Tổ chức và hoạt động của viện kiểm sát nhân dân cấp huyện - Từ thực tiễn tỉnh Bình Phước

Được tổ chức thành hệ thống độc lập theo ngành dọc gồm có bốn cấp, trong đó Viện kiểm sát nhân dân quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh và tương đương (Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện) [r]

MỤC LỤC

Lời cam đoan i

Lời cảm ơn ii

Mục lục iii

Danh mục chữ viết tắt vi

Danh mục bảng vii

MỞ ĐẦU 1

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI 1

2 TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI 2

3 MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU 4

4 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU 4

5 PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 5

6 KẾT CẤU CỦA LUẬN VĂN 5

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ VỀ TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN CẤP HUYỆN 6

1.1 KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM, VAI TRÒ VÀ TÍNH CHẤT PHÁP LÝ CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN CẤP HUYỆN 6

1.1.1 Khái niệm về Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện 6

1.1.2 Đặc điểm của Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện 7

1.1.3 Vai trò của Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện 10

1.1.4 Tính chất pháp lý của Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện 12

1.2 TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN CẤP HUYỆN 13

1.2.1 Nguyên tắc cơ bản về tổ chức và hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện 13

1.2.2 Tổ chức của Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện 16

1.2.2.1 Tổ chức bộ máy hoạt động của viện kiểm sát nhân dân cấp huyện 16

1.2.2.2 Tổ chức Ban lãnh đạo, Kiểm sát viên, Kiểm tra viên và người lao động khác 18

1.2.3 Hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện 25

1.2.3.1 Nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện 25

1.2.3.2 Hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện khi thực hiện chức năng, nhiệm vụ 27 1.3 CÁC MỐI QUAN HỆ CÔNG TÁC CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN CẤP

1.3.1 Mối quan hệ giữa Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện với Viện kiểm sát nhân dân cấp

tỉnh, Viện kiểm sát nhân dân cấp cao và Viện kiểm sát nhân dân tối cao 52

1.3.2 Quan hệ giữa Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện với cơ quan Công an cùng cấp 53

1.3.3 Mối quan hệ giữa Viện kiểm sát nhân dân và Tòa án nhân dân cấp huyện 54

1.3.4 Mối quan hệ giữa Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện với Chi cục Thi hành án dân sự cùng cấp 56

1.3.5 Mối quan hệ giữa Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện với Hội đồng nhân dân cùng cấp 57

1.3.6 Mối quan hệ giữa Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện với Ủy ban nhân dân cấp huyện 57

1.3.7 Mối quan hệ giữa Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện với cấp ủy cùng cấp địa phương 57

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN CẤP HUYỆN - TỪ THỰC TIỄN TỈNH BÌNH PHƯỚC VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN 60

2.1 THỰC TRẠNG TỔ CHỨC CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN CẤP HUYỆN Ở TỈNH BÌNH PHƯỚC 60

2.1.1 Khái quát quá trình hình thanh và phát triển của Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện ở tỉnh Bình Phước 60

2.1.2 Thực trạng về tổ chức bộ máy Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện 60

2.1.2.1 Thực trạng về Ban lãnh đạo Viện 60

2.1.2.2 Thực trạng về tổ chức các phòng, bộ phận chuyên môn 61

2.1.2.3 Thực trạng về đội ngũ cán bộ, công chức và người lao động 62

2.2 THỰC TRẠNG VỀ HOẠT ĐỘNG THỰC HIỆN CHỨC NĂNG, NHIỆM VỤ CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN CẤP HUYỆN Ở TỈNH BÌNH PHƯỚC 63

2.2.1 Tình hình tội phạm, vi phạm pháp luật và các tranh chấp về dân sự, hành chính 63

2.2.2 Thực trạng hoạt động thực hành quyền công tố, kiểm sát việc giải quyết vụ án hình sự 64

2.2.3 Thực trạng hoạt động kiểm sát giải quyết các vụ việc dân sự, hành chính và các việc khác theo quy định của pháp luật 66

2.2.4 Thực trạng kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong công tác tạm giữ, tạm giam và thi hành án hình sự 68

2.3.5 Thực trạng kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong công tác kiểm sát thi hành án dân

sự, hành chính 69

2.3.6 Công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại tố cáo và kiểm sát việc giải quyết khiếu nại tố cáo 70

2.3 NHẬN XÉT CHUNG 71

2.3.1 Những ưu điểm đã đạt được 71

2.3.2 Những tồn tại, hạn chế 72

2.3.2.1 Tồn tại, hạn chế về tổ chức bộ máy 72

2.3.2.2 Tồn tại, hạn chế trong hoạt động thực hiện chức năng, nhiệm vụ 73

2.3.3 Nguyên nhân của những tồn tại và hạn chế trong tổ chức và hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện tỉnh Bình Phước 76

2.3.3.1 Nguyên nhân khách quan 76

2.3.3.2 Nguyên nhân chủ quan 76

2.4 MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN CẤP HUYỆN - TỪ THỰC TIỄN TỈNH BÌNH PHƯỚC 78

2.4.1 Sự cần thiết phải đổi mới tổ chức và hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện 78

2.4.2 Quan điểm đổi mới Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện 79

2.4.3 Một số giải pháp hoàn thiện tổ chức và hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện 80

2.4.3.1 Giải pháp đổi mới về tổ chức của Viện kiểm sát cấp huyện 80

2.4.3.2 Giải pháp về đổi mới hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện 83

KẾT LUẬN 89

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 91

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

CQĐT: Cơ quan điều tra

HĐND: Hội đồng nhân dân

HNGĐ: Hôn nhân gia đình

KSĐT: Kiểm sát điều tra

KSXX: Kiểm sát xét xử

LTTDS: Luật tố tụng dân sự

LTTHS: Luật tố tụng hình sự

TTHS: Tố tụng hình sự

TTDS: Tố tụng dân sự

THADS: Thi hành án dân sự

THAHS: Thi hành án hình sự

TAND: Tòa án nhân dân

TTHC: Tố tụng hành chính

UBMTTQ: Ủy ban mặt trận tổ quốc

UBND: Ủy ban nhân dân

VKSND: Viện kiểm sát nhân dân

VKSNDTC: Viện kiểm sát nhân dân tối cao

VKS: Viện kiểm sát

XHCN: Xã hội chủ nghĩa

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1 Thống kê biên chế Cán bộ, Kiểm sát viên và người lao động tại VKSND cấp huyện tỉnh Bình Phước 72

MỞ ĐẦU

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Cải cách Viện kiểm sát nhân dân là một trong những nội dung quan trọng của cải cách bộ máy Nhà nước nói chung và cải cách tư pháp nói riêng nhằm mục tiêu xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa Trong những năm gần đây, Đảng và Nhà nước ta đặc biệt quan tâm đến việc đổi mới tổ chức và hoạt động của các cơ quan tư pháp, trong đó có Viện kiểm sát nhân dân Các chủ trương về cải cách tư pháp của Đảng

ta được thể hiện trong các văn kiện của Đảng qua các kỳ Đại hội VI, VII, VIII, IX, X, XI

và XII Đặc biệt, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/6/2005 về

Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020, chỉ rõ “Viện kiểm sát nhân dân giữ nguyên chức năng như hiện nay là thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp Viện kiểm sát nhân dân được tổ chức phù hợp với hệ thống tổ chức Toà án ” Văn kiện Đại hội toàn quốc lần thứ XII của Đảng cộng sản Việt Nam tiếp tục khẳng định lại: “Viện kiểm sát nhân dân thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp; được tổ chức phù hợp với hệ thống tổ chức của Tòa án”

Điều 107 Hiến pháp 2013 một lần nữa khẳng định “Viện kiểm sát nhân dân thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp; Viện kiểm sát nhân dân gồm Viện kiểm sát nhân dân tối cao và các Viện kiểm sát khác do luật định”…

Cụ thể các quy định của Hiến pháp, Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân 2014 quy định Hệ thống Viện kiểm sát nhân dân gồm:Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân cấp cao, Viện kiểm sát nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương, Viện kiểm sát nhân dân huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh và tương đương và Viện kiểm sát quân sự các cấp

Cho đến nay, tổ chức bộ máy và hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân ở nước ta

đã có nhiều đổi mới quan trọng, góp phần to lớn vào công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ trật tự an toàn xã hội, bảo vệ quyền con người, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa…Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được thì tổ chức bộ máy, cơ chế hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân các cấp vẫn còn bộc lộ nhiều tồn tại, hạn chế và bất cập, chưa đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ Vì vậyNghị quyết số 18-NQ/TW ngày 25 tháng 10 năm 2017 của Bộ Chính trị đã đặt ra vấn đề là cần thiết phải sửa đổi, điều chỉnh một số nội dung liên quan đến tổ chức bộ máy của Viện kiểm sát nhân

dân theo Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014, đảm bảo thu gọn đầu mối, tránh chồng chéo về chức năng, nhiệm vụ của các đơn vị trực thuộc, tinh giản biên chế gắn với

vị trí việc làm cụ thể Thể chế hóa chủ trương trên của Bộ Chính trị, ngày 04 tháng 5 năm

2018 Ban cán sự Đảng Viện kiểm sát nhân dân tối cao đã ban hành Nghị quyết số 65-NQ/BCSĐ về việc rà soát điều chỉnh biên chế gắn với sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy làm việc Viện kiểm sát nhân dân các cấp để kiện toàn tổ chức bộ máy, điều chỉnh biên chế cho các đơn vị trong ngành kiểm sát nhân dân được hợp lý, bảo đảm cho các đơn vị, địa phương hoạt động hiệu quả

Vì vậy, việc tiếp tục triển khai nghiên cứu về mô hình tổ chức và hoạt động của Viện kiểm sát trong tiến trình cải cách tư pháp là hết sức cần thiết nhằm thực hiện một cách kịp thời, đầy đủ, nghiêm túc các chủ trương của Đảng về cải cách tư pháp nói chung và cải cách

cơ quan Viện kiểm sát nhân dân nói riêng theo tinh thần Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ Chính trị, góp phần hoàn thiện bộ máy Nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa

Qua thời gian nghiên cứu và tìm hiểu về tổ chức và hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân ở tỉnh Bình Phước, cụ thể là tổ chức và hoạt động của các Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện của tỉnh Bình Phước, tôi nhận thấy còn nhiều bất cập, hạn chế cả về lý luận lẫn thực tiễn về tổ chức và hoạt động, đòi hỏi phải có những giải pháp để cải cách mạnh

mẽ, toàn diện nhằm đáp ứng tốt hơn yêu cầu cải cách tư pháp trong thời gian tới Với những

thực tế nêu trên, tôi chọn đề tài: "Tổ chức và hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân cấp

huyện - Từ thực tiễn tỉnh Bình Phước” để làm Luận văn tốt nghiệp thạc sĩ ngành Luật

Hiến pháp và Luật hành chính của mình

2 TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI

Từ sau khi các Nghị quyết của Đảng về cải cách tư pháp được ban hành, đến nay đã

có nhiều công trình nghiên cứu khoa học, các bài viết trên các tạp chí có liên quan đến nội dung về tổ chức và hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân như:

- Những bài viết được đăng trên các tạp chí chuyên ngành:

+ “Mối quan hệ giữa nguyên tắc tập trung thống nhất lãnh đạo trong ngành với nguyên tắc độc lập trong tổ chức và hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân” của tác giả Lê Ngọc Duy;

+ “Những vấn đề đặt ra đối với việc đổi mới tổ chức bộ máy và cán bộ của Viện kiểm sát nhân dân để thực hiện tốt yêu cầu của Hiến pháp năm 2013” của tác giả Nguyễn Minh Đức;

+ “Quán triệt thực hiện nghiêm túc Nghị quyết Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng và các đạo luật về tư pháp trong ngành Kiểm sát nhân dân” của tác giả Nguyễn Hòa Bình;

+ “Tổ chức bộ máy và chức năng, nhiệm vụ của Viện kiểm sát trong tiến trình cải

cách tư pháp” của tác giả Lê Hữu Thể;

+ “Tổ chức và hoạt động của Viện kiểm sát theo Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân 2014” của tác giả Phạm Mạnh Hùng;

+ “Một số ý kiến về nội dung mới của Hiến pháp năm 2013 “Khi thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp, Kiểm sát viên tuân theo pháp luật và chịu sự chỉ đạo của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân”của tác giả Nguyễn Tiến Sơn

- Những công trình nghiên cứu là đề tài khoa học cấp Nhà nước, cấp bộ, các luận

án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ, sách chuyên khảo nghiên cứu về hệ thống tư pháp Việt Nam có liên quan đến Viện kiểm sát nhân dân như:

+ “Tổng kết một số vấn đề lý luận và thực tiễn về công tác của Viện kiểm sát nhân dân qua 55 năm tổ chức và hoạt động (26-7-1960 – 26-7-2015)”, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật (2015);

+ “Viện kiểm sát nhân dân trong tiến trình cải cách tư pháp (2012)” do Viện kiểm sát nhân dân tối cao biên soạn;

+ “Xây dựng ngành Kiểm sát nhân dân trong sạch, vững mạnh-Nơi gửi trọn niềm tin công lý”, Nhà xuất bản Quân đội Nhân dân (2016);

+ Luận văn thạc sĩ luật học “Tổ chức và hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh (từ thực tiễn tỉnh Lâm Đồng)” của tác giả Nguyễn Thành Minh;

+ Luận văn thạc sĩ luật học “Viện kiểm sát nhân dân trong điều kiện cải cách tư pháp” của tác giả Phạm Thị Đào;

+ Luận văn thạc sĩ luật học “Tổ chức và hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân huyện Ba Tri, tỉnh Bến Tre” của tác giả Cao Thị Thùy Như.v.v

Những công trình khoa học và bài viết trên đây đã tập trung nghiên cứu cụ thể về

mô hình của VKSND qua các bản Hiến pháp, làm rõ tổ chức và hoạt động của VKSND nói chung và cấp huyện nói riêng qua các thời kỳ, kiến nghị đề xuất đổi mới tổ chức và hoạt động của VKSND Tuy nhiên, về phạm vi và thời điểm nghiên cứu các công trình đã lâu, không còn phù hợp với lý luận và thực tiễn hiện nay, đồng thời không còn phù hợp với những thay đổi của Hiến pháp 2013, của Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014

và các Bộ luật khác như Bộ luật hình sự năm 2015, sửa đổi bổ sung năm 2017; Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015; Bộ luật dân sự năm 2015, Bộ luật tố tụng dân sư năm 2015; Luật thi hành án hình sự năm 2019… Do đó, luận văn tiếp tục nghiên cứu lý luận và thực tiễn

về tổ chức và hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và cải cách tư pháp ở nước ta theo hướng có hệ thống, toàn diện hơn để làm cơ sở lý luận và thực tiễn cho quá trình cải cách và đổi mới hệ thống tư pháp nói chung và đổi mới tổ chức và hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện nói riêng Hơn nữa cho đến nay chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu một cách hệ thống, cụ thể, toàn diện và cập nhật đầy đủ các quy định của pháp luật về tổ chức

và hoạt động của Viện KSND cấp huyện ở nước ta Vì vậy đề tài “Tổ chức và hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện – từ thực tiễn tỉnh Bình Phước” không trùng lặp với các công trình đã được công bố ở nước ta

3 MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

Mục đích nghiên cứu của luận văn là dưới góc độ lý luận và thực trạng về tổ chức và hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện (từ thực tiễn tỉnh Bình Phước) để đưa những giải pháp để góp phần hoàn thiện tổ chức và hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp trong tình hình mới

Nhiệm vụ của luận văn:

+ Qua phân tích những cơ sở lý luận và pháp lý về tổ chức và hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện để làm rõ vị trí, vai trò, chức năng, nhiệm vụ, tổ chức hoạt động, chế

độ việc làm và các mối quan hệ của Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện

+ Làm rõ thực trạng tổ chức, hoạt động, chức năng và nhiệm vụ của Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện ở tỉnh Bình Phước để làm cơ sở thực tiễn cho việc đổi mới, hoàn thiện

tổ chức hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện

+ Đề xuất những biện pháp để đổi mới và hoàn thiện tổ chức Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp

4 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là tổ chức, hoạt động, chức năng, nhiệm vụ của Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện nói chung và thực trạng tổ chức, hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện ở tỉnh Bình Phước nói riêng

Phạm vi nghiên cứu: Nghiên cứu cơ sở pháp lý về hoạt động và tổ chức của Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện theo quy định của Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm

2014 Trên cơ sở đó phân tích, đánh giá thực trạng tổ chức và hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện ở tỉnh Bình Phước trong giai đoạn từ năm 2016 đến năm 2019

5 PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Phương pháp luận: Luận văn được thực hiện trên cơ sở lý luận và phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật, về đổi mới tổ chức Viện kiểm sát nhân dân trong điều kiện cải cách tư pháp Dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử

Phương pháp nghiên cứu: các phương pháp được sử dụng trong Luận văn là phương pháp nghiên cứu truyền thống của khoa học xã hội, phương pháp kết hợp giữa

lý luận và thực tiễn, phương pháp phân tích và tổng hợp, lịch sử cụ thể; đồng thời cũng sử dụng kết hợp các phương pháp luật học so sánh, phương pháp lý thuyết hệ thống, phương pháp thống kê

6 KẾT CẤU CỦA LUẬN VĂN

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, Luận văn được chia làm 2 chương:

Chương 1: Những vấn đề lý luận và pháp lý về tổ chức và hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện

Chương 2: Thực trạng tổ chức và hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện

- từ thực tiễn tỉnh Bình Phước và giải pháp hoàn thiện