Từ những cơ sở đó tác giả đã đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống của vùng đồng bào dân tộc Khmer trên địa bàn tỉnh như các nhóm giải pháp về kinh tế xóa đói giả[r]
Trang 1iii
MỤC LỤC
Lời cam đoan i
Lời cảm ơn ii
Danh mục các kí hiệu, từ viết tắt viii
Danh mục các bảng ix
Danh mục các hình x
PHẦN MỞ ĐẦU 1
1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI 1
2 TỔNG QUAN VỀ TÀI LIỆU LIÊN QUAN 2
3 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 7
3.1 Mục tiêu tổng quát 7
3.2 Mục tiêu cụ thể 7
4 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU 7
5 PHẠM VI NGHIÊN CỨU 7
5.1 Về nội dung nghiên cứu 7
5.2 Về không gian nghiên cứu 8
5.3 Về thời gian nghiên cứu 8
6 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 8
6.1 Phương pháp thu thập thông tin 8
6.1.1 Thông tin thứ cấp 8
6.1.2 Thông tin sơ cấp 8
6.1.3 Số lượng mẫu điều tra, phỏng vấn 8
6.2 Phương pháp phân tích số liệu 9
6.2.1 Đối với mục tiêu 1 9
6.2.2 Đối với mục tiêu 2 10
6.2.3 Đối với mục tiêu 3 10
6.3 Khung nghiên cứu 11
7 CẤU TRÚC DỰ KIẾN CỦA LUẬN VĂN 12
CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ THU NHẬP CỦA ĐỒNG BÀO DÂN TỘC KHMER HIỆN NAY 13
1.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THU NHẬP HỘ GIA ĐÌNH 13
Trang 2iv
1.1.1 Các khái niệm về thu nhập của hộ gia đình 13
1.1.1.1 Khái niệm hộ gia đình 13
1.1.1.2 Khái niệm về hộ nông dân 14
1.1.1.3 Khái niệm về thu nhập 14
1.1.1.4 Khái niệm về thu nhập hộ gia đình 15
1.1.2 Vai trò của kinh tế hộ gia đình trong nền kinh tế 16
1.1.2.1 Kinh tế hộ là cầu nối, là khâu trung gian để chuyển nền kinh tế tự nhiên lên kinh tế hàng hóa 16
1.1.2.2 Kinh tế hộ là đơn vị tích tụ vốn cho sản xuất kinh doanh 16
1.1.2.3 Kinh tế hộ là đơn vị cơ sở thực hiện phân công lao động xã hội 16
1.1.2.4 Kinh tế hộ là đơn vị kinh tế cơ sở tiếp nhận và ứng dụng những tiến bộ khoa học công nghệ vào sản xuất - kinh doanh 17
1.1.2.5 Kinh tế hộ là đơn vị kinh tế cơ bản đáp ứng cung, cầu của thị trường 17
1.1.3 Đặc điểm thu nhập của hộ gia đình 18
1.1.3.1 Sản xuất nông nghiệp 18
1.1.3.2 Tiểu thủ công nghiệp 19
1.1.3.3 Buôn bán - dịch vụ 19
1.1.3.4 Tiền lương - tiền công 19
1.1.3.5 Bảo hiểm - trợ cấp - tiền lãi 19
1.1.3.6 Các nguồn khác 20
1.1.4 Các nhân tố ảnh hưởng đến thu nhập của hộ gia đình 20
1.1.4.1 Trình độ học vấn 20
1.1.4.2 Giới tính 20
1.1.4.3 Tuổi tác 21
1.1.4.4 Số nhân khẩu 21
1.1.4.5 Tỷ lệ phụ thuộc 21
1.1.4.6 Số lao động và thời gian làm việc 21
1.1.4.7 Quy mô vốn đầu tư 22
1.1.4.8 Quy mô đất sản xuất 22
1.1.4.9 Số hoạt động tạo thu nhập 22
1.1.5 Một số chỉ tiêu đánh giá thu nhập của hộ gia đình 22
1.1.5.1 Thu nhập bình quân/tháng của một hộ gia đình 22
Trang 3v
1.1.5.2 Cơ cấu nguồn thu nhập của hộ gia đình 23
1.1.5.3 Mức chi tiêu hằng tháng của hộ gia đình 23
1.1.5.4 Cơ cấu chi tiêu hằng tháng 23
1.2 TỔNG QUAN VỀ THU NHẬP CỦA HỘ ĐỒNG BÀO DÂN TỘC KHMER 23
1.2.1 Đặc điểm hộ gia đình và cộng đồng dân tộc Khmer 23
1.2.1.1 Chủ hộ và các thành viên trong hộ là người dân tộc Khmer 23
1.2.1.2 Sinh sống chủ yếu bằng nghề nông ở các vùng nông thôn 24
1.2.1.3 Tín ngưỡng 25
1.2.2 Đặc tính ngành nghề sinh kế của hộ đồng bào dân tốc Khmer 25
1.2.2.1 Kinh tế hộ gia đình đồng bào dân tộc Khmer còn mang nặng tính tự cung, tự cấp, chủ yếu từ trồng trọt và chăn nuôi 25
1.2.2.2 Cơ cấu sản xuất mang tính chất tiểu nông, phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên, quy mô sản xuất nhỏ 25
1.2.2.3 Thu nhập và mức sống còn nhiều khó khăn 26
1.2.3 Thu nhập hộ đồng bào dân tộc Khmer 26
1.2.4 Những nhân tố ảnh hưởng đến thu nhập của hộ đồng bào dân tộc Khmer 26
1.2.4.1 Các yếu tố tự nhiên 26
1.2.4.2 Nhóm yếu tố về kinh tế và tổ chức quản lý 27
1.2.4.3 Nhóm yếu tố về khoa học kỹ thuật và công nghệ 28
1.2.4.4 Nhóm yếu tố về quản lý vĩ mô của Nhà nước 28
1.3 MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU 29
1.3.1 Mô hình nghiên cứu đề xuất 29
1.3.2 Xây dựng quy trình nghiên cứu và thu thập dữ liệu 33
1.3.2.1 Xây dựng quy trình nghiên cứu 33
1.3.2.2 Xây dựng bảng câu hỏi khảo sát 33
1.3.2.3 Phương pháp chọn mẫu khảo sát 34
1.3.2.4 Phương pháp điều tra khảo sát 35
1.3.3 Phương pháp phân tích số liệu 36
1.3.3.1 Phương pháp thống kê mô tả 36
1.3.3.2 Phân tích hồi quy đa biến 37
1.3.3.3 Khung phân tích 38
1.4 TÓM TẮT CHƯƠNG 1 38
Trang 4vi
CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG VỀ THU NHẬP HỘ ĐỒNG BÀO DÂN TỘC KHMER
HIỆN NAY TRÊN ĐỊA BÀN THỊ XÃ VĨNH CHÂU, TỈNH SÓC TRĂNG 39
2.1 TỔNG QUAN VỀ HỘ ĐỒNG BÀO DÂN TỘC KHMER TẠI THỊ XÃ VĨNH CHÂU, TỈNH SÓC TRĂNG 39
2.1.1 Giới thiệu về Thị xã Vĩnh Châu, tỉnh Sóc Trăng 39
2.1.1.1 Điều kiện tự nhiên 39
2.1.1.2 Điều kiện kinh tế - xã hội 40
2.1.2 Tổng quan về hộ đồng bào dân tộc Khmer tại Thị xã Vĩnh Châu, tỉnh Sóc Trăng 42 2.1.2.1 Đặc điểm dân cư, văn hóa và xã hội của hộ đồng bào dân tộc Khmer 42
2.1.2.2 Ngành nghề sinh kế và tập quán sản xuất – kinh doanh của các hộ đồng bào dân tộc Khmer 44
2.2 PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG THU NHẬP CỦA HỘ ĐỒNG BÀO DÂN TỘC KHMER TRÊN ĐỊA BÀN THỊ XÃ VĨNH CHÂU, TỈNH SÓC TRĂNG 45
2.2.1 Đặc điểm nhân khẩu học của hộ đồng bào dân tộc Khmer tại thị xã Vĩnh Châu 45 2.2.1.1 Trình độ học vấn của chủ hộ 46
2.2.1.2 Tuổi của chủ hộ 46
2.2.1.3 Số nhân khẩu trong một hộ 47
2.2.1.4 Số người phụ thuộc trong một hộ 47
2.2.1.5 Thời gian hộ sống ở địa phương 47
2.2.1.6 Số thành viên của hộ trong độ tuổi lao động và có khả năng lao động 47
2.2.1.7 Tài sản của gia đình 48
2.2.2 Tổng quan về các hoạt động tạo nguồn thu nhập của các hộ đồng bào dân tộc Khmer tại thị xã Vĩnh Châu 50
2.2.2.1 Số lượng hoạt động tạo ra thu nhập 50
2.2.2.2 Các loại hình hoạt động tạo nguồn thu nhập chủ yếu 51
2.2.3 Cơ cấu chi tiêu của hộ 54
2.2.4 Chi phí sản xuất của hộ 55
2.3 PHÂN TÍCH ẢNH HƯỞNG CỦA CÁC NHÂN TỐ ĐẾN THU NHẬP CỦA HỘ HỘ ĐỒNG BÀO DÂN TỘC KHMER TRÊN ĐỊA BÀN THỊ XÃ VĨNH CHÂU, TỈNH SÓC TRĂNG 56
2.3.1 Kết quả mô hình hồi quy xác định các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của hộ đồng bào dân tộc Khmer thị xã Vĩnh Châu, tỉnh Sóc Trăng 56
Trang 5vii
2.3.2 Mức độ tác động của từng yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của hộ đồng bào dân
tộc Khmer thị xã Vĩnh Châu, tỉnh Sóc Trăng 57
2.3 TÓM TẮT CHƯƠNG 2 59
CHƯƠNG 3 GIẢI PHÁP NÂNG CAO THU NHẬP CHO ĐỒNG BÀO DÂN TỘC KHMER THỊ XÃ VĨNH CHÂU, TỈNH SÓC TRĂNG TRONG GIAI ĐOẠN MỚI 61
3.1 ĐỊNH HƯỚNG CÔNG TÁC NÂNG CAO THU NHẬP CHO ĐỒNG BÀO DÂN TỘC KHMER THỊ XÃ VĨNH CHÂU, TỈNH SÓC TRĂNG TRONG THỜI GIAN TỚI 61
3.1.1 Bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội thị xã Vĩnh Châu trong thời gian tới 61
3.1.2 Quan điểm, mục tiêu và định hướng nâng cao thu nhập cho đồng bào dân tộc Khmer trên địa bàn Thị xã Vĩnh Châu trong thời gian tới 63
3.2 MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO THU NHẬP CHO ĐỒNG BÀO DÂN TỘC KHMER THỊ XÃ VĨNH CHÂU, TỈNH SÓC TRĂNG TRONG GIAI ĐOẠN MỚI 64
3.2.1 Giải pháp trên cơ sở kết quả hồi quy tuyến tính 64
3.2.2 Giải pháp khác trên cơ sở các phân tích thống kê mô tả 65
3.3 TÓM TẮT CHƯƠNG 3 66
PHẦN KẾT LUẬN - KIẾN NGHỊ 67
1 KẾT LUẬN 67
2 KIẾN NGHỊ 67
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 69
PHỤ LỤC 1
Trang 6viii
DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU, TỪ VIẾT TẮT
ĐBDT Đồng bào dân tộc
ĐBSCL Đồng bằng sông Cửu Long
KT-XH Kinh tế - xã hội
NTTS Nuôi trồng thủy sản
SX-KD Sản xuất kinh doanh
UBND Ủy ban nhân dân
XHCN Xã hội chủ nghĩa
Trang 7ix
DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 1.1 Tổng hợp mô hình nghiên cứu đề xuất 31
Bảng 1.2 Thống kê tình hình cư trú của đồng bào dân tộc Khmer trên địa bàn Thị xã Vĩnh Châu tỉnh Sóc Trăng 33
Bảng 1.3 Phân bổ số hộ điều tra theo xã, phường trên địa bàn Thị xã Vĩnh Châu tỉnh Sóc Trăng 35
Bảng 2.1 Kết quả điều tra thông tin cơ bản của các hộ 45
Bảng 2.2 Kết quả điều tra thông tin về tài sản của các hộ 48
Bảng 2.3 Thu nhập của các hộ được khảo sát 52
Bảng 2.4 Chi phí sản xuất của hộ được khảo sát 55
Bảng 2.5 Kết quả phân tích hồi quy tuyến tính đa biến 56
Trang 8x
DANH MỤC CÁC HÌNH
Hình 1 Khung nghiên cứu 11
Hình 1.1 Khung phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến thu nhập hộ 38
Hình 2.1 Biểu đồ thể hiện số hoạt động tạo ra thu nhập của hộ 51
Hình 2.2 Biểu đồ thể hiện cơ cấu nguồn thu nhập của hộ 53
Hình 2.3 Biểu đồ thể hiện cơ cấu chi tiêu của hộ 55
Trang 91
PHẦN MỞ ĐẦU
1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
Sóc Trăng là tỉnh thuộc khu vực Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), nằm trong vùng hạ lưu sông Hậu, trên trục lộ giao thông thủy bộ nối liền thành phố Hồ Chí Minh với các tỉnh miền Tây Nam bộ Có bờ biển dài 72 km và 03 cửa sông lớn Định An, Trần
Đề, Mỹ Thanh đổ ra Biển Đông Tính đến năm 2017, đơn vị hành chính của tỉnh có 01 thành phố, 02 thị xã và 08 huyện, với 109 xã, phường, thị trấn Trong đó, thị xã Vĩnh Châu là đô thị ven biển của tỉnh Sóc Trăng, cách trung tâm thành phố gần 40 km, nằm tiếp giáp với tỉnh Bạc Liêu và hai huyện Mỹ Xuyên và Trần Đề của tỉnh Sóc Trăng Với diện tích tự nhiên trên 473,13km2, dân số 166.059 người, mật độ dân số 350 người/km2 (niên giám thống kê 2015); với 02 tuyến Quốc lộ 1 và Quốc lộ Nam Sông Hâu, nối liền với các tỉnh Đồng Bằng sông Cửu Long Với vị trí địa lý thuận lợi về hệ thống giao thông đường thủy, đường bộ thông suốt đã tạo điều kiện cho việc giao lưu và phát triển nền kinh tế ven biển và là vị trí chiến lược hết sức quan trọng trong bảo vệ quốc
phòng-an ninh của tỉnh Đây là điều kiện cho Vĩnh Châu phát triển tiềm năng, thế mạnh về nông nghiệp, thuỷ hải sản và du lịch; là tiền đề hình thành các vùng sinh thái trọng điểm, với khí hậu đặc thù phát triển mạnh các nghề nuôi trồng và đánh bắt thuỷ hải sản và các vùng phát triển nông nghiệp đặc thù nổi tiếng như: tôm sú, cá kèo, nghêu, artemia, muối,
củ cải trắng, củ hành tím, tỏi
Vĩnh Châu có đặc trưng văn hóa cộng đồng 03 dân tộc cùng chung sống là người Kinh, Khmer, Hoa sống đan xen lẫn nhau và có truyền thống đoàn kết, yêu thương giúp
đỡ lẫn nhau trong sản xuất và đời sống Trong đó, dân tộc Kinh chiếm 48.790 người (29,38%); dân tộc Khmer chiếm 87.766 người (52,85%) và dân tộc Hoa chiếm 29.469 người (17,75%) và còn lại là một số dân tộc khác với số lượng rất ít
Trong những năm qua việc thực hiện tốt các chính sách dân tộc của Đảng đã góp phần phát triển kinh tế - xã hội của các địa phương vùng ĐBSCL, đặc biệt là đời sống của người dân tộc Khmer đã có nhiều chuyển biến tích cực nhất là vùng đồng bào dân tộc Khmer thị xã Vĩnh Châu, tỉnh Sóc Trăng Nếu như trước đây vùng thị xã Vĩnh Châu người dân chủ yếu sống bằng nghề nông, trồng lúa, trồng rẫy, hoa màu là chính, do thiếu vốn, thiếu kinh nghiệm và kỹ thuật sản xuất nên đời sống người dân hết sức khó khăn; thì nay, nhờ các chính sách hỗ trợ và sự quan tâm đặc biệt của Đảng và nhà nước đời
Trang 102
sống người dân đã có nhiều thay đổi Từ trồng lúa nước, làm rẫy là chính, nay người dân chuyển sang nuôi trồng thủy sản, nuôi bò, trồng hành tím, củ cải,… phát triển kinh
tế hộ gia đình Nhiều hộ người dân tộc Khmer đến nay họ đã có cuộc sống khấm khá và trở thành những nông dân sản xuất, kinh doanh giỏi trên địa bàn thị xã Đáng mừng nhất hiện nay là ở nhiều địa phương xã, phường, thị trấn trên địa bàn thị xã, bà con đồng bào dân tộc Khmer đã thay đổi tập quán sản xuất lạc hậu chuyển sang phương thức sản xuất mới, đạt hiệu quả kinh tế cao hơn Từ đó xuất hiện ngày càng nhiều những tấm gương điển hình, nỗ lực thoát nghèo, vươn lên làm giàu
Tuy nhiên, cũng như các huyện, thị thành khác trong tỉnh, do điểm xuất phát thấp, điều kiện tự nhiên tuy có nhiều ưu đãi nhưng hệ thống thuỷ lợi chưa hoàn chỉnh, trình
độ nguồn nhân lực thấp, thiếu vốn sản xuất, Do vậy, cho đến nay vùng đồng bào dân tộc Khmer thị xã Vĩnh Châu vẫn còn một bộ phận người dân gặp nhiều khó khăn, túng thiếu vẫn luôn đeo bám họ từ thế hệ này sang thế hệ khác Sự phân hoá giàu, nghèo trong cộng đồng người Khmer, giữa người Khmer với các cộng đồng dân cư khác đang diễn ra khá nhanh Bên cạnh đó, do đời sống khó khăn, một bộ phận bà con dân tộc Khmer đã nghe theo sự kích động, lôi kéo của một số thế lực phản động bên ngoài, đưa yêu sách đòi nhà nước cấp đất sản xuất, cấp nhà, vay vốn sản xuất, vay tiền chuộc đất, khiếu kiện đông người, vượt cấp Điều này không chỉ ảnh hưởng sâu sắc đến tình hình phát triển kinh tế mà còn dẫn đến nguy cơ bất ổn chính trị - xã hội trên địa bàn
Để khắc phục tình hình trên, giải pháp căn bản, lâu dài và hiệu quả nhất là tiếp tục thực hiện tốt chính sách dân tộc của Đảng, Nhà nước, đẩy mạnh phát triển kinh tế -
xã hội (KT-XH) vùng đồng bào dân tộc Khmer, trong đó tập trung các nguồn lực để thúc đẩy phát triển kinh tế hộ người dân tộc là giải pháp mang tính đột phá Xuất phát
từ yêu cầu trên, việc nghiên cứu đề tài “Giải pháp nâng cao thu nhập của đồng bào dân tộc Khmer trên địa bàn thị xã Vĩnh Châu, tỉnh Sóc Trăng” là cần thiết, có ý nghĩa
thiết thực cả về lý luận và thực tiễn
2 TỔNG QUAN VỀ TÀI LIỆU LIÊN QUAN
Người Khmer có mặt sớm ở ĐBSCL, nhưng vấn đề nghiên cứu và tìm hiểu về người Khmer ở ĐBSCL mới chỉ thu hút sự quan tâm của đông đảo các học giả trong và ngoài nước trong 50 năm trở lại đây, đã có khá nhiều công trình đi sâu nghiên cứu về vấn
đề dân cư và dân tộc Khmer ở ĐBSCL, về văn hoá truyền thống của người Khmer, về tập quán tổ chức cộng đồng xã hội, hôn nhân và gia đình của người Khmer,v.v… Trên lĩnh vực
Trang 113
kinh tế cũng đã có nhiều nghiên cứu chuyên sâu về sinh kế, nghề nghiệp, thu nhập…, một
số công trình được lược khảo trong đề tài gồm có:
(i) Ngân hàng thế giới, “Báo cáo đánh giá nghèo việt Nam 2012 Khởi đầu tốt
nhưng chưa phải đã hoàn thành: Thành tựu ấn tượng của Việt Nam trong giảm nghèo
và thách thức mới” Với phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa định tính và định lượng,
số liệu khảo sát thực tế chi tiết kết hợp với số liệu điều tra của Tổng Cục Thống kê trong giai đoạn từ 2004 - 2010, báo cáo đã chỉ ra những thách thức mới cho Việt Nam trong
đó nhấn mạnh khoảng cách về thu nhập giữa giàu nghèo ngày càng tăng, đặc biệt là khoảng cách thu nhập giữa dân tộc Kinh với các dân tộc thiểu số còn lại trong đó có người Khmer, đại đa số những người nghèo tập trung ở vùng sâu, vùng xa, vùng núi, biên giới, hải đảo Báo cáo cũng đã phân tích và chỉ ra những đặc trưng của người nghèo trong nhóm các dân tộc thiểu số hiện nay như: trình độ học vấn thấp, thu nhập thấp, thiếu tư liệu sản xuất, chất lượng cuộc sống còn nhiều khó khăn,… Đây là tài liệu rất bổ ích phục vụ cho công tác nghiên cứu của luận văn, giúp tác giả có cái nhìn tổng quát về mức sống, mức thu nhập của người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số trong đó có người dân tộc Khmer
(ii) Nghiên cứu của Võ Thị Kim Thu về “Vấn đề giảm nghèo của đồng bào dân
tộc Khmer ở Đồng bằng sông Cửu Long trong quá trình phát triển bền vững” (2016)
Tác giả đã sử dụng phương pháp điều tra, phỏng vấn trực tiếp tiến hành điều tra khảo sát 492 hộ nghèo tại 03 huyện Trà Cú và Cầu Kè (Trà Vinh), huyện Vĩnh Châu (Sóc Trăng); số liệu điều tra khảo sát được xử lý và phân tích định lượng thông qua việc sử dụng phần mềm SPSS để chạy mô hình, phân tích các nhân tố, kiểm định mô hình hồi quy, Kết quả cho thấy thu nhập bình quân của các hộ nghèo tại các huyện này ở mức thấp 345.000 đồng/người/tháng Khi được hỏi về sự thay đổi đời sống kinh tế của gia đình so với 5 năm trước đây thì có 168 trên tổng số 492 hộ của ba huyện trả lời là tốt hơn, chiếm tỷ lệ 34,1%; 104 hộ trả lời là kém đi, chiếm tỷ lệ 21,1%; 190 hộ trả lời là không có sự thay đổi, chiếm tỷ lệ 38,6% và 30 hộ trả lời là khó đánh giá, chiếm tỷ lệ 6% Điều này cho thấy thu nhập của đồng bào dân tộc Khmer ở Đồng bằng sông Cửu Long hiện nay rất thấp so với mức thu nhập bình quân của cả nước Tác giả cũng đã tiến hành khảo sát riêng về nguyên nhân nghèo đối với đồng bào dân tộc Khmer trên diện rộng với phương pháp chọn mẫu thuận tiện ngẫu nhiên tại 6 tỉnh có ĐBDT Khmer gồm: Trà Vinh, Sóc Trăng, An Giang, Kiên Giang, Bạc Liêu và Vĩnh Long, kết quả cho thấy