- Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp được thu thập thông qua báo cáo thực hiện về xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Hòa Bình, giai đoạn 2015-2017 của Ban chỉ đạo huyện Hòa Bì[r]
Trang 1iii
MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN i
LỜI CẢM ƠN ii
MỤC LỤC iii
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT viii
DANH MỤC CÁC BẢNG ix
DANH MỤC CÁC HÌNH x
PHẦN MỞ ĐẦU 1
1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI 1
2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 2
2.1 Mục tiêu chung 2
2.2 Mục tiêu cụ thể 2
3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU VÀ ĐỐI TƯỢNG KHẢO SÁT 3
3.1 Đối tượng nghiên cứu 3
3.2 Đối tượng khảo sát 3
3.3 Phương pháp tính mẫu 3
4 PHẠM VI NGHIÊN CỨU 4
4.1 Phạm vi nội dung 4
4.2 Phạm vi không gian 4
4.3 Phạm vi thời gian 4
5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 4
5.1 Phương pháp thu thập số liệu 4
5.2 Phương pháp phân tích 5
5.2.1 Phương pháp nghiên cứu cho mục tiêu cụ thể 1 5
5.2.2 Phương pháp nghiên cứu cho mục tiêu cụ thể 2 5
5.2.3 Phương pháp nghiên cứu cho mục tiêu cụ thể 3 5
PHẦN NỘI DUNG 6
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI 6
1.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI 6
1.1.1 Khái niệm nông thôn mới 6
Trang 2iv
1.1.1.1 Khái niệm nông thôn mới 6
1.1.1.2 Đặc trưng của nông thôn mới 7
1.1.2 Khái niệm xây dựng nông thôn mới 7
1.1.2.1 Khái niệm xây dựng nông thôn mới 7
1.1.2.2 Sự cần thiết phải xây dựng nông thôn mới 8
1.1.3 Đơn vị nông thôn mới 9
1.1.4 Chức năng của nông thôn mới 9
1.1.4.1 Chức năng sản xuất nông nghiệp hiện đại 9
1.1.4.2 Chức năng giữ gìn văn hóa truyền thống 9
1.1.4.3 Chức năng sinh thái 10
1.1.5 Chủ trương của Đảng và Nhà nước về xây dựng nông thôn mới thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa 10
1.1.6 Nguyên tắc thực hiện xây dựng nông thôn mới 16
1.2 NỘI DUNG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI 17
1.2.1 Quy hoạch xây dựng nông thôn mới 17
1.2.2 Phát triển hạ tầng kinh tế xã hội 18
1.2.2.1.Về giao thông 18
1.2.2.2 Về điện 18
1.2.2.3 Về cơ sở vật chất văn hoá 18
1.2.2.4 Về trường học 19
1.2.2.5 Cơ sở hạ tầng thương mại nông thôn 19
1.2.2.6 Về thông tin và truyền thông 19
1.2.2.7 Cải tạo, xây mới xây mới hệ thống thủy lợi trên địa bàn 19
1.2.2.8 Về nhà ở dân cư 20
1.2.3 Chuyển dịch cơ cấu, phát triển kinh tế, nâng cao thu nhập 20
1.2.4 Giảm nghèo và an sinh xã hội 20
1.2.5 Đổi mới và phát triển các hình thức tổ chức sản xuất có hiệu quả ở nông thôn 21
1.2.6 Phát triển Giáo dục đào tạo 21
1.2.7 Phát triển y tế, chăm sóc sức khỏe nhân dân 21
Trang 3v
1.2.8 Xây dựng đời sống văn hóa, thôn tin và truyền thông 21
1.2.9 Cấp nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn 22
1.3 CÁC BƯỚC XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI 22
1.4 KINH NGHIỆM XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI 23
1.4.1 Kinh nghiệm của Nhật Bản 23
1.4.2 Kinh nghiệm của Thái Lan 24
1.4.3 Kinh nghiệm của Trung Quốc 26
1.5 TÌNH HÌNH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI Ở VIỆT NAM 28
1.6 TỔNG QUAN TÀI LIỆU LIÊN QUAN 30
CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH CÁC TIÊU CHÍ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HOÀN THIỆN CÔNG TÁC XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TẠI HUYỆN HOÀ BÌNH 34
2.1 TỔNG QUAN VỀ HUYỆN HÒA BÌNH 34
2.1.1 Đặc điểm tự nhiên, xã hội của huyện Hoà Bình 34
2.1.1.1 Vị trí địa lý 34
2.1.1.2 Khí hậu 35
2.1.1.3 Đặc điểm kinh tế - xã hội 35
2.1.1.4 Số hộ, nhân khẩu, chất lượng nguồn nhân lực 36
2.1.2 Kết quả phát triển kinh tế - xã hội của huyện Hoà Bình, giai đoạn 2015-2017 37
2.1.3 Kết quả thực hiện xây dựng nông thôn mới tại huyện Hoà Bình,giai đoạn 2015 -2017 38
2.2 THỰC TRẠNG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI CỦA HUYỆN HÒA BÌNH 39
2.2.1 Kiện toàn bộ máy chỉ đạo, điều hành và hệ thống cơ quan tham mưu, giúp việc tổ chức quản lý và triển khi thực hiện Chương trình 39
2.2.2.Ban hành cơ chế, chính sách và văn bản hướng dẫn thực hiện Chương trình xây dựng nông thôn mới 40
2.2.3 Cơ chế điều phối, phối hợp và phân cấp trong quản lý, điều hành thực hiện Chương trình 40
2.2.4 Kết quả bước đầu tổ chức thực hiện kế hoạch thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giai đoạn 2015-2017 41
Trang 4vi
2.3 KHẢO SÁT VỀ 04 TIÊU CHÍ CẦN HOÀN THIỆN TRONG CÔNG
TÁC XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TẠI HUYỆN HÒA BÌNH 48
2.3.1 Qui trình khảo sát nghiên cứu 48
2.3.2 Đánh giá các thang đo tiêu chí hoàn thiện xây dựng nông thôn mới 50
2.3.3 Phân tích các tiêu chí nhằm hoàn thiện công tác xây dựng nông thôn mới 53
2.3.3.1 Phân tích dữ liệu 53
2.3.3.2 Phân tích Cronbach’s alpha 53
2.3.3.3 Phân tích yếu tố EFA 53
2.3.3.4 Đặc điểm của mẫu khảo sát 54
2.3.4 Đánh giá của hộ đối với cảm nhận lợi ích đem lại trước khi hoàn thành công tác xây dựng nông thôn mới 56
2.3.5 Đánh giá của hộ đối với cảm nhận lợi ích đem lại trước khi hoàn thành công tác xây dựng nông thôn mới 56
2.3.6 Kết quả khảo sát các tiêu chí nhằm hoàn thiện công tác xây dựng nông thôn mới 57
2.3.6.1 Đánh giá các nội dung tiêu chí Giao thông 57
2.3.6.2 Đánh giá các nội dung tiêu chí Trường học 58
2.3.6.3 Đánh giá các nội dung tiêu chí Chợ nông thôn 59
2.3.6.4 Đánh giá các nội dung tiêu chí Giảm nghèo 60
2.3.6.5 Kết quả phân tích thang đo Cronbach’s alpha 62
2.3.6.3 Kết quả phân tích thang đo tiêu chí khám phá EFA 64
2.3.7 Thảo luận kết quả nghiên cứu: 68
2.3.7.1 Tiêu chí về giao thông 68
2.3.7.2 Tiêu chí trường học 70
2.3.7.3 Tiêu chí về chợ nông thôn 71
2.3.7.4 Tiêu chí hộ nghèo 72
CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÔNG TÁC XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TẠI HUYỆN HÒA BÌNH, TỈNH BẠC LIÊU 79
3.1 CƠ SỞ XÂY DỰNG GIẢI PHÁP 79
3.1.1 Phương hướng xây dựng nông thôn mới tại huyện Hoà Bình .79
Trang 5vii
3.1.2 Mục tiêu xây dựng nông thôn mới ở huyện Hoà Bình 79
3.2 NHỮNG THUẬN LỢI, KHÓ KHĂN VÀ GIẢI PHÁP TRONG CÔNG TÁC XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TẠI HUYỆN HÒA BÌNH, TỈNH BẠC LIÊU 80
3.2.1 Thuận lợi 80
3.2.1.1 Được quan tâm chỉ đạo của lãnh đạo Đảng, nhà nước và có nhiều cơ chế chính sách trong huy động vốn để xây dựng nông thôn mới 80
3.2.1.2 Nhờ có thành tựu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước trong thời gian qua 81
3.2.1.3 Học tập được kinh nghiệm của nhiều nơi, cả trong nước và ngoài nước82 3.2.2 Khó khăn 83
3.2.2.1 Nhận thức, ý thức của một số cán bộ và người dân về Chương trình xây dựng nông thôn mới còn nhiều hạn chế .83
3.2.2.2 Nguồn lực của địa phương có hạn 83
3.2.2.3 Năng lực của đội ngũ cán bộ còn hạn chế 84
3.2.2.4 Chất lượng và sự đồng bộ trong xây dựng công trình giao thông nông thôn 84
3.2.3 Giải pháp nhằm hoàn thiện công tác xây dựng nông thôn mới tại huyện Hòa Bình, tỉnh Bạc Liêu trong thời gian tới 86
3.2.3.1 Giải pháp để nâng cao việc thực hiện tiêu chí hộ nghèo 86
3.2.3.2 Giải pháp phát triển chất lượng và xây dựng đồng bộ về giao thông 88
3.2.3.3 Giải pháp hoàn thiện tiêu chí chợ nông thôn 90
3.2.3.4 Giải pháp hoàn thành tiêu chí trường học 91
PHẦN KẾT LUẬN 93
1 KẾT LUẬN CHUNG 93
2 HẠN CHẾ CỦA ĐỀ TÀI 95
3 ĐỀ XUẤT HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO 95
TÀI LIỆU THAM KHẢO 97
PHỤ LỤC 1
Trang 6viii
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
Trang 7ix
DANH MỤC CÁC BẢNG
Số hiệu
bảng
huyện Hòa Bình từ năm 2015 - 2017
49
thành công tác XDNTM
59
Bảng 2.12 Trung bình của các biến quan sát về giải pháp hoàn thiện công tác
XDNTM tại huyện Hòa Bình
64
Bảng 2.15 Tổng phương sai trích của tiêu chí hoàn thiện công tác XDNTM tại
huyện Hòa Bình
68
Bảng 2.16 Kết quả phân tích tiêu chí hoàn thiện chương trình XDNTM tại
huyện Hòa Bình bằng thang đo khám phá EFA
70
Trang 8x
DANH MỤC CÁC HÌNH
Hình 2.2.Tổng sản phẩm bình quân trên đầu người của huyện HoàBình giai
Trang 91
PHẦN MỞ ĐẦU
1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Đảng và Nhà nước ta đặc biệt quan tâm và đã có nhiều quyết sách quan trọng nhằm phát triển nông nghiệp, xây dựng nông thôn mới, nâng cao đời sống của người nông dân Trực tiếp và toàn diện nhất là Nghị quyết số 26-NQ/TW, Hội nghị Ban Chấp
hành Trung ương lần thứ 7(khóa X) về “Nông nghiệp, nông dân, nông thôn” Cụ thể hóa
Nghị quyết 26-NQ/TW, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 24/2008/NQ-CP ngày
28/10/2008, về “Ban hành Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết
số 26-NQ/TW xác định nhiệm vụ xây dựng Chương trình mục tiêu Quốc gia về xây dựng nông thôn mới”
Xây dựng nông thôn mới thực chất là chương trình do nhân dân lựa chọn, đóng góp công sức thực hiện và trực tiếp hưởng lợi Chương trình xây dưng nông thôn mới có
ý nghĩa rất lớn cả về kinh tế - chính trị - xã hội, vì nó mang lại lợi ích thiết thực cho cư
dân nông thôn (chiếm khoảng 70% dân số cả nước,theo Niên giám Tổng cục thống kê),
thông qua đó, chương trình sẽ điều hòa lợi ích, thành quả công cuộc đổi mới cho người dân khu vực nông thôn
Thực hiện đường lối của Đảng, trong những năm qua, phong trào chung tay xây dựng nông thôn mớiđã diễn ra sôi nổi trên địa bàn huyện Hòa Bình, tạo được sự đồng thuận xã hội cao, thu hút đông đảo nhân dân tham gia thực hiện… Bước đầu mang lại những kết quả đáng khích lệ: Bộ máy chỉ đạo và quản lý Chương trình từ huyện đến cơ
sở được thành lập và hoạt động khá hiệu quả; các cấp, các ngành đều xây dựng chương trình, kế hoạch của ngành tham gia thực hiệnnông thôn mới; nhận thức của đa số cán bộ
và người dân được nâng lên và giảm dần việc trông chờ ỷ lại vào sự hỗ trợ của Nhà nước Diện mạo nông thôn có nhiều thay đổi tích cực đổi thay, hạ tầng kinh tế - xã hội thiết yếu được đầu tư mạnh mẽ; văn hóa, y tế, giáo dục được quan tâm đầu tư; thu nhập bình quân
đầu người tăng dần qua từng năm (năm 2015 là 35,8 triệu đồng, đến cuối năm 2017 là 43,5 triệu đồng); tỷ lệ hộ nghèo giảm trên 3% hàng năm (theo Văn kiện Đại hội Đại biểu huyện Hòa Bình lần thứ X, nhiệm kỳ 2015-2020); dân chủ cơ sở được phát huy, quốc
phòng và an ninh được giữ vững Công tác xây dựng Đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể và hoạt động bảo vệ, tuyên truyền pháp luật có nhiều tiến bộ…
Trang 102
Tuy nhiên, so với tiềm năng, lợi thế và mục tiêu phát triển của huyện vẫn còn nhiều vấn đề cần phải giải quyết mới đáp ứng được yêu cầu đặt ra Xây dựng nông thôn mới cần nhu cầu vốn rất lớn, nhưng thực tế doanh nghiệp đầu tư vào khu vực nông nghiệp, nông thôn không nhiều, vốn ngân sách ít nên sự hỗ trợ của nhà nước có giới hạn, dẫn đến một số tiêu chí cần nhiều vốn đầu tư từ sự hỗ trợ của ngân sách đạt thấp cụ thể ở các tiêu chí về giao thông, cơ sở vật chất trường học, chợ nông thôn, thu nhập, hộ nghèo đạt thấp và khoảng cách lớn so với quy định; tiến độ thực hiện tiêu chí nông thôn mới còn chậm; một số ban quản lý xã và ban phát triển ấp hoạt động kém hiệu quả trong khi nguồn lực đầu tư chưa đáp ứng được nhu cầu Vì vậy, có thể nói việc hoàn thiện các tiêu chí xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện trong thời gian tới cần phải có những giải pháp thiết thực, hiệu quả hơn và là yếu tố rất quan trọng quyết định sự thành công của chương trình
Xuất phát từ những lý do như đã nêu, nên đề tài “Hoàn thiện công tác xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Hòa Bình, tỉnh Bạc Liêu” là cấp thiết, cần được thực
hiện,nhằm hoàn thành các mục tiêu xây dựng nông thôn mới của huyện Hoà Bình theo tinh thần Nghị quyết số 02-NQ/HU ngày 03/12/2016 của Ban chấp hành Đảng bộ huyện
Hoà Bình (Khoá XI) “Về đẩy mạnh xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện, giai đoạn 2016-2020”
2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
2.1 Mục tiêu chung
Phân tích thực trạng công tác xây dựng nông thôn mới tại huyện Hòa Bình Đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác xây dựng nông thôn mới của huyện Hòa Bình trong thời gian tới
2.2 Mục tiêu cụ thể
huyện Hòa Bình, tỉnh Bạc Liêu
+Mục tiêu 2: Phân tích các tiêu chí ảnh hưởng đến hoàn thiện công tác xây dựng nông thôn mới tại huyện Hòa Bình, giai đoạn 2015-2017
.+Mục tiêu 3: Đề xuất các giải pháp phù hợp nhằm hoàn thiện công tác xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Hòa Bình
Trang 113
3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU VÀ ĐỐI TƯỢNG KHẢO SÁT
3.1 Đối tượng nghiên cứu
Là những vấn đề về đặc điểm và bản chất của nông thôn mới, phương thức tiếp cận trong xây dựng nông thôn mới, phương thức đầu tư và phương thức đánh giá kết quả xây dựng
nông thôn mới ở cả khía cạnh lý luận và thực tiễn (ở 19 tiêu chí)
3.2 Đối tượng khảo sát
Tập trung tại 07 xã trên địa bàn huyện Hòa Bình: đối tượng khảo sát là các hộ gia đình, các cá nhân có liên quan tham gia thực hiện chương trình mục tiêu quốc giavề xây dựng nông thôn mới
3.3 Phương pháp tính mẫu
Đối với mô hình phân tích nhân tố khám phá theo Hair (2006), kích thước mẫu được xác định dựa vào: (1) Mức tối thiểu và (2) số lượng biến đưa vào phân tích của mô hình
(1) Mức tối thiểu (Min) = 50
(2) Số lượng biến đưa vào phân tích của mô hình
Nếu mô hình có m thang đo, Pj: số biến quan sát của thang đo thứ j
Tỷ lệ của số mẫu so với 1 biến phân tích (k) là 5/1 hoặc 10/1
Nếu n < mức tối thiểu, chọn mức tối thiểu
Mô hình đề xuất nghiên cứu có 4 nhân tố (tiêu chí), mỗi nhân tố có 5 biến phân tích (quan sát) Do phân tích nhân tố khám phá nên tăng tỷ lệ mẫu lên và chọnk = 10/1
Áp dụng đối với mô hình đang ứng dụng: Xác định kích thước mẫu (Sample size)
n = 10*20 = 200 Vậy mức tối thiểu kích thức mẫu là 200 quan sát Trong quá trình nhập
dữ liệu còn sàn lọc lại những phiếu điều tra không đạt yêu cầu nghiên cứu Học viên phát hành 210 phiếu điều tra quan sát và bình quân phân bổ đều cho 7 xã trên địa bàn huyện, mỗi xã phân bổ 30 phiếu điều tra của bảng 1 dưới đây
Sử dụng phiếu điều tra nhằm đánh giá lại các tiêu chí (nhân tố) về giao thông; tiêu chí về cơ sở vật chất trường học; tiêu chí về chợ nông thôn; tiêu chí hộ nghèo
Trang 124
Bảng 1 Phân bổ phiếu điều tra theo địa bàn nghiên cứu tại
huyện Hòa Bình, tỉnh Bạc Liêu
4 PHẠM VI NGHIÊN CỨU
4.1 Phạm vi nội dung
Xác định 4 tiêu chí (nhân tố) để hoàn thiện công tác xây dựng nông thôn mới
4.2 Phạm vi không gian
Luận văn tập trung nghiên cứu chủ yếu trên địa bàn huyện Hòa Bình Trong quá trình thực hiện, tác giả tiến hành thu thập và phân tích số liệu của các tiêu chí về xây dựng nông thôn mới các xã nông thôn thuộc huyện
4.3 Phạm vi thời gian
Các tài liệu phục vụ cho việc nghiên cứu luận văn chủ yếu được thu thập trong thời gian từ năm 2015-2017
5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
5.1 Phương pháp thu thập số liệu
Đối với phương pháp thu thập số liệu gồm có phương pháp thu thập số liệu sơ cấp
và thu thập số liệu thứ cấp:
- Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp được thu thập thông qua báo cáo thực hiện
về xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Hòa Bình, giai đoạn 2015-2017 của Ban chỉ đạo huyện Hòa Bình; số liệu từ các báo cáo của các Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện, phòng Tài nguyên - Môi trường huyện, phòng Tài chính - Kế hoạch huyện, phòng Kinh tế - Hạ tầng huyện và các cơ quan, đơn vị liên quan về thực hiện 19 tiêu chí xây dựng nông thôn mới tại huyện
Trang 1397
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Quyết định số 1980/QĐ-TTg ngày 17/10/2016 của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành Bộ tiêu chí quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2016 – 2020
2 Quyết định số 676/QĐ - TTg ngày 18/5/2017 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt
Đề án xây dựng nông thôn mới trong quá trình đô thị hóa trên địa bàn cấp huyện giai đoạn 2017 – 2020
3 Quyết định số 1980/QĐ-TTg ngày 17/10/2016 của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành Bộ tiêu chí quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2016 – 2020
4 Quyết định số 676/QĐ - TTg ngày 18/5/2017 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án xây dựng nông thôn mới trong quá trình đô thị hóa trên địa bàn cấp huyện giai đoạn
2017 – 2020
5 Thông tư số 05/2017/TT-BNNPTNT ngày 01/3/2017 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Hướng dẫn một số nội dung thực hiện Chương trình mục tiêu
quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2016 – 2020
6 Thông tư liên tịch số 13/2011/TTLT-BXD- BNNPTNT-BTN&MT, ngày 28 tháng
10 năm 2011 của Bộ Xây dựng, Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn, Bộ Tài nguyên và môi trường, Qui định việc lập, thẩm định, phê duyệt qui hoạch xây dựng xã nông thôn mới, Hà Nội
7 Thông tư số 05/2017/TT-BNNPTNT ngày 01/3/2017 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Hướng dẫn một số nội dung thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2016 - 2020;
8 Nghị quyết số 02-NQ/TU ngày 30/8/2016 của Ban chấp hành Đảng bộ tỉnh Bạc Liêu
(khóa XV) Về đẩy mạnh xây dựng nông thôn mới trên địa bàn tỉnh Bạc Liêu giai đoạn 2016 – 2020
9 Quyết định số 1761/QĐ-UBND ngày 21/10/2016 của Ủy ban nhân dân tỉnh Bạc Liêu ban hành Kế hoạch thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2016 - 2020 trên địa bàn tỉnh Bạc Liêu;
10 Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn (2017), Hướng dẫn thực hiện bộ tiêu chí Quốc gia về xây dựng nông thôn mới, Nxb Nông nghiệp
11 Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (2011), Báo của Viện Nghiên cứu khoa học nông nghiệp, Hà Nội
12 Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn (2017), Hướng dẫn thực hiện bộ tiêu chí