Biện pháp quản lý khắc phục tình trạng bỏ học của học sinh dân tộc Khmer ở các trường trung học cơ sở huyện Trà Cú, tỉnh Trà Vinh

Đề tài nghiên cứu đƣa ra đƣợc biện pháp quản lý khắc phục tình trạng bỏ học của học sinh dân tộc Khmer ở các trƣờng trung học cơ sở huyện Trà Cú, tỉnh Trà Vinh nhƣ sau:.. - Một là nâng[r]

iii

MỤC LỤC

Lời cam đoan i

Lời cảm ơn ii

Mục lục iii

Danh mục các từ viết tắt vi

Danh mục các bảng biểu vii

Danh mục các biểu đồ, hình vẽ ix

Tóm tắt luận văn x

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 2

3 Phương pháp nghiên cứu 3

4 Phạm vi giới hạn đề tài 3

5 Đối tượng nghiên cứu và đối tượng khảo sát 4

6 Bố cục của luận văn 4

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BIỆN PHÁP QUẢN LÝ KHẮC PHỤC TÌNH TRẠNG BỎ HỌC CỦA HỌC SINH DÂN TỘC KHMER Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 5

1.1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ 5

1.1.1 Quan điểm chung 5

1.1.2 Các nghiên cứu trong tâm lý học, giáo dục học liên quan đến tượng học sinh bỏ học 6

1.1.3 Các nghiên cứu tình hình học sinh bỏ học ở tỉnh Trả Vinh 6

1.2 KHÁI NIỆM CƠ BẢN 8

1.2.1 Quản lý 8

1.2.2 Quản lý giáo dục 10

1.2.3 Quản lý nhà trường 10

1.2.4 Học sinh dân tộc Khmer bỏ học 11

1.2.5 Biện pháp khắc phục tình trạng học sinh bỏ học 13

iv

1.3 TRƯỜNG THCS TRONG HỆ THỐNG GIÁO DỤC QUỐC DÂN 13

1.3.1 Mục tiêu của giáo dục THCS 13

1.3.2 Nhiệm vụ và quyền hạn của trường THCS 13

1.3.3 Học sinh THCS 14

1.4 QUẢN LÝ KHẮC PHỤC TÌNH TRẠNG BỎ HỌC CỦA HỌC SINH DÂN TỘC KHMER Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 16

1.4.1 Hậu quả của việc học sinh bỏ học 16

1.4.2 Những nhân tố ảnh hưởng đến việc bỏ học của học sinh dân tộc Khmer ở các trường trung học cơ sở 17

1.4.3 Công tác quản lý của hiệu trưởng trường THCS trong việc khắc phục tình trạng học sinh dân tộc Khmer bỏ học 20

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ KHẮC PHỤC TÌNH TRẠNG BỎ HỌC CỦA HỌC SINH DÂN TỘC KHMER Ở CÁC TRƯỜNG THCS HUYỆN TRÀ CÚ, TỈNH TRÀ VINH 29

2.1 KHÁI QUÁT VỀ TÌNH HÌNH TỰ NHIÊN, KINH TẾ-XÃ HỘI VÀ GIÁO DỤC-ĐÀO TẠO CỦA HUYỆN TRÀ CÚ, TỈNH TRÀ VINH 29

2.1.1 Tình hình tự nhiên, kinh tế- xã hội của huyện Trà Cú, tỉnh Trà Vinh 29

2.1.2 Tình hình giáo dục ở huyện Trà Cú 30

2.2 THỰC TRẠNG QUÁN LÝ KHẮC PHỤC TÌNH TRẠNG HỌC SINH DÂN TỘC KHMER BỎ HỌC Ở CÁC TRƯỜNG THCS HUYỆN TRÀ CÚ, TỈNH TRÀ VINH 33

2.2.1 Khái quát quá trình khảo sát thực trạng 33

2.2.2 Thực trạng học sinh dân tộc Khmer ở các trường THCS huyện Trà Cú, tỉnh Trà Vinh bỏ học 35

2.2.3 Thực trạng quản lý khắc phục tình trạng bỏ học của học sinh dân tộc Khmer ở các trường trung học cơ sở huyện Trà Cú, tỉnh Trà Vinh 47

CHƯƠNG 3 BIỆN PHÁP QUẢN LÝ KHẮC PHỤC TÌNH TRẠNG BỎ HỌC CỦA HỌC SINH DÂN TỘC KHMER Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN TRÀ CÚ, TỈNH TRÀ VINH 59

v

3.1 BIỆN PHÁP QUẢN LÝ KHẮC PHỤC TÌNH TRẠNG BỎ HỌC CỦA HỌC SINH DÂN TỘC KHMER Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN TRÀ CÚ,

TỈNH TRÀ VINH 59

3.1.1 Cơ sở đề xuất 59

3.1.2 Nguyên tắc đề xuất 61

3.1.3 Biện pháp 63

3.1.4 Mối quan hệ giữa các biện pháp 76

3.2 KHẢO NGHIỆM TÍNH CẦN THIẾT VÀ TÍNH KHẢ THI CỦA CÁC BIỆN PHÁP 76

3.2.1 Mục đích khảo nghiệm 77

3.2.2 Đối tượng khảo nghiệm 77

3.2.3 Nội dung khảo nghiệm 77

3.2.4 Kết quả khảo nghiệm 77

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 81

1 KẾT LUẬN 81

2 KHUYẾN NGHỊ 82

2.1 Đối với Phòng Giáo dục – Đào tạo 82

2.2 Đối với các trường trung học cơ sở 83

2.3 Đối với cha mẹ học sinh 83

2.4 Đối với xã hội 84

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 85

PHỤ LỤC 01 1

PHỤ LỤC 02 3

PHỤ LỤC 03 5

PHỤ LỤC 04 6

PHỤ LỤC 05 11

PHỤ LỤC 06 13

vi

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

STT Viết đầy đủ Viết tắt

2 Cán bộ quản lý giáo dục CBQLGD

4 Cơ sở vật chất thiết bị CSVC-TB

5 Công nghiệp hoá - hiện đại hoá CNH-HĐH

8 Giáo dục và Đào tạo GD&ĐT

15 Phương pháp dạy học PPDH

20 Trung học phổ thông THPT

vii

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

Bảng 2.1 Thống kê số lượng HS các khối lớp trường THCS trên địa bàn huyện Trà Cú

31

Bảng 2.2 Kết quả về học lực bậc THCS 31

Bảng 2.3 Kết quả về hạnh kiểm bậc THCS 32

Bảng 2.4 Số lượng, trình độ đội ngũ CBQL 32

Bảng 2.5 Số lượng, trình độ đội ngũ giáo viên 33

Bảng 2.6 Học sinh năm học 2016 - 2017 35

Bảng 2.7 Học sinh năm học 2017 - 2018 36

Bảng 2.8 Học sinh năm học 2018 - 2019 36

Bảng 2.9 Tổng số học sinh hao hụt ở các khối lớp 38

Bảng 2.10 Học sinh dân tộc Khmer bỏ học năm học 2016 - 2017 40

Bảng 2.11 Học sinh dân tộc Khmer bỏ học năm học 2017 - 2018 40

Bảng 2.12 Học sinh dân tộc Khmer bỏ học năm học 2018 - 2019 41

Bảng 2.13 Số liệu học sinh đầu năm học 2019 - 2020 41

Bảng 2.14 Học sinh dân tộc Khmer bỏ học năm học 2018 - 2019 42

Bảng 2.15 Thống kê nghề nghiệp gia đình học sinh dân tộc Khmer bỏ học năm học 2018 - 2019 43

Bảng 2.16 Thống kê hoàn cảnh gia đình học sinh dân tộc Khmer bỏ học năm học 2018 - 2019 44

Bảng 2.17 Nguyên nhân bỏ học nhìn từ phía học sinh 44

Bảng 2.18 Những biểu hiện của học sinh có nguy cơ bỏ học 45

Bảng 2.19 Những việc làm của học sinh sau khi bỏ học 45

Bảng 2.20 Những khó khăn của cha mẹ học sinh khi cho con đi học 45

Bảng 2.21 Những yếu tố duy trì việc học của học sinh (theo cách nhìn của cha mẹ học sinh) 45

Bảng 2.22 Sự quan tâm của cha mẹ học sinh đối với việc học của con 46

Bảng 2.23 Nguyên nhân nhìn từ phía CBQL và GV 46

viii

Bảng 2.24 Đánh giá biện pháp nâng cao nhận thức, thái độ cho đội ngũ CBQL, GV, Phụ

huynh học sinh về những tác hại do tình trạng học sinh bỏ học gây ra 49

Bảng 2.25 Đánh giá biện pháp phát huy vai trò của giáo viên, đặc biệt là giáo viên chủ nhiệm và các đoàn thể trong nhà trường 51

Bảng 2.26 Đánh giá biện pháp xây dựng trường học thân thiện học sinh tích cực 53

Bảng 2.27 Đánh giá biện pháp quản lý việc nâng kém bám sát từng đối tượng học sinh yếu, kém 53

Bảng 2.28 Đánh giá biện pháp đẩy mạnh xã hội hóa giáo dục 54

Bảng 3.1 Khảo sát sự cần thiết của các biện pháp 77

Bảng 3.2 Khảo sát tính khả thi của các biện pháp 78

ix

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ, HÌNH VẼ

Hình 2 1 Tổng số học sinh THCS từ năm học 2016 - 2017 đến 2018 -2019 37 Hình 2.2 Đồ thị học sinh các khối từ năm học 2016 – 2017 đến năm 2018 – 2019 37 Hình 2.3 Tổng số HS hao hụt qua hai năm học 2016 – 2017 đến 2017 – 2018 38

x

TÓM TẮT LUẬN VĂN

Tình trạng học sinh bỏ học hàng loạt đã và đang là vấn đề được toàn xã hội quan tâm Tình trạng bỏ học của học sinh dân tộc Khmer cấp THCS là vấn đề rất phức tạp, xuất phát từ nhiều nguyên nhân: xã hội, nhà trường, gia đình và bản thân học sinh Nội dung nghiên cứ của đề tài đã giới thiệu tổng quan nghiên cứu vấn đề ở Việt Nam, nêu ra các

nghiên cứu trong tâm lý học, giáo dục học liên quan đến hiện tượng học sinh bỏ học; Các

nghiên cứu tình hình học sinh bỏ học ở Trà Vinh, đồng thời đề tài cũng đã trích dẫn các khái niệm cơ bản về quản lý, quản lý giáo dục và quản lý nhà trường Giới thiệu về người dân tộc Khmer ở Việt Nam Tình trạng học sinh dân tộc Khmer bỏ học và khái niệm về biện pháp khắc phục tình trạng học sinh bỏ học

Đề tài nghiên cứu cũng đã đề cập đến mục tiêu giáo dục THCS, nhiệm vụ và quyền hạn của trường THCS, học sinh THCS và hậu quả của việc học sinh THCS bỏ học, tìm hiểu những nhân tố ảnh hưởng đến việc bỏ học của học sinh dân tộc Khmer ở các trường THCS Làm rỏ tầm quan trọng của việc quản lý khắc phục tình trạng học sinh bỏ học, hoạt động quản lý và phương pháp quản lý nhằm khắc phục tình trạng học sinh dân tộc Khmer cấp THCS bỏ học

Qua phân tích về tình hình hình tự nhiên, kinh tế - xã hội của huyện Trà Cú, thực trạng học sinh dân tộc Khmer bỏ học cấp THCS trên địa bàn huyện Trà Cú, thực trạng quản lý nhằm khắc phục tình trạng học sinh dân tộc Khmer bỏ học, đề tài nghiên cứu nhận thấy vấn đề bỏ học của học sinh dân tộc Khmer ở các trường THCS trên địa bàn huyện Trà Cú đang ở mức báo động, tỷ lệ học sinh bỏ học chung ở các trường THCS có chiều hướng giảm, nhưng tỷ lệ học sinh dân tộc Khmer bỏ học ở các trường THCS trong huyện Trà Cú lại tăng Các nhà quản lý ở các trường THCS vẫn còn rất lúng túng trước thực trạng này, mặc dù đã có sự chỉ đạo từ các cấp, các ban ngành

Trước tình hình học sinh dân tộc Khmer bỏ học vẫn đang biến động như đã phân tích trên, đòi hỏi quản lý ở các trường THCS trên địa bàn Huyện Trà Cú phải bắt tay ngay vào việc xây dựng cho được một hệ thống biện pháp toàn diện, phù hợp với hoàn cảnh cụ

thể của từng trường Đặc biệt phải chú ý khắc phục những tồn tại như: Một số cán bộ

quản lý thiếu nhiệt tình; chưa thực hiện nghiêm túc trách nhiệm của mình; chưa linh

xi

hoạt trong việc thực thi các biện pháp chỉ đạo từ các cấp, từ ngành Giáo dục; các biện pháp phần lớn là nặng về hành chính, chưa mở rộng dân chủ; chưa phối hợp tốt với cộng đồng; chưa tập trung dứt điểm từng nội dung cơ bản; chưa kiểm tra, đánh giá kịp thời;

mức độ thực hiện các biện pháp yếu, thiếu đồng bộ

Trên cơ sở pháp lý, cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn Đề tài nghiên cứu đưa ra được biện pháp quản lý khắc phục tình trạng bỏ học của học sinh dân tộc Khmer ở các trường trung học cơ sở huyện Trà Cú, tỉnh Trà Vinh như sau:

- Một là nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của công tác quản lý khắc phục tình trạng học sinh bỏ học

- Hai là phát huy vai trò của giáo viên, đặc biệt là giáo viên chủ nhiệm và các đoàn

thể trong nhà trường

- Ba là xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực

- Bốn là tăng cường quản lý kiểm tra - Đánh giá kết quả học tập của học sinh

- Năm là quản lý việc nâng kém bám sát từng đối tượng học sinh yếu, kém

- Sáu là đẩy mạnh xã hội hoá giáo dục; phát huy vai trò kết hợp với các “Sư Cả” ở

các chùa Khmer, các “Cha Sở” ở các họ đạo vùng Công giáo để được hỗ trợ

Các biện pháp này đã được đề tài tiến hành khảo nghiệm trong quá trình nghiên

cứu để biết được mức độ cần thiết và khả thi của từng biện pháp

1

MỞ ĐẦU

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Ngày nay, xu thế toàn cầu hóa, quốc tế hóa đang diễn ra mạnh mẽ trên phạm vi toàn thế giới Ở đó nguồn lực con người-nhân tố hàng đầu của sự phát triển kinh tế-xã hội đang được các quốc gia quan tâm đặc biệt Trong bối cảnh đó, vai trò của giáo dục càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết, bởi chính giáo dục và đào tạo sẽ tạo ra nguồn lực người vô tận, tạo ra động lực quan trọng thúc đẩy sự phát triển, tiến bộ của xã hội

Chỉ thị 40-CT/TW của Ban bí thư trung ương Đảng đã nêu: Phát triển giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước, là điều kiện để phát huy nguồn lực con người Đây là trách nhiệm của toàn Đảng, trong đó nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục là lực lượng nòng cốt, có vai trò quan trọng [7]

Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 4/11/2013 Hội nghị Trung ương 8 khóa XI, trong

mục tiêu cụ thể đã nêu: Hoàn thành việc xây dựng chương trình giáo dục phổ thông giai đoạn sau năm 2015 Bảo đảm cho học sinh có trình độ trung học cơ sở (hết lớp 9) có tri thức phổ thông nền tảng, đáp ứng yêu cầu phân luồng mạnh sau trung học cơ sở; trung học phổ thông phải tiếp cận nghề nghiệp và chuẩn bị cho giai đoạn học sau phổ thông có chất lượng Nâng cao chất lượng phổ cập giáo dục, thực hiện giáo dục bắt buộc 9 năm từ sau năm 2020 [1]

Nghị định về phổ cập giáo dục xóa mù chữ nêu: Mọi công dân trong độ tuổi quy định có nhiệm vụ học tập để đạt trình độ phổ cập giáo dục, xóa mù chữ; Gia đình có trách nhiệm tạo điều kiện cho các thành viên của gia đình trong độ tuổi quy định được học tập

để đạt trình độ phổ cập giáo dục, xóa mù chữ [5]

Hiện nay ở các trường, họat động dạy học đang được cải tiến, đổi mới theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh và thu hút được sự tham gia của nhiều nhân tố, chịu sự tác động của nhiều lực lượng như: gia đình - nhà trường - xã hội Tuy nhiên tình trạng học sinh bỏ học vẫn còn cao và là một hiện tượng phức tạp với nhiều nguyên nhân khác nhau

2

Trà Vinh là tỉnh có đông đồng bào dân tộc Khmer, công tác giáo dục học sinh dân tộc thiểu số cũng đã nhận được nhiều quan tâm của Đảng, Nhà nước và Chính quyền địa phương như: Đề án hỗ trợ hoạt động bình đẳng giới vùng dân tộc thiểu số giai đoạn 2018 – 2025, (Ban hành kèm theo Quyết định số 1898/QĐ-TTg, ngày 28/11/2017 của Thủ tướng Chính phủ) [6]; Kế hoạch thực hiện Nghị quyết số 52-NQ/CP của Chính phủ về phát triển nguồn nhân lực các dân tộc thiểu số giai đoạn 2016 - 2020, định hướng đến năm 2030 trên địa bàn tỉnh Trà Vinh (Kèm theo Quyết định số 2594/QĐ-UBND, ngày 05/12/2016 của Ủy ban nhân dân tỉnh Trà Vinh) [11]

Tuy nhiên, tình trạng học sinh ở Trà Vinh bỏ học nói chung và tình trạng học sinh trung học cơ sở bỏ học ở huyện Trà Cú nói riêng, đặc biệt là học sinh dân tộc Khmer bỏ học ở các trường THCS trong huyện Trà Cú đang ở mức báo động Do đó việc tìm hiểu thực trạng, nguyên nhân bỏ học của học sinh dân tộc Khmer ở các trường THCS huyện Trà Cú, để từ đó đề ra những biện pháp khắc phục càng trở nên cấp bách của công tác

quản lý Giáo dục - Đào tạo nơi đây Xuất phát từ lý do trên, vấn đề: “Biện pháp quản lý khắc phục tình trạng bỏ học của học sinh dân tộc Khmer ở các trường trung học cơ

sở huyện Trà Cú, tỉnh Trà Vinh” được chọn làm đề tài để nghiên cứu

2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

2.1 Mục tiêu chung

Nghiên cứu đề tài nhằm góp phần khắc phục tình trạng học sinh bỏ học để góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục-đào tạo trung học cơ sở tỉnh Trà Vinh nói

chung, huyện Trà Cú nói riêng

2.2 Mục tiêu cụ thể

- Hệ thống hóa cơ sở lý luận về biện pháp quản lý khắc phục tình trạng bỏ học của học sinh dân tộc Khmer ở các trường trung học cơ sở;

- Khảo sát thực trạng quản lý khăc phục tình trạng bỏ học của học sinh dân tộc

Khmer ở các trường trung học cơ sở huyện Trà Cú, tỉnh Trà Vinh và nguyên nhân của

thực trạng;

- Đề xuất biện pháp quản lý khắc phục tình trạng bỏ học của học sinh dân tộc Khmer ở các trường trung học cơ sở huyện Trà Cú, tỉnh Trà Vinh

3

3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.1 Nh m phương pháp nghiên cứu lý luận

Nhóm phương pháp này nhằm thu thập các thông tin lý luận để xây dựng cơ sở lý luận của đề tài Thuộc nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận chủ yếu các phương pháp nghiên cứu cụ thể sau đây:

- Phương pháp phân tích - tổng hợp tài liệu

- Phương pháp khái quát hóa các nhận định độc lập

3.2 Nh m phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Nhóm phương pháp này nhằm thu thập các thông tin thực tiễn để xây dựng cơ sở thực tiễn của đề tài Thuộc nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn chủ yếu các phương pháp nghiên cứu cụ thể sau đây:

- Phương pháp nghiên cứu dữ liệu thứ cấp từ các đơn vị khảo sát

- Phương pháp phỏng vấn

- Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi

- Phương pháp nghiên cứu các sản phẩm hoạt động

- Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia

3.3 Phương pháp thống kê toán học

Để xử lý kết quả nghiên cứu, nhằm rút ra kết luận khoa học

4 PHẠM VI GIỚI HẠN ĐỀ TÀI

4.1 Phạm vi nội dung

- Nghiên cứu cơ sở lý luận của biện pháp quản lý khắc phục tình trạng bỏ học của

học sinh dân tộc Khmer ở các trường trung học cơ sở huyện Trà Cú, tỉnh Trà Vinh;

- Nghiên cứu cơ sở thực tiễn của biện pháp quản lý khắc phục tình trạng bỏ học của học sinh dân tộc Khmer ở các trường trung học cơ sở huyện Trà Cú, tỉnh Trà Vinh;

- Đề xuất các biện pháp quản lý khắc phục tình trạng bỏ học của học sinh dân tộc Khmer ở các trường trung học cơ sở huyện Trà Cú, tỉnh Trà Vinh

4.2 Phạm vi không gian