Một số giải pháp đẩy mạnh công tác xây dựng nông thôn mới: Trường hợp xã Đại Phước, huyện Càng Long, tỉnh Trà Vinh

Trong những năm qua, việc xây dựng và phát triển nông nghiệp, nông thôn được tập trung nên có nhiều chuyển biến tích cực về đời sống vật chất, tinh thần của người dân, kế[r]

iii

MỤC LỤC

Lời cam đoan i

Lời cảm ơn ii

Danh mục chữ viết tắt vii

Danh mục bảng viii

Danh mục hình ix

MỞ ĐẦU 1

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI 1

2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CƯU 3

3 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 7

3.1 Mục tiêu chung 7

3.2 Mục tiêu cụ thể 7

4 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU VÀ ĐỐI TƯỢNG KHẢO SÁT 7

5 PHẠM VI NGHIÊN CỨU 7

5.1 Về nội dung nghiên cứu 7

5.2 Về không gian 7

5.3 Về thời gian 7

6 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CƯU 8

6.1 Khung lý thuyết 8

6.2 Phương pháp chọn vùng nghiên cứu 8

6.3 Phương pháp thu thập số liệu 8

6.4 Phương pháp xử lý và phân tích số liệu 8

7 CẤU TRÚC LUẬN VĂN 9

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TẠI VIỆT NAM 10

1.1 CÁC KHÁI NIỆM 10

1.1.1 Nông thôn 10

1.1.2 Phát triển nông thôn 10

1.1.3 Nông thôn mới 10

1.1.4 Sự tham gia 10

1.2 QUAN NIỆM VỀ NÔNG THÔN MỚI 12

1.3 QUAN ĐIỂM VỀ VAI TRÒ THAM GIA CỦA NGƯỜI DÂN 17

1.3.1 Vai trò tham gia xây dựng nông thôn mới của người dân 18

1.3.2 Nguồn lực tham gia xây dựng nông thôn mới của người dân 19

1.3.3 Mức độ tham gia của người dân 20

1.4 BÀI HỌC KINH NGHIỆM XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI 21

1.5 CÁC TIÊU CHÍ XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI 21

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI Ở XÃ ĐẠI PHƯỚC, HUYỆN CÀNG LONG, TỈNH TRÀ VINH 25

2.1 TỔNG QUAN VỀ XÃ ĐẠI PHƯỚC 25

2.1.1 Điều kiện tự nhiên 25

2.1.2 Đặc điểm kinh tế - xã hội 25

2.1.2.1 Các nguồn lực kinh tế 25

2.1.2.2 Nguồn lực văn hóa - xã hội 26

2.1.2.3 Trường học, Y tế 26

2.1.2.4 Nhà ở dân cư 26

2.1.2.5 Bưu chính - Viễn thông 27

2.1.2.6 Lao động 27

2.2 ĐÁNH GIÁ NHU CẦU CỦA NGƯỜI DÂN VỀ XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI XÃ ĐẠI PHƯỚC 27

2.2.1 Thông tin tổng quát về nông hộ trên địa bàn xã Đại Phước 27

2.2.2 Đánh giá về mức độ đáp ứng hiện tại so với yêu cầu của các tiêu chí xây dựng nông thôn mới của người dân 29

2.2.2.1 Tiêu chí quy hoạch 29

2.2.2.2 Tiêu chí giao thông 29

2.2.2.3 Tiêu chí về thủy lợi 30

2.2.2.4 Tiêu chí về điện 30

2.2.2.5 Tiêu chí về trường học 30

2.2.2.6 Tiêu chí về cơ sở văn hóa 30

2.2.2.7 Tiêu chí về Cơ sở hạ tầng thương mại 30

2.2.2.8 Tiêu chí về thông tin và truyền thông 31

2.2.2.9 Tiêu chí về Nhà ở dân cư 31

2.2.2.10 Tiêu chí về thu nhập 31

v

2.2.2.11 Tiêu chí về tỷ lệ hộ nghèo 31

2.2.2.12 Tiêu Chí Lao động có việc làm 31

2.2.2.13 Tiêu chí về Tổ chức sản xuất 32

2.2.2.14 Tiêu chí về giáo dục và đào tạo 32

2.2.2.15 Tiêu chí về y tế 32

2.2.2.16 Tiêu chí về văn hóa 32

2.2.2.17 Tiêu chí về môi trường và an toàn thực phẩm 32

2.2.2.18 Tiêu chí về hệ thống tổ chức chính trị và tiếp cận pháp luật 32

2.2.2.19 Tiêu chí về quốc phòng và an ninh 33

2.3 ĐÓNG GÓP CÁC NGUỒN LỰC CỦA NÔNG HỘ VỀ CƠ SỞ HẠ TẦNG 34

2.4 CHƯƠNG TRÌNH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI Ở VIỆT NAM 36

2.5 TÌNH HÌNH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH TRÀ VINH 37

2.6 TÌNH HÌNH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN CÀNG LONG 39

2.7 QUYẾT TÂM CỦA BAN CHỈ ĐẠO XÃ TRONG VIỆC CHỈ ĐẠO XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI Ở XÃ ĐẠI PHƯỚC 40

2.7.1 Chỉ đạo phát triển sản xuất nông nghiệp 40

2.7.2 Công tác phát triển công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp – xây dựng – thương mại – dịch vụ ngành nghề nông thôn 41

2.7.3 Chỉ đạo nâng cao thu nhập, giảm nghèo cho người dân 41

2.8 ĐẦU TƯ XÂY DỰNG KẾT CẤU HẠ TẦNG KINH TẾ-XÃ HỘI 42

2.9 ĐỐI VỚI HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ 42

2.10 KẾT QUẢ HUY ĐỘNG NGUỒN LỰC XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI 42

2.11 THỰC TRẠNG THỰC HIỆN 19 TIÊU CHÍ NÔNG THÔN MỚI TRÊN ĐỊA BÀN XÃ ĐẠI PHƯỚC 45

2.12 ĐÁNH GIÁ THÀNH TỰU VÀ HẠN CHẾ TRONG CÔNG TÁC XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI 54

2.12.1.Thành tựu 54

2.12.2 Những hạn chế 55

3.2.1 Lĩnh vực kinh tế

3.2.3 Quốc phòng - An ninh

3.3 CHƯƠNG 3 MỘT SỐ GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH CÔNG TÁC XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI: TRƯỜNG HƠP XÃ ĐẠI PHƯỚC, HUYỆN CÀNG LONG,

TỈNH TRÀ VINH 58

3.3.1 Giải pháp chung 58

3.3.2 Giải pháp cụ thể……… 59

KẾT LUẬN ……….64

DANH MỤC TÀI LI ỆU THAM KHẢO……… 65

vii

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

BNNPTNT: Bộ Nông nghiệp phát triển nông thôn

CNH - HĐH: Công nghiệp hóa - Hiện đại hóa

GDP: Gross Domestic Production: (Tổng sản phẩm trong nước)

KT–XH–AN–QP: Kinh tế - xã hội – an ninh- quốc phòng

KT – VH - XH: Kinh tế - văn hóa – xã hội

LĐTBXH: Lao động Thương binh và xã hội

NQ - TW: Nghị quyết trung ương

PRA: Participatory Rural Appraisal(Đánh giá nông thôn có sự tham gia) PTNT: Phát triển nông thôn

QĐ - TTg: Quyết định của Thủ tướng

SWOT: Strengths - Weaknesses - Opportunities – Threats

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1: Tổng hợp ý kiến người dân về mức đóng góp cơ sở hạ tầng 34

ix

DANH MỤC HÌNH

Hình 1.1: “Chiến thang” về sự tham gia của cộng đồng 18 Hình 1.2:Vai trò tham gia của người dân trong toàn tiến trình xây dựng nông thôn mới 18 Hình 2.1: Kết quả khảo sát về mức độ đáp ứng nhu cầu các tiêu chí NTM trên địa bàn

xã Đại Phước 34

MỞ ĐẦU

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Trong những năm qua, việc xây dựng và phát triển nông nghiệp, nông thôn được tập trung nên có nhiều chuyển biến tích cực về đời sống vật chất, tinh thần của người dân, kết cấu hạ tầng từng bước được kiên cố hóa, các công trình văn hóa, y tế, giáo dục, thông tin liên lạc, điện, nước sinh hoạt và vệ sinh môi trường nông thôn được được các cấp quan tâm đầu tư xây dựng và phục vụ người dân ngày càng tốt hơn, hệ thống chính trị được củng cố, trình độ chuyên môn nghiệp vụ của đội ngủ cán bộ công chức ngày càng được nâng cao đáp ứng được nhu cầu của công việc tạo điều kiện thuận lợi để đẩy mạnh phát triển kinh tế - xã hội Để thay đổi bộ mặt nông thôn Việt Nam thì vấn đề phát triển con người cần được quan tâm hàng đầu, trong tổ chức cộng đồng nông thôn lấy người dân làm trọng tâm Chính vì vậy, mô hình xây dựng nông thôn mới theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa là một trong những chính sách để phát triển giúp cho người dân nông thôn có khả năng tiếp cận với phúc lợi xã hội, nâng cao chất lượng cuộc sống, kinh tế ổn định và phát triển

Trong Nghị quyết Hội nghị lần thứ Bảy về nông nghiệp, nông dân, nông thôn, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 800/QĐ-TTg ngày 04/06/2010 phê duyệt Chương trình mục tiêu Quốc gia về xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010 – 2020, đây

là một chương trình phát triển nông thôn tổng thể nhất, huy động cả cộng đồng cùng tham gia Do đó chúng ta cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền để người dân nắm rõ được mục đích, ý nghĩa của viêc xây dựng NTM để người dân đồng tình hưởng ứng

Lĩnh vực phát triển nông thôn đã được xã tập trung chỉ đạo và đạt được một số kết quả khả quan như: Kinh tế nông thôn ngày càng phát triển; đời sống vật chất tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao; xây dựng cơ sở hạ tầng như giao thông, thủy lợi, điện, nước sinh hoạt, trường học, trạm y tế, chợ, các thiết chế văn hóa … được đầu tư; nhiều cây, con giống mới có năng suất cao, chất lượng tốt được đưa vào sản xuất góp phần phát triển sản xuất, tạo việc làm và xóa đói giảm nghèo; diện mạo nông thôn có nhiều đổi mới, đời sống nhân dân từng bước được cải thiện

Bên cạnh sự phát triển thì trong nông nghiệp, nông thôn cũng còn nhiều hạn chế như: Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế và cơ cấu lao động còn chậm; sản phẩm nông nghiệp sản lượng không đồng đều, chất lượng chưa cao Công nghiệp, tiểu thủ công

2

nghiệp, thương mại, dịch vụ tốc độ phát triển chậm, chưa tương xứng với tiềm năng và nhu cầu phát triển; chất lượng lao động nông nghiệp, nông thôn còn thấp, nhất là ở vùng sâu vùng xa Mô hình kinh tế hợp tác chưa thu hút nông dân tham gia Một số chính sách xã hội được triển khai tuy nhiên người dân khó tiếp cận do thủ tục rờm ra, tốn nhiều thời gian… Tỷ lệ hộ nghèo hàng năm giảm nhưng chưa bền vững, đặc biệt

là vùng đồng bào dân tộc thiểu số An ninh nông thôn nhiều nơi còn diễn biến phức tạp, tệ nạn xã hội như: ma túy, đá gà, cờ bạc, trộm cắp…vẫn còn thường xuyên diễn ra

Để giải quyết những vấn đề tồn tại nêu trên, tác giả chọn đề tài “một số giải pháp đẩy mạnh công tác xây dựng nông thôn mới: Trường hợp xã Đại Phước, huyện Càng Long, tỉnh Trà Vinh” nhằm đánh giá thực trạng, tiềm lực và xác định

các mức độ đáp ứng các tiêu chí quốc gia về nông thôn mới, ngoài ra còn làm cơ sở triển khai thực hiện thắng lợi Nghị quyết số 26 – NQ/TW ngày 05/8/2008 của Ban Chấp hành Trung ương Khoá X về nông nghiệp, nông dân, nông thôn, Quyết định số 491/QĐ-TTg ngày 16/4/2009 của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới; Chương trình hành động số 30-CTr/TU ngày 31/10/2008 của Tỉnh ủy thực hiện Nghị quyết số 26-NQ/TW Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa X) “về nông nghiệp, nông dân, nông thôn” và Nghị quyết số 04-NQ/TU ngày 04/10/2011 của Tỉnh ủy Trà Vinh về xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2011 - 2015 và định hướng đến năm 2020 là hết sức cần thiết

2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CƯU

Đề cương chuyên đề tự chọn, học viện Chính trị khu vực II (2014), Đảng lãnh đạo xây dựng nông thôn mới ở Nam bộ phân tích về vai trò nông nghiệp nông thôn và đường lối phát triển nông nghiệp, nông thôn của Đảng cộng sản Việt Nam đã phân tích những thời cơ và thách thức để phát triển nông thôn mới ở Nam bộ

Nguyễn Minh Thuận (2012), Đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp xây

dựng NTM xã Trung Hiếu, huyện Vũng Liêm, tỉnh Vĩnh Long giai đoạn 2010 – 2015,

luận văn thạc sĩ Phát triển Nông thôn, trường Đại học Cần Thơ đã phân tích thực trạng những thuận lợi, khó khăn trong việc xây dựng nông thôn mới trên địa bàn xã Trung Hiếu từ đó đưa ra giải pháp xây dựng nông thôn mời trên dịa bàn xã một cách tốt nhất

Dương Hồng Vũ (2014) “Một số giải pháp đẩy mạnh việc thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Ba Tri, tỉnh Bến Tre từ kinh nghiệm thí điểm tại xã Tân Thủy”

Đặng Kim Sơn (2013), với cuốn sách "Nông nghiệp, nông dân, nông thôn Việt Nam hôm nay và mai sau" nêu bật thực trạng các vấn đề nông nghiệp, nông dân, nông thôn hiện nay; những thành tựu, khó khăn, vướng mắc còn tồn tại Xuất phát từ thực tiễn, tác giả đã đề xuất những định hướng và kiến nghị chính sách nhằm đưa nông nghiệp, nông dân, nông thôn ngày càng phát triển

Nguyễn Thị Tố Quyên (2015), trong cuốn sách "Nông nghiệp, nông dân, nông thôn trong mô hình tăng trưởng kinh tế mới giai đoạn 2011 - 2020" đã đề cập đến vấn đề nông nghiệp, nông dân, nông thôn Việt Nam trước những bối cảnh, cơ hội và thách thức trong mô hình tăng trưởng kinh tế Trong đó, lý thuyết về nông

nghiệp, nông thôn đã được phân tích qua ba trường phái chính đó là: thứ nhất, đề

cao vai trò của nông nghiệp, coi nông nghiệp là cơ sở hay tiền đề cho quá trình

công nghiệp hóa; thứ hai, với quan điểm tiến thẳng vào công nghiệp hóa, đô thị hóa; thứ ba, với tư tưởng kết hợp hài hòa giữa nông nghiệp và công nghiệp, nông

thôn và đô thị trong quá trình phát triển Ngoài ra, cuốn sách còn phân tích thực trạng một số điểm nổi bật về nông nghiệp, nông thôn, nông dân từ năm 2000 đến nay trên các mặt thành công và những vấn đề tồn tại chủ yếu của nông nghiệp, nông dân và nông thôn trong mô hình tăng trưởng kinh tế hiện nay

4

Võ Chí Công (2014) “Những vấn đề cơ bản trong đổi mới cơ chế quản lý kinh

tế ở nước ta” đã làm rõ những vấn đề: đổi mới quản lí xí nghiệp công nghiệp quốc doanh, thực trạng quản lí kinh tế và yêu cầu của đổi mới cơ chế quản lý kinh tế, đổi mới cơ chế quản lý kinh tế nông nghiệp và một số vấn đề xây dựng nông thôn mới XHCN trong mối quan hệ đổi mới cơ chế quản lý kinh tế Tác giả nhấn mạnh, xây dựng NTM XHCN là sự nghiệp trọng đại, có nhiều khó khăn và đang là vấn đề đòi hỏi cấp bách; giải quyết vấn đề này phải đồng bộ trên nhiều mặt, nhiều lĩnh vực Việc đổi mới quản lý, phát triển sản xuất nông nghiệp phải gắn bó với việc giải quyết đúng đắn các vấn đề xã hội và xây dựng NTM XHCN bằng những việc làm thiết thực: tổ chức làm tốt, có chất lượng việc xây dựng quy hoạch tổng thể KT - XH của từng huyện, từng xã thể hiện sự thống nhất hài hòa giữa quy hoạch phát triển sản xuất nông - công nghiệp, quy hoạch xây dựng kết cấu hạ tầng , phải có kế hoạch và tổ chức thực hiện tốt kế hoạch xây dựng NTM XHCN, phải thực hiện dân chủ hóa, công khai hóa đi đôi với đề cao kỷ luật và pháp luật trong quản lý kinh tế

Phạm Xuân Nam (2015), với công trình “Phát triển nông thôn” là một công trình nghiên cứu chuyên sâu về phát triển nông thôn Tác giả đã phân tích khá sâu sắc một số nội dung về phát triển KT - XH nông thôn nước ta như: dân số, lao động, việc làm, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, vấn đề sử dụng và quản lý nguồn lực tài nguyên thiên nhiên, vấn đề phân tầng xã hội và xóa đói giảm nghèo Khi phân tích những thành tựu, yếu kém, thách thức đặt ra trong phát triển nông nghiệp, nông thôn nước ta, tác giả đã chỉ ra yêu cầu hoàn thiện hệ thống chính sách và cách thức chỉ đạo của Nhà nước trong quá trình vận động của nông thôn

Đặng Kim Sơn (2015), trong cuốn sách "Công nghiệp hóa từ nông nghiệp - Lý luận thực tiễn và triển vọng áp dụng ở Việt Nam" đã điểm lại một số học thuyết kinh tế trong phát triển nông nghiệp như: các lý thuyết phát triển nông nghiệp theo giai đoạn,

lý thuyết liên kết giữa các lĩnh vực kinh tế, lý thuyết về vai trò của Nhà nước trong nền kinh tế thị trường giới thiệu thực tiễn thành công và thất bại của một số nền kinh tế châu Á điển hình như: Nhật Bản, Đài Loan, Hàn Quốc, Trung Quốc trong quá trình phát triển nông nghiệp và trong bối cảnh tiến hành CNH, từ đó tóm lược một số bài học kinh nghiệp và lý luậnphát triển chính thức rút ra từ CNH Đồng thời, nhìn lại quá trình phát triển nông nghiệp Việt Nam từ năm 1945 đến nay, những thời cơ, thách

thức, đề nghị về chính sách, cách tiến hành để phát triển nông nghiệp nông thôn trong giai đoạn tới

Đặng Kim Sơn (2016), trong cuốn sách "Kinh nghiệm quốc tế về nông nghiệp, nông thôn, nông dân trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa" trên cơ sở tổng hợp, phân tích vấn đề nông nghiệp, nông thôn, nông dân trong quá trình CNH ở nhiều nước trên thế giới, tác giả có sự liên hệ vào điều kiện cụ thể của Việt Nam những vấn đề mang tính lý luận, thực tiễn như: vai trò của nông nghiệp trong CNH, vấn đề cơ cấu sản xuất, giải quyết những vấn đề đất đai, lao động, môi trường trong CNH đất nước Đây cũng chính là những vấn đề mà Việt Nam đang lúng túng trong quá trình CNH, HĐH nhằm mục tiêu đến năm 2020 đưa nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại

Phạm Ngọc Dũng (2015), trong cuốn sách "Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn từ lý luận đến thực tiễn ở Việt Nam hiện nay" đã đánh giá những thành tựu KT - XH trong thực hiện CNH, HĐH ở nông thôn Tác giả chỉ ra những nhân tố chi phối đến khả năng khắc phục, phát triển KT - XH bền vững ở nông thôn Trong phần viết này, các nhà nghiên cứu chỉ ra hai nguyên nhân: cơ chế chất lượng cao và bình đẳng trong phân phối thu nhập, nhưng quan trọng nhất là cơ chế chất lượng cao Đây là nhân tố quan trọng nhất chi phối đến khả năng khắc phục, phát triển

KT - XH bền vững ở nông thôn Việt nam hiện nay, vì hoạt động kinh tế thị trường đi liền với rủi ro; phân công xã hội ngày càng cao, hội nhập với thế giới càng sâu thì chi phí giao dịch giữa các khâu càng cao

Lê Quốc Lý (2016), trong cuốn sách "Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn - Vấn đề và giải pháp" khẳng định, bên cạnh những thành tựu đã đạt được, tiến trình CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn cũngphát sinh nhiều vấn đề phức tạp, chẳng hạn, sự bất cập trong các chính sách phát triển nông nghiệp, nông thôn, giữa quá trình đô thị hóa với quá trình phát triển nông thôn, xây dựng nông thôn; mâu thuẫn giữa lợi ích công nghiệp với nông nghiệp; giữa thành thị với nông thôn, giữa quá trình đô thị hóa với quá trình phát triển nông thôn, xây dựng NTM; mâu thuẫn giữa nền nông nghiệp dựa trên tri thức khoa học với sự bảo tồn giá trị và tri thức nông nghiệp truyền thống, giữa hàng hóa nông nghiệp hiện đại được sản xuất bởi những tiến bộ khoa học - kỹ thuật và cơ giới hóa với những sản phẩm nông nghiệp mang sắc thái vùng, miền tự nhiên có giá trị chênh lệch cao Cuốn sách nghiên cứu