Kê khai tài sản, thu nhập của viên chức giáo dục - Từ thực tiễn tỉnh Sóc Trăng

Để hoàn thiện luận văn của mình, tác giả đã tập trung sử dụng một số phương pháp nghiên cứu mang tính chất điển hình như sau: phương pháp phân tích văn bản quy phạm pháp luật để tìm hi[r]

iii

MỤC LỤC

Lời cam đoan i

Lời cảm ơn ii

Mục lục iii

Danh mục chữ viết tắt vi

Danh mục hình vii

Tóm tắt viii

LỜI NÓI ĐẦU 1

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI 1

2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 2

2.1 Mục tiêu chung 2

2.2 Mục tiêu cụ thể 2

3 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 3

4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 6

5 PHẠM VI GIỚI HẠN ĐỀ TÀI 6

6 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU VÀ ĐỐI TƯỢNG KHẢO SÁT 7

7 KẾT CẤU LUẬN VĂN 7

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ KÊ KHAI TÀI SẢN, THU NHẬP CỦA VIÊN CHỨC 8

1.1 KHÁI QUÁT VỀ KÊ KHAI TÀI SẢN, THU NHẬP CỦA VIÊN CHỨC 8

1.1.1 Khái niệm và phân loại viên chức 8

1.1.1.1 Khái niệm viên chức 8

1.1.1.2 Phân loại viên chức 8

1.1.2 Khái niệm và đặc điểm về kê khai tài sản, thu nhập của viên chức 9

1.1.2.1 Khái niệm về kê khai tài sản, thu nhập của viên chức 9

1.1.2.2 Đặc điểm về kê khai tài sản, thu nhập của viên chức 11

1.1.3 Mục đích, ý nghĩa của việc kê khai tài sản, thu nhập của viên chức 12

1.1.3.1 Mục đích của việc kê khai tài sản, thu nhập của viên chức 12

1.1.3.2 Ý nghĩa của việc kê khai tài sản, thu nhập của viên chức 14

1.1.4 Vai trò kê khai tài sản, thu nhập của viên chức 15

1.2 LƯỢC SỬ QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ KÊ KHAI TÀI SẢN, THU NHẬP CỦA VIÊN CHỨC 16

1.2.1 Trước khi có Luật viên chức 16

1.2.2 Từ khi có Luật viên chức đến nay 19

CHƯƠNG 2 PHÁP LUẬT VỀ KÊ KHAI TÀI SẢN, THU NHẬP CỦA VIÊN CHỨC 28

2.1 CHỦ THỂ THAM GIA VÀO VIỆC KÊ KHAI TÀI SẢN, THU NHẬP CỦA VIÊN CHỨC 28

2.1.1 Viên chức có nghĩa vụ kê khai 28

2.1.2 Chủ thể có thẩm quyền kiểm tra, giám sát việc kê khai 29

2.2 ĐỐI TƯỢNG TÀI SẢN, THU NHẬP PHẢI KÊ KHAI CỦA VIÊN CHỨC 30

2.2.1 Kê khai tài sản, thu nhập 30

2.2.2 Xác minh tài sản, thu nhập 31

2.2.2.1 Căn cứ xác minh tài sản, thu nhập 31

2.2.2.2 Phương pháp xác minh tài sản, thu nhập 33

2.2.2.3 Quy trình xác minh tài sản, thu nhập 33

2.3 THỜI GIAN VÀ CÁCH THỨC TIẾN HÀNH KÊ KHAI TÀI SẢN, THU NHẬP CỦA VIÊN CHỨC 35

2.3.1 Thời gian tiến hành kê khai 35

2.3.2 Quy trình tiến hành kê khai tài sản, thu nhập của viên chức 36

2.3.2.1 Thủ tục kê khai tài sản, thu nhập 36

2.3.2.2 Thủ tục công khai Bản kê khai tài sản, thu nhập 37

2.3.2.3 Thủ tục xác minh tài sản, thu nhập: Trình tự thực hiện qua 05 bước cơ bản sau 40

2.4 QUYỀN VÀ NGHĨA VỤ CỦA VIÊN CHỨC TRONG CÔNG TÁC KÊ KHAI TÀI SẢN, THU NHẬP 41

2.4.1 Quyền của viên chức trong công tác kê khai tài sản, thu nhập 41

2.4.2 Nghĩa vụ của viên chức trong công tác kê khai tài sản, thu nhập 42

2.5 QUYỀN VÀ NGHĨA VỤ CỦA CHỦ THỂ CÓ THẨM QUYỀN TRONG KIỂM TRA, GIÁM SÁT VIỆC KÊ KHAI TÀI SẢN, THU NHẬP CỦA VIÊN CHỨC 43

2.5.1 Quyền của chủ thể có thẩm quyền trong kiểm tra, giám sát việc kê khai tài sản, thu nhập của viên chức 43

2.5.2 Nghĩa vụ của chủ thể có thẩm quyền trong kiểm tra, giám sát việc kê khai tài sản, thu nhập của viên chức 44

v

2.6 TRÁCH NHIỆM PHÁP LÝ KHI KÊ KHAI TÀI SẢN, THU NHẬP CỦA VIÊN

CHỨC SAI QUY ĐỊNH 45

2.6.1 Trách nhiệm của viên chức khi kê khai tài sản, thu nhập sai quy định 45

2.6.1.1 Trách nhiệm xử phạt trực tiếp đối với viên chức vi phạm: 45

2.6.1.2 Trách nhiệm xử phạt trực tiếp đối với viên chức vi phạm 46

2.6.1.3 Trách nhiệm về kê khai tài sản không trung thực (giải trình không hợp lý) về nguồn gốc của tài sản 47

2.6.2 Trách nhiệm của chủ thể có thẩm quyền kiểm tra, giám sát việc kê khai tài sản, thu nhập của viên chức sai quy định 48

2.6.2.1 Về hình thức kỷ luật 49

2.6.2.2 Về trách nhiệm xem xét kỷ luật 52

CHƯƠNG 3 THỰC TRẠNG VỀ KÊ KHAI TÀI SẢN, THU NHẬP CỦA CỦA VIÊN CHỨC Ở TỈNH SÓC TRĂNG VÀ CÁC GIẢI PHÁP ĐỀ XUẤT 54

3.1 TÌNH HÌNH KÊ KHAI TÀI SẢN, THU NHẬP CỦA VIÊN CHỨC TRÊN PHẠM VI CẢ NƯỚC 54

3.2 TÌNH HÌNH KÊ KHAI TÀI SẢN, THU NHẬP CỦA VIÊN CHỨC Ở TỈNH SÓC TRĂNG 62

3.3 THUẬN LỢI, TỒN TẠI VÀ HẠN CHẾ 64

3.3.1 Thuận lợi 64

3.3.2 Tồn tại và hạn chế 64

3.4 NGUYÊN NHÂN VÀ CÁC GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN 66

3.4.1 Nguyên nhân 66

3.4.2 Định hướng các giải pháp hoàn thiện 68

KẾT LUẬN 72

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 74

PHỤ LỤC 1

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

THCS: Trung học cơ sở

THPT: Trung học phổ thông

DTNT: Dân tộc nội trú

SGDĐT: Sở Giáo dục Đào tạo

TCCB: Tổ chức cán bộ

VKSNDTC: Viện kiểm sát nhân dân tối cao TANDTC: Tòa án nhân dân tối cao

PCTN: Phòng chống tham nhũng

vii

DANH MỤC HÌNH

Hình 2.1 Quy trình xác minh tài sản, thu nhập của Việt Nam 34

TÓM TẮT

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài luận văn này tác giả đi sâu vào phân tích và làm sáng tỏ cơ sở lý luận, các quy định của pháp luật và thực trạng áp dụng các quy định pháp luật có liên quan đến việc kê khai tài sản, thu nhập của viên chức Bên cạnh đó thông qua nội dung đề tài, tác giả tập trung vào hai mục tiêu chính, cụ thể được tiến hành

như sau:

Thứ nhất, phân tích làm rõ những vấn đề lý luận về việc kê khai tài sản, thu

nhập của viên chức

Thứ hai, phân tích thực trạng pháp luật của việc kê khai tài sản, thu nhập của viên

chức và chỉ ra những vấn đề thực tiễn còn tồn tại Trên cơ sở đó, tác giả đề xuất, kiến nghị những giải pháp tương ứng nhằm hoàn thiện các quy định của pháp luật và áp dụng pháp luật về kê khai tài sản, thu nhập của viên chức

Để hoàn thiện luận văn của mình, tác giả đã tập trung sử dụng một số phương pháp nghiên cứu mang tính chất điển hình như sau: phương pháp phân tích văn bản quy phạm pháp luật để tìm hiểu các quy định của pháp luật có liên quan đến việc kê

khai tài sản, thu nhập của viên chức; phương pháp nghiên cứu lý luận trên các tài liệu,

sách vở, tạp chí mà tác giả đã sưu tầm kết hợp với các quan điểm, ý kiến của một số

chuyên gia áp dụng pháp luật; phương pháp so sánh, đối chiếu những quy định của

pháp luật thực định với quy định của văn bản trước đó, kết hợp với lý luận thực tiễn

với tư duy logic để phân tích, chứng minh các nội dung trong luận văn; phương pháp

lịch sử, nhằm đánh giá về quá trình phát triển pháp luật về kê khai tài sản, thu nhập

của viên chức trong giai đoạn hiện nay; phương pháp phân tích, diễn giải, bình luận,

tổng hợp; đây có thể nói là phương pháp mà tác giả đã sử dụng phổ biến để phân tích

các điều luật, văn bản pháp luật, các vấn đề có liên quan đến việc kê khai tài sản, thu

nhập của viên chức; phương pháp thống kê, sưu tầm, phân tích số liệu thực tế; tác giả

chủ yếu sử dụng ở nội dung về vấn đề kê khai tài sản, thu nhập và kết quả của quá trình thực hiện; nhằm làm sáng tỏ những luận điểm về thành tựu, tồn tại hạn chế bất cập trong quá trình thực hiện pháp luật

Đối tượng nghiên cứu chủ yếu của đề tài luận văn là các quy định pháp luật về việc kê khai tài sản, thu nhập của viên chức và các vấn đề pháp lý có liên quan

ix

Phạm vi nghiên cứu: Do những hạn chế nhất định về nguồn thông tin, tài liệu tham khảo và thời gian nghiên cứu cũng như về mặt kiến thức, nên tác giả chỉ tập trung vào nghiên cứu về những vấn đề nội dung cơ bản của pháp luật có liên quan đến việc kê khai tài sản, thu nhập của viên chức và các vấn đề pháp lý có liên quan theo quy định pháp luật hiện hành cũng như những quy định của pháp luật trước đây Đặc biệt, tác giả chủ yếu tập trung phân tích những vấn đề bất cập, tồn tại và hạn chế có liên quan đến việc kê khai tài sản, thu nhập của viên chức trong lĩnh vực giáo dục và đề xuất các giải pháp tương ứng

LỜI NÓI ĐẦU

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Chế định về tài sản đã được đề cập rất nhiều ở các lĩnh vực khoa học pháp lý cũng như trong thực tiễn của cuộc sống Tuy nhiên, việc kiểm soát và kê khai tài sản, thu nhập cũng như các cách thức tổ chức và quản lý tài sản, thu nhập lại là một vấn đề không hề đơn giản; đặc biệt là vấn đề kê khai, thu nhập của cán bộ, công chức và viên chức trong giai đoạn hiện nay là một vấn đề bức thiết, đòi hỏi các cấp, các ngành từ Trung ương xuống địa phương phải hết sức ráo riết thực hiện, xem như một trong những giải pháp để phòng, chống tham nhũng - một vấn nạn của xã hội được Đảng, Nhà nước

và Nhân dân quan tâm Trong quá trình kiểm tra, giám sát, phát hiện và xử lý; qua đó bước đầu đã đạt được những kết quả đáng kể Từ đó, góp phần làm cho công tác chỉnh đốn Đảng ngày một hiệu quả hơn, bộ máy Nhà nước ngày càng trong sạch hơn

Các quy định của Luật Phòng, chống tham nhũng đã giúp tạo ra môi trường thể chế ngày càng công khai, minh bạch; từng bước tăng cường sự tham gia của người dân vào công tác phòng, chống tham nhũng; cơ chế kiểm soát đối với cán bộ, công chức, viên chức và chế độ công vụ cũng ngày càng được cải thiện; việc xử lý người có hành

vi tham nhũng và tài sản tham nhũng bước đầu được củng cố, kiện toàn nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện nhiệm vụ Trong đó có sự đóng góp rất lớn của việc kê khai tài sản, thu nhập

Thực tế cho thấy, nhiều văn bản quy phạm pháp luật về kê khai tài sản, thu nhập

đã được rà soát, điều chỉnh, bổ sung đã đáp ứng được thực tiễn của xã hội ngày càng tốt hơn về các yêu cầu của công tác phòng, chống tham nhũng Đặc biệt, với quy định về công tác quản lý, sử dụng Bản kê khai, bước đầu đã tạo ra được cơ chế kiểm soát mang lại hiệu quả đối với tài sản của viên chức Bên cạnh những kết quả đã đạt được trong quá trình thực hiện, vẫn còn tồn tại không ít những bất cập từ việc kê khai tài sản, thu nhập của cán bộ, công chức và viên chức; mà điển hình là những vướng mắc về trình tự, thủ tục giải trình, xác minh về nguồn gốc tài sản, thu nhập cũng như chưa xây dựng được hệ thống pháp luật riêng biệt về việc xử lý tài sản, thu nhập…Nguyên nhân trên

đã được Nghị quyết Trung ương 4 khóa XII chỉ rõ: "việc kê khai tài sản, thu nhập của cán bộ, công chức còn hình thức" Kết quả từ việc chỉ đạo quyết liệt công tác chống tham nhũng của Trung ương Ðảng thời gian gần đây còn cho thấy, nhiều người kê khai tài sản không trung thực

2

Các quy định về xử lý trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị khi để xảy ra hành vi tham nhũng trong cơ quan, tổ chức đơn vị mình còn thiếu rõ ràng, chưa thực chất và không khuyến khích được tính chủ động của người đứng đầu trong phòng ngừa, phát hiện hành vi tham nhũng Các quy định về minh bạch tài sản, thu nhập chưa giúp kiểm soát biến động về thu nhập; còn phức tạp về trình tự, thủ tục công khai bản kê khai, giải trình, xác minh tài sản, thu nhập khi có yêu cầu; thiếu quy định về việc

xử lý các tài sản, thu nhập không được giải trình một cách hợp lý và thời hạn người kê khai tài sản, thu nhập có nghĩa vụ giải trình về tài sản, thu nhập

Quá trình kê khai tài sản, thu nhập được hiểu là việc ghi lại một cách rõ ràng, đầy

đủ và chính xác các loại tài sản cũng như các biến động về tài sản và thu nhập của cán

bộ, công chức và viên chức Mục đích của việc kê khai tài sản, thu nhập là nhằm giúp cho quá trình kiểm soát tài sản, thu nhập của cán bộ, công chức và viên chức một cách

có hiệu quả Song qua đó cũng là cơ sở để phát hiện, kịp thời can thiệp, phòng ngừa, ngăn chặn và điều tiết cũng như xử lý đối với những trường hợp có dấu hiệu biểu hiện tham nhũng Mặt khác, so với cán bộ và công chức thì viên chức có những nét đặc thù riêng biệt với chức năng trực tiếp là thực hiện các kỹ năng, nghiệp vụ chuyên sâu của mình ở loại hình dịch vụ công mang tính xã hội

Chính vì lẽ đó, tác giả đã chọn đề tài “Kê khai tài sản, thu nhập của viên chức giáo dục - từ thực tiễn tỉnh Sóc Trăng”, nhằm phục vụ cho việc nghiên cứu hoàn thành

Luận văn tốt nghiệp Thạc sĩ của mình Qua đây, với mong muốn hy vọng Luận văn sẽ

là một trong những nguồn tài liệu tham khảo cho các chuyên gia, nhà nghiên cứu, nhà ban hành luật pháp và những ai có nhu cầu quan tâm đến quy định của pháp luật về việc

kê khai tài sản, thu nhập của viên chức

2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

2.1 Mục tiêu chung

Đề tài luận văn đi sâu vào phân tích và làm sáng tỏ những vấn đề lý luận, các quy định của pháp luật và thực trạng áp dụng các quy định pháp luật có liên quan đến việc

kê khai tài sản, thu nhập của viên chức

2.2 Mục tiêu cụ thể

Thông qua nội dung đề tài, tác giả tập trung vào hai mục tiêu chính, cụ thể được

tiến hành như sau:

Thứ nhất, phân tích làm rõ cơ sở lý luận về việc kê khai tài sản, thu nhập của

viên chức

Thứ hai, phân tích thực trạng pháp luật của việc kê khai tài sản, thu nhập của viên

chức và chỉ ra những vấn đề thực tiễn còn tồn tại Trên cơ sở đó, tác giả đề xuất, kiến nghị những giải pháp tương ứng nhằm hoàn thiện các quy định của pháp luật và áp dụng pháp luật về kê khai tài sản, thu nhập của viên chức

3 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI

Trước và trong quá trình nghiên cứu, tác giả đã tìm hiểu, tham khảo và được biết một số bài viết, công trình nghiên cứu có liên quan đến vấn đề về kê khai tài sản, thu nhập của cán bộ, công chức - là một trong những biện pháp để phòng, chống tham nhũng Thế nhưng, tác giả chưa tìm thấy bài báo khoa học nào lại đặt vấn đề về việc kê khai tài sản, thu nhập của viên chức

Tiến sĩ Đinh Văn Minh - Viện trưởng Viện Chiến lược Khoa học Thanh tra cho rằng: “ Kiểm soát tài sản, thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn luôn là giải pháp quan trọng để tổng thể các biện pháp phòng, chống tham nhũng” Nói về đối tượng kê khai, tác giả cho rằng số lượng những người kê khai tài sản là rất lớn và trong số đó là không thật sự cần thiết Bởi vì, con số quá lớn mà chúng ta khó có thể có một cách nào

đó để bảo đảm về tính trung thực của những người kê khai

Tác giả Thu Hằng qua bài viết “Phòng chống tham nhũng hiệu quả: phải tháo gỡ

“bế tắc” trong kiểm soát tài sản” (trích Báo điện tử Việt Nam); xoay quanh nội dung mặc dù dự thảo Luật Phòng, chống tham nhũng (sửa đổi) có nhiều sửa đổi, bổ sung về minh bạch, kiểm soát tài sản, thu nhập nhưng còn thiếu quy định về xử lý tài sản, thu nhập kê khai không trung thực, không được giải trình một cách hợp lý….Vậy có nên

mở rộng đối tượng kê khai tài sản? Nếu không kiểm soát được tài sản thì rất khó để phòng, chống tham nhũng Kiểm soát tài sản là một trong những biện pháp phòng, chống tham nhũng Như vậy, theo tác giả bài viết cho rằng cần phải có cơ chế kê khai, kiểm soát, xác minh và thu hồi tài sản Tác giả bài viết cho rằng vấn đề quan trọng nhất là ở

cơ chế nhưng theo luật hiện nay vẫn còn một số bất cập

Theo tạp chí của Ban Tuyên giáo Trung ương có bài: “Kiểm soát kê khai tài sản, góp phần phòng, chống tham nhũng” Kê khai tài sản được xác định là một trong những biện pháp quan trọng góp phần phòng, chống tham nhũng Nghị định số 78-NÐ/CP, ngày 17-7-2013 của Chính phủ về minh bạch tài sản, thu nhập cũng xác định chín nhóm đối tượng dễ có nguy cơ tham nhũng nhất, có nghĩa vụ thực hiện kê khai tài sản, thu nhập Ðể tăng cường hiệu lực của công tác kê khai tài sản, Trung ương Ðảng tập trung chỉ đạo đổi mới công tác này Hiện nay, Luật Phòng, chống tham nhũng đang được