hội của quốc gia, chủ yếu là trong lĩnh vực kinh tế
+ Theo khía cạnh khác: Nghèo là sự phản ánh trình độ phát triển kinh tế xã hội
trong từng giai đoạn lịch sử, trong phạm vi một quốc gia, một khu vực, một vùng Nhà kinh tế học MỹGalbraith cũng quan niệm: "Con người bị coi là nghèo khổ khi mà thu nhập của họ, ngay dù thích đáng để họ có thể tồn tại, rơi xuống rõ rệt dưới mức thu nhập cộng đồng Khi đó họ không thể có những gì mà đa số trong cộng đồng coi như cái cần thiết tối thiểu để sống một cách đúng mực."
Robert McNamara, khi là giám đốc của Ngân hàng Thế giới, đã đưa ra khái niệm
nghèo tuyệt đối Ông định nghĩa khái niệm nghèo tuyệt đối như sau: "Nghèo ở mức độ
tuyệt đối là sống ở ranh giới ngoài cùng của tồn tại Những người nghèo tuyệt đối là những người phải đấu tranh để sinh tồn trong các thiếu thốn tồi tệ và trong tình trạng
bỏ bê và mất phẩm cách vượt quá sức tưởng tượng mang dấu ấn của cảnh ngộ may mắn của giới trí thức chúng ta" [38]
Trang 115
Quan niệm của Việt Nam: Nghèo là tình trạng một bộ phận dân cư chỉ có điều kiện thoả mãn một phần những nhu cầu tối thiểu cơ bản của cuộc sống và có mức sống thấp hơn mức sống trung bình của cộng đồng xét trên mọi phương diện [39]
2.1.2 Khái niệm nghèo đa chiều và chuẩn nghèo của Việt Nam
2.1.2.1 Nghèo đa chiều
Theo Tổ chức Liên hợp quốc (UN): “Nghèo là thiếu năng lực tối thiểu để tham gia hiệu quả vào các hoạt động xã hội Nghèo có nghĩa là không có đủ ăn, đủ mặc, không được đi học, không được khám chữa bệnh, không có đất đai để trồng trọt hoặc không có nghề nghiệp để nuôi sống bản thân, không được tiếp cận tín dụng Nghèo cũng có nghĩa
là không an toàn, không có quyền, và bị loại trừ, dễ bị bạo hành, phải sống trong các điều kiện rủi ro, không tiếp cận được nước sạch và công trình vệ sinh” [19]
Từ các khái niệm trên cho thấy sự thống nhất cao của các quốc gia, các nhà chính trị và các học giả với quan điểm nghèo là một hiện tượng đa chiều, cần được chú ý
nhìn nhận là sự thiếu hụt hoặc không được thỏa mãn các nhu cầu cơ bản của con người Nghèo đa chiều là tình trạng con người không được đáp ứng ở mức tối thiểu các nhu cầu cơ bản trong cuộc sống
Ngày 15/9/2015 Thủ tướng Chính phủ đã ký quyết định số 1614/QĐ-TTg phê duyệt Đề án tổng thể “Chuyển đổi phương pháp tiếp cận đo lường nghèo từ đơn chiều sang đa chiều áp dụng cho giai đoạn 2016 - 2020” Chuẩn nghèo giai đoạn 2016 - 2020 của Việt Nam được xây dựng theo hướng: sử dụng kết hợp cả chuẩn nghèo về thu nhập và mức độ thiếu hụt tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản Theo đó, tiêu chí đo lường nghèo được xây dựng dựa trên cơ sở: (1) Các tiêu chí về thu nhập, bao gồm: chuẩn mức sống tối thiểu về thu nhập, chuẩn nghèo về thu nhập, chuẩn mức sống trung bình về thu nhập (2) Mức độ thiếu hụt trong tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản, bao gồm: tiếp cận về y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch và vệ sinh, tiếp cận thông tin
2.1.2.2 Chuẩn nghèo của Việt Nam
Chuẩn nghèo giai đoạn 2016 - 2020: Quyết định số 59/2015/QĐ-TTg ngày 19/9/2015 của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều
áp dụng giai đoạn 2016 - 2020
a Hộ nghèo:
- Khu vực nông thôn: là hộ đáp ứng một trong hai tiêu chí sau:
+ Có thu nhập bình quân đầu người/tháng từ đủ 700.000 đồng trở xuống