- Nghiên cứu điều kiện phát triển, quá trình hình thành và thực trạng triển khai MH, các tác động của MH đến kinh tế - xã hội, tự nhiên và văn hóa và những điểm mạnh, điểm yếu, cơ hộ[r]
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
- -
ĐOÀN THỊ THU THƯƠNG
NGHIÊN CỨU MÔ HÌNH DU LỊCH DỰA VÀO CỘNG ĐỒNG
TẠI THÀNH PHỐ HỘI AN, QUANG NAM (TRƯỜNG HỢP ĐIỂN HÌNH LÀNG MỘC KIM BỒNG
VÀ LÀNG RAU TRÀ QUẾ)
LUẬN VĂN THẠC SĨ DU LỊCH
Hà Nội – 2015
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
- -
ĐOÀN THỊ THU THƯƠNG
NGHIÊN CỨU MÔ HÌNH DU LỊCH DỰA VÀO CỘNG ĐỒNG
TẠI THÀNH PHỐ HỘI AN, QUANG NAM (TRƯỜNG HỢP ĐIỂN HÌNH LÀNG MỘC KIM BỒNG
VÀ LÀNG RAU TRÀ QUẾ)
Chuyên ngành: Du lịch học
(Chương trình đào tạo thí điểm)
LUẬN VĂN THẠC SĨ DU LỊCH
Người hướng dẫn khoa học: PGS TS Phạm Trung Lương
Hà Nội – 2015
Trang 3MỤC LỤC
Trang
MỞ ĐẦU 9 CHƯƠNG 1 MỘT SÔ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ MÔ HÌNH DU
LỊCH DỰA VÀO CỘNG ĐỒNG Error! Bookmark not defined.
1.1 Du lịch dựa vào cộng đồng Error! Bookmark not defined.
not defined.
defined.
1.2 Mô hình du lịch dựa vào cộng đồng Error! Bookmark not defined.
Bookmark not defined.
Bookmark not defined.
not defined.
1.3 Kinh nghiệm phát triển mô hình DLDVCĐ trên thế giới và ở Việt Nam Error!
Bookmark not defined.
Bookmark not defined.
Trang 41.3.2 Kinh nghiệm phát triển MH DLDVCĐ ở Việt Nam Error! Bookmark
not defined.
Tiểu kết chương 1 Error! Bookmark not defined.
CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG TRIỂN KHAI MÔ HÌNH DU LỊCH DỰA VÀO CỘNG ĐỒNG TẠI THÀNH PHỐ HỘI AN (TRƯỜNG HỢP ĐIỂN HÌNH: LÀNG
MỘC KIM BỒNG VÀ LÀNG RAU TRÀ QUẾ) Error! Bookmark not defined.
2.1 Tổng quan về du lịch Hội An Error! Bookmark not defined.
2.2 Mô hình du lịch dựa vào cộng đồng tại thành phố Hội An Error! Bookmark not defined.
Bookmark not defined.
defined.
2.3 Tác động của mô hình DLDVCĐ tại thành phố Hội An Error! Bookmark not defined.
Bookmark not defined.
Bookmark not defined.
Bookmark not defined.
2.4 Những điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức đối với việc phát triển MH dựa vào
CĐ tại thành phố Hội An Error! Bookmark not defined Tiểu kết chương 2 Error! Bookmark not defined.
Trang 5CHƯƠNG 3 GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG MÔ HÌNH DU
LỊCH DỰA VÀO CỘNG ĐỒNG TẠI THÀNH PHỐ HỘI AN Error! Bookmark
not defined.
3.1 Nhóm giải pháp chung Error! Bookmark not defined.
Bookmark not defined.
not defined.
Bookmark not defined.
3.2 Nhóm giải pháp cụ thể Error! Bookmark not defined 3.3 Các đề xuất Error! Bookmark not defined.
3.3.1 Đối với Bộ văn hóa thể thao và du lịch Error! Bookmark not defined 3.3.2 Đối với UBND tỉnh Quảng Nam và UBND thành phố Hội An Error!
Bookmark not defined.
3.3.3 Đối với các DN và nhà đầu tư Error! Bookmark not defined.
Tiểu kết chương 3 Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined.
TÀI LIỆU THAM KHẢO 11
PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined.28
Trang 6DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
CĐ: Cộng đồng
CĐĐP: Cộng đồng địa phương
BQL: Ban quản lý
DLDVCĐ: Du lịch dựa vào cộng đồng
DN: Doanh nghiệp
ĐP: Địa phương
HTX: Hợp tác xã
MH: Mô hình
TNDL: Tài nguyên du lịch
Trang 7TM – DV: Thương mại - dịch vụ
Trang 8DANH MỤC BẢNG BIỂU
Trang
Bảng 2.1: Thời gian lưu trú trung bình năm 2009 – 2012 Error! Bookmark not
defined.
Bảng 2.2: Số liệu tổng lượt khách tham quan di tích từ năm 2009 - 2012 Error!
Bookmark not defined.
Bảng 2.3: Cơ cấu khách theo quốc tịch năm 2009 – 2012 Error! Bookmark not
defined.
Bảng 2.4: Cơ cấu doanh thu du lịch phân theo loại hình kinh doanh 2009-2012
Error! Bookmark not defined Bảng 2.5: Số lượng cơ sở lưu trú tại Hội An từ năm 2009 – 2012 Error! Bookmark
not defined.
Bảng 2.6: Số lượng phương tiện vận chuyển phục vụ du lịch Error! Bookmark not
defined.
Bảng 2.7: Số lượng các hộ kinh doanh cửa hàng, dịch vụ du lịch năm 2012 Error!
Bookmark not defined.
Bảng 2.8: Số lượng lao động phục vụ trong ngành dịch vụ Error! Bookmark not
defined.
Bảng 2.9: Ban quản lý HTX DV – DL Kim Bồng qua các thời kỳ Error! Bookmark
not defined.
Bảng 2.10: Thị trường khách đến với làng mộc Kim Bồng Error! Bookmark not
defined.
Bảng 2.12: Các dịch vụ DLDVCĐ tại làng mộc Kim Bồng Error! Bookmark not
defined.
Trang 9Bảng 2.13: Nội dung đánh giá sản phẩm và thái độ phục vụ tại Kim Bồng Error!
Bookmark not defined.
Bảng 2.14 : Sự tham gia của người dân vào hoạt động du lịch tại làng mộc Error!
Bookmark not defined.
Bảng 2.15: Đánh giá ô nhiễm môi trường tại làng mộc Kim BồngError! Bookmark
not defined.
Bảng 2.16: Lượt khách đến Kim Bồng và Hội An giai đoạn 2005 -2009 Error!
Bookmark not defined.
Bảng 2.17: Lượt khách đến các điểm DLDVCĐ năm 2009 Error! Bookmark not
defined.
Bảng 2.18: Doanh thu du lịch giai đoạn 2007 – 2009 Error! Bookmark not
defined.
Bảng 2.19: Lượt khách đến Kim Bồng giai đoạn 2005 – 2013 Error! Bookmark
not defined.
Bảng 2.20: Doanh thu du lịch tại làng mộc Kim Bồng Error! Bookmark not
defined.
Bảng 2.21: Thị trường khách đến làng rau Trà Quế Error! Bookmark not defined Bảng 2.22: Sự tham gia của người dân vào hoạt động du lịch tại làng rau Error!
Bookmark not defined.
Bảng 2.23: Đánh giá ô nhiễm môi trường tại làng rau Trà Quế Error! Bookmark
not defined.
Bảng 2.24: Lượt khách đến Trà Quế và Hội An qua các năm Error! Bookmark not
defined.
Bảng 2.25: Doanh thu làng rau Trà Quế qua các năm Error! Bookmark not
defined.
Trang 10Bảng 2.26: Lượt khách đến Trà Quế và Kim Bồng qua các năm Error! Bookmark
not defined.
Bảng 2.27: Số lượng lao động tại các điểm du lịch Error! Bookmark not defined Bảng 2.28: Số hộ nghèo tại các điểm du lịch Error! Bookmark not defined Bảng 2.29: Lợi ích của mô hình DLDVCĐ tại các địa phương Error! Bookmark
not defined.
Bảng 2.30: Cơ cấu GDP toàn thành phố và GDP ngành du lịch 2009- 2013 Error!
Bookmark not defined.
Bảng 2.31: Số hộ tham gia vào lĩnh vực nông nghiệp qua các năm Error!
Bookmark not defined.
Bảng 2.32: Số lượng hộ cá thể trong lĩnh vực thương mại dịch vụ qua các năm
Error! Bookmark not defined Bảng 2.33: Số lượng hộ đạt gia đình văn hóa qua các năm Error! Bookmark not
defined.
Bảng 3.1: Khả năng tham gia của CĐ tại các điểm DLDVCĐ ở Hội An Error!
Bookmark not defined.
Bảng 3.2: Nhu cầu đào tạo của người dân ĐP Error! Bookmark not defined.
Trang 11MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Ngày nay, khái niệm DLDVCĐ dường như không còn xa lạ với tất cả mọi người và nó có xu hướng được biết đến nhiều hơn trong hoạt động du lịch ở tương lai Nhiều quốc gia trên thế giới, kể cả Việt Nam đã triển khai rất nhiều MH DLDVCĐ tại các ĐP trên lãnh thổ của mình Ở Việt Nam, tiêu biểu tại khu vực miền Bắc có bản Lác ở Mai Châu, bản Hồ ở Sa Pa; miền Trung có thôn Dỗi ở Huế; miền Nam có cù lao Thới Sơn ở Tiền Giang,….Hầu hết các MH được triển khai và được nhận thức là “chỉ thành công” tại những khu vực xa xôi, có địa hình hấp dẫn, tài nguyên tự nhiên phong phú hay tại những nơi có nhiều giá trị truyền thống văn hóa độc đáo còn được bảo tồn của các đồng bào dân tộc còn điều kiện kinh tế khó khăn Hình thức phát triển MH có thể khởi nguồn từ các dự án tài trợ hoặc do người
dân ĐP, công ty lữ hành đứng ra tổ chức thực hiện và mở rộng
Hội An là một thành phố di sản văn hóa thế giới nổi bật với các công trình kiến trúc cổ và những giá trị văn hóa truyền thống phong phú, hấp dẫn còn được bảo tồn nguyên vẹn cho đến ngày nay Bên cạnh thương hiệu là một “phố cổ”, Hội
An còn được du khách trong và ngoài nước biết đến với loại hình DLDVCĐ nổi bật với MH du lịch làng rau Trà Quế với tour “ Một ngày làm cư dân làng rau Trà Quế”
và du lịch làng mộc “ Một thoáng Kim Bồng” Những MH DLDVCĐ tại thành phố Hội An thành công, không chỉ thu hút được nhiều khách du lịch tham quan, tìm hiểu
và khám phá; đem lại nhiều hiệu quả đáng kể cho CĐĐP và hoạt động du lịch của thành phố mà còn khẳng định sự thành công của loại hình DLDVCĐ không chỉ ở những nơi xa xôi, hẻo lánh mà nó có thể phát triển rực rỡ ở ngay các trung tâm đô thị, nơi thuận tiện giao thông và các hoạt động dịch vụ khác
Đã có nhiều công trình nghiên cứu về loại hình DLDVCĐ, tuy nhiên những công trình này mới tập trung chủ yếu vào mảng khai thác các giá trị của điểm đến
để phát triển MH du lịch này Những công trình nghiên cứu về quá trình hình thành, điều kiện phát triển, cách thức triển khai MH và cách thức nâng cao hiệu quả của
MH đối với sự phát triển CĐĐP còn rất hạn chế; đặc biệt là ở những nơi có MH
Trang 12DLDVCĐ đã hình thành Chính vì vậy, tôi đã chọn đề tài “Nghiên cứu mô hình du
lịch dựa vào cộng đồng tại thành phố Hội An, Quảng Nam” đã đƣợc lựa chọn với
ƣu tiên tập trung nghiên cứu hai MH du lịch ở làng rau Trà Quế và làng mộc Kim Bồng để có cái nhìn cận cảnh hơn về MH hoạt động du lịch đang diễn ra, tác động của nó đối với đời sống và những bài học hữu ích từ việc triển khai MH cho chính CĐĐP và các địa bàn khác học tập
2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
2.1 Mục đích nghiên cứu
Mục đích của đề tài là nghiên cứu cách thức hình thành, quá trình triển khai hoạt động và hiệu quả của MH DLDVCĐ tại thành phố Hội An, để từ đó đƣa ra những giải pháp khắc phục hạn chế và nâng cao hiệu quả MH DLDVCĐ
2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu
- Hệ thống những vấn đề lý luận về MH DLDVCĐ
- Nghiên cứu điều kiện phát triển, quá trình hình thành và thực trạng triển khai MH, các tác động của MH đến kinh tế - xã hội, tự nhiên và văn hóa và những điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức tại hai điểm đến du lịch là làng rau Trà Quế và làng mộc Kim Bồng
- Đề xuất những giải pháp nhằm khắc phục hạn chế và nâng cao hiệu quả hoạt động của MH DLDVCĐ tại địa bàn nghiên cứu
3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
3.1 Đối tượng nghiên cứu
Đối tƣợng nghiên cứu của đề tài là MH DLDVCĐ
3.2 Phạm vi nghiên cứu
Về không gian lãnh thổ: địa bàn thành phố Hội An, tập trung ở là hai điểm
đến du lịch: làng mộc Kim Bồng và làng rau Trà Quế
Về thời gian: các thông tin, số liệu liên quan đƣợc cập nhật đến năm 2012
4 Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Có rất nhiều công trình nghiên cứu về DLDVCĐ trên thế giới và ở Việt Nam đƣợc tác giả sử dụng nghiên cứu Tiêu biểu các công trình trên thế giới nhƣ:
Trang 13TÀI LIỆU THAM KHẢO
Tiếng Việt
1 Trần Văn An (2005), Di sản văn hóa văn nghệ dân gian Hội An, Hội văn nghệ
dân gian Việt Nam, Hội An
2 Nguyễn Đình An, Hội An chung quy là chuyện con người, Văn hóa Quảng Nam
3 Trần Ánh, Giao lưu văn hóa quốc tế, nhìn từ lễ hội ở Hội An, Văn hóa Quảng
Nam
4 Trương Văn Bay, Xây dựng Hội An – thành phố sinh thái, Văn hóa Quảng Nam
5 Cục thống kê tỉnh Quảng Nam, Niên giám thống kê thị xã Hội An năm 2005,
2006, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013, NXB Hội An
6 Trần Xuân Cường, Nhân rộng mô hình du lịch CĐ, DLVN số 11/2009
7 Phạm Hữu Đăng Đạt (2002), Chuyện làng nghề đất Quảng, NXB Đà Nẵng, Đà
Nẵng
8 Thu Hằng, Du lịch kết hợp từ thiện, DLVN số 11/2009
9 Mai Hồng, Để phát triển du lịch cộng đồng đạt hiệu quả, DLVN số 02/2010
10 Hà Thị Hương (2013), Nghiên cứu phát triển du lịch sinh thái dựa vào CĐ tại
các làng chài trên vịnh Hạ Long, Luận văn thạc sĩ khoa học, Đại học Khoa học xã
hội và nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội
11 Th S Bùi Thanh Hương và nnk (2007), Nghiên cứu các mô hình du lịch cộng
đồng tại Việt Nam, Bản tóm tắt
12 Nguyễn Thị Hường (2011), “Du lịch CĐ ở vùng núi phía Bắc Việt Nam (nghiên
cứu trường hợp bản Sả Séng, Sapa, Lào Cai và bản Lác, Mai Châu, Hòa Bình”),
Luận văn thạc sĩ khoa học, Đại học Khoa học xã hội và nhân văn, Đại học Quốc gia
Hà Nội
13 Nguyễn Thị Thu Huyền (2012), Nghiên cứu phát triển du lịch ở CĐ người
Mường thuộc hai huyện Kim Bôi và Tân Lạc (tỉnh Hòa Bình), Luận văn thạc sĩ khoa
học, Đại học Khoa học xã hội và nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội
Trang 1414 Trần Thị Lan (2011), Nghiên cứu phát triển DLDVCĐ vùng ven biển Nam
Định, Luận văn thạc sĩ khoa học, Đại học Khoa học xã hội và nhân văn, Đại học
Quốc gia Hà Nội
15 Phạm Trung Lương (2002), Du lịch sinh thái – những vấn đề lý luận và thực
tiễn phát triển ở Việt Nam, NXB Giáo dục, Hà Nội
16 PGS TS Phạm Trung Lương, Tài liệu giảng dạy chuyên đề về du lịch cộng
đồng
17 Nguyễn Quốc Nghi (chủ biên), Phát triển du lịch cộng đồng ở Tiền Giang,
DLVN số 12/2009
18 Phòng VHTT – TDTT Tp Hội An, Bản tin Quảng Nam hành trình di sản
19 Thảo Phương, Phát triển nguồn nhân lực gắn với giảm nghèo, DLVN số
10/2009
20 Võ Quế (2006), Du lịch cộng đồng lý thuyết và vận dụng, NXB Khoa học và
kỹ thuật
21 Trương Thanh, Vận dụng tính liên kết trong phát triển du lịch, DLVN số
12/2009
22 Bùi Quang Thắng (chủ biên) (2005), Di sản văn hóa phi vật thể ở Hội An,
NXB Thế giới
23 Lê Văn Thắng, A Lưới phát triển du lịch sinh thái tiếp cận CĐ, DLVN số
12/2009
24 Lê Văn Thắng, Bảo tồn và phát triển du lịch sinh thái nhà vườn Huế, DLVN
số 10/2009
25 Phạm Ngọc Thắng, Lào Cai phát triển du lịch và xóa đói, giảm nghèo, DLVN
số 11/2009
26 Phạm Ngọc Thắng, Điều kiện để phát triển du lịch gắn với xóa đói giảm nghèo,
DLVN số 10/2009
27 Hồ Thị Kim Thoa (2012), Giải pháp phát triển DLDVCĐ tại vườn quốc gia Ba
Bể, Luận văn thạc sĩ khoa học, Đại học Khoa học xã hội và nhân văn, Đại học Quốc
gia Hà Nội
Trang 1528 Nguyễn Chí Trung (2005), Cư dân Faifo – Hội An trong lịch sử, Trung tâm
quản lý bảo tồn di tích Hội An
29 Nguyễn Chí Trung, Hội An – từ ngày vinh danh di sản văn hóa thế giới, Văn
hóa Quảng Nam
30 Tài liệu tập huấn, Quan điểm và qui trình triển khai du lịch cộng đồng
31 Lê Anh Tuấn, Kinh nghiệm của một số quốc gia Châu Âu về phát triển du lịch
nông thôn, DLVN số 2/2010
32 Nguyễn Phước Tương, Hội An – di sản thế giới, NXB Văn nghệ, Tp Hồ Chí
Minh
33 Trung tâm quản lý bảo tồn di tích Hội An (2008), Nghề truyền thống Hội An,
Hội An
34 Trung tâm quản lý và bảo tồn di tích Hội An, Những ảnh hưởng của du lịch
đối với văn hóa và môi trường ở Châu Á Thái Bình Dương, tác động di sản văn hóa
và quản lý di sản văn hóa thế giới ở Hội An
35 UBND tỉnh Quảng Nam, Báo cáo tóm tắt điều chỉnh quy hoạch tổng thể phát
triển du lịch thị xã Hội An đến năm 2015 và định hướng 2020, Quảng Nam 2007
36 UBND Tp Hội An, Phòng TM – DL, Báo cáo chi tiết làng nghề
37 UBND Tp Hội An, Phòng TM – DL, Báo cáo tình hình thực hiện kinh doanh
ngành TM – DL 5 năm 2006 – 2010 và kế hoạch phát triển 5 năm 2011 – 2015
38 Viện Khoa học xã hội Việt Nam, Viện Kinh tế Việt Nam, Trần Minh Yến
(2004), Làng nghề truyền thống trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa,
NXB Khoa học xã hội
39 Viện Nghiên cứu phát triển du lịch (2004), Nghiên cứu xây dựng mô hình phát
triển DLDVCĐ tại chùa Hương – Hà Tây
40 Bùi Thị Hải Yến (chủ biên) (2012), Du lịch cộng đồng, Nhà xuất bản giáo dục,
Hải Dương
Tiếng Anh
41 The Moutain Institue (2001), Community based tourism for conservation and
development