Tiếp cận điều trị và bỏ trị của người nghiện chích ma túy tại cơ sở điều trị methadone quận ninh kiều, thành phố cần thơ năm 2018

Vì vậy, nghiên cứu thực hiện với mục tiêu: 1/ Mô tả một số rào cản của người nghiện chích ma túy trong việc tiếp cận điều trị; 2/ Mô tả một số đặc điểm của bệnh nhân bỏ trị và 3/ Xác địn

TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG CỘNG

NGUYỄN TIẾN TRÌNH

TIẾP CẬN ĐIỀU TRỊ VÀ BỎ TRỊ CỦA NGƯỜI NGHIỆN CHÍCH MA TÚY TẠI CƠ SỞ ĐIỀU TRỊ METHADONE

QUẬN NINH KIỀU, THÀNH PHỐ CẦN THƠ NĂM 2018

LUẬN VĂN THẠC SĨ Y TẾ CÔNG CỘNG

MÃ SỐ CHUYÊN NGÀNH: 60.72.03.01

HÀ NỘI, 2018

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO - BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG CỘNG

NGUYỄN TIẾN TRÌNH

TIẾP CẬN ĐIỀU TRỊ VÀ BỎ TRỊ CỦA NGƯỜI NGHIỆN CHÍCH MA TÚY TẠI CƠ SỞ ĐIỀU TRỊ METHADONE

QUẬN NINH KIỀU, THÀNH PHỐ CẦN THƠ NĂM 2018

LUẬN VĂN THẠC SĨ Y TẾ CÔNG CỘNG

MÃ SỐ CHUYÊN NGÀNH: 60.72.03.01

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

PGS.TS Hồ Thị Hiền

HÀ NỘI, 2018

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài, tôi luôn nhận được sự quan tâm giúp đỡ và hỗ trợ tận tình của Quý Thầy/Cô ở Trường Đại học Y tế công cộng, Trường Cao đăng Y tế Đồng Tháp, đồng nghiệp ở Cơ quan và bạn bè để hoàn thành chương trình học tập và đề tài này

Tôi xin trân trọng gửi lời cảm ơn đến:

- Người thầy đã tận tình hướng dẫn và hỗ trợ để tôi thực hiện và hoàn thành đề tài luận văn

- Ban giám đốc Trung tâm phòng, chống HIV/AIDS thành phố Cần Thơ; Trung tâm Y tế quận Ninh Kiều và Cơ sở điều trị Methadone quận Ninh Kiều đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi thực hiện đề tài để hoàn thành chương trình học

- Quý Thầy/Cô ở Trường Đại học Y tế công cộng, trường Cao đẳng Y tế Đồng Tháp đã cung cấp kiến thức khoa học liên quan đến chương trình học tập

- Bạn bè thân hữu, cùng lớp Cao học Y tế công cộng Khóa 20 đã chia sẻ các kinh nghiệm thực tế

- Tôi rất hạnh phúc gửi lời cảm ơn đến gia đình luôn bên tôi, động viên và khuyến khích tôi vượt qua khó khăn vất vả

Xin chúc sức khỏe đến Giáo viên hướng dẫn, Quí Thầy/Cô Trường Đại học

Y tế công cộng, Đồng nghiệp Cơ quan, Bạn bè và Gia đình

Trân trọng cảm ơn./

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT iv

DANH MỤC CÁC BẢNG v

TÓM TẮT LUẬN VĂN vi

ĐẶT VẤN ĐỀ 1

MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 3

Chương 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 4

1.1 Các khái niệm dùng trong nghiên cứu: 4

1.2 Tình hình tiêm chích ma túy và HIV/AIDS 7

1.3 Điều trị thay thế nghiện các CDTP bằng Methadone 8

1.4 Tổng quan các nghiên cứu điều trị nghiện các CDTP bằng Methadone 12

1.5 Khung lý thuyết nghiên cứu 20

1.6 Đặc điểm về địa bàn nghiên cứu 21

Chương 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 22

2.1 Đối tượng nghiên cứu 22

2.2 Thời gian và địa điểm nghiên cứu 23

2.3 Thiết kế nghiên cứu 24

2.4 Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu 24

2.4.2 Nghiên cứu định tính 24

2.5 Phương pháp thu thập số liệu 25

2.6 Xử lý và phân tích số liệu 27

2.7 Biến số dùng trong nghiên cứu 27

2.8 Nội dung/chủ đề định tính 27

2.9 Đạo đức trong nghiên cứu 28

Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 30

3.1 Một số đặc điểm của BN bỏ trị Methadone 30

3.2 Một số rào cản người NCMT tiếp cận điều trị chương trình Methadone …36

3.3 Một số yếu tố ảnh hưởng đến việc bỏ điều trị Methadone 43

Chương 4: BÀN LUẬN 57

1 Một số đặc điểm của bệnh nhân bỏ trị tại cơ sở điều trị Methadone 57

2 Rào cản người NCMT trong việc tiếp cận điều trị Methadone 62

3 Một số yếu tố ảnh hưởng đến bệnh nhân bỏ trị tại cơ sở điều trị Methadone 65

4 Hạn chế của nghiên cứu 72

KẾT LUẬN 74

KHUYẾN NGHỊ 75

TÀI LIỆU THAM KHẢO 76

Tài liệu tiếng Việt 76

Tài liệu tiếng Anh 79

PHỤ LỤC 82

Phụ lục 1: Phiếu thu thập thông tin từ hồ sơ bệnh án 82

Phụ lục 2: Phiếu đồng ý tham gia nghiên cứu 85

Phụ lục 3: Hướng dẫn phỏng vấn sâu BN bỏ trị 86

Phụ lục 4: Hướng dẫn PVS người NCMT chưa điều trị bằng Methadone 88

Phụ lục 5: Hướng dẫn PVS người nhà của người NCMT chưa điều trị bằng Methadone 89

Phụ lục 6: Hướng dẫn PVS nhân viên y tế 90

Phụ lục 7: Hướng dẫn TLN bệnh nhân điều trị lại 91

Phụ lục 8: Hướng dẫn TLN người NCMT chưa điều trị bằng Methadone 93

Phụ lục 9: Biến số dùng trong nghiên cứu 95

Phụ lục 10: Dự trù kinh phí triển khai nghiên cứu 97

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

BCH : Bộ câu hỏi

CDTP : Chất dạng thuốc phiện

CSĐT : Cơ sở điều trị

ĐTNC : Đối tượng nghiên cứu

FHI 360 : Tổ chức sức khỏe gia đình quốc tế (Family Health International 360)

HIV : Vi rút gây suy giảm miễn dịch ở người (Human Immunodeficiency Virus)

UNODC : Cơ quan phòng, chống Ma túy và Tội phạm của Liên

Hợp Quốc (United National Organization of Drug and Crime)

DANH MỤC CÁC BẢNG

Trang

Bảng 2.1: Mô tả đối tượng tham gia định tính 24

Bảng 3.1 Đặc điểm nhân khẩu học của ĐTNC 30

Bảng 3.2: Đặc điểm nghề nghiệp, việc làm và thu nhập của ĐTNC 31

Bảng 3.3: Đặc điểm yếu tố gia đình của ĐTNC 31

Bảng 3.4: Đặc điểm sử dụng ma túy trước điều trị của ĐTNC 32

Bảng 3.5: Đặc điểm tiền sử cai nghiện và vi phạm pháp luật của ĐTNC 32

Bảng 3.6: Đặc điểm tác dụng phụ do thuốc Methadone của ĐTNC 33

Bảng 3.7: Đặc điểm mắc các bệnh lý kèm theo của ĐTNC 33

Bảng 3.8: Đặc điểm sử dụng ma túy trong điều trị của ĐTNC 34

Bảng 3.9: Đặc điểm về liều điều trị Methadone của ĐTNC 35

Bảng 3.10: Đặc điểm bỏ trị của ĐTNC 35

TÓM TẮT LUẬN VĂN

Chương trình điều trị thay thế nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng Methadone tại thành phố Cần Thơ triển khai từ tháng 6 năm 2010 ở hai quận Ninh Kiều và Cái Răng Đến cuối năm 2017, số người nghiện chích ma túy được xét duyệt vào điều trị 1.183 người, nhưng hiện chỉ còn 469 người duy trì điều trị, số bỏ trị là 714 người (60%), có đến 666 người chưa điều trị Theo báo cáo, người nghiện chích ma túy tiếp cận điều trị ngày càng ít, bệnh nhân bỏ trị ngày càng nhiều Vì vậy, nghiên cứu thực hiện với mục tiêu: 1/ Mô tả một số rào cản của người nghiện chích ma túy trong việc tiếp cận điều trị; 2/ Mô tả một số đặc điểm của bệnh nhân

bỏ trị và 3/ Xác định một số yếu tố ảnh hưởng đến việc bệnh nhân bỏ trị tại cơ sở điều trị Methadone quận Ninh Kiều năm 2018

Nghiên cứu sử dụng phương pháp mô tả cắt ngang kết hợp định tính với định lượng, thực hiện từ tháng 11/2017 đến tháng 6/2018 Nghiên cứu định lượng có cỡ mẫu là 134 hồ sơ bệnh án bỏ trị, nghiên cứu định tính sử dụng kỹ thuật phỏng vấn sâu 20 đối tượng gồm 6 bệnh nhân bỏ trị; Người nghiện chích ma túy chưa điều trị

là 8 người và 2 người nhà và 4 nhân viên y tế đồng thời tổ chức 3 cuộc thảo luận nhóm gồm 16 bệnh nhân điều trị lại và 8 người nghiện chích ma túy chưa điều trị

Kết quả cho thấy các rào cản người người nghiện chích ma túy tiếp cận điều trị gồm: Sợ lộ thông tin, sự kỳ thị, thiếu niềm tin điều trị, thiếu quan tâm và sợ ảnh hưởng vị thế gia đình, công tác tuyên truyền, thủ tục của cơ sở điều trị và ảnh hưởng từ bạn bè Trong khi các yếu tố ảnh hưởng đến bỏ trị của bệnh nhân là: nghề nghiệp, không sẵn sàng điều trị, ngộ nhận đã thành công, thèm nhớ ma túy, thiếu hỗ trợ từ gia đình, kỳ thị và phân biệt đối xử, tiến trình điều trị không rõ ràng, thái độ của nhân viên và các yếu tố liên quan đến qui định, đặc thù của cơ sở điều trị

Để tăng số người nghiện chích ma túy tiếp cận điều trị và giảm bỏ trị, cần thực hiện một số giải pháp sau: Gia đình nên động viên, thông cảm, hỗ trợ kịp thời

và lâu dài cũng như phối hợp chặt chẽ với cơ sở điều trị; Nhân viên y tế cần ý thức trách nhiệm công việc, lịch khám bệnh thông báo rõ ràng, cụ thể; Tăng cường quảng bá dịch vụ, điều chỉnh thời gian mở cửa phù hợp và có kế hoạch hỗ trợ việc làm cho bệnh nhân

Người tiêm chích ma túy, khi tham gia chương trình điều trị thay thế bằng Methadone sẽ theo dõi được thường xuyên tình trạng sức khỏe của mình, điều trị kịp thời các bệnh nhiễm trùng cơ hội cũng như các bệnh khác có liên quan đến việc

sử dụng các CDTP giúp tăng cường sức khỏe, từ đó có tác động giảm bớt gánh nặng chi phí cho gia đình bệnh nhân và xã hội, tạo điều kiện cho họ quay trở về với cuộc sống bình thường, hỗ trợ tái hòa nhập cộng đồng Bên cạnh đó, các hành vi phạm tội có liên quan tới ma túy sẽ giảm bớt do người bệnh không quá bức xúc về vấn đề kinh tế để có tiền mua ma túy, từ đó tình hình trật tự, an toàn xã hội phần nào được cải thiện tốt hơn [8]

Chương trình điều trị nghiện các CDTP bằng Methadone tại thành phố Cần Thơ được triển khai từ tháng 6 năm 2010 ở hai quận Ninh Kiều và Cái Răng Đến cuối năm 2017, toàn thành phố đã có 05 cơ sở điều trị và 05 cơ sở cấp phát thuốc Methadone nhằm tạo điều kiện thuận tiện cho việc tiếp cận điều trị Số người NCMT được xét duyệt đưa vào điều trị 1.183 người, số BN bỏ trị là 714 người (chiếm 60%), hiện chỉ còn 469 người duy trì điều trị và còn 666 người NCMT chưa được điều trị[34]

Tại quận Ninh Kiều, số người NCMT thống kê được là 564 người, đã xét duyệt đưa vào điều trị 455 người, số chưa được điều trị là 109 người Số bệnh nhân

bỏ trị là 315 người chiếm 44,1% số người bỏ trị toàn thành phố và chiếm 69,2% tổng số người được đưa vào điều trị (đang duy trì 140 người)[34]

Sau thời gian triển khai điều trị, hiện nay các số liệu liên quan đến bệnh nhân

bỏ trị Methadone tại địa phương chưa nhiều Khó khăn hiện nay là nguồn bệnh nhân mới đưa vào điều trị không còn nhiều, số bệnh nhân duy trì điều trị ngày càng thấp, phần lớn bệnh nhân điều trị Methadone chuyển sang sử dụng ma túy đá, vừa điều trị Methadone vừa sử dụng ma túy tổng hợp nên dẫn đến tình trạng bệnh nhân không tuân thủ điều trị dần dần tiến tới bỏ trị, một số tham gia điều trị bằng Methadone là

để đối phó, để không bị đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc [15][28] Việc thu thập

số liệu và công bố những bằng chứng thực tiễn về đặc điểm và các yếu tố liên quan đến bệnh nhân gắn kết với điều trị bằng Methadone là cần thiết

Một số câu hỏi nghiên cứu đặt ra là: Tại sao bệnh nhân không tiếp cận điều trị bằng Methadone? Tại sao khi tiếp cận điều trị bằng Methadone bệnh nhân lại không tuân thủ điều trị, đặc biệt là bỏ trị? Các yếu tố ảnh hưởng đến thực trạng không tiếp cận điều trị và không tuân thủ điều trị là gì? Ma túy tổng hợp, đặc biệt là các chất kích thích dạng amphetamine trong đó có ma túy đá ảnh hưởng đến tiếp cận điều trị bằng Methadone như thế nào?

Trong khuôn khổ của nghiên cứu này, chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài

“Tiếp cận điều trị và bỏ trị của người nghiện chích ma túy tại cơ sở điều trị Methadone quận Ninh Kiều, thành phố Cần thơ năm 2018” Kết quả từ nghiên

cứu này nhằm giúp địa phương rút ra được những vấn đề thực tiễn và tìm ra các giải pháp phù hợp để tăng sự tiếp cận với chương trình điều trị bằng Methadone, giảm

số người bỏ trị nhằm nâng cao hiệu quả của chương trình điều trị Methadone tại thành phố Cần Thơ

MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

1 Mô tả một số đặc điểm của bệnh nhân bỏ trị tại cơ sở điều trị Methadone quận Ninh Kiều, giai đoạn 2015 - 2017;

2 Mô tả một số rào cản của người nghiện chích ma túy trong việc tiếp cận điều trị tại cơ sở điều trị Methadone quận Ninh Kiều, thành phố Cần Thơ năm 2018;

3 Xác định một số yếu tố ảnh hưởng đến việc bệnh nhân bỏ trị tại cơ sở điều trị Methadone quận Ninh Kiều năm 2018

Chương 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1.1 Các khái niệm dùng trong nghiên cứu

1 Ma túy: Theo Luật phòng, chống ma túy và Luật sửa đổi, bổ sung một số

điều của Luật phòng, chống ma túy: Chất ma túy là các chất gây nghiện, chất hướng thần được quy định trong các danh mục do Chính phủ ban hành; Chất gây nghiện là chất kích thích hoặc ức chế thần kinh, dễ gây tình trạng nghiện đối với người sử dụng; Chất hướng thần là chất kích thích, ức chế thần kinh hoặc gây ảo giác, nếu sử dụng nhiều lần có thể dẫn tới tình trạng nghiện đối với người sử dụng [30]

2 Nghiện ma túy: Theo Tổ chức Y tế Thế giới, nghiện ma túy được định

nghĩa là “tình trạng bệnh mạn tính, tái diễn của não bộ, biểu hiện bằng việc người bệnh bắt buộc phải tìm kiếm và sử dụng ma tuý, bất chấp hậu quả về sức khỏe và xã hội liên quan đến việc sử dụng” [30]

3 Heroin: Heroin có tên hóa học là Diacetylmorphine là một loại chất gây

nghiện bán tổng hợp được chiết xuất từ quả cây thuốc phiện Nó được xếp cùng nhóm với các chất giảm đau mạnh

Heroin thường ở dạng bột, có màu sắc khác nhau tùy thuộc vào độ tinh khiết Heroin được biết đến với những tên như: hàng trắng, bạch phiến … Heroin có tác dụng làm ức chế, làm giảm hoạt động của não bộ và hệ thống thần kinh trung ương [10]

4 Thuốc lắc (Ecstasy): thuốc lắc, gọi đầy đủ là thuốc lắc MDMA, được

chiết xuất từ nhiều hóa chất khác nhau Đây là loại ma túy tổng hợp bao gồm cả các chất dạng Amphetamine và một số các chất gây ảo giác Amphetamine là các chất kích thích hoạt động của não bộ và hệ thần kinh trung ương Các chất gây ảo giác, làm cho người sử dụng nhìn thấy, nghe thấy, cảm thấy hoặc ngửi thấy những gì không tồn tại trên thực tế Ngoài tên thuốc lắc còn được gọi là bướm đêm, bay, bánh, kẹo, nốt nhạc, vương miện, tim hồng hay chó dại tùy thuộc vào hình ảnh trên viên thuốc [10]

5 Methamphetamine: là một loại chất gây nghiện tổng hợp được tổng hợp

lần đầu tiên vào năm 1993 tại Nhật Bản bởi nhà khoa học tên là Nagai Nagayoshi

Methamphetamine là chất gây nghiện thuộc nhóm kích thích dạng Amphetamine Methamphetamine tác động lên hệ thần kinh trung ương và kích thích giải phóng Dopamine hàng loạt Methamphetamine có màu trắng, không mùi và có nhiều dạng khác nhau:

+ Dạng thô thường với dạng bột trắng hoặc vàng nâu đỏ đỏ;

+ Dạng muối Hydrochlorit dưới dạng bột vị đắng, dễ hòa tan trong nước và

có thể dùng để tiêm được;

+ Dạng tinh thể có độ tinh khiết cao: Methamphetamine dạng tinh thể hay còn gọi là hàng đá, pha lê được tổng hợp lần đầu tiên vào năm 1919 [10]

6 Chất dạng thuốc phiện như thuốc phiện (opiat, opioid): là tên gọi chung

cho nhiều chất như thuốc phiện, morphine, heroin, Methadone, puprenorphine, codein, pethidine, fentanyle, có biểu hiện lâm sàng tương tự và tác động vào cùng điểm tiếp nhận tương tự ở não [6]

7 Điều trị thay thế nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng Methadone là

kết hợp sử dụng thuốc Methadone để thay thế cho nghiện các chất dạng thuốc phiện cùng với các giải pháp tâm lý, xã hội làm cho người nghiện giảm dần tiến tới có thể ngừng sử dụng các chất dạng thuốc phiện mà không gây nhiễm độc tâm thần, không gây tăng liều và các tác động khác [6]

- Giai đoạn Khởi liều: là liều khởi đầu từ 15 - 30mg tùy thuộc vào kết quả

đánh giá độ dung nạp các CDTP của người bệnh

- Giai đoạn điều chỉnh liều: là giai đoạn liều điều trị sẽ được tiếp tục điều

chỉnh đến khi người bệnh đạt được liều có hiệu quả (làm hết hội chứng cai, giảm thèm nhớ, ngăn tác dụng của việc sử dụng heroin và không gây ngộ độc)

- Giai đoạn điều trị duy trì: là liều có hiệu quả và phong tỏa được tác dụng

gây khoái cảm của heroin (liều trung bình từ 60 - 80mg)

8 Tiếp cận điều trị

“Tiếp cận” là từ tiếng Việt tương ứng với từ “accessibility” trong tiếng Anh

Nó được dùng để mô tả mức độ số lượng nhiều người nhất có thể tiếp cận được của một sản phẩm nào đó (như các loại thiết bị, dịch vụ, môi trường không gian…)

Tiếp cận chính là quá trình tương tác giữa chủ thể này với một chủ thể khác nhằm đạt được một mục tiêu xác định [39]

Tiếp cận điều trị: Là quá trình người NCMT tiếp cận với dịch vụ điều trị

bằng Methadone với mục đích là để được điều trị thay thế nghiện các CDTP bằng Methadone

Phạm vi: Trong nghiên cứu này, chỉ đề cập đến việc người NCMT đến đăng

ký điều trị bằng Methadone tại các cơ sở điều trị Methadone

Hồ sơ đăng ký điều trị nghiện chất dạng thuốc phiện, gồm [14]:

Người nghiện CDTP tự nguyện tham gia điều trị nghiện CDTP và cam kết tuân thủ điều trị nghiện CDTP Đối với người nghiện CDTP từ đủ 6 tuổi đến chưa

đủ 15 tuổi, chỉ được điều trị nghiện CDTP sau khi có sự đồng ý bằng văn bản của người đại diện theo pháp luật của người đó

1 Đơn đăng ký điều trị nghiện CDTP bằng thuốc thay thế

2 Bản sao của một trong những giấy tờ sau: Chứng minh nhân dân, hộ chiếu, giấy khai sinh hoặc hộ khẩu, giấy phép lái xe

- Tổ chức khám đánh giá cho người đăng ký điều trị nghiện CDTP;

- Tiếp nhận trường hợp đủ điều kiện tham gia điều trị nghiện CDTP Trường hợp không đồng ý tiếp nhận, phải trả lời bằng văn bản và nêu rõ lý do

c) Giấy tiếp nhận trường hợp đủ điều kiện tham gia điều trị nghiện CDTP được lập thành 02 bản: 01 bản gửi người được điều trị nghiện CDTP hoặc người đại diện theo pháp luật của người được điều trị nghiện CDTP trong trường hợp người

đó từ đủ sáu tuổi đến chưa đủ mười lăm tuổi; 01 bản lưu hồ sơ điều trị của người được điều trị nghiện CDTP tại CSĐT[14]

9 Bỏ trị: là bỏ liều (không đến uống thuốc) liên tục từ 30 ngày trở lên và có

quyết định ra khỏi chương trình (do Trưởng cơ sở điều trị ký và đóng dấu)[6]

10 Điều trị lại: Là số bệnh nhân đã từng điều trị tại cơ sở, nhưng đã bỏ điều trị sau đó quay lại điều trị[6]

1.2 Tình hình tiêm chích ma túy và HIV/AIDS

1.1.1 Trên thế giới

Theo báo cáo của Cơ quan phòng, chống Ma túy và Tội phạm của Liên Hợp Quốc (UNODC), trong năm 2014 thế giới có gần 250 triệu người trong độ tuổi từ

15 - 64 sử dụng ít nhất là một loại ma túy Tuy con số này không tăng nếu xét theo

tỷ lệ dân số thế giới, song số người nghiện ma túy đã lên đến con số kỷ lục 29 triệu người, so với con số 27 triệu người trong báo cáo trước đó 4 năm của Liên Hợp Quốc [37]

Những vùng tập trung lớn như: Tam giác vàng (Mianma, Thái Lan, Lào, Trung Quốc, Việt Nam), Lưỡi liềm vàng (Iran, Pakistan, Tazekistan) và ở các nước Châu Mỹ La tinh, Pêru, Colombia, Bôlivia Việc sử dụng ma túy đang lan rộng làm tăng gánh nặng chủ yếu là các nước đang phát triển, đặc biệt là Đông Nam Á và khu vực Tây Á Liên quan đến nghiện ma túy là sự lây nhiễm HIV ở nhóm này qua đường tiêm chích trong nhóm người nghiện chích và cho cộng đồng [58]

1.1.2 Ở Việt Nam

Từ giữa những năm 90 của thế kỷ trước, nghiện ma túy chủ yếu phổ biến ở người dân tại các tỉnh miền núi phía Bắc thì từ giữa những năm 2000 đã tăng mạnh xuống vùng Đồng bằng sông Hồng và Khu vực miền Đông Nam bộ Năm 1994 có tới hơn 61% người nghiện ma túy ở Việt Nam thuộc khu vực của các tỉnh Trung du

và miền núi phía Bắc thì tới năm 2009 tỷ lệ này là gần 30% [3]

Loại ma túy được sử dụng và hình thức sử dụng ma túy cũng có nhiều thay đổi Tỷ lệ sử dụng Heroine năm 2013 là 75%; 10% sử dụng ma túy tổng hợp; thuốc phiện 7%; cần sa chiếm 1,7%, các loại khác chiếm 6,3% Theo đánh giá của UNODC, việc lạm dụng ATS, đặc biệt là Methamphetamine, đang có xu hướng gia tăng trong người nghiện ma túy tại Việt Nam; việc gia tăng lạm dụng các loại ma

túy tổng hợp khiến cho công tác phòng ngừa và cai nghiện phục hồi cho nhóm người nghiện ma túy gặp rất nhiều khó khăn [1]

Theo Bộ Lao động Thương binh và Xã hội, hiện nay cả nước có hơn 210.000 người nghiện ma túy ở mọi thành phần xã hội và lứa tuổi Trong đó, hơn 70% người dưới 35 tuổi, 35% người nghiện có tiền án, tiền sự liên quan đến tội phạm Hiện tình hình buôn bán, sản xuất, vận chuyển ma túy với quy mô ngày càng lớn, đặc biệt là việc mua bán và sử dụng ma túy tổng hợp tăng nhanh trong thanh thiếu niên [15]

1.3 Điều trị thay thế nghiện các CDTP bằng Methadone

1.3.1 Khái niệm Methadone

Methadone là một chất đồng vận với các CDTP, tác động chủ yếu trên các thụ thể muy (µ) ở nảo Tương tự như các CDTP khác, Methadone có tác dụng giảm đau, giảm ho, yên dịu, giảm hô hấp và gây nghiện, nhưng gây khoái cảm yếu

Methadone là một loại thuốc phiện nhưng không giống như các loại thuốc phiện khác, nó không ảnh hưởng đến hệ thần kinh của người sử dụng Sự phân hủy Methadone mất 24 giờ Do đó, người dùng Methadone chỉ cần dùng một liều mỗi ngày để tránh sự thèm muốn như những người nghiện heroin khác [6]

1.3.2 Dược động học

* Hấp thu

Methadone được hấp thu hoàn toàn và nhanh chóng qua đường uống

Tác dụng khoảng 30 phút sau khi uống và đạt nồng độ tối đa trong máu sau khoảng 3-4 giờ

Thời gian đạt nồng độ ổn định khoảng 3-10 ngày

* Phân bố

Methadone liên kết với albumin, protein huyết tương khác và các mô Do vậy, Methadone có hiệu quả tích lũy và độ thải trừ chậm (tỷ lệ gắn kết protein huyết tương từ 60-90%) Methadone tập trung chủ yếu ở các mô (phổi, gan, thận) cao hơn

ở huyết tương Methadone đi qua hàng rào rau thai và bài tiết qua sữa

Thời gian bán hủy trung bình 24 giờ khi sử dụng lặp lại nhiều lần

Đặc tính dược động học của Methadone thay đổi theo từng người nghiện

* Chuyển hóa

Chuyển hóa chủ yếu ở gan thông qua men Cytochrome P450

Chất chuyển hóa của Methadone không có tác dụng

* Thải trừ

Thải trừ chủ yếu qua nước tiểu, ngoài ra còn qua phân, mồ hôi và nước bọt

Độ thanh thải ở thận giảm khi pH nước tiểu tăng [6]

* Tác dụng không mong muốn, chỉ định, chống chỉ định và thận trọng

Tác dụng không mong muốn: gồm táo bón, khô miệng và tăng tiết mồ hôi;

Hầu hết những người nghiện CDTP có ít tác dụng không mong muốn, tuy nhiên triệu chứng táo bón, rối loạn chức năng tình dục, tăng tiết mồ hôi, có thể vẫn tồn tại trong quá trình điều trị [9]

Chỉ định: Điều trị thay thế nghiện các CDTP bất hợp pháp

Chống chỉ định: 1) Dị ứng với Methadone và các tá dược của thuốc; Các

bệnh gan nặng, bệnh gan mất bù; Suy hô hấp nặng, hen cấp tính, chấn thương sọ não, tăng áp lực nội sọ, viêm loét đại tràng, co thắt đường tiết niệu và đường mật 2) Các rối loạn tâm thần nặng mà chưa được điều trị ổn định: tâm thần phân liệt, rối loạn cảm xúc lưỡng cực, trầm cảm có ý tưởng và hành vi tự sát; 3) Đang điều trị bằng thuốc đồng vận, đối vận, hoặc vừa đồng vận vừa đối vận với CDTP (naltrexone, buprenorphine…)

Thận trọng khi chỉ định cho các đối tượng sau: Người bệnh nghiện nhiều

loại ma túy; Người bệnh nghiện rượu; Người bệnh sử dụng đồng thời các thuốc gây tương tác thuốc; Người bệnh có tiền sử sử dụng naltrexone; Người bệnh tâm thần đang sử dụng các thuốc hướng thần; Người bệnh đau mạn tính, hen phế quản, suy thượng thận, suy giáp, phì đại tuyến tiền liệt, đái tháo đường [9]

1.3.3 Liều điều trị

Liều khởi đầu

Liều khởi đầu 20mg/ngày

Điều chỉnh lều Methadone: 3 – 10 ngày đầu điều trị

Tăng liều từ 5 – 10 mg sau 4 ngày theo dõi, tổng liều tăng không được vượt quá 20 mg/tuần [6]

Liều điều trị duy trì

Liều điều trị duy trì tùy thuộc từng người bệnh, tùy thuộc mức độ nghiện và các thuốc điều trị kết hợp khác

Liều điều trị thấp nhất: 20 mg/ngày

Liều thông thường: 40 - 60mg/ngày

Đối với những người bệnh có độ dung nạp cao, liều duy trì có thể từ 100mg/ngày

60-Cá biệt có những người bệnh cần liều cao hơn 100mg/ngày (cần phải được hội chẩn) [6]

1.3.4 Mục đích của điều trị Methadone

Hiện nay trên thế giới cũng như ở Việt Nam, việc điều trị thay thế nghiện các CDTP bằng thuốc Methadone nhằm 3 mục đích chủ yếu sau [6]:

- Giảm sử dụng các CDTP bất hợp pháp, giảm tỷ lệ tiêm chích ma túy

- Giảm tác hại do nghiện các CDTP gây ra (hoạt động tội phạm, lây nhiễm HIV/AIDS, viêm gam B, C do sử dụng chung bơm kim tiêm, tử vong do sử dụng quá liều các CDTP, …)

- Cải thiện sức khỏe cá nhân và cộng đồng, giúp người nghiện duy trì việc làm, ổn định cuộc sống lâu dài, tăng sức sản xuất của xã hội

1.3.5 Tái sử dụng chất dạng thuốc phiện

Là tình trạng tái sử dụng chất dạng thuốc phiện khi đang điều trị bằng Methadone Để đánh giá tình trạng tái sử dụng chất dạng thuốc phiện bằng xét nghiệm nước tiểu tìm chất dạng thuốc phiện Xét nghiệm nước tiểu bằng kỹ thuật sắc ký miễn dịch, âm tính: xuất hiện hai vạch đỏ rõ rệt: vạch chứng (C vạch kết quả (T), dương tính: chỉ xuất hiện một vạch chứng (C), kết quả không có giá trị: không thấy xuất hiện vạch chứng (C) [13]

1.3.6 Khái quát các phương pháp điều trị thay thế bằng Methadone

1.3.6.1 Trên thế giới [32]

Ở Mỹ, từ năm 1912 – 1919, 44 trung tâm phân phát morphine cho đối tượng nghiện đã thành lập Sau nhiều năm thực hiện, phương pháp điều trị này không mang lại kết quả và cuối năm 1919 các trung tâm nói trên phải đóng cửa và các hoạt động phạm tội liên quan đến ma túy tiếp tục gia tăng

Năm 1973, xuất hiện phương pháp chống tái nghiện Heroin bằng chất đối kháng Naltrexone, liệu pháp này đứng hàng thứ hai sau liệu pháp Methadone cũng

đã được áp dụng tại Mỹ và nhiều nước trên thế giới và có tác dụng tốt với những đối tượng nghiện chích Heroin

Ở các nước Châu Âu cũng chịu những thất bại tương tự như nước Mỹ trong quá trình tìm kiếm các phương pháp chống tái nghiện Heroin Do vậy liệu pháp Methadone nhanh chống được đa số các nước Châu Âu hoan nghênh và áp dụng

1.3.6.2 Tại Việt Nam

Từ năm 1990, nhiều phương pháp điều trị cắt cơn và điều trị chống tái nghiện heroin đã được áp dụng: Thuốc hướng thần, các bài thuốc dân tộc cổ truyền, châm cứu … các phương pháp trên đã hỗ trợ phần nào cho điều trị cắt cơn nghiện nhưng chưa mang lại hiệu quả cao cho điều trị chống tái nghiện Bằng chứng là theo báo cáo của Ủy ban Quốc gia Phòng, chống ma túy năm 2002, tỷ lệ tái nghiện tăng đến 90% [32]

Năm 1999, trong tình hình chưa tổng kết liệu pháp Methadone, chưa nghiên cứu bước đầu liệu pháp Naltrexone và chưa thực hiện liệu pháp gia đình và liệu pháp nhận thức tập tính, cấu trúc cơ sở và phương pháp điều trị bắt buộc tại các trung tâm cai nghiện ở nước ta chủ yếu dựa vào điều trị tự nguyện tại cộng đồng và điều trị bắt buộc tại các trung tâm thuộc ngành lao động thương binh và xã hội với các phương pháp điều trị như:

- Hỗ trợ điều trị cắt cơn, chăm sóc về y tế: Giai đoạn điều trị cắt cơn được thực hiện từ 10 – 20 ngày, theo phác đồ do Bộ Y tế hướng dẫn như điện châm, an thần kinh, Cedemex

- Tư vấn, giáo dục, phục hồi hành vi nhân cách: Cắt cơn, chống tái nghiện bằng các hoạt động tư vấn, sinh hoạt, lao động nghề nghiệp Tư vấn là biện pháp chủ yếu trong chữa trị, cai nghiện nhưng chưa được đầu tư phù hợp, các phương pháp này ít đem lại hiệu quả, phần lớn do thiếu các liệu pháp sinh học và tâm lý đặc hiệu, nghề được dạy trong trung tâm không phù hợp với nhu cầu tìm việc làm tại cộng đồng, từ đó dẫn đến việc học viên sau khi hoàn thành cai nghiện tại trung tâm trở về cộng đồng tái nghiện trở lại [8]

Từ giữa năm 2002 đến nay, Viện sức khỏe tâm thần nghiên cứu áp dụng liệu pháp thay thế bằng Methadone và liệu pháp đối kháng Naltrexone đã mạng lại nhiều hiệu quả đáng khích lệ Hai liệu pháp này đều thực hiện tốt trong điều kiện ngoại trú,

có thể chống tái nghiện ở các cơ sở tại cộng đồng [32]

1.4 Tổng quan các nghiên cứu điều trị nghiện các CDTP bằng Methadone 1.4.1 Nghiên cứu liên quan đến tiếp cận điều trị bằng Methadone

- Nghiên cứu của Chungqing Lin và cộng sự năm 2008 tại Trung Quốc cho thấy, để được điều trị, người tham gia phải chứng minh là đã thất bại trong việc điều trị cai nghiện trước đó và phải được sự chấp nhận của cảnh sát địa phương, đồng thời việc điều tra của cảnh sát là một trở ngại cho việc tiếp cận điều trị Kết quả của nghiên cứu cho thấy sự kỳ thị của xã hội đối với người sử dụng CDTP đã được ghi nhận là một trong những lý do tại sao họ không tham gia điều trị Việc bị phát hiện đến cơ sở điều trị Methadone có nghĩa họ là một con nghiện và điều đó dẫn đến họ

bị mất việc làm [41]

- Nghiên cứu của Peterson James A và cộng sự tại Baltimore, Maryland năm

2010, với 26 người ra khỏi chương trình điều trị nghiện các CDTP tham gia nghiên cứu Phương pháp nghiên cứu định tính Thu thập số liệu bằng bộ câu hỏi bán cấu trúc Kết quả nghiên cứu cho thấy có nhiều người nghiện Heroin đang cố gắng tiếp cận với chương trình, nhưng họ không thể tiếp cận được Có nhiều rào cản cản trở

họ đến với chương trình

Khó khăn liên quan đến sổ ghi danh người tham gia điều trị Để tham gia chương trình điều trị từ sổ ghi danh, người tham gia phải báo cáo bằng cách gọi

điện thoại đến cơ sở thường xuyên Điều đó là rào cản với người không muốn tiến cận với cơ sở qua điện thoại Hơn nữa, những người tham gia thiếu bảo hiểm để trả cho cơ sở một khoảng lệ phí (khoảng 5USD một tuần) Do đó, nếu cung cấp điều trị miễn phí có thể làm tăng và duy trì điều trị Một yếu tố khác là, có một số người không muốn tham gia điều trị lâu dài vì họ cho rằng Methadone làm tổn hại đến sức khỏe của họ Có người cho rằng Methadone tồi tệ hơn Heroin vì Methadone dễ làm gẫy xương hoặc hỏng răng Khi cơ sở giảm liều thì họ xuất hiện hội chứng cai của Methadone sẽ khó khăn hơn hội chứng cai của Heroin Có người không muốn tham gia chương trình vì hàng ngày họ phải đến cơ sở uống thuốc và đó là trở ngại đối với họ, hoặc họ không muốn lệ thuộc vào cơ sở [49]

1.4.2 Nghiên cứu liên quan các yếu tố ảnh hưởng đến bỏ trị Methadone

Việc BN không tuân thủ điều trị cũng như bỏ trị đã được một số nghiên cứu trong nước và ngoài nước đã phân tích các yếu tố liên quan Các nghiên cứu đã chỉ

ra có 4 nhóm yếu tố chính liên quan đến tuân thủ điều trị và bỏ trị Methadone đó là: nhóm yếu tố đặc điểm cá nhân; nhóm yếu tố từ phác đồ điều trị; nhóm yếu tố từ gia đình và nhóm yếu tố từ dịch vụ điều trị [1][18]

1.4.2.1 Nhóm yếu tố liên quan từ đặc điểm cá nhân

Các nghiên cứu chỉ ra rằng các yếu tố liên quan đến bỏ trị bao gồm: đặc trưng về nhân khẩu học và đặc điểm về sức khỏe như tuổi, giới, trình độ học vấn, tình trạng hôn nhân, nghề nghiệp, thời gian sử dụng ma túy trước điều trị … và các yếu tố khó khăn từ bản thân [1][54]

Bệnh nhân ở nhóm tuổi càng trẻ thì thì khả năng bỏ trị càng cao, BN có tình trạng độc thân, góa, ly dị và ly hôn thì nguy cơ bỏ trị cao hơn Bệnh nhân hiện còn

sử dụng ma túy thì khả năng bỏ trị thấp hơn những bệnh nhân không còn sử dụng

ma túy, tuy nhiên người có thời gian sử dụng ma túy dưới 7 năm có nguy cơ bỏ trị cao hơn so với những người có thời gian sử dụng ma túy trên 7 năm Một nghiên cứu tại Trung Quốc cho thấy những bệnh nhân sủ dụng chất gây nghiện sớm hơn, thường xuyên hơn và thời gian sử dụng chất gây nghiện trước khi điều trị nhiều hơn thì có nguy cơ bỏ trị cao hơn [48] [54]

Nghiên cứu của Steven Alex và cộng sự năm 2008 tại Anh về ước tính và giải thích khách hàng sớm ra khỏi chương trình (bỏ trị) điều trị nghiện ma túy, số liệu được thu thập từ hồ sơ từ 3 khu vực điều trị nghiện các chất ma túy với cỡ mẫu

2624 khách hàng, nghiên cứu định tính với 53 khách hàng, 16 nhân viên của 10 cơ

sở kết quả cho thấy 16,7% khách hàng rời khỏi chương trình trước khi điều trị, 7,8% khách hàng bỏ trị trong vòng 30 ngày đầu Những người bỏ trị là những người trẻ tuổi, người không có nhà, người hiện tại không TCMT Tuổi và tình trạng TCMT là 2 yếu tố liên quan nhiều điến bỏ trị của bệnh nhân Phân tích định tính cho thấy những vấn đề ảnh hưởng đến bệnh nhân bỏ trị đó là giờ mở của của dịch vụ, kỹ năng nâng cao động cơ điều trị, thiếu rõ ràng về kỳ vọng điều trị, dài dòng, lập đi lập lại các thủ tục đánh giá, liều điều trị ban đầu thấp, và yêu cầu thường xuyên giám sát sử dụng Methadone [56]

Theo Stark MJ, lý do bỏ trị của các bệnh nhân điều trị Methadone được biết đến là yếu tố từ liều Methadone, thời gian điều trị, sự khác biệt giới tính và tiền sử

lệ thuộc vào may túy Các yếu tố như tuổi tác, tiền sử sử dụng rượu, điều kiện về kinh tế, các yếu tố về xã hội cũng ảnh hưởng đến việc bỏ trị của bệnh nhân điều trị MMT [55]

Tại Việt Nam, theo nghiên cứu của Tổ chức sức khỏe gia đình quốc tế (FHI) năm 2014 cho thấy ở những bệnh nhân có tiền sử sử dụng ma túy lâu năm, trung bình khoảng 10 năm trở lên thì tỉ lệ sử dụng ma túy trong điều trị thấp và giảm dần theo thời gian điều trị Có thể những người tiêm chích ma túy có thời gian sử dụng

ma túy lâu năm là những người thực sự muốn cai, như vậy cam kết tuân thủ của họ cao hơn Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, những bệnh nhân có công việc xa nhà thì khả năng bỏ trị cao hơn 4 lần những bệnh nhân không có công việc xa nhà Các nghiên cứu tại Mỹ, ý và Trung Quốc cho thấy những bệnh nhân có công việc và công việc

và có công việc ổn định thường có kế hoạch điều trị và thành công trong duy trì điều trị hơn những bệnh nhân thất nghiệp hoặc có công việc không ổn định, phải xa nhà [8]

Nghiên cứu của Liang H và cộng sự năm 2005 – 2013 tại tỉnh Vân Nam, Trung Quốc cho thấy trong 480 bệnh nhân thì tỷ lệ tuân thủ là 58.1% ở những bệnh nhân có được việc làm ổn định, có tiền sử cai nghiện bắt buộc tuân thủ tốt hơn, ở những bệnh nhân có test nước tiểu lần cuối cùng dương tính với morphin cso tỷ lệ tuân thủ thấp hơn [48]

Những bệnh nhân có khoảng cách từ nhà đến cơ sở điều trị trên 6 km thì khả năng bỏ trị gấp 1.7 lần so với những bệnh nhân có khoảng cách từ nhà ngắn hơn Điều này cho thấy việc thuận tiện trong đi lại của bệnh nhân trong 1 lần đi đến CSĐT là yếu tố có ảnh hưởng đến tình trạng bỏ trị Nghiên cứu năm 2010 tại Trung Quốc và tại Pháp năm 2014 cho thấy CSĐT không nằm ở trung tâm thành phố, khoảng cách từ nhà đến cơ sở quá xa, mất thời gian đi lại đến phòng khám làm tăng nguy cơ bỏ trị của BN [22] [43] Một nghiên cứu khác tại Trung Quốc năm 2009 chỉ

ra rằng bệnh nhân mất thời gian đi tới CSĐT trên 30 phút có nguy cơ bỏ trị cao gấp 1,63 lần sau 12 tháng điều trị [35]

Những BN càng gặp nhiều khó khăn từ bản thân thì nguy cơ bỏ trị càng cao Nghiên cứu tại Thái Nguyên phân tích đơn biến chỉ ra mối liên quan có ý nghĩa thống kê với tình trạng bỏ trị ở những lý do như bận công việc phải đi xa, không sắp xếp được thời gian, sợ bị bắt đi tù và có vấn đề sức khỏe, những phân tích đa biến chỉ cho thấy mối liên quan có ý nghĩa với việc sợ bị bắ đi tù Những BN sợ bị bắt đi

tù tỉ lệ bỏ trị cao gấp 5 lần so với những BN khác không sợ [1]

Nghiên cứu của tác giả Vũ Việt Hưng “Thực trạng hoạt động, sự tiếp cận và

sử dụng dịch vụ điều trị thay thế Methadone tại huyện Từ Liêm, Hà Nội năm 2010” cho thấy điều trị MMT mang lại những tác động tốt đến bệnh nhân, tăng cường sức khỏe, thay đổi cuộc sống, kinh tế gia đình không bị ảnh hưởng, bệnh nhân quan tâm đến bản thân, gia đình, giảm tỷ lệ tội phạm Tuy nhiên bệnh nhân còn gặp một số khó khăn, một số bệnh nhân sợ nghiện Methadone, chưa tin tưởng vào điều trị, sợ phụ thuộc vào chương trình, thời gian điều trị dài ảnh hưởng đến công việc và học tập, tỷ lệ bệnh nhân bị ảnh hưởng bởi tác dụng phụ của thuốc cao Những tác động

này đã ảnh hưởng đến việc duy trì điều trị cho bệnh nhân và bệnh nhân có thể bỏ trị

vì những tác động này [22]

1.4.2.2 Nhóm yếu tố liên quan đến gia đình

Các nghiên cứu cũng chỉ ra rằng mối quan hệ gia đình có ý nghĩa đối với việc duy trì của BN trong quá trình điều trị Bệnh nhân có sự hỗ trợ, quan tâm của gia dình càng nhiều thì khả năng duy trì trong chương trình cao hơn những bệnh nhân không hoặc ít được quan tâm hơn, ngược lại những biến cố lơn trong gia đình cũng là một trong nhũng yếu tố ảnh hưởng đến tuân thủ và duy trì điều trị của bệnh nhân Trong nghiên cứu của FHI cho thấy việc tuân thủ điều trị Methadone mang lại những lợi ích như tăng cường chất lượng cuộc sống ở mức tốt hoặc rất tốt; tăng tỉ lệ bệnh nhân hài lòng với tình trạng sức khỏe; tăng tỉ lệ có việc làm giúp các bệnh nhân tái hòa nhập với gia đình và cộng đồng tốt hơn; giảm các vấn đề quan hệ gia đình và bạn bè [8][31][22]

Nghiên cứu của Nguyễn Thanh Long và các cộng sự về đánh giá hiệu quả của chương trình thí điểm điều trị nghiện các CDTP bằng Methadone tại Hải Phòng

và Thành Phố Hồ Chí Minh năm 2011 Nghiên cứu được tiến hành trên 965 bệnh nhân tại Hải Phòng và thành phố Hồ Chí Minh Nghiên cứu cho thấy: Giảm đáng kể việc dùng ma túy bất hợp pháp trong các bệnh nhân đang điều trị và trong số những người vẫn tiếp tục sử dụng heroin, tần suất tiêm chích cũng giảm Tuy nhiên, tỷ lệ bệnh nhân không làm việc toàn thời gian duy trì ở mức 40% sau 2 năm điều trị Tỷ

lệ bệnh nhân báo cáo có tham gia vào các hoạt động phạm tội giảm từ 40% tại thời điểm bắt đầu xuống 1,3% khi điều trị 24 tháng Xung đột với gia đình và xã hội cũng thể hiện xu hướng giảm Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng tỷ lệ bệnh nhân tuân thủ sau 12 tháng điều trị là 11,7% và sau 24 tháng điều trị là 22,2%, trong tổng số 965 người tham gia vào chương trình, 171 bỏ trị tương đương với tỷ lệ bỏ trị 17,7%, điều này đã ảnh hưởng tới hiệu quả lâu dài của chương trình điều trị MMT [22]

1.4.2.3 Nhóm yếu tố từ dịch vụ điều trị

Yếu tố từ dịch vụ điều trị cũng là một trong những yếu tố tác động không nhỏ đến quá trình điều trị của bệnh nhân Nghiên cứu của Steven Alex và cộng sự

năm 2008 tại Anh cho rằng những yếu tố ảnh hưởng đến bệnh nhân bỏ trị là chưa tin tưởng vào chương trình điều trị, nhân viên tại cơ sở, giờ mở cửa cơ sở chưa phù hợp, kỹ năng tư vấn còn hạn chế, lặp đi lặp lại các thủ tục đánh giá, tư vấn và yêu cầu thường xuyên giám sát sử dụng Methadone của CSĐT Thực tế hàng ngày phải đến cơ sở uống thuốc ảnh hưởng đến thời gian và công việc của họ [1][56]

Nghiên cứu hồi cứu thống kê của M.Hartel và cộng sự tại Mỹ năm 1995 sử dụng các dữ liệu thu được trong một mẫu cắt ngang của 652 bệnh nhân điều trị bằng

Methadone, kết quả cho thấy duy trì Methadone liều cao là quan trọng để giảm sử

dụng heroin [42] Nghiên cứu của Howard M Rhoades và cộng sự cho thấy mối quan hệ giữa liều điều trị Methadone và tỷ lệ sử dụng ma túy; theo đó với liều điều trị 80mg/ngày, tỷ lệ bệnh nhân có kết quả xét nghiệm nước tiểu dương tính với ma túy là 20%, thấp hơn nhiều so với tỷ lệ 45% ở những bệnh nhân có liều dùng 45mg/ngày [45]

Nghiên cứu của Andrews Siara và cộng sự tại 4 cơ sở điều trị MMT tại Fransico, California, Mỹ năm 2005, với 87 cán bộ y tế về kiến thức và thái độ, duy trì điều trị MMT tại các cơ sở điều trị MMT Phương pháp nghiên cứu là mô tả cắt ngang Thu thập số liệu bằng bộ câu hỏi tự điền thiết kế sẵn Kết quả nghiên cứu cho thấy kiến thức và thái độ của nhân viên Y tế liên quan đến thành công của điều trị Những cán bộ đã từng làm công tác về điều trị nghiện rượu, nghiện ma túy có kiến thức cao hơn những cán bộ chưa từng làm trong lĩnh vực này Những cán bộ đã qua tập huấn về Methadone có kiến thức cao hơn những cán bộ chưa từng tham gia tập huấn Tuy nhiên nghiên cứu chưa đưa ra được những nội dung tập huấn cần thiết và những khó khăn trong quá trình điều trị cho bệnh nhân của cán bộ Y tế [40]

Nghiên cứu của Herman Joseph và cộng sự tại Mỹ tháng 11 năm 2000 cho thấy duy trì điều trị Methadone sẽ làm giảm hội chứng cai và sự thèm muốn với heroin Kết quả nghiên cứu cho thấy sử dụng liều 80-120 mg/ngày hoặc cao hơn với thời gian điều trị kéo dài sẽ đạt được hiệu quả cao hơn so với liều điều trị thấp [40]

Liều điều trị Methadone cũng có vai trò quan trọng trong việc dự phòng lây nhiễm HIV Kết quả nghiên cứu của Hartel DM và Schoenbaum EE cho thấy bệnh

nhân được điều trị với liều cao hơn 80 mg/ngày có tỷ lệ lây nhiễm HIV thấp hơn hẳn so với bệnh nhân dùng liều thấp hơn [47]

Nghiên cứu của Schwartz Robert P và cộng sự tại Baltimore, Maryland năm 2009, với 1000 bệnh nhân sau 18 tháng điều trị, tại 6 cơ sở điều trị MMT Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ xét nghiệm dương tính với CDTP trong nước tiểu giảm từ 89,6% trước điều trị xuống 38,4% Nghiên cứu chưa đưa ra lý do bệnh nhân điều trị MMT vẫn sử dụng CDTP trong thời gian điều trị [53] Một nghiên cứu của

Guohong Chen và Takeo Fujiwara ở Trung Quốc (2009) cho thấy liệu pháp điều trị

Methadone giúp trong việc giảm tỷ lệ tiêm heroin và cũng được cải thiện mối quan

hệ xã hội và gia đình Hành vi chống đối xã hội, bao gồm cả hành vi trộm cắp, mại dâm, và kinh doanh heroin, giảm sau 1 năm điều trị Methadone [44]

Nghiên cứu của Shwartz Robert P và cộng sự tại Balltimore, Maryland năm

2008, với 46 bệnh nhân (18 đang điều trị, 28 ra khỏi chương trình) được phỏng vấn sâu Kết quả cho thấy, những nhận xét không đồng tình là ảnh hưởng đến sức khỏe, điều trị Methadone là điều trị lâu dài, hội chứng cai khi ngừng điều trị, những ảnh hưởng đến sức khỏe “ ảnh hưởng đến xương và răng của họ”, “phụ nữ tăng cân”,

“ảnh hưởng đến tình dục” Những người tham gia “không muốn mãi phụ thuộc vào chương trình” Một số ý kiến cho rằng “Hội chứng cai của Methadone là tồi tệ hơn Heroin” Một số ý kiến tin tưởng rằng Methadone là nguyên nhân “buồn ngủ” ở người tham gia điều trị, ảnh hưởng tới công việc của họ Những ý kiến ủng hộ cho rằng Methadone giúp “giảm hoặc ngừng hành vi phạm tội, tăng cường sức khỏe cho người điều trị” [52]

Một nghiên cứu khác tại Thái Nguyên cho thấy những bệnh nhân còn cảm giác thèm ma túy trong điều trị thì khả năng bỏ trị cao gấp 2 lần so với những bệnh nhân không còn cảm giác thèm ma túy Bên cạnh đó những BN còn cảm giác thèm

ma túy thì họ có khả năng sử dụng thêm Heroin trong quá trình điều trị, một chỉ số

đo lường việc sử dụng Heroin là xét nghiệm nước tiểu ngẫu nhiên hàng tháng Những bệnh nhân có tần suất dương tính với Heroin càng nhiều thì thì nghĩa là họ thường xuyên sử dụng thêm Heroin trong điều trị thì khả năng duy trì điều trị

Methadone lại cao hơn nhóm bệnh nhân ít sử dụng, nghiên cứu này chỉ ra rằng những bệnh nhân có số lần xét nghiệm dương tính với Heroin từ 2 lần trở lên thì khả năng bỏ trị thấp hơn so với những bệnh nhân có số lần xét nghiệm nước tiểu dương tính với heroin dưới 2 lần [1]

Theo báo cáo của Bộ Y tế năm 2010, kết quả nghiên cứu tại Bệnh viện Tâm thần Hải Phòng cho thấy với liều duy trì từ 35mg đến 45mg/ngày, kết quả xét nghiệm nước tiểu cho thấy tỷ lệ dương tính với CDTP thấp, chỉ chiếm khoảng 5% trên tổng số hơn 1.000 mẫu nước tiểu Tại Viện Sức khỏe tâm thần - Bệnh viện Bạch Mai, khi bắt đầu điều trị thì 100% bệnh nhân có mẫu xét nghiệm nước tiểu dương tính với CDTP, sau 24 tuần theo dõi tỷ lệ này giảm xuống chỉ còn 9,26% [8].Nghiên cứu của Soyka tại Đức năm 2008 và Zang tại Trung Quốc năm 2015 cho thấy mối liên quan giữa tần suất xét nghiệm nước tiểu dương tính với tình trạng bỏ trị [54][57]

Tại Việt Nam, nghiên cứu tại phòng khám quận 4 thành phố Hồ Chí Minh cho thấy tỉ lệ xét nghiệm nước tiểu dương tính ít nhất 1 lần trong 12 tháng qua là 14% [10] Một nghiên cứu khác của Phạm Văn Hán và cộng sự tiến hành nghiên cứu

về thực trạng tuân thủ điều trị của bệnh nhân điều trị Methadone trên 394 bệnh nhân tại cơ sở điều trị Methadone quận Lê Chân- Hải Phòng năm 2011 cũng chỉ ra rằng tỷ

lệ bệnh nhân không tuân thủ điều trị là 22,1% Và các yếu tố ảnh hưởng đến tuân thủ của bệnh nhân bao gồm các yếu tố như tình trạng duy trì sử dụng ma túy, yếu tố từ gia đình, bạn bè và thời gian nhận dịch vụ[19]

1.5 Khung lý thuyết nghiên cứu

Khung lý thuyết được xây dựng dựa trên khung lý thuyết về yếu tố môi trường sức khỏe; hướng dẫn điều trị thay thế nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng Methadone của Bộ Y tế cũng như các nghiên cứu liên quan về Methadone trong nước và thế giới Trong nghiên cứu này, các yếu tố liên quan đến bệnh nhân tiếp cận điều trị cũng như bỏ trị được phân tích thành 3 nhóm yếu tố, đó là: Yếu tố cá nhân, yếu tố gia đình và nhóm yếu tố môi trường

Khung lý thuyết về tiếp cận điều trị và bỏ trị TIẾP CẬN ĐIỀU TRỊ

- Yếu tố cá nhân: Sợ bị tiết lộ thông tin; Kỳ thị

và tự kỳ thị; Niềm tin vào kết quả điều trị và

tiền sử sử dụng và cai nghiện ma túy

- Yếu tố gia đình: Mức độ quan tâm và thái độ

của gia đình đối với người NCMT; Sợ bị ảnh

hưởng vị thế của gia đình

- Yếu tố môi trường: Dịch vụ tại cơ sở, ảnh

hưởng bạn bè, Chính sách của chương trình

DUY TRÌ ĐIỀU TRỊ

BỎ TRỊ

YẾU TỐ MÔI TRƯỜNG

- Dịch vụ điều trị: Vị trí cơ sở; Giờ mở cửa;

Thái độ nhân viên; Tác dụng phụ, tiến trình

điều trị, Giám sát của đơn vị quản lý; …

- Yếu tố cộng đồng: Ảnh hưởng bạn bè,

người bán ma túy, kỳ thị phân biệt đối xử

- Yếu tố chính sách: Thuốc không được

mang về, chuyển gửi, chỉ tiêu điều trị

- Gia đình không tiếp tục hỗ trợ

- Tự nhận thức vai trò trong gia đình

- Biến cố từ gia đình

1.6 Đặc điểm về địa bàn nghiên cứu

Cần Thơ là thành phố trực thuộc Trung ương từ năm 2004, là trung tâm kinh

tế, văn hóa, xã hội của khu vực miền Tây Nam Bộ, là địa bàn trọng điểm giữ vị trí chiến lược về quốc phòng, an ninh, có vai trò là động lực thúc đẩy mạnh mẽ sự phát triển của toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long

Quận Ninh Kiều là quận trung tâm của thành phố Cần Thơ, với diện tích: 29,2 Km2, dân số: 260.838 người, gồm 13 phường, 71 khu vực Ninh Kiều là nơi giao điểm của nhiều đầu mối giao thông đường bộ, đường thủy và đường hàng không, nơi tập trung đông các trường học, bệnh viện, các cơ quan, xí nghiệp, khu vui chơi, mua sắm,… Đây là điều kiện thuận lợi để phát triển kinh tế, xã hội, song song với các vấn đề hệ lụy cấp bách cần được giải quyết, nhất là tình hình trật tự an toàn xã hội, dịch bệnh tại địa phương mà nổi cộm là tệ nạn về ma túy gắn liền với dịch HIV/AIDS Mặc dù đã làm giảm được tốc độ lây lan của HIV, nhưng dịch HIV/AIDS vẫn diễn biến khó lường và tiềm ẩn các yếu tố có thể gây bùng nổ dịch nếu chúng ta không có những biện pháp ứng phó toàn diện và quyết liệt hơn [33]

Chính quyền địa phương nhận thấy sự ảnh hưởng lớn của dịch HIV/AIDS và

tệ nạn ma túy đến sự phát triển kinh tế xã hội nên quan tâm và đầu tư, đặc biệt là chương trình can thiệp giảm hại trên nhóm nghiện chích ma túy được chú trọng

Theo số liệu của Công an cung cấp, tính đến 31/12/2016 thành phố có 2.059 người nghiện ma túy có hồ sơ quản lý và có chiều hướng gia tăng hàng năm (năm 2013: 1.824 người; năm 2014: 2.022 người; năm 2015: 1.999 người; năm 2016: 2.059 người)

Về thành phần người nghiện ma túy: Chủ yếu trong độ tuổi thanh thiếu niên (dưới 30 tuổi) chiếm 49,68%, chưa vị thành niên (dưới 18 tuổi) 1,67%

Về đặc điểm nhân thân người nghiện ma túy: Người không có nghề nghiệp

ổn định chiếm tỷ lệ cao (85%), đa số có hoàn cảnh gia đình là lao động phổ thông, cha mẹ ly hôn, làm ăn xa không quản lý được con cái hoặc trong diện hộ nghèo Một số đối tượng sử dụng ma túy tổng hợp có điều kiện kinh tế khá giả nhưng thiếu

sự quản lý của gia đình [15]

Chương 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.1 Đối tượng nghiên cứu

+ HSBA của những bệnh nhân đã bỏ trị và đang điều trị lại

+ HSBA không đủ thông tin theo yêu cầu, khó đọc

- Mỗi bệnh nhân khi tham gia chương trình điều trị Methadone được cơ sở điều trị

mã hóa bằng một hồ sơ bệnh án, được nhân viên y tế thu thập và ghi chép lại trong toàn bộ quá trình điều trị của bệnh nhân từ lúc đăng ký điều trì đến khi kết thúc quá trình điều trị, bao gồm các thông tin như sau: đặc điểm về nhân khẩu học, đặc điểm

về tiền sử sử dụng và cai nghiện ma túy, các bệnh lý kèm theo, sử dụng ma túy trong điều trị, chỉ định xét nghiệm, bỏ liều … Tuy nhiên, hồ sơ bệnh án có thể có sai số trong quá trình ghi chép của bác sỹ và nhân viên y tế, hay do sao chép từ nhóm nghiên cứu, một số nội dung thiếu không lấy lại được

2.1.2 Định tính

2.1.2.1 BN bỏ trị

- Tiêu chí lựa chọn:

+ Là những bệnh nhân đã bỏ trị hẳn, hiện không tham gia điều trị tại bất kỳ

cơ sở điều trị Methadone nào khác

+ Đồng ý tham gia nghiên cứu

- Tiêu chí loại trừ:

+ Bệnh nhân bỏ trị với lý do tử vong, chuyển chỗ ở hoặc địa bàn sinh sống

và chuyển cơ sở khác tiếp tục điều trị bằng Methadone

+ Không đồng ý tham gia nghiên cứu

2.1.2.2 Bệnh nhân điều trị lại

- Tiêu chí lựa chọn:

+ Là những bệnh nhân đã bỏ trị và đang tham gia điều trị lại bằng Methadone tại cơ sở

+ Đồng ý tham gia nghiên cứu

- Tiêu chí loại trừ: Không đồng ý tham gia nghiên cứu

2.1.2.3 Người NCMT chưa tham gia điều trị bằng Methadone

- Tiêu chí lựa chọn:

+ Chưa từng tham gia điều trị bằng Methadone

+ Từ 18 tuổi trở lên, có khả năng giao tiếp và đồng ý tham gia nghiên cứu

- Tiêu chí loại trừ: Không đồng ý tham gia nghiên cứu

2.1.2.4 Người nhà của người NCMT chưa tham gia điều trị bằng Methadone

- Tiêu chí lựa chọn:

+ Là những người có quan hệ gần gũi, biết được tình trạng tiêm chích ma túy

và đang sống cùng với người NCMT nhưng chưa tham gia điều trị bằng Methadone

+ Đồng ý tham gia nghiên cứu

- Tiêu chí loại trừ: Không đồng ý tham gia nghiên cứu

2.1.2.5 Nhân viên y tế

- Tiêu chí lựa chọn:

+ Là những người đang trực tiếp làm việc tại CSĐT Methadone, hiểu rõ mục đích nghiên cứu và sẵn sàng cung cấp thông tin

+ Đồng ý tham gia nghiên cứu

- Tiêu chí loại trừ: Không đồng ý tham gia nghiên cứu

2.2 Thời gian và địa điểm nghiên cứu

2.2.1 Thời gian:

Từ 11/2017 đến 30/6/2018; thời gian thu thập số liệu từ 02/2018 – 5/2018

2.2.2 Địa điểm

Cơ sở điều trị Methadone quận Ninh Kiều, thành phố Cần Thơ

Số 145 Nguyễn Thị Minh Khai, P An Lạc, Q Ninh Kiều, TP Cần Thơ

2.3 Thiết kế nghiên cứu

Mô tả cắt ngang có phân tích kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng

2.4 Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu

2.4.1 Nghiên cứu định lượng

- 134 HSBA của bệnh nhân bỏ trị các năm 2015, 2016 và 2017

- Chọn mẫu toàn bộ HSBA đáp ứng tiêu chí lựa chọn

- Nhân viên hành chính tại cơ sở điều trị Methadone tổng hợp tất cả các hồ sơ bệnh án đã bỏ trị, để lập thành danh sách những HSBA bỏ trị đưa vào nghiên cứu

2.4.2 Nghiên cứu định tính

2.4.2.1 Cỡ mẫu

Bảng 2.1 : Mô tả đối tượng tham gia định tính

TT Đối tượng nghiên cứu Số người Số cuộc Ghi chú

2 Người nhà của người NCMT

chưa điều trị bằng Methadone 2 2

tình trạng tiêm chích ma túy của người thân) tham gia nghiên cứu, ghi nhận thời gian, địa điểm thuận lợi để ĐTNC tham gia nghiên cứu

- Nhân viên y tế: Là những người đang trực tiếp làm việc tại cơ sở điều trị

Methadone, hiểu rõ mục đích nghiên cứu và sẵn sàng cung cấp thông tin

- Bệnh nhân điều trị lại: Nhân viên hành chính tại cơ sở điều trị Methadone xem

các hồ sơ bệnh án, sổ đăng ký điều trị để lập thành danh sách những bệnh nhân điều trị lại đưa vào nghiên cứu

2.5 Phương pháp thu thập số liệu

2.5.1 Công cụ thu thập số liệu

- Phiếu thu thập thông tin từ HSBA (Phụ lục 1)

- Phiếu đồng ý tham gia nghiên cứu (Phụ lục 2)

- Hướng dẫn PVS bệnh nhân bỏ trị (Phụ lục 3)

- Hướng dẫn PVS người NCMT chưa điều trị bằng Methadone (Phụ lục 4)

- Hướng dẫn PVS người nhà của người NCMT chưa điều trị bằng Methadone (Phụ lục 5)

- Hướng dẫn PVS nhân viên y tế (Phụ lục 6)

- Hướng dẫn TLN bệnh nhân điều trị lại (Phụ lục 7)

- Hướng dẫn TLN người NCMT chưa điều trị bằng Methadone (Phụ lục 8)

2.5.2 Điều tra viên (ĐTV)

- ĐTV gồm 3 người đang công tác tại Trung tâm Phòng, chống HIV/AIDS thành phố Cần Thơ, có kinh nghiệm thu thập thông tin qua điều tra tại cộng đồng

- Nghiên cứu viên trực tiếp tổ chức, điều hành các cuộc PVS và TLN

2.5.3 Kỹ thuật thu thập

- Số liệu thứ cấp: ĐTV ghi chép vào phiếu thu thập thông tin từ HSBA

- Số liệu định tính:

Phỏng vấn sâu:

Sử dụng kỹ thuật phỏng vấn bán cấu trúc để phỏng vấn BN bỏ trị, nhân viên

y tế, người NCMT và người nhà của người NCMT chưa điều trị bằng Methadone Phỏng vấn viên ghi chép lại nội dung đồng thời ghi âm các cuộc phỏng vấn

Thảo luận nhóm:

Sử dụng phương pháp TLN trọng tâm với nhóm ĐTNC là những BN điều trị lại và người NCMT chưa điều trị bằng Methadone Nghiên cứu viên tiến hành ghi chép đồng thời ghi âm lại nội dung của buổi thảo luận

2.5.4 Tổ chức thu thập số liệu

2.5.4.1 Thử nghiệm và hoàn thiện bộ công cụ nghiên cứu

Bộ công cụ (Phiếu thu thập thông tin, hướng dẫn PVS, TLN) được thiết kế dựa vào các tài liệu, hướng dẫn triển khai thực hiện chương trình điều trị bằng Methadone do Bộ Y tế ban hành và các nghiên cứu có liên quan; Khi bộ công cụ được xây dựng xong, tiến hành điều tra thử, sau đó chỉnh sửa nội dung cho phù hợp với thực tế

2.5.4.2 Tập huấn trước nghiên cứu

- Tất cả thành viên trong nhóm nghiên cứu được tập huấn trước khi tiến hành thu thập thông tin

- Nội dung tập huấn bao gồm: giới thiệu mục đích, qui trình thu thập, các loại biểu mẫu/bộ công cụ thu thập thông tin, thảo luận và chia sẻ kinh nghiệm trong quá trình thu thập Sau khi tập huấn xong, tiến hành điều tra thử để rút kinh nghiệm cho điều tra thật

2.5.4.3 Sàng lọc và liên hệ mời ĐTNC

- Chuẩn bị: Nghiên cứu viên có buổi làm việc với Trưởng cơ sở điều trị Methadone để trao đổi kế hoạch triển khai nghiên cứu, xin ý kiến về việc phân công công việc cho nhân viên của cơ sở tham gia nghiên cứu

- Nhân viên hành chính tại cơ sở điều trị lập danh sách hồ sơ bệnh án bỏ trị

và ĐTNC phù hợp với tiêu chí lựa chọn

2.5.4.4 Tiến hành điều tra phỏng vấn

- Điều tra viên thực hiện thu thập số liệu theo kế hoạch

- Nghiên cứu viên trực tiếp giám sát thu thập số liệu để hỗ trợ khi cần thiết

- Kết thúc mỗi ngày thu thập mẫu, nghiên cứu viên kiểm tra phiếu về số lượng cũng như chất lượng thông tin, nếu không đạt yêu cầu thì thu thập lại

2.6 Xử lý và phân tích số liệu

2.6.1 Số liệu định lượng

- Sau khi thu thập, các phiếu điều tra được kiểm tra lại thông tin, nếu đầy đủ

sẽ giao lại cho nghiên cứu viên để được kiểm tra lại lần nữa

- Sử dụng phần mềm Epidata để nhập và quản lý số liệu

2.7 Biến số dùng trong nghiên cứu

Biến số sử dụng trong nghiên cứu được xây dựng dựa trên tham khảo các nghiên cứu tương tự và các tài liệu hướng dẫn triển khai chương trình Methadone

do Bộ Y tế ban hành

Bao gồm các nhóm biến số chính như sau: Đặc điểm về nhân khẩu học; Đặc điểm về nghề nghiệp, tình trạng việc làm và thu nhập; Đặc điểm sử dụng ma túy trước điều trị; Đặc điểm tiền sử cai nghiện và vi phạm pháp luật; Đặc điểm tác dụng phụ do thuốc Methadone; Đặc điểm mắc các bệnh lý kèm theo; Đặc điểm sử dụng

ma túy trong điều trị; Đặc điểm yếu tố gia đình; Đặc điểm về liều điều trị Methadone và đặc điểm của bỏ trị

2.8 Nội dung/chủ đề định tính

1 Tìm hiểu những rào cản trong việc tiếp cận chương trình điều trị bằng Methadone của người NCMT

− Yếu tố cá nhân: Sợ bị tiết lộ thông tin; Kỳ thị và tự kỳ thị; Mong muốn từ

bỏ ma túy; Niềm tin vào kết quả điều trị và tiền sử sử dụng và cai nghiện

ma túy

− Yếu tố gia đình: Mức độ quan tâm và thái độ của gia đình đối với người NCMT; Sợ bị ảnh hưởng vị thế của gia đình

− Yếu tố môi trường: Dịch vụ tại cơ sở; ảnh hưởng từ bạn bè và các chính sách của chương trình điều trị

2 Tìm hiểu các yếu tố ảnh hưởng đến việc bỏ điều trị của bệnh nhân

− Các yếu tố cá nhân: Nghề nghiệp và thu nhập; Sự sẵn sàng điều trị; Sự ngộ nhận đã điều trị thành công; Mắc các bệnh lý kèm theo trong điều trị; Thèm nhớ và sử dụng ma túy

− Các yếu tố gia đình: Áp lực từ gia đình buộc bệnh nhân phải điều trị; Gia đình không tiếp tục hỗ trợ; Tự nhận thức vai trò trong gia đình và biến cố

từ gia đình

− Các yếu tố môi trường:

o Nhóm yếu tố dịch vụ điều trị: Vị trí của cơ sở; Thời gian mở cửa; Thái độ nhân viên y tế; Giám sát của đơn vị quản lý; Tác dụng phụ của thuốc, tiến trình điều trị …

o Nhóm yếu tố cộng đồng: Ảnh hưởng bạn bè, người bán ma túy, kỳ thị phân biệt đối xử

o Nhóm yếu tố chính sách: Thuốc không được mang về, chuyển gửi, chỉ tiêu điều trị

3 Tìm hiểu những lý do bỏ trị của bệnh nhân: Ghi nhận lại những lý do thực sự dẫn đến quyết định bỏ trị ĐTNC hoặc những lý do bỏ trị của những bệnh nhân khác mà ĐTNC biết được

4 Những khuyến nghị của đối tượng nghiên cứu đối với chương trình

2.9 Đạo đức trong nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện dưới sự cho phép của Hội đồng đạo đức của trường Đại học Y tế Công cộng Hà Nội (Quyết định số: 329/2018/YTCC-HD3, ngày 03 tháng 5 năm 2018 của Trường Đại học Y tế Công cộng về việc chấp thuận các vấn đề đạo đức NCYSH) và được sự chấp thuận của Lãnh đạo Trung tâm Phòng,

chống HIV/AIDS thành phố Cần Thơ và Trưởng cơ sở điều trị Methadone quận Ninh Kiều

ĐTNC được giải thích rõ mục đích của nghiên cứu và được sự đồng ý của ĐTNC trước khi tiến hành thu thập thông tin

ĐTNC có quyền từ chối trả lời những câu hỏi mà họ không muốn trả lời Tất

cả các thông tin liên quan đến đối tượng nghiên cứu được giữ bí mật hoàn toàn

Cán bộ nghiên cứu tôn trọng sự lựa chọn của người cung cấp thông tin và quan điểm của họ

Toàn bộ thông tin thu thập được chỉ phục vụ cho mục đích nghiên cứu và học tập không phục vụ cho bất kỳ mục đích nào khác

Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

Kết quả nghiên cứu được trình bày gồm 3 phần:

1 Đặc điểm của bệnh nhân bỏ trị tại cơ sở điều trị Methadone;

2 Rào cản người nghiện chích ma túy tiếp cận điều trị bằng Methadone;

3 Các yếu tố ảnh hưởng đến việc bệnh nhân bỏ điều trị Methadone

3.1 Một số đặc điểm của BN bỏ trị Methadone

Nghiên cứu tìm hiểu đặc điểm bỏ trị của bệnh nhân được tiến hành từ 134 HSBA từ năm 2015 - 2017, gồm các thông tin được mô tả ở các bảng dưới đây:

Bảng 3.1 Đặc điểm nhân khẩu học của ĐTNC

Học vấn cấp trung học phổ thông là cao nhất (33,6%); không bệnh nhân nào

có trình độ trung cấp, cao đẳng hoặc đại học, trong khi mù chữ chiếm 12,7%

Bảng 3.2: Đặc điểm nghề nghiệp, việc làm và thu nhập của ĐTNC

Bảng 3.3: Đặc điểm yếu tố gia đình của ĐTNC

Theo bảng trên, bệnh nhân sống cùng gia đình chiếm tỉ lệ 88,1%, có người

hỗ trợ điều trị là 94%, người hỗ trợ là cha mẹ chiếm tỉ lệ cao nhất (71,6%); Số hồ sơ bệnh án không ghi nhận được biến cố gia đình mà bệnh nhân gặp phải là 97,8%

Bảng 3.4: Đặc điểm sử dụng ma túy trước điều trị của ĐTNC

Ngoài Heroin (100%) thì bệnh nhân sử dụng chủ yếu là: thuốc lắc (14,9%), MTTH dạng tinh thể (11,2%) Tần suất từ 2 – 3 lần/ngày là phổ biến nhất (52,2%)

Bảng trên cho thấy có tới 79,1% bệnh nhân đăng ký điều trị khi đã sử dụng

ma túy ≥ 5 năm, chỉ có 1,5 % bệnh nhân có thời gian sử dụng ma túy dưới 1 năm

Bảng 3.5: Đặc điểm tiền sử cai nghiện và vi phạm pháp luật của ĐTNC