Hi vọng Đề cương ôn tập HK1 môn Sinh học 9 năm 2020-2021 - Trường THCS Nguyễn Đức Cảnh được chia sẻ dưới đây sẽ cung cấp những kiến thức bổ ích cho các bạn trong quá trình học tập nâng cao kiến thức trước khi bước vào kì thi của mình. Chúc các bạn thi tốt!
Trang 1Chương I: Các thí nghi m c a men đenệ ủ
*Phương pháp nghiên c u di truy n c a Menđen: Phứ ề ủ ương pháp phân tích các th h ế ệ lai có n i dungộ
+ Lai các b m thu n ch ng, khác nhau v m t ho c m t s c p tính trang tố ẹ ầ ủ ề ộ ặ ộ ố ặ ương
ph n. Sau đó theo dõi s di truy n c a các c p tính tr ng đó trên con cháu c a t ng ả ự ề ủ ặ ạ ủ ừ
c p b m ặ ố ẹ
+ Dùng toán th ng kê đ phân tích các s li u thu đố ể ố ệ ược. T đó rút ra quy lu t di ừ ậ
truy n các tính tr ng.ề ạ
* N i dung qui lu t phân li: Trong quá trình phát sinh giao t , m i nhân t di truy n ộ ậ ử ỗ ố ề trong c p nhân t di truy n phân li v m t giao t và gi nguyên b n ch t nh c ặ ố ề ề ộ ử ữ ả ấ ư ở ơ
th thu n ch ng P.ể ầ ủ
* N i dung c a qui lu t phân li đ c l p: Các c p nhân t di truy n đã phân li đ c ộ ủ ậ ộ ậ ặ ố ề ộ
l p trong quá trình phát sinh giao t ậ ử
*Bài t p lai m t c p tính tr ng.ậ ộ ặ ạ
* D ng 1: Bi t ki u hình c a P xác đ nh t l ki u hình, ki u gen c a F1 và F2ạ ế ể ủ ị ỉ ệ ể ể ủ Cách gi i: + Bả ước 1: Xác đinh tính tr ng tr i, lăn( Theo bài)ạ ộ
+ Bước 2: Quy ước gen
+ Bước 3: Xác đ nh ki u gen c a Pị ể ủ
+ Bước 4: Vi t s đ laiế ơ ồ
Chương II: Nhi m S c thễ ắ ể
1: Trình bày nh ng di n bi n c a nhi m s c th trong quá trình nguyên phân và ữ ễ ế ủ ễ ắ ể
gi m phânả
Nh ng di n bi n c a nhi m s c th trong quá trình nguyên phân ữ ễ ế ủ ễ ắ ể
Các kì Nh ng di n bi n c b n c a nhi m s c thữ ễ ế ơ ả ủ ễ ắ ể
Kì đ uầ Thoi phân bào được hình thành n i li n hai c c c a t bào.ố ề ự ủ ế
NST b t đ u đóng xo n và co ng n, có hình thái rõ r tắ ầ ắ ắ ệ
Các NST kép đính vào các s i t c a thoi phân bào tâm đ ngợ ơ ủ ở ộ
Kì gi aữ Các NST kép đóng xo n c c đ i, x p thành 1 hàng m t ph ng xích đ oắ ự ạ ế ở ặ ẳ ạ
c a thoi phân bàoủ
Kì sau T ng NST kép tách nhau tâm đ ng thành 2 NST đ n phân li v hai c cừ ở ộ ơ ề ự
Kì cu iố Các NST đ n dãn xo n dài ra d ng s i m nh d n thành ch t nhi m s cơ ắ ở ạ ợ ả ầ ấ ễ ắ
Nh ng di n bi n c a nhi m s c th trong quá trình gi m phânữ ễ ế ủ ễ ắ ể ả
Nh ng di n bi n c b n cua NST các kìữ ể ế ơ ả ở
Các kì L n phân bào Iầ L n phân bào IIầ
Kì đ uầ Các NST xo n, co l i, Các c p NST ắ ạ ặ
kép trong c p tặ ương đ ng ti p h p và ồ ế ợ
có th b t chéo, sau đó tách r i nhauể ắ ờ NST co l i cho th y s lạ ấ ố ượng
NST kép trong b đ n b iộ ơ ộ
PHÒNG GD & ĐT TH XÃ ĐÔNG TRI UỊ Ề
TRƯỜNG THCS NGUY N Đ C C NHỄ Ứ Ả
Đ CỀ ƯƠNG ÔN T P H C KÌ IẬ Ọ
Môn: Sinh h c 9ọ Năm h c : 2020 2021ọ
Trang 2Kì gi aữ Các c p NST tặ ương đ ng t p trung ồ ậ
và x p song song thành 2 hàng m t ế ở ặ
ph ng xích đ o c a thoi phân bàoẳ ạ ủ
NST kép x p thành 1 hàng mătế ở
ph ng xích đ o c a thoi phân bàoẳ ạ ủ
Kì sau C p NST kép tặ ương đ ng phân li ồ
đ c l p v i nhau v 2 c c c a TBộ ậ ớ ề ự ủ T ng NST kép ch d c tâm ừ ẻ ọ ở
đ ng thành 2 NST đ n phân li vộ ơ ề
2 c c c a TBự ủ
Kì cu iố Các NST kép n m g n trong 2 nhân ằ ọ
m i đớ ượ ạc t o thành v i s lớ ố ượng là
đ n b i ( n NST kép)ơ ộ
Các NST đ n n m gon trong ơ ằ nhân m i t o thành v i s lớ ạ ớ ố ượng
là đ n b iơ ộ 2: So sánh quá trình phân bào nguyên phân và gi m phânả
Gi ng nhau: ố
+ Đ u là s phân bào có s thành l p thoi vô s c . Nhân phân chia trề ự ự ậ ắ ước, t bào ch t ế ấ phân chia sau
+ Ho t đ ng các bào quan, di n bi n các giai đo n tạ ộ ễ ế ạ ương t nhau: NST đóng xo n, ự ắ trung th tách đôi, thoi phân bào hình thành, màng nhân tan bi n, NST t p trung và di ể ế ậ chuy n v 2 c c TB, sau đó màng nhân tái l p , NST tháo xo n và t bào ch t phân ể ề ự ậ ắ ế ấ chia
Khác nhau:
X y ra TB sinh dả ở ưỡng và t bào ế
sinh d c s khaiụ ơ
G m 1 l n phân bào g m 5 kì, v i ồ ầ ồ ớ
m t l n NST t nhân đôi ộ ầ ự
Không x y ra ti p h p.ả ế ợ
Ch có 1 l n NST t p trung m t ỉ ầ ậ ở ặ
ph ng xích đ o ẳ ạ
X y ra TB sinh d c vào th i kì chín.ả ở ụ ờ
G m 2 l n phân bào liên ti p v i m t ồ ầ ế ớ ộ
l n NST t nhân đôi. L n phân bào l n ầ ự ầ ầ
m t là phân bào gi m phân , l n 2 là ộ ả ầ nguyên phân
Có x y ra ti p h p.ả ế ợ
Ch có 2 l n NST t p trung m t ỉ ầ ậ ở ặ
ph ng xích đ o ẳ ạ
3. C ch xác đ nh gi i tính ngơ ế ị ớ ở ười. T i sao trong c u trúc dân s t l Nam N ạ ấ ố ỷ ệ ữ
x p x là 1:1ấ ỉ
+ C ch : s (t nhân đôi), phân li và t h p c a các c p NST gi i tính trong quá ơ ế ự ự ổ ợ ủ ặ ớ trình phát sinh giao t và s t h p l i trong quá trình th tinh ử ự ổ ợ ạ ụ
+ Trong c u tr c dân s t l Nam N x p x là 1: 1: Do s phân ly c a c p NST ấ ứ ố ỉ ệ ữ ấ ỉ ự ủ ặ
XY trong phát sinh giao t t o ra 2 lo i tinh trùng mang nhi m s c th X và Y có s ử ạ ạ ễ ắ ể ố
lượng ngang nhau. Qua th tinh 2 lo i tinh trùng này k t h p v i tr ng X t o ra 2 ụ ạ ế ợ ớ ứ ạ
lo i t h p XX v à XY v i s lạ ổ ợ ớ ố ượng ngang nhau, do đó t l Nam N x p x là 1: ỉ ệ ữ ấ ỉ 1
Chương III: ADN và gen 1.C u trúc không gian c a ADNấ ủ
Phân t AND là chu i xo n kép, g m 2 m ch song song , xo n đ u quanh 1 tr c ử ỗ ắ ồ ạ ắ ề ụ theo chi u t trái sang ph i, ngề ừ ả ược chi u kim đ ng h ề ồ ồ
M i vòng xo n so đỗ ắ ường kính 20 A0 chi u cao 34 A0 g m 10 c p nuclêôtitề ồ ặ
Các nuclêôtit gi a 2 m ch đ n liênk t v i nhau thành t ng c p theo nguyên t c b ữ ạ ơ ế ớ ừ ặ ắ ổ sung (NTBS): A liên k t v i T , G liên k t v i X và ngế ớ ế ớ ượ ạc l i
Trang 3 Th i gian và đ a đi m: ADN t nhân đôi di n ra trong nhân t bào, t i các NST kìờ ị ể ự ễ ế ạ ở trung gian
Di n bi n:ễ ế
+ Dưới tác d ng c a Enzim 2 m ch ADN tháo xo n, tách nhau d n theo chi u d c.ụ ủ ạ ắ ầ ề ọ + Các nuclêôtit trên 2 m ch ADN liên k t v i nuclêôtit t do trong môi trạ ế ớ ự ường n i ộ bào theo NTBS A – T, G – X
+ 2 m ch m i c a 2 ADN d n đạ ớ ủ ầ ược hình thành d a trên m ch khuôn c a ADN m ự ạ ủ ẹ
và theo chi u ngề ược nhau
+ Sau khi t ng h p xong, 2 ADN con xo n l i.ổ ợ ắ ạ
K t qu : T 1 ADN m , qua quá trình nhân đôi, t o đ c 2 ADN con gi ng nhau và gi ng ADN ế ả ừ ẹ ạ ượ ố ố
m ẹ
Nguyên t c t ng h p:ắ ổ ợ
+ Nguyên t c khuôn m u: Khuôn m u là ADN m ắ ẫ ẫ ẹ
+ Nguyên t c b sung: M ch m i c a ADN con đắ ổ ạ ớ ủ ượ ổc t ng h p d a trên m ch ợ ự ạ
khuôn c a ADN m theo NTBS: A – T, G – X.ủ ẹ
+ Nguyên t c bán b o toàn: Trong m i ADN con có 1 m ch đ n là c a ADN m , ắ ả ỗ ạ ơ ủ ẹ
m ch còn l i đạ ạ ượ ổc t ng h p m i.ợ ớ
3. Ch c năng c a ADN: ứ ủ
ADN là n i l u tr thông tin di truy n (thông tin v c u trúc prôtêin).ơ ư ữ ề ề ấ
ADN th c hi n s truy n đ t thông tin di truy n qua th h t bào và c th ự ệ ự ề ạ ề ế ệ ế ơ ể
4. Quá trình t ng h p ARNổ ợ
Th i gian và đ a đi m: di n ra trong nhân t bào, t i các NST kì trung gian.ờ ị ể ễ ế ạ ở
Di n bi n:ễ ế
+ Dưới tác d ng c a Enzim đo n m ch ADN tụ ủ ạ ạ ương ng v i 1 gen tháo xo n, tách ứ ớ ắ nhau ra
+ Các nuclêôtit trên m ch khuôn (m ch g c) c a gen liên k t v i nuclêôtit t do ạ ạ ố ủ ế ớ ự trong môi trường n i bào theo NTBS: A– U, T – A, G – X, X – Gộ
+ M ch đ n ARN d n đạ ơ ầ ược hình thành
+ Khi t ng h p xong ARN tách kh i gen r i nhân đi ra t bào ch t, t i ribôxôm đ ổ ợ ỏ ờ ế ấ ớ ể
t ng h p prôtêin.ổ ợ
K t qu : M i l n t ng h p đế ả ỗ ầ ổ ợ ược 1 phân t ARNử
Nguyên t c t ng h p:ắ ổ ợ
+ Nguyên t c khuôn m u: Khuôn m u là m ch g c c a gen.ắ ẫ ẫ ạ ố ủ
+ Nguyên t c b sung: M ch ARN đắ ổ ạ ượ ổc t ng h p d a trên m ch khuôn c a genợ ự ạ ủ
5. Các lo i ARN:ạ
ARN thông tin (mARN) truy n đ t thông tin quy đ nh c u trúc prôtêin.ề ạ ị ấ
ARN v n chuy n (tARN) v n chuy n axit amin đ t ng h p prôtêin.ậ ể ậ ể ể ổ ợ
ARN ribôxôm (rARN) là thành ph n c u t o nên ribôxôm.ầ ấ ạ
6. Ch c năng c a Prôtêin ứ ủ
Prôtêin là thành ph n c u t o c a t bàoầ ấ ạ ủ ế
Xúc tác và đi u hòa các quá trình trao đ i ch t ( Enzim và hoocmôn)ề ổ ấ
+ B o v c th (kháng th ). VD: prôtêin Interferon, ả ệ ơ ể ể
+ V n chuy n, cung c p năng lậ ể ấ ượng
Trang 4* Prôtêin đ m nh n nhi u ch c năng liên quan đ n toàn b ho t đ ng s ng c a t ả ậ ề ứ ế ộ ạ ộ ố ủ ế bào, bi u hi n thành các tính tr ng c a c th ể ệ ạ ủ ơ ể
7. M i quan h gi a gen, ARN , prôtêin và tính tr ngố ệ ữ ạ
S đ : Gen ( 1 đo n ADN) > mARN > Prôtêin > Tính tr ng ơ ồ ạ ạ
*M i liên hố ệ
+ ADN (gen) là khuôn m u đ t ng h p mARN.ẫ ể ổ ợ
+ mARN là khuôn m u đ t ng h p chu i aa c u t o nên prôtêin.ẫ ể ổ ợ ỗ ấ ạ
+ Prôtêin tham gia c u trúc và ho t đ ng sinh lí c a t bào ấ ạ ộ ủ ế bi u hi n thành tính ể ệ
tr ng c th ạ ơ ể
*B n ch t m i liên h gen và tính tr ng:ả ấ ố ệ ạ
+ Trình t các nuclêôtit trong ADN (gen) quy đ nh trình t các nuclêôtit trong mARN,ự ị ự thông qua đó quy đ nh trình t các aa trong chu i aa c u t o thành prôtêin. Prôtêin ị ự ỗ ấ ạ tham gia c u trúc và ho t đ ng sinh lí c a t bào và bi u hi n thành tính tr ng c a ấ ạ ộ ủ ế ể ệ ạ ủ
c thơ ể
Chương III: Bi n dế ị
1. Đ t bi n gen ộ ế
* Khái ni m: Đ t bi n gen là nh ng bi n đ i trong c u trúc c a gen có liên quan t i ệ ộ ế ữ ế ổ ấ ủ ớ
m t ho c m t s c p nuclêôtit, x y ra t i 1 đi m nào đó trên phân t ADN.ộ ặ ộ ố ặ ả ạ ể ử
* Các d ng: ạ
+ M t 1 c p nuclêôtit.ấ ặ
+ Thêm 1 c p nuclêôtit.ặ
+ Thay th c p nuclêôtit này b ng c p nuclêôtit khác.ế ặ ằ ặ
* Nguyên nhân phát sinh đ t bi n genộ ế
Xu t hi n trong đi u ki n t nhiên: Do nh hấ ệ ề ệ ự ả ưởng ph c t p c a môi trứ ạ ủ ường trong
và ngoài c th làm r i lo n quá trình t sao c a phân t ADN (sao chép nh m).ơ ể ố ạ ự ủ ử ầ
Do con người gây ra các đ t bi n b ng tác nhân v t lí, hóa h c.ộ ế ằ ậ ọ
* Vai trò c a đ t bi n gen:ủ ộ ế
+ Đ t bi n gen th hi n ra ki u hình thộ ế ể ệ ể ường có h i cho sinh v t: vì chúng phá v s ạ ậ ỡ ự
th ng nh t hài hoà trong ki u gen đã qua ch n l c t nhiên và duy trì lâu đ i trong ố ấ ể ọ ọ ự ờ
đi u ki n t nhiên, gây ra nh ng r i lo n trong quá trình t ng h p prôtêin.ề ệ ự ữ ố ạ ổ ợ
+ Đa s đ t bi n gen t o ra các gen l n, chúng ch bi u hi n ra ki u hình khi th ố ộ ế ạ ặ ỉ ể ệ ể ở ể
đ ng h p và trong đi u ki n môi trồ ợ ề ệ ường thích h p.ợ
+ M t s ít đ t bi n gen trung tính ho c có l i cho sinh v t và con ngộ ố ộ ế ặ ợ ậ ười, có ý nghĩa trong ch n gi ng và ti n hóa.ọ ố ế
2.Đ t bi n c u trúc NSTộ ế ấ
* Khái ni m: Đ t bi n c u trúc NST là nh ng bi n đ i x y ra trong c u trúc NST.ệ ộ ế ấ ữ ế ổ ả ấ
VD : M t 1 đo n nh đ u NST 21 gây ung th máu ngấ ạ ỏ ở ầ ư ở ười
* Các d ng đ t bi n: G m các d ng: m t đo n, l p đo n, đ o đo n, chuy n đo n.ạ ộ ế ồ ạ ấ ạ ặ ạ ả ạ ể ạ
* Nguyên nhân phát sinh đ t bi n c u trúc NST:ộ ế ấ
Do tác nhân lí h c, hoá h c trong ngo i c nh làm phá v c u trúc NST ho c gây ra ọ ọ ạ ả ỡ ấ ặ
s s p x p l i các đo n c a chúng.ự ắ ế ạ ạ ủ
Đ t bi n c u trúc NST có th xu t hi n trong đi u ki n t nhiên ho c do con ộ ế ấ ể ấ ệ ề ệ ự ặ
ngườ ại t o ra
* Vai trò c a đ t bi n c u trúc NSTủ ộ ế ấ
Trang 5Đ t bi n c u trúc NST thộ ế ấ ường có h i cho sinh v t: vì tr i qua quá trình ti n hoá lâu ạ ậ ả ế dài, các gen đã đượ ắc s p x p hài hoà trên NST. Bi n đ i c u trúc NST làm thay đ i ế ế ổ ấ ổ
s lố ượng và cách s p x p các gen trên đó.ắ ế
3. Đ t bi n s lộ ế ố ượng NST
* Khái ni m: Đ t bi n s lệ ộ ế ố ượng NST là nh ng bi n đ i s lữ ế ổ ố ượng x y ra m t ả ở ộ
ho c m t s c p NST nào đó ho c t t c b NSTặ ộ ố ặ ặ ở ấ ả ộ
*Các d ng: Th d b i và th đa b i ạ ể ị ộ ể ộ
a. Th d b i : ể ị ộ
Khái ni m: Là c th mà trong t bào sinh dệ ơ ể ế ưỡng có m t ho c m t s c p NST b ộ ặ ộ ố ặ ị thay đ i v s lổ ề ố ượng
Các d ng đ t bi n th d b i:ạ ộ ế ể ị ộ
+ Th tam nhi m: 2n+1ể ễ
+ Th đ n nhi m: 2n – 1ể ơ ễ
+ Th khuy t nhi m: 2n – 2ể ế ễ
C ch phát sinh th d b iơ ế ể ị ộ 2n + 1 và 2n 1
Trong quá trình gi m phân ả t o giao t ạ ử do s không phân liự c a ủ 1 c p NST d n đ nặ ẫ ế
t o thành giao t mà c p NST tạ ử ặ ương đ ng nào đó có 2 NSTồ ( n + 1) ho c không cóặ NST nào ( n – 1). Qua th tinh các giao t này k t h p v i giao t bình thụ ử ế ợ ớ ử ường ( n)
t o nên th d b i 2n + 1 và 2n – 1ạ ể ị ộ
H u qu : Th đ t bi n (2n + 1) và (2n 1) có th gây ra nh ng bi n đ i v hìnhậ ả ể ộ ế ể ữ ế ổ ề thái (hình d ng, kích thạ ước, màu s c) th c v t ho c gây b nh ngắ ở ự ậ ặ ệ ở ười nh b như ệ Đao (2n + 1), b nh T cn (2n – 1) ệ ơ ơ
B nh và t t di truy n ngệ ậ ề ười
1 D u hi u nh n bi t ngấ ệ ậ ế ườ ị ệi b b nh đao:
+ Đ c đi m di truy n: Có 3 NST c p s 21ặ ể ề ở ặ ố
+ Bi u hi n: Bé, lùn, c r t, má ph , mi ng h i há, lể ệ ổ ụ ệ ệ ơ ưỡ ơi h i thè ra, kho ng cách ả
gi a 2 m t xa nhau và m t mí, ngón tay ng n. V sinh lý si đ n b m sinh và không ữ ắ ộ ắ ề ầ ẩ
có con
2. Các nguyên nhân phát sinh các b nh, t t di truy n ngệ ậ ề ở ười? Các bi n phápệ
h n ch phát sinh các t t, b nh đó? ạ ế ậ ệ
* Nguyên nhân:
Do các tác nhân v t lí, hoá h c trong t nhiên.ậ ọ ự
Do ô nhi m MT.ễ
Do r i lo n trao đ i ch t n i bào.ố ạ ổ ấ ộ
* Bi n pháp h n ch :ệ ạ ế
H n ch các ho t đ ng gây ô nhi m MT.ạ ế ạ ộ ễ
S d ng h p lí các thu c BVTV.ử ụ ợ ố
Đ u tranh ch ng s n xu t, s d ng vũ khí hoá h c, vũ khí h t nhân.ấ ố ả ấ ử ụ ọ ạ
H n ch k t hôn ho c sinh con gi a nh ng ngạ ế ế ặ ữ ữ ười có nguy c mang gen gây b nh ơ ệ
t t di truy n.ậ ề