Mặc dù, nước ta đã có văn bản hướng dẫn áp dụng quy định của Bộ luật hình sự về tội chứa chấp hoặc tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có và tội rửa tiền (Thông tư li[r]
Trang 1iii
MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN i
LỜI CẢM ƠN ii
MỤC LỤC iii
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT vi
DANH MỤC BẢNG vii
TÓM TẮT viii
MỞ ĐẦU 1
1 Tính cấp thiết của đề tài 1
2 Mục tiêu nghiên cứu 3
2.1 Mục tiêu chung 3
2.2 Mục tiêu cụ thể 4
3 Tổng quan các nghiên cứu có liên quan đến đề tài 4
4 Phương pháp nghiên cứu 7
4.1 Phương pháp luận: 7
4.2 Phương pháp nghiên cứu: 7
5 Phạm vi giới hạn đề tài 8
6 Đối tượng nghiên cứu và đối tượng khảo sát 8
7 Kết cấu của luận văn 8
CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ QUY ĐỊNH CỦA LUẬT HÌNH SỰ VỀ TỘI TIÊU THỤ TÀI SẢN DO NGƯỜI KHÁC PHẠM TỘI MÀ CÓ 9
1.1 KHÁI NIỆM VÀ CÁC DẤU HIỆU PHÁP LÝ CỦA TỘI TIÊU THỤ TÀI SẢN DO NGƯỜI KHÁC PHẠM TỘI MÀ CÓ 9
1.1.1 Khái niệm tội tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có 9
1.1.2 Dấu hiệu pháp lý của tội tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có 12
1.1.3 Hình phạt của tội tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có 17
1.2 PHÂN BIỆT TỘI TIÊU THỤ TÀI SẢN DO NGƯỜI KHÁC PHẠM TỘI MÀ CÓ TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VỚI MỘT SỐ TỘI PHẠM KHÁC 22 1.2.1 Phân biệt tội tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có với tội che giấu tội phạm 22
Trang 21.2.2 Phân biệt tội tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có với không tố giác tội phạm 24 1.2.3 Phân biệt tội tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có với tội rửa tiền
26
1.2.4 Phân biệt tội tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có với hành vi giúp sức trong đồng phạm 28 1.2.5 Phân biệt tội tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có với tội chứa chấp tài sản do người khác phạm tội mà có 30 1.3 QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VỀ TỘI TIÊU THỤ TÀI SẢN DO NGƯỜI KHÁC PHẠM TỘI MÀ CÓ TỪ NĂM 1945 ĐẾN NAY 31 1.3.1 Tội tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có từ sau Cách mạng tháng Tám năm 1945 đến trước khi Bộ luật hình sự năm 1985 có hiệu lực 31 1.3.2 Tội tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có trong Bộ luật hình sự năm 1985 33 1.3.3 Tội tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có trong Bộ luật hình sự năm 1999 34 1.3.4 Tội tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có trong Bộ luật hình sự năm 2015 35 1.4 QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HÌNH SỰ MỘT SỐ NƯỚC VỀ TỘI TIÊU
THỤ TÀI SẢN DO NGƯỜI KHÁC PHẠM TỘI MÀ CÓ 37
1.4.1 Pháp luật hình sự của Liên bang Nga về tội tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có 38 1.4.2 Pháp luật hình sự của Cộng hòa nhân dân Trung Hoa về tội tiêu thụ tài sản
do người khác phạm tội mà có 39 1.4.3 Pháp luật hình sự của Cộng hòa Liên bang Đức về tội tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có 40 Kết luận Chương 1 41 CHƯƠNG 2 THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VỀ TỘI TIÊU THỤ TÀI SẢN DO NGƯỜI KHÁC PHẠM TỘI MÀ CÓ 43 2.1 KHÁI QUÁT TÌNH HÌNH XÉT XỬ TỘI TIÊU THỤ TÀI SẢN DO NGƯỜI KHÁC PHẠM TỘI MÀ CÓ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH TRÀ VINH TRONG
NHỮNG NĂM GẦN ĐÂY 43
Trang 3v
2.2 THỰC TIỄN ĐỊNH TỘI DANH TỘI TIÊU THỤ TÀI TẢN DO NGƯỜI
KHÁC PHẠM TỘI MÀ CÓ 46
2.3.THỰC TIỄN ĐỊNH KHUNG HÌNH PHẠT TỘI TIÊU THỤ TÀI SẢN DO NGƯỜI KHÁC PHẠM TỘI MÀ CÓ 51
2.4 THỰC TIỄN QUYẾT ĐỊNH HÌNH PHẠT ĐỐI VỚI TỘI TIÊU THỤ TÀI SẢN DO NGƯỜI KHÁC PHẠM TỘI MÀ CÓ 54
2.5 ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VỀ TỘI TIÊU THỤ TÀI SẢN DO NGƯỜI KHÁC PHẠM TỘI MÀ CÓ 63
Kết luận Chương 2 72
CHƯƠNG 3: CÁC YÊU CẦU VÀ GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM ÁP DỤNG ĐÚNG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VỀ TỘI TIÊU THỤ TÀI SẢN DO NGƯỜI KHÁC PHẠM TỘI MÀ CÓ 73
3.1 CÁC YÊU CẦU ÁP DỤNG ĐÚNG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VỀ TỘI TIÊU THỤ TÀI SẢN DO NGƯỜI KHÁC PHẠM TỘI MÀ CÓ 73
3.2 CÁC GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM ÁP DỤNG ĐÚNG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VỀ TỘI TIÊU THỤ TÀI SẢN DO NGƯỜI KHÁC PHẠM TỘI MÀ CÓ 75
3.2.1 Các giải pháp pháp luật 75
3.2.2 Các giải pháp khác bảo đảm áp dụng đúng pháp luật hình sự về tội tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có 79
Kết luận Chương 3 81
KẾT LUẬN 83
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 85
Trang 4DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
ADPL
BLHS
TNHS
TAND
VKSND
: Áp dụng pháp luật : Bộ luật Hình sự : Trách nhiệm hình sự : Tòa án nhân dân
: Viện kiểm sát nhân dân
Trang 5vii
DANH MỤC BẢNG
Bảng 1.1: Bảng so sánh giữa tội tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có với tội
che giấu tội phạm 22
Bảng 1.2: Bảng so sánh giữa tội tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có với tội
không tố giác tội phạm 24
Bảng 1.3: Bảng so sánh giữa tội tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có với tội
rửa tiền 26
Bảng 1.4: Bảng so sánh giữa tội tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có với
hành vi giúp sức trong đồng phạm 29
Bảng 1.5: Bảng so sánh giữa tội tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có với tội
chứa chấp tài sản do người khác phạm tội mà có 30
Bảng 2.1: Thống kê số vụ án và số bị can bị truy tố về tội tiêu thụ tài sản do người
khác phạm tội mà có của Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh Trà Vinh trong 5 năm (từ năm
2015 đến tháng 06 năm 2019) 43
Bảng 2.2: Thống kê số vụ án và số bị cáo xét xử về tội tiêu thụ tài sản do người khác
phạm tội mà có của Tòa án nhân dân tỉnh Trà Vinh trong 5 năm (từ năm 2015 đến tháng 06 năm 2019) 44
Bảng 3.1: Bảng đề xuất sửa đổi khoản 1 Điều 323 BLHS năm 2015 (sửa đổi, bổ sung
năm 2017) 75
Bảng 3.2: Bảng đề xuất bổ sung thông tư mới thay thế Thông tư liên tịch số 09 76 Bảng 3.3: Bảng đề xuất sửa đổi khoản 1 Điều 323 BLHS năm 2015 (sửa đổi, bổ sung
năm 2017) 78
Bảng 3.4: Bảng đề xuất bổ sung thông tư mới thay thế Thông tư liên tịch số 09 79
Trang 6TÓM TẮT
Đất nước ngày càng phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa thì các điều kiện kinh tế – xã hội ngày càng thay đổi, dẫn đến tình hình tội phạm có nhiều diễn biến phức tạp, tiêu cực Đặc biệt là các tội xâm phạm quyền sở hữu có chiều hướng gia tăng, ảnh hưởng không nhỏ đến các quyền cơ bản khác của công dân Tiêu thụ tài sản
do người khác phạm tội mà có là một trong những tội phạm có liên quan chặt chẽ đến các tội phạm về quyền sở hữu, được các nhà làm luật đặc biệt quan tâm vì tính chất, mức độ nguy hiểm của tội phạm này gây ra Tình trạng một số người chỉ vì thiếu ý thức, tham vọng bản thân đã bất chấp mọi thủ đoạn để thực hiện hành vi phạm tội nhằm hợp pháp hóa tài sản cho riêng mình dưới các hình thức khác nhau Bên cạnh đó, tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có còn gián tiếp khuyến khích, tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển nhiều loại tội phạm nguy hiểm khác Thực tế, quy định pháp luật về tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có vẫn còn tồn tại những bất cập chưa quy định rõ ràng, nhiều quan điểm trái chiều trong việc áp dụng
Đề tài“Tội tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có theo Luật hình sự Việt Nam” của tác giả, ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Danh mục tài liệu tham khảo, nội
dung Luận văn được kết cấu thành 03 chương như sau:
Chương 1: Những vấn đề lý luận và quy định của luật hình sự về tội tiêu thụ tài
sản do người khác phạm tội mà có Nội dung chủ yếu của chương này là nghiên cứu, phân tích khái niệm, dấu hiệu pháp lý, hình phạt của tội tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có Phân biệt tội tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có với một số tội phạm khác có dấu hiệu tương tự trong Bộ luật Hình sự Nghiên cứu về sự hình thành và phát triển của tội tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có từ năm 1945 đến nay Tìm ra điểm tương đồng và khác biệt giữa Bộ luật Hình sự Việt Nam với Bộ luật Hình sự của một số nước trên thế giới
Chương 2: Thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự về tội tiêu thụ tài sản do người
khác phạm tội mà Nội dung chủ yếu của chương này là nghiên cứu về thực tiễn của định tội danh, định khung hình phạt và quyết định hình phạt tội tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có Đánh giá chung về thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự của tội tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có
Chương 3: Các yêu cầu và giải pháp bảo đảm áp dụng đúng pháp luật hình sự
về tội tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có Ở chương này, tác giả đưa ra các
Trang 7ix
yêu cầu và các giải pháp đảm bảo áp dụng pháp luật hình sự về tội tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có nhằm góp phần trong công tác đấu tranh phòng chống tội phạm của nhà nước ta
Trang 8MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Trong số các loại vi phạm pháp luật, tội phạm là một trong những vi phạm pháp luật có tính chất nguy hiểm cao nhất, nó xâm phạm một cách nghiêm trọng đến các quan hệ xã hội được pháp luật bảo vệ Do đó, công tác đấu tranh phòng ngừa tội phạm
là việc làm hết sức quan trọng nhằm bảo vệ chủ quyền quốc gia, an ninh của đất nước, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, quyền con người, quyền công dân, bảo vệ quyền bình đẳng giữa đồng bào các dân tộc, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, tổ chức, bảo vệ trật tự pháp luật, chống mọi hành vi phạm tội Hiện nay, công tác đấu tranh phòng chống tội phạm của Đảng và Nhà nước ta đang được thực hiện một cách tích cực, các công cuộc cải cách tư pháp của nước ta cũng đang được thực hiện với tinh thần quyết tâm cao và đạt được nhiều kết quả tốt đẹp Nhận thức được tầm quan trọng của việc đấu tranh, phòng ngừa tội phạm, Bộ luật hình sự đã quy định mọi công dân có nghĩa vụ tích cực tham gia phòng, chống tội phạm Từ đó, đã góp phần rất lớn trong việc giữ vững được
an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
Theo tình hình hiện nay, đất nước ta đang trên đà phát triển theo cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Đứng trước những sự thay đổi và phát triển của các điều kiện kinh tế – xã hội đã dẫn đến tình hình tội phạm cũng có nhiều diễn biến phức tạp Đặc biệt là các tội xâm phạm quyền sở hữu có chiều hướng gia tăng, ảnh hưởng đến không nhỏ đến quyền sở hữu của công dân và những quyền cơ bản khác Tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có là một trong những tội phạm có liên quan chặt chẽ đến các tội phạm về quyền sở hữu nhưng lại được quy định ở những tội phạm về xâm phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng Trên thực tế cho thấy, hành
vi tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có có tính chất rất nguy hiểm không những ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn trật tự công cộng mà còn ảnh hưởng đến các hoạt động điều tra, xử lý người phạm tội của các Cơ quan nhà nước có thẩm quyền Tội phạm tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có đặc biệt được quan tâm vì tính chất, mức độ của tội phạm này ngày càng nguy hiểm và phức tạp, gây nên những khó khăn, cản trở cho hoạt động điều tra, truy tố, xét xử của các tội phạm xâm phạm sở hữu
Trong những năm gần đây, tình hình tội tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội
mà có ở nước ta diễn biến hết sức tinh vi và phức tạp, tính chất và mức độ hậu quả do
Trang 92
loại tội phạm này gây ra ngày càng nghiêm trọng hơn ảnh hưởng xấu đến trật tự an toàn xã hội ở các địa phương, tác động không tốt đến cuộc sống của người dân Bên cạnh đó, đất nước ta đang phát triển nền kinh tế thị trường đã tác động rất lớn đến việc kích thích sản xuất tăng trưởng và cạnh tranh kinh tế, kích thích tiến bộ khoa học
kỹ thuật và còn tác động nhiều mặt lên sự phát triển kinh tế xã hội Điều này cho thấy, những tác động này sẽ làm cho con người năng động, mạnh dạn, linh hoạt và khôn ngoan hơn, thậm chí là mạo hiểm hơn Lợi ích cá nhân ngày càng được pháp luật bảo
vệ tốt hơn, nhưng khi lợi ích cá nhân được đặt lên hàng đầu đã làm nảy sinh các tham vọng, ích kỷ của bản thân Các chủ thể này đã vì những lợi ích vật chất nhất định để thực hiện hành vi phạm pháp, từ đó đã tạo điều kiện thuận lợi cho hành vi phạm tội thực hiện ngày càng phổ biến Tình trạng một số người bất chấp mọi thủ đoạn để thực hiện hành vi tiêu thụ tài sản do phạm tội nhằm hợp pháp hoá số tài sản đó cho riêng mình được diễn ra dưới mọi hình thức khác nhau Việc một số công dân thiếu ý thức thực hiện nghĩa vụ công dân trong việc đấu tranh, phòng ngừa tội phạm, không những vậy mà còn gián tiếp khuyến khích, tạo điều kiện thuận lợi cho người khác phạm tội, từ đó sẽ kéo theo sự phát triển của nhiều loại tội phạm nguy hiểm khác như các tội trộm cắp tài sản, cướp giật tài sản, lừa đảo chiếm đoạt tài sản,… đã gây ra những hậu quả tiêu cực cho xã hội, những khó khăn cho công tác điều tra, truy tố tội phạm do tài sản khó được xác minh, tìm kiếm và làm phức tạp thêm tình hình đấu tranh phòng,
chống tội phạm Chính vì lý do đó, pháp luật hình sự nước ta đã quy định tội “Tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có” trong Bộ luật hình sự để thể hiện thái độ
nghiêm khắc của nhà nước trong việc đấu tranh với loại tội phạm phổ biến này
Tội tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có lần đầu tiên được quy định trong Bộ luật hình sự năm 1985 (sửa đổi, bổ sung năm 1989, 1991, 1992, 1997) tại Điều 201, sau đó tiếp tục được ghi nhận tại Điều 250 Bộ luật hình sự năm 1999 (sửa đổi, bổ sung năm 2009) Hiện nay, tội tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có được quy định tại Điều 323 Bộ luật hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017)
Có thể thấy, Bộ luật hình sự 2015 đã quy định khá chi tiết về hành vi tiêu thụ tài sản
do người khác phạm tội mà có, tuy nhiên trên thực tế vẫn còn tồn tại những bất cập chưa quy định rõ ràng, nhiều nội dung chưa được giải thích cụ thể dẫn đến việc thiếu sót trong cách hiểu và vận dụng Ngoài ra, tội phạm tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có còn có mối quan hệ mật thiết với tội phạm rửa tiền được quy định ở
Trang 10Điều 324 Bộ luật hình sự năm 2015 Mặc dù, nước ta đã có văn bản hướng dẫn áp dụng quy định của Bộ luật hình sự về tội chứa chấp hoặc tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có và tội rửa tiền (Thông tư liên tịch số 09/2011/TTLT-BCA-BQP-BTP-NHNNVN-VKSNDTC-TANDTC ngày 20/11/2011 của Bộ Công an, Bộ Quốc phòng,
Bộ Tư pháp, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn áp dụng quy định của Bộ luật hình sự về tội chứa chấp hoặc tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có và tội rửa tiền) nhưng vẫn còn tồn tại không ít những quan điểm trái chiều trong thực tiễn xét xử các vụ án về tội phạm này, gây ra rất nhiều khó khăn cho các Cơ quan tiến hành tố tụng trong việc phát hiện, ngăn chặn, chứng minh và xử lý các hành vi phạm tội Từ đó, các tội phạm đã lợi dụng
sự thiếu sót của điều luật để thực hiện hành vi xấu của mình nhằm làm ảnh hưởng an toàn trật tự công cộng của xã hội tạo điều kiện cho sự gia tăng tình hình tội phạm nói chung và tội phạm tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có nói riêng
Để khắc phục những bất cập trong quy định và vướng mắc trong áp dụng quy định về tội tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có trong thời gian qua Đồng thời, để đáp ứng được tinh thần cải cách tư pháp theo định hướng của Nghị quyết số
48-NQ/TW ngày 24-05-2005 của Bộ Chính trị “Về chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2010, định hướng đến năm 2020” và Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02-06-2005 của Bộ Chính trị “Về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020”, và yêu cầu của cuộc đấu tranh phòng, chống tội phạm trong tình
hình phát triển ở nước ta, thì vấn đề hoàn thiện quy định của pháp luật Hình sự Việt Nam về tội phạm tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có là điều rất quan trọng
Do đó, việc nghiên cứu các quy định pháp luật hiện hành cũng như thực tiễn xét xử về tội tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có là việc làm hết sức cần thiết trong bối cảnh hiện nay để kịp thời phát hiện những bất cập và đề xuất các giải pháp để hoàn thiện nhằm nâng cao hiệu quả đấu tranh, phòng chống loại tội phạm này Vì vậy, tác
giả đã lựa chọn đề tài: “Tội tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có theo Luật hình sự Việt Nam” làm đề tài Luận văn Thạc sĩ Luật học
2 Mục tiêu nghiên cứu
2.1 Mục tiêu chung
Trên cơ sở nghiên cứu, làm rõ những vấn đề lý luận của Luật hình sự và thực tiễn áp dụng của tội tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có qui định Bộ luật