Quản lý hoạt động dạy học môn sinh học theo hướng tích hợp ở các trường trung học cơ sở huyện Cầu Kè, tỉnh Trà Vinh

Biện pháp 1: Tăng cường quản lý về mặt nhận thức của đội ngũ Cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh về tầm quan trọng trong dạy học môn Sinh học theo hướng tích hợp ở các Trường Trung h[r]

iii

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT xi

DANH MỤC CÁC BIỂU BẢNG xii

TÓM TẮT xv

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 3

2.1 Mục tiêu chung: 3

2.2 Mục tiêu cụ thể: 3

3 Tổng quan các nghiên cứu có liên quan đến đề tài 3

3.1 Những nghiên cứu ở nước ngoài 4

3.2 Những nghiên cứu ở trong nước 6

4 Phương pháp nghiên cứu 7

4.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận 7

4.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn 7

4.3 Phương pháp hỗ trợ 8

5 Phạm vi giới hạn đề tài 8

6 Đối tượng nghiên cứu và đối tượng khảo sát 9

7 Kết cấu của luận văn 9

CHƯƠNG 1 9

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN SINH HỌC THEO HƯỚNG TÍCH HỢP Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 9

1.1 CÁC KHÁI NIỆM CƠ BẢN CỦA ĐỀ TÀI 9

iv

1.1.1 Quản lý 9

1.1.1.1 Khái niệm 9

1.1.1.2 Chức năng của quản lý 10

1.1.2 Quản lý giáo dục 11

1.1.3 Quản lý nhà trường 11

1.1.4 Hoạt động dạy học, hoạt động dạy học môn Sinh học theo hướng tích hợp 12

1.1.4.1 Hoạt động dạy học trong trường phổ thông 12

1.1.4.2 Hoạt động dạy học môn Sinh học theo hướng tích hợp 13

1.1.5 Quản lý hoạt động dạy học, quản lý hoạt động dạy học môn Sinh học theo hướng tích hợp 14

1.1.5.1 Quản lý hoạt động dạy theo hướng tích hợp 14

1.1.5.2 Quản lý hoạt động dạy môn Sinh học theo hướng tích hợp ở các Trường Trung học cơ sở 15

1.2 LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN SINH HỌC THEO HƯỚNG TÍCH HỢP Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 16

1.2.1 Các chủ trương của Đảng, Nhà nước về phát triển giáo dục 17

1.2.2 Ngành Giáo dục và Đào tạo chỉ đạo tăng cường quản lý hoạt động dạy học môn Sinh, cấp Trung học cơ sở 17

1.2.3 Vị trí, vai trò của môn Sinh học trong chương trình Trung học cơ sở 18

1.2.4.2 Dạy học định hướng hoạt động 20

1.2.5 Nội dung chương trình, kế hoạch, phương pháp dạy học môn Sinh học theo hướng tích hợp ở các Trường Trung học cơ sở 20

1.2.5.1 Nội dung chương trình 20

1.2.5.2 Xây dựng kế hoạch dạy học 21

1.2.5.3 Phương pháp dạy học 22

v

1.3 NỘI DUNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN SINH HỌC THEO

HƯỚNG TÍCH HỢP Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 23

1.3.1 Vị trí, vai trò, nhiệm vụ, chức năng và quyền hạn của Hiệu trưởng 23

1.3.1.1 Vị trí, vai trò của Hiệu trưởng 23

1.3.1.2 Nhiệm vụ và quyền hạn của Hiệu trưởng 23

1.3.1.3 Hiệu trưởng thực hiện chức năng quản lý hoạt động dạy học môn Sinh học 24

1.3.2 Hiệu trưởng quản lý hoạt động, nội dung, chương trình dạy học môn Sinh học theo hướng tích hợp cấp Trung học cơ sở 25

1.3.2.1 Quản lý kế hoạch dạy học của tổ chuyên môn, giáo viên 25

1.3.2.2 Quản lý hoạt động dạy môn Sinh học theo hướng tích hợp 25

1.4 CÁC YÊU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN SINH HỌC THEO HƯỚNG TÍCH HỢP Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 26

1.4.1 Yếu tố chủ quan 26

1.4.1.1 Nhận thức về dạy học môn sinh theo hướng tích hợp 26

1.4.1.2 Phẩm chất và năng lực Hiệu trưởng 26

1.4.1.3 Chất lượng đội ngũ giáo viên và học sinh 27

1.4.2 Yếu tố khách quan 27

1.4.2.1 Xu thế đổi mới và hội nhập quốc tế trong giáo dục 27

1.4.2.2 Cơ sở vật chất - thiết bị dạy học 27

1.4.2.3 Điều kiện về kinh tế, văn hoá - xã hội ở địa phương 27

Tiểu kết Chương 1 28

CHƯƠNG 2 29

THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN SINH HỌC THEO HƯỚNG TÍCH HỢP Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN CẦU KÈ, TỈNH TRÀ VINH 29

vi

2.1 KHÁI QUÁT VỀ ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ XÃ HỘI VÀ GIÁO

DỤC HUYỆN CẦU KÈ, TỈNH TRÀ VINH 29

2.1.1 Về vị trí địa lý, kinh tế, xã hội huyện Cầu Kè, tỉnh Trà Vinh 29

2.1.1.1 Về vị trí địa lý 29

2.1.1.2 Về kinh tế - xã hội 29

2.1.1.3 Về văn hóa và giáo dục 30

2.1.2 Quy mô trường lớp và chất lượng học sinh cấp Trung học cơ sở huyện Cầu Kè, tỉnh Trà Vinh 30

2.1.2.1 Quy mô trường, lớp 30

2.1.2.2 Chất lượng giáo dục 31

2.1.3 Tình hình đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên dạy môn Sinh học cấp Trung học cơ sở ở huyện Cầu Kè, tỉnh Trà Vinh 32

2.1.3.1 Tình hình đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên dạy môn Sinh học cấp Trung học cơ sở huyện Cầu Kè, tỉnh Trà Vinh 32

2.1.3.2 Chất lượng đội ngũ giáo viên dạy môn Sinh học cấp Trung học cơ sở huyện Cầu Kè, tỉnh Trà Vinh 33

2.1.4 Điều kiện cơ sở vật chất các trường Trung học cơ sở huyện Cầu Kè, tỉnh Trà Vinh 34

2.2 KHÁI QUÁT QUÁ TRÌNH KHẢO SÁT THỰC TRẠNG 35

2.2.1 Mục đích khảo sát 35

2.2.2 Nội dung khảo sát 35

2.2.3 Đối tượng khảo sát 35

2.2.4 Phương pháp và công cụ khảo sát 36

2.2.5 Xử lý kết quả khảo sát 37

2.3 THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN SINH HỌC THEO HƯỚNG TÍCH HỢP Ở CÁC TRƯỜNG THCS HUYỆN CẦU KÈ, TỈNH TRÀ VINH 37

vii

2.3.1 Nhận thức của Cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh về vai trò môn Sinh học

trong chương trình giáo dục phổ thông 37

2.3.2 Thái độ thực hiện mục tiêu dạy học môn Sinh học theo hướng tích hợp trong trường Trung học cơ sở 39

2.3.3 Hành động thực hiện nội dung chương trình và kế hoạch dạy học môn Sinh học theo hướng tích hợp 40

2.4 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN SINH THEO HƯỚNG TÍCH HỢP CỦA CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN CẦU KÈ, TỈNH TRÀ VINH 43

2.4.1 Thực hiện vai trò nhiệm vụ quản lý hoạt động dạy học môn Sinh theo hướng tích hợp 43

2.4.2 Thực trạng quản lý nội dung chương trình và kế hoạch hoạt động dạy học môn Sinh học theo hướng tích hợp 45

2.4.3 Thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Sinh theo hướng tích hợp 46

2.4.3.1 Lập kế hoạch dạy học môn Sinh theo hướng tích hợp của giáo viên, tổ chuyên môn 46

2.4.3.2 Quản lý hoạt động dạy học môn Sinh học theo hướng tích hợp 48

2.4.4 Thực trạng quản lý hoạt động học môn Sinh theo hướng tích hợp của học sinh 49

2.4.5 Thực trạng quản lý các điều kiện hỗ trợ hoạt động dạy học môn Sinh theo hướng tích hợp 50

2.5 ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN SINH THEO HƯỚNG TÍCH HỢP Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN CẦU KÈ, TỈNH TRÀ VINH 52

2.5.1 Những thuận lợi và kết quả đạt được 52

2.5.2 Những tồn tại, hạn chế 53

2.5.3 Nguyên nhân những tồn tại, hạn chế 54

Tiểu kết Chương 2 55

viii

CHƯƠNG 3 56

BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN SINH HỌC 57

THEO HƯỚNG TÍCH HỢP Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 57

HUYỆN CẦU KÈ, TỈNH TRÀ VINH 57

3.1 NGUYÊN TẮC ĐỀ XUẤT CÁC BIỆN PHÁP 57

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính pháp lý 57

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống 57

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn 57

3.1.4 Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi và hiệu quả 58

3.2 CÁC BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN SINH HỌC THEO HƯỚNG TÍCH HỢP Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN CẦU KÈ, TỈNH TRÀ VINH 58

3.2.1 Biện pháp 1: Tăng cường quản lý về mặt nhận thức của đội ngũ Cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh về tầm quan trọng trong dạy học môn Sinh học theo hướng tích hợp ở các Trường Trung học cơ sở 58

3.2.1.1 Mục tiêu 58

3.2.1.2 Nội dung 58

3.2.1.3 Cách thực hiện 59

3.2.1.4 Điều kiện thực hiện 60

3.2.2 Biện pháp 2: Bồi dưỡng năng lực quản lý nhà trường, quản lý hoạt động dạy học môn Sinh theo hướng tích hợp cho Cán bộ quản lý trường Trung học cơ sở 60

3.2.2.1 Mục tiêu 60

3.2.2.2 Nội dung 60

3.2.2.3 Cách thực hiện 60

3.2.2.4 Điều kiện thực hiện 61

ix

3.2.3 Biện pháp 3: Nâng cao quản lý chất lượng sinh hoạt tổ chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học, đáp ứng yêu cầu đổi mới dạy học môn Sinh theo

hướng tích hợp ở các trường Trung học cơ sở 61

3.2.3.1 Mục tiêu 61

3.2.3.2 Nội dung 62

3.2.3.3 Cách thực hiện 62

3.2.3.4 Điều kiện thực hiện 63

3.2.4 Biện pháp 4: Đẩy mạnh quản lý việc sử dụng phương pháp dạy học môn Sinh theo hướng tích hợp để phát huy năng lực học tập của học sinh các trường Trung học cơ sở 63

3.2.4.1 Mục tiêu 63

3.2.4.2 Nội dung 63

3.2.4.3 Cách thực hiện 64

3.2.4.4 Điều kiện thực hiện 64

3.2.5 Biện pháp 5: Tăng cường quản lý sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình, tổ chức xã hội bồi dưỡng ý thức tự học, rèn luyện và xây dựng tổ nhóm học sinh cùng học tập 65

3.2.5.1 Mục tiêu 65

3.2.5.2 Nội dung 65

3.2.5.3 Cách thực hiện 65

3.2.5.4 Điều kiện thực hiện 66

3.2.1.2 Nội dung 66

3.2.1.3 Cách thực hiện 66

3.2.1.4 Điều kiện thực hiện 67

3.3 MỐI QUAN HỆ GIỮA CÁC BIỆN PHÁP ĐỀ XUẤT 67

3.4 KHẢO NGHIỆM SỰ CẦN THIẾT VÀ KHẢ THI CỦA CÁC BIỆN PHÁP 67

3.4.1 Mục đích khảo nghiệm 67

x

3.4.2 Nội dung khảo nghiệm 68

3.4.3 Đối tượng khảo nghiệm 68

3.4.4 Phương pháp khảo nghiệm 68

3.4.5 Kết quả khảo nghiệm 68

3.4.6 Mối tương quan giữa sự cần thiết và tính khả thi của 6 biện pháp đề tài đề xuất 73

Tiểu kết Chương 3 74

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 76

TÀI LIỆU THAM KHẢO 79

PHỤ LỤC 1

PHỤ LỤC 1 1

PHỤ LỤC 2 10

PHỤ LỤC 3 19

PHỤ LỤC 4 20

xi

DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT

BGH : Ban giám hiệu

CBQL : Cán bộ quản lý

CBGV : Cán bộ giáo viên

DH : Dạy học

GV : Giáo viên

GD : Giáo dục

GD&ĐT : Giáo dục và đào tạo

GDPT : Giáo dục phổ thông

HĐDH : Hoạt động dạy học

PPDH : Phương pháp dạy học

QTDH : Quá trình dạy học

QLGD : Quản lý giáo dục

THCS : Trung học cơ sở

THPT : Trung học phổ thông

xii

DANH MỤC CÁC BIỂU BẢNG

Bảng 2.1 Quy mô trường, lớp, học sinh các trường Trung học cơ

Bảng 2.2 Kết quả 02 mặt giáo dục năm học 2018 - 2019 31 Bảng 2.3 Tình hình đội ngũ CBQL, GV, nhân viên các Trường

Bảng 2.4 Chất lượng đội ngũ GV dạy môn Sinh học cấp THCS 33 Bảng 2.5 Độ tuổi giáo viên dạy môn Sinh học cấp THCS 34 Bảng 2.6 Tình hình cơ sở vật chất các trường THCS 34

Bảng 2.8 Kết quả nhận thức của CBQL, GV và HS về vai trò

Bảng 2.9 Kết quả thực hiện mục tiêu dạy học môn Sinh học theo

Bảng 2.10 Hành động thực hiện nội dung chương trình và kế

hoạch dạy học môn Sinh học theo hướng tích hợp 40 Bảng 2.11 Khảo sát việc thực hiện phương pháp dạy học và kiểm

tra đánh giá hoạt động dạy học môn Sinh học theo hướng tích

hợp

42

Bảng 2.12 Kết quả Hiệu trưởng thực hiện vai trò, nhiệm vụ quản

Bảng 2.13 Kết quả thực hiện công tác quản lý nội dung chương

trình và kế hoạch hoạt động dạy học môn Sinh theo hướng tích

hợp

50

Bảng 2.14 Kết quả khảo sát thực trạng quản lý lập kế hoạch dạy

học môn Sinh theo hướng tích hợp của giáo viên, tổ chuyên môn 46 Bảng 2.15: Kết quả thực hiện nội dung quản lý hoạt động dạy học

xiii

Bảng 2.16 Kết quả khảo sát thực trạng công tác quản lý hoạt

động học tập môn Sinh theo hướng tích hợp của học sinh 49 Bảng 2.17 Kết quả khảo sát thực trạng công tác quản lý các điều

kiện hỗ trợ hoạt động dạy và học môn Sinh theo hướng tích hợp 50 Bảng 3.1: Tổng hợp kết quả về tính cần thiết của các biện pháp 67 Bảng 3.2: Kết quả khảo nghiệm về tính khả thi của các biện pháp 69 Bảng 3.3: Tổng hợp kết quả khảo nghiệm giữa mức độ cần thiết

và tính khả thi của các biện pháp quản lý HĐDH môn Sinh học

theo hướng tích hợp

73

xiv

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 1: Cấu trúc nội dung chương trình môn “Khoa học tự

79

TÀI LIỆU THAM KHẢO Danh mục tài liệu tiếng Việt:

[1] Ban Bí thư Trung ương Đảng, Chỉ thị số 40/2004/CT-TW, ngày 15 tháng 6 năm

2004 về xây dựng, nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục

[2] Bộ Giáo dục và Đào tạo (2011), Điều lệ trường Trung học cơ sở, trường Trung học phổ thông và trường phổ thông có nhiều cấp học

[3] Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng Sản Việt Nam, Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 “Về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá trong điều kiện kinh tế thị trường, định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế”

[4] Quốc hội, Nghị quyết số 51/2017/QH14, ngày 21/11/2017 về điều chỉnh lộ trình thực hiện chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông mới theo Nghị quyết

số 88/2014/QH13 ngày 28/11/2014 của Quốc hội về đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông

[5] Thủ tướng Chính phủ (2015), Quyết định số 404/QĐ-TTg, ngày 27/3/2015 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông

[6] Bộ Giáo dục và Đào tạo (2018), Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT ngày 26/12/2018 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành chương trình giáo dục phổ thông

[7] Đặng Quốc Bảo (1997), Một số khái niệm về quản lý giáo dục, Trường Cán bộ

quản lý, Giáo dục và Đào tạo, Hà Nội, tr.3

[8] Nguyễn Phúc Châu (2010), Quản lý nhà trường NXB Đại học sư phạm Hà Nội,

tr.6

[9] Nguyễn Phúc Chỉnh (2012), Đại cương lí luận dạy học Sinh học, tr.9-15

[10] Nguyễn Đức Danh - Lê Thanh Hải (2018), “Bồi dưỡng năng lực nghề nghiệp cho đội ngũ Cán bộ quản lý, giáo viên theo yêu cầu chương trình giáo dục phổ thông mới”, Số 444 (Kì 2 -12/2018), tr.5

[11] Phạm Minh Hạc (1998), Một số vấn đề về giáo dục và khoa học giáo dục, NXB

Giáo dục, Hà Nội, tr.7

80

[12] Tưởng Duy Hải - Đỗ Hương Trà (2016), “Những thách thức tiềm ẩn của dạy học

tích hợp ở trường phổ thông”, Tạp chí Giáo dục, số đặc biệt kỳ 1 tháng 6/2016

[13] Trần Bá Hoành (1999), “Phát triển trí sáng tạo của học sinh và vai trò của giáo

viên”, Tạp chí nghiên cứu giáo dục số 9

[14] Trần Bá Hoành - Trịnh Nguyên Giao (2000), phát triển các phương pháp học tập tích cực trong bộ môn Sinh học, NXB Giáo dục, Hà Nội, tr.38

[15] Nguyễn Kỳ (1995), Phương pháp giáo dục tích cực lấy người học làm trung tâm,

NXB Giáo dục, tr.45

[16] Nguyễn Sỹ Nam - Đào Ngọc Chính - Phan Thị Bích Lợi (2018), “Một số vần đề

về giáo dục STEM trong nhà trường phổ thông đáp ứng chương trình giáo dục

phổ thông mới”, Tạp chí Giáo dục, số đặc biệt tháng 9/2018, tr.25-29

[17] Trần Trung Ninh (Chủ biên) Phan Thị Thanh Hội - Nguyễn Văn Biền - Đặng

Thị Thuận An, Dạy học tích hợp Hóa học - Vật lý - Sinh học, NXB Đại học sư

phạm, tr.28-41

[18] Lê Đức Ngọc (2006), Xây dựng chương trình đào tạo giáo viên dạy tích hợp các

môn tự nhiên, các môn xã hội - nhân văn và các môn công nghệ, kỷ yếu: Mục tiêu đào tạo và mô hình đại học sư phạm Việt Nam giai đoạn mới, tr.72-76

[19] Đào Trọng Quang (1997), “Biên soạn SGK theo quan điểm tích hợp - Cơ sở lý

luận và một số kinh nghiệm”, Tạp chí nghiên cứu Giáo dục số 11, tr.24

[20] Xavier Roegiers (1996), (Đào Trọng Quang và Nguyễn Ngọc Nhị dịch)

“Khoa sư phạm tích hợp hay làm thế nào để phát triển năng lực ở nhà trường”, NXB Giáo dục

[21] Nguyễn Xuân Thành (2019), Tài liệu tập huấn chương trình giáo dục phổ thông mới: Xây dựng và thực hiện các chủ đề giáo dục STEM trong trường trung học (Lưu hành nội bộ)

[22] Nguyễn Cảnh Toàn (2000), “Đổi mới cách dạy, cách học tất yếu dẫn đến sự quản

lý dạy và học”, Tạp chí nghiên cứu giáo dục số 8, tr.4

[23] Lê Đình Trung - Phan Thị Thanh Hội (2018), “Dạy học theo định hướng hình thành và phát triển năng lực người học ở trường phổ thông”, NXB Đại học sư

phạm, tr.66-74