^ Trong thin dian cùa ngudi Viat. cdng chua Liéu Hanh dà dupc tdn vinh là mdt trong "Tii bdt t^'\ Thành Tàn Vian, Thànb Gidng. \ Thành Chù Ddng Tu va Thành Màu Liéu Hanh. Cdng chùa [r]
Trang 1,^ NHAN VAT GÒNG CHÙA LIÉU HANH TRONG VÀN HOC
VA TRONG TIN NGL/ÒNG, LE HÓI DAN GIAN
j • Nguyen Thi Nguyet
Khoa Tii'ng Viet vd Vdn hod Viet Nam che nguài nude ngoài
\ Truàng DH KHXH&NV, DHQG Ha Nói
^ Trong thin dian cùa ngudi Viat cdng chua Liéu Hanh dà dupc tdn vinh là mdt trong "Tii bdt t^'\ Thành Tàn Vian, Thànb Gidng
\ Thành Chù Ddng Tu va Thành Màu Liéu Hanh Cdng chùa Liéu Hanh
vira dupc tdn là Thành bit tir vira là Thành Me Trong kho tàng truyèn , kl dàn gian Viet Nam, nhàn vàt cdng chùa Liéu Hanh là mdt trong nhihig nhàn vàt tiau bilu mang ve dep dpc dào cùa ngudi phu nfl Viet Nam Nhàn vàt cdng chùa Liéu Hanh khdng nhùtig dupc pbàn ành sàu sÉc trong vàn hoc ma cdn dupc thè hien sinh ddng trong tin nguòng va
le hói dàn gian Nhàn vàt cdng chùa Liéu Hanh ed tàc ddng tfch cuc, ành hudng sàu rdng va ed sflc song manh me trong ddi sdng dàn gian, tir lau dà dupc nhiéu nhà ngbien ciJu vàn hoc, vàn boa dàn gian quan tàm di càp da'n
Tir nhflng nàm 40-50 cùa the ki XX den nay, dà ed mdt so cdng trình va mdt so bài bào khoa hoc cùa càc nhà nghièn cflu vàn boa dàn gian ed nbilu ddng gap trong viéc suu tam, gidi tbieu, pbàn tfch nhflng luliau vi bà chùa Liéu Hanh, tiép càn nhàn vàt dudi gdc do tin ngudng,
le hdi dàn gian Bài bào khoa hpc cùa chùng tdi khào sàt nhàn vàt còng chùa Liéu Hanh qua truyén ké va qua tfn ngudng, le hdi dàn gian, mudn làm rd nbihig Idp nghia vàn boa cùa truyèn kl va gdp phin giài
ma nhihig vin di xung quanh nhàn vàt.Tu lieu su dung di khào sàt hình tupng nhàn vàt se là càc truyèn kl ve bà chùa Liéu Hanh ed trong vàn hpc dàn gian va nhOiig tu lieu ve tfn ngudng, le hdi dàn gian thd bà chùa Liéu cùa càc nhà nghièn cùru trudc Nhihig phuong phàp so sành,
323
Trang 2ddi cbia'u va tdng bpp sé dupc su dung khi nghian cflu nhàn vàt cdng
chùa Liéu Hanh, tfl dd làm rd hien tupng cùng mdt nhàn vàt nhung lai
dupc pbàn ành d nhiéu thè loai vàn hpc va vàn boa dàn gian kbàc nhau
1 NHÀN VAT CÒNG CHÙA LIÈU HANH TRONG
TRUYÈN CO TÌCH
l L Khai niém truyén ed tich
Ò Viat Nam, ed nbilu nhà nghian cflu dua ra ha thdng If luàn ve
truyèn ed tfch: Kbài niem, bàn chat, dàc tfnh co bàn, ciu trùc Cóthi
ndi he thdng li luàn vi truyan ed tfch ngày càng boàn thian va di din
thdng nhà't trong gidi nghian cflu Nhà nghian ciiu Chu Xuàn Dian dà
tdm lupe mà'y dilm co bàn cùa thI loai truyfn ed tfch nhu sau:
1) Truyèn ed tfch nay sinh tfl xà hdi nguyen thuy, do dd ed nhihig
yeu td phàn ành quan niem thin thoai cùa nhàn dàn vi càc bian tupng
tu nhian va xà boi va ed y nghia ma tbuàt Chù d i chù ylu cùa nò là
chù de xà bòi, phàn ành nhàn thflc cùa nhàn dàn vi nbihig xung dot
dàc trung cho càc thdi kì lich su khi dà ed c h i dò tu hOu tài sin, co già
dinh rièng, ed màu thuin giai cip va ed diu tranh giai cip
2) Truyèn ed tfch biéu hien càch nhin nhàn bian tbue cùa nhàn
dàn ddi vdi tbuc tai, ddng thdi nói lan nhihig quan niam dao diic,
nhirng quan niem vi còng If xà bòi va udc mo ve cuòc song tòt dep
hon ^ 3) Truyèn ed tfch là san pham cùa trf tuong tupng phong phù cùa
nhàn dàn va ò mot bò phàn chù yeu, yeu td tudng tupng thin kì tao
nén mot dàc trung ndi bàt trong phuong phàp pbàn ành bièn thuc va
udc mo [10, u 452-454]
1.2 Nhàn vàt còng chùa Liéu Hanh trong truyén co tich
Chùng ta se khào sàt nhàn vàt còng chùa Liéu Hanh qua mot si
vàn bàn truyèn ed tfch ké ve nhàn vàt Dd là nhihig truyén:
+ Truyén NCctlidn àVàn Càt [8, tr 116-148]
+ Su tich còng chùa Lieu Hgnh [1, tr 212-223]
324
Trang 3+ TYuyén ve Bd chùa Lieu Hgnh, vi tièn nfl diu tién cùa eie tian
* iiBViatNam[3,tr53-55]
k
U.L Cdng chùa Liéu Hgnh - nguài phu nù vói khdt vgng ve tình yiu va hgnh phùc già dinh
Truyan Nd thdn à Vdn Cdt dà kl vi cupe ddi cùa Liéu Hanh: diu
thai, dupc cha me sinh ra, Idn lèn hpc hành, liy chdng, sinh con, thd
cha kfnb me yau chdng Truyén Su tich cdng chùa Lieu Hgnh ké vi
( Liéu Hanh là nàng tian trén trdi pham Idi ma bi day xudng trin gian hoà tbàn thành co gài dep, md quan bàn bang de sinh song, sinh hai
^ con trai Liéu Hanh dù ed ngudn gdc thin tién, già nhàp vào the gidi
f thin linb nhung nàng boàn toàn mudn sdng cupe ddi cùa con ngudi
txin gian Ngudi phu nfl ma Liéu Hanh dai dién mudn khang dinh
quyln song, khàt vpng vi tinh yéu va hanh phùc già dinh Nàng cOng
' khao khàt dupc sdng va yéu, dupc làm thién chflc cùa ngudi phu nfl:
" làm vp, làm me, làm con dàu, chàm sdc già dinh Bdi vày, chù de cùa
" nhihig truyén ed tfch kl ve còng chùa Liéu Hanh là chù de xà hòi, ' phàn ành nhàn thflc cùa nhàn dàn ve vai trd, vi tri cùa ngudi phu nfl
trong già dinh va xà bòi, pbàn ành khàt vpng cùa ngudi phu nfl ve tình yéu va hanh phùc già dinh
Nhàn vàt cdng chùa Liéu Hanh trong truyén ed tfch bièn din lèn
ro net vdi ve dep cùa mot ngudi con gài, mot ngudi phu nfl - mot ngudi yéu, mdt ngudi vp, ngudi me Còng chùa Liéu Hanh là con gài Ngpc Hoàng Liéu Hanh diu thai d nhà Le Thai Còng, mang tén Giàng Tién Nàng Idn lén thành mot ed gài thdng minh, xinh dep, tài nàng Liéu Hanh - Giàng Tién gidi chfl nghia va làm tho, gidi dàn sào va ca hàt
lin di day thfl nbit, Liéu Hanh gap chàng trai tén là Dào Lang "Thdy ngudi con gài Thdi Cdng ndi nàng net na, tu chdt khdc thudng, Dào Lang ed y xin Idm re" [8, tr 122] Giàng Tién dupc gà cho Dào Lang, con nudi mdt vién quan trong vùng '"Khi làm le cuoi rèi, Giàng Tiin
ve nhà chóng, thd cha me chóng rdt hie'u, ddi vdi chéng gii? le tinca thuàn" [8, tr 122] Vp chdng Giàng Tién sinh dupc mot con trai, mot
con gài Già d^nh dang song hanh phùc thi thdi han ba nàm di day cùa
Liéu Hanh dà bet Giàng Tién ""tu nhiin khdng ed binh gi ma mdt" -Liéu Hanh tién nfl pbài MÒ ve Udi -Liéu Hanh khòng chiù theo luàt
Tròi, khi vi trdi thi budn philn khdc tbuong vi nbd chdng, nhd con,
325
Trang 4'"trdn duyin chua het, ta tinh cdn vuang", xin Ngpc Hoàng cho uò lai
cude sdng u i r gian Ngpc Hoàng chi cho nàng trd vi thàm già dinh trong choc làt Pbàn tién nfl Uén thién cung khdng cho Liéu Hanh dupc sdng hanh phùc vdi chdng con Khàt vpng hanh phùc già dinh dà khien nàng nghen ngào, dau xdt khi pbài xa chdng, chi cdn niérn mong udc
va hi vpng se tài bop: ""An tình chua trgn, dn di chua day, vài chuc nàm sau se Igi ndi duyin cu, chàng dicng nin qua thuang tdm" [8, tr 125] Tu dd nàng song in hien ""nhumày ndi lung trdi" nhung eòi long nàng thi luòn d noi nhàn gian Dù vày, nàng vàn luòn xuit bién ii
giùp dd già dinh, cho din khi bd me nàng, bd me chdng va cà chóng nàng lin lupt vi eòi vinh bang, càc con nàng dà uudng thành thi nàng mdi rong rudi dd day tìm noi vui thù Lilu Hanh lai bi Ngpc Hoàng day xudng trin lin nfla Khàt vpng vi tinh yau va hanh phùc già dinh trong còng chùa Liéu Hanh vàn tha thiet, chày bdng Cude tài ngò - tài duyén gifla nàng va chàng Dào Lang xua (nay là chàng thu sinh nghèo
ma ed tài) dién ra tbàt là làng man va càm ddng Liéu Hanh sau nhihig tbing ngày sdng in hien dd day, boa tho ngim cành kbàp càc vùng danh thing, gap gd vdi nhihig danh nhàn, cudi cùng dàt chàn xudng rimg dào cành sic tuoi dep d làng Sdc, Nghé An Tai day Liéu Hanh
dà gap va két duyan vdi mot thu sinh tré, mot vàn nhàn - chfnh là ngudi chdng trudc, nay tbàc sinh noi này Chàng thu sinh chi khf khàc
ngudi ed tài ""tua vào minh ngica làm thd\ ed ve dep nho nhà, già cành
dàng thuong lai biet boa tho rit tài tinh dà khiln cho trai tim Lièu
Hanh xao xuyén, khàt khao ma d lai Tu dà hai ngudi ""sdt edm hoà hgp, kinh yiu Idn nhau" Liéu Hanh làm ngudi vp hién tbào dàm dang
Nàng miét mài ben khung cui dét vài, khuyén chdng, ddng vién chóng
chàm lo hpc hành: ""TrUàc dau Idy vàn chuang tiin thdn, sau phdi dem tài kinh luàn giùp dai" [8, tr 146] Hai vp chdng nàng sdng rit boa hpp hanh phùc, cùng nhau hoa tho de chia sé rùlm vui va bay td tam
tình-Nàng dang dupc sdng cupe sdng già dinh im ém, nbilu nilm vui: nàm sau sinh dupc mdt con trai rat thdng minh, ngudi chdng thi dd ra làm quan Nhung rdi mot cupe chia tay dàm nude mit nfla lai dién ra, dò là
khi Liéu Hanh den kì han pbài trd ve udi Hinh ành "Tiin chùa vói edm tay chóng nhu hinh khdng nardi nhau" [8, tr 147] nhu ndi ró Idial
vpng ve tinh yèu va hanh phùc cùa nàng Cà bai lin kè't bòn, hai ngu&i chdng cùa Liéu Hanh déu rit yéu vp, tha tbié't dupc song vditpàng Khi
326
Trang 5phài chia'tay vdi ngudi vp xinh dep hiln tbào, cà hai déu rit dau khd,
;• ididng nd rdi xa nàng Ngudi chdng thfl nhà't vi qua thuong nhd vp ma
^ ra di Ngudi chdng thfl hai vi qua yéu nàng ma cào quan, vi sdng noi
ritog dào cu, chung thuy vói hinh bdng cùa nàng, sdng mot minh chàm ' sóc nudi day con Dilu dd cung mudn thi hien quan dilm va udc vpng
\ cua nhàn dàn vi vai trd cùa ngudi phu nfl trong già dinh va udc vpng
dia con ngudi vi hanh phùc già dinh
Truyén Su tich cdng chùa Lieu Hgnh cung kl vi Liéu Hanh trong
, thién chflc làm me: Mdi lin bi day xudng tran, Lièu Hanh lai sinh , dupc mot dfla con trai, lin diu dfla tré ed bàn tay sàu ngdn, lin thu hai
dóa uè ed bàn tay bd'n ngdn Nhihig dfla con cùa Liéu Hanh ve sau déu nói tilng tài gidi, trong dd mdt dfla là Trang Quynb ndi tié'ng thdng minh, muu tri bon ngudi
] Nhàn vàt cdng chùa Liéu Hanh trong truyén ed tfch mang diy dù ve dep cùa ngudi phu nfl bié't yéu va tha tbié't vdi tinh yéu, biet làm vp,
làm me va tha tbié't vdi cude song hanh phùc già dinh Trong già dinh,
r Liéu Hanh là mot ngudi vp, ngudi me diu hiln, dflc hanh, tuàn theo dao li Qua nhàn vàt Liéu Hanh, tàc già dàn gian dà thi hién càch nhin nhàn vi ngudi phu nfl va vai trd ngudi phu nfl trong xà hòi phong kiè'n, trong già dinh, ddng thdi ndi lén nhflng quan niém ve ve dep ngudi phu nfl vdi diy dù còng, dung, ngòn, hanh nhu d còng chùa Liéu Hanh
va bay td udc mo ve cupe song hanh phùc già dinh Diéu dd làm nèn già Ui thim mi, già tri nhàn dao cùa truyén
7.2.2 Cdng chùa Liéu Hgnh - biéu tugng cho sue sdng gidi phdng, y thù^c tu do vd làng nhàn dao cua ngU&i phu nù:
Truyén ed tfch vi cdng chùa Liéu Hanh khòng chi xày dung hinh lupng nhàn vàt Liéu Hanh là mot ngudi yéu - ngudi vp - ngudi me hién lànb, kbuòn phép, biéu thuàn ma cdn xày dung mot hinh tupng Liéu Hanh - mot thi nhàn, mot chié'n tudng, mot Thành Màu bilu hién ra là mot ngudi phu nfl vdi tàm hdn nghé si, vdi sflc sdng quàt cudng, khàt vpng tu do, y thflc giài phdng va tim Idng nhàn dao cao cà
Truyén Su tich cdng chùa Liéu Hgnh ké ring: Liéu Hanh tinh
tình phdng tùng, ngang budng, khòng chiù theo kbuòn phép nhà trdi, pham Idi (danh vd cbén ngpc) ma bi day xudng tran gian Liéu Hanh
327
Trang 6hoà tbàn thànb mdt ed gài rit xinh dep, dung quan ban bang sinh sdng (d Dèo Ngang va d dèo Ba Ddi) Liéu Hanh là tién nfl nhiéu phép thuii
am bilu dao If nhung tfnh càch ngoài ddi cùng nghich ngpm ngang tàng Nàng giùp dd ngudi luong thién, nhung thing tay trimg Ui nhirng
ké kiéu càng ngao man, y quyln the ma làm dilu bit chfnh bay nhihig
ké Uòm eudp, flc biep dàn lànb Mdt lin nàng dà trìhig Ui hoàng tir -mot kè kiéu ngao, biéu sic bang nhflng trd nghich ngpm cùa minh nhu tfl ed gài dep bien thành con khi cài long là diy ngudi trong tay hoàng
tu bay bien thành con ràn bd mang trén ngudi hoàng tu khiln cho anh
ta chet ngà't, hoàng loan vi sp bài
Truyén NCc thdn a Vàn Càt ké khi nàng song i n bièn Uong nhàn gian, ""Ngudi nào dùng Idi bàn cgt tdt bi tai vg, ngudi ndo mang lécàu ddo tdt àuge phùc lành" [8,tr 125], gap kè xiu thi nàng Uéu gheo,
trimg phat, gap ngudi tdt thi nàng giùp dd, già on
Trong càc truyèn, nhàn vàt Liéu Hanh ludn bimg lan sflc song diu tranh, giài phdng, khòng kbuà't phuc trudc the lue cudng quyén va cài àc, cài xiu Nbihig viéc làm cùa Liéu Hanh déu phàn biat rit ro ràng tràng - den, tdt - xà'u, thién - àc, bay td rd ràng tbài dd yéu - ghét, càm phuc, tòn trong hay coi thudng, khinh bi Ngudi luong thién thi ca ngpi, tòn thd Liéu Hanh là bà Chùa - Thànb Màu; kè àc kè xà'u thi
tung tin nàng là ""ma guài", ""nùyiu" Triéu dinh nghe tin ddn ve phép
la va su nghich ngpm cùa nàng thi tudng nàng là yéu quài ma cho quàn linh, càc phàp su phù thuy va tàm vi Kim cang phép tbuàt cao sièu den diét trù Còng chùa Liéu Hanh dà phàn kbàng dfl dòi, danh cho ho tan tàc Tàm vi Kim cang phài ciu din Phàt Bà, Vua phài càu den dao si trong phài Nói Dao tràng dùng phép tbuàt tbing dupc Liéu
Hanh, bàt nàng giài vi kinh di ""hòi tdP\ Cudi cùng, nhà vua lai bj
nàng chinh phuc bdi nàng là con gài Ngpc Hoàng, ddi dàp kbòn ngoan
va thuc chat vua dà biéu ra là nàng khòng phài là yéu quài, khdng pham phép nude ma chi mudn giùp dàn, giùp vua gifl gin va tuàn theo phép nude Cd truyèn kl nàng dupc Thich Ca Màu Ni cflu trong cude chién gifla nàng vdi phài Ndi Dao tràng va chfnh òng Thành Trudc dà xin vdi dflc vua tha tdi cho Liéu Hanh Tu dd, còng chùa Liéu Hanh khòng gay kinh sp cho mpi ngudi ma luòn ban phàt àn due, làm diéu lành, dupc nhàn dàn tòn thd là Thànb Màu
^28
Trang 7Su*xuit hién cùa hinh tupng Lièu Hanh vào thè' ki XVI (thdi Le),
thòi kì Nho giao ddc tòn, vdi su phàt trién cùa ""mot truàng dgo sT à Viét Nam", vdi vai trd cùa càc dao si nhu trong ""Su nghiep cùa dng Thdnh truàc dau tranh chdng bd chùa Liéu Hgnh" [3, tr 217230]
-Uong thdi kì này, vai trd cùa ngudi phu nfl bi coi thudng, bi lin àt - là mdt su pbàn kbàng Két qua cùa su phàn khàng này là Uong nhflng Uuyén vi Liéu Hanh triéu dinh dà phài lui bude ma tra tu do cho Liéu Hanh Nhà vua dai dien cho the lue Nho giao càm quyén phài lui bude UUóc Phàt td dai dién cho udc vpng cùa quin chùng nhàn dàn Trong dàn gian, trong ddi sdng tinh thin cùa nhàn dàn, Liéu Hanh là ngudi
co cdng ed dflc, nhu Thànb Me luòn lo lang bào ve, cflu giùp dàn lành Qua nhàn vàt Liéu Hanh, tàc già dàn gian mudn ndi lén nhihig quan dilm dao dflc, nhihig quan dilm vi còng If xà bòi va udc mo ve cuòc sdng cdng bang, dàn chù
Nhàn vàt Liéu Hanh cdn là bilu tupng cho y thflc tu do, bilu tupng cho tim Idng nhàn dao cùa ngudi phu nfl Nàng mang tàm hdn nghé si, yau qua huong dà't nude, yau dàn hàt, tho ca Tàm hdn nghe si cùa nàng muò'n hoà nhàp d muòn noi, vdi muòn ngudi Nàng di chu du khàp dit nude, ngam cành dep làm tho, gap ngudi tài dàm dao vàn chuong Ngudi ta ké ring trong thdi gian bi di day, còng chùa Liéu Hanh dà thàm thù nhiéu noi phong cành tuoi dep Nàng thudng ngoan ùLang Son, Ha Noi, Nghé An, Ha Tinh Nàng xudng boa vdi nhà tha Phùng Khàc Hoan d mot ngòi chùa d Lang Son va sau này gap lai dng ben bd Hd Tày, Ha Nói; nàng boa tho, tàm tinh bang tho vdi thu sinh, vàn nhàn d nbilu noi nàng gap Nàng dùng tié'ng dàn, tié'ng sào
di hoà nhàp bay td eòi Idng vdi nhàn gian Hon the nfla, Liéu Hanh di khàp mpi noi, chia sé vdi tran gian nhflng phùt càm thòng, làm diéu thién nhu chfla benh cho con ngudi, giùp dd, che ehd bào ve cho con ngudi Càc truyén ve Liéu Hanh déu kl ring: Sau khi nàng trd vi trdi,
dà man han di day nhung nàng khdng quèn dupc tran gian, lai xin Thupng de cho xudng trin de dupc sdng cupe song thuc noi nhàn gian Nàng dem theo hai tién nfl chpn Phd Càt, Thanh Hoà de trd ve va
sdng vdi nhàn dàn Nàng xudng ""làm tiin ho minh cho ngudi tran", Tùdd, vào tdt ed càc thdi dgi, nàng cdng chùa dd dd ra tay cicu giùp nhàn dàn va chinh quyén Nàng dd dugc nàng lin cdp Di Nhà't Nil yuang va thàrh hoàng hgng nhà't" [3, tr 153] Còng chùa Liéu Hanh
329
Trang 8hiln thành xudng uin diy uy lue linb thiéng Neu ngudi uin xùc pham den Tièn chùa thi sé bi phép la cùa Tién chùa Uimg phat, nlu thè
phung Tién chùa, làm dilu tdt thi sé dupc phù Up "Tric tai cho phùc, chuyén vg làm lành" Nhàn dàn tdn Liéu Hanh làm Thành Màu Triéu dinh sic phong ""Md Hoàng cdng chùa" Liéu Hanh thudng ed cdng
cuu nude, nhiéu lin giùp sflc cho quan quàn triéu dinh danh thing giàc
Triéu dinh phong tàng là ""Che tliang hoà dieu Dgi vuang", dupc ghi
cdng, khàc tupng, khip noi nhàn dàn xày din phung thd
Xày dung nén nhàn vàt Liéu Hanh, tàc già dàn gian cdn mudn thè hién càch nhin nhàn cùa nhàn dàn ddi vdi tu do, sd pbàn con nguòi cung nhu thi bian quan dilm nhàn dao, quan dilm thim mi cùa nhàn dàn gin vdi ddi sdng lich su - xà boi phong kiln He qua quan Upng cùa truyan kl vi Liéu Hanh là kbàng dinh con ngudi ma Liéu Hanh là dai dién luòn de cao y thflc tu do, làm chù dit trdi, làm chù sd phan con ngudi, ca ngpi tam Idng nhàn dao cùa phu nfl
/.2.3 Nghi thugt xày dung hinh tuang càng chùa Liéu Hgnh
Truyén ed tfch ve còng chùa Liéu Hanh su dung nhihig ylu tó thin thoai, phàn ành quan niém thin thoai cùa nhàn dàn vi càc hién tupng tu nhién va xà bòi nhu: tài sinh, tbàc sinh, dàu thai Tién giàng trin, dàu thai thành Me Dd là càch tài sinh cùa thin thoai nguyen thuy nhu me mat trdi, me mat tràng, me dit, me lùa Liéu Hanh là De nhi dja tién - tu trén trdi xudng làm vi thin dit, bào ve che ehd, phù Up cho con ngudi
Càc nghé si dàn gian su dung tài tình nhflng yéu td hu ciu, thin
kì két hpp vdi hién thuc ddi sdng di xày dung nén mot nhàn vàt Lièu Hanh ed tfnh càch da dang, phflc tap vdi nbimg dién bién trong cude ddi nhàn vàt that sinh dóng tao nèn hinh ành mot ngudi phu nfl co vi dep vùa phi thudng, thiéng liéng vùa binh di, gin gùi Tàc già din gian khi mièu tà ve cdng chùa Liéu Hanh déu tàp trung khàc boa mdt ngUÒi phu nfl ed ve dep toàn dién cà ve hinh thflc lin tàm hdn, tri tue va siic manh Liéu Hanh khòng chi ed sic dep tuyét trin ma cdn da tài, da càm, khòng chi là mot ngudi yéu, ngudi vp dju hién, dàm thim ma con
là mot nghe si làng man, tài hoa; khòng chi là mot chién tudng vdi sóc manh va su bien boa phi thudng ma cdn là mdt Thànb Miu - tbinh Me
330
Trang 9vdi t&i long nhàn dao bao la Diy là tit cà y nghia tdn vinh Liéu Hanh thành bit tu
Truyén ed tfch vi cdng chùa Lièu Hanh cung su dung nhihig mò tip phd biln ed tfnh dn dinh trong truyén ed di xày dung nhàn vàt thin tién, bit tu: mò tip boa tbàn - tài sinh - thàc sinh, mò tip tài nàng,
md tip kit bòn mò tip chién còng mò tip hiln linb - biln thànb Nhihig mò tip dd làm nén già tri thim mi va già tri nhàn dao cùa kilu truyén vi Thành Màu Liéu Hanh
Qua nhflng truyèn ed tfch ve cdng chùa Liéu Hanh, nhàn dàn dà xày dung hinh tupng Lièu Hanh vdi tit cà niém yau mén, kfnb trpng va tdn thd, vdi tit cà udc mo va khàt vpng ve cuòc song tòt dep, ngàp tran
tu do va hanh phùc, trong dd con ngudi dupc giài phdng, dupc làm chù cude ddi va sd phàn minh Bang tri tudng tupng phong phù kit hpp vdi hian thuc ddi sdng, nhàn dàn dà sàng tao nan nhàn vàt Liéu Hanh, mdt ngudi phu nfl binh di, boàn toàn là con ngudi cùa trin gian ddng thdi
là mot Thành Màu phi thudng - vi tian nfl bang diu cùa càc tién nfl Viat Nam
2 MOT SO TIN NGUÒNG XUNG QUANH VIÉC THÒ
CÒNG CHÙA LIÈU HANH
2.1 Khài niem tin ngudng
Viac tim bilu tfn ngudng quanh viéc thd cdng chùa Liéu Hanh cùng là mot trong nhihig tfn biéu di giài ma truyén ed tfch ve Liéu
Hanh Tfn ngudng dupc biéu d day là ""hinh thicc tdn giao sa khaP',
xuit phàt tfl mot niém tin va sau dd là qua trình thiéng hoà Niém tin này sinh tfl qua trinh tiép xùc cùa con ngudi vdi càc hién tupng tu nhién va xà hòi Tfn ngudng là két qua cùa su due két cac mdi quan he cùa con ngudi vdi hién thuc khàch quan Càc nhà nghièn cihi coi tfn ngudng là mot thànb td - mot bò phàn cùa vàn hoà va dua ra dinh
nghia: "Tin nguàng là su tin tudng, ngUàng mg va sùng bdi nhiTng thàn thành, vàt tìiiing hoàc linh hon ngiCài chét do con ngudi ticdìig tugng
ra hoàc do con ngUài suy tdn, gdn cho nhioig pham chdt siiu phàm"
(Ì2,trlOO]
331
Trang 102.2 Tin ngudng thd T u b i t tu
Tfn nguòng thd Tu bit tu là tfn ngudng dàc biet thd bdn nguòi sdng mài, trudng tdn muòn ddi ma nhàn dàn sùng bài va tin tudng
Lich su mà'y ngàn nàm dung nude va gifl nude cùa dàn toc Viét Nam dà tao ra nhOtig vi tbàn linh ed ngudn gdc thuin Viét Theo cudn
sàch Hdi Chàn Biin cùa Thanh Hoà Tu dupc xuit bàn vào nàm thtìf?
ddi Thiéu Tri (1847) thi Viét Nam ed 27 vi thin (13 vi nam, 14 vi nQ),
ma tièu biéu nhà't là bdn vi dupc tòn là Tfl bit tu - bilu tupng tàm linh Viét Nam Trong tàm thflc dàn gian, dd là bdn vi thin càn bàn nhàl, tran gifl phin tàm linh sàu sic nhà't cùa dàn toc, va trudng tdn, bit diét cùng vdi su trudng tdn, bit diét cùa dàn toc
Nhiéu sàch dà gidi thiéu ve Tfl bit tu: Thành Tàn Vién (San Tinh), Thành Gidng (Phù Ddng Thién Vuong), Thành Chù Dao Tó (Chù Ddng Tu), Thành Màu Liéu Hanh (còng chùa Liéu Hanh)
Thành Tàn Vién dflng dàu Tfl bit tu Kilu truyén Son Tinh ghi nhàn Son Tinh là ngudi anh hùng vàn hoà, ngudi anh bùng gifl nuóc
Truyén San Tinh - Thuy Tinh dà kl vi chién tfch anh hùng tri thuy ciia
Son Tinh trong cuòc chién chdng Thuy Tinh - tbàn Nude - 10 lui Sun Tinh cdn là òng tò cùa càc ngành nghl - Bach nghé td su, day dàn làm
ra lùa day dàn làm ruóng, md hói, san bàn, kéo vd, luyén vd Son Tinh - Tbàn Nùi Tàn Vién là bilu lupng cho sflc manh ed két cùa còng ddng chdng giàc ngoai xàm, che ngu va làm chù thién nhién Nhàn vàt Son Tinh - Tàn Vién Son Thành dupc nhàn dàn xày din thd d khàp vùng nùi Tàn sdng Dà (Phù Tho, Ha Tày, Hoà Binh ), bang nàm mò
le bòi de bay td Idng bié't On va nilm tòn kfnb ddi vdi vi thànb bit i\s
""Di nhdt phùc thdn" này
Thànb Gidng là bilu tupng cho sflc manh ed két cùa còng dóng chdng giàc ngoai xàm Thành Gidng là két tinh sue manh cùa bò tdc, cùa dàn toc, ngudi tièu bilu cho su kién dành giàc cflu nude Truyén
thuyét Thdnh Gidng xày dung nén hình tupng Thànb Gidng - ngUÙi
anh hùng gifl nude ed ve dep kì vi phi thudng Càu bé Gidng sinh ra co
ngudn gdc thin linh, tfl ""lido khi anh linh" vut Idn lèn thành chàng trai
khòng lo - ngudi dùng si dùng gay sàt rdi tre dàng ngà dành thàng giàc Àn giùp vua Hùng cflu nuóc Ngudi anh bùng boa tbàn, dupc phong thanh bit lù Nhàn dàn dà làp den ihd Thành Gidng d nbilu nui
332