Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận nguồn vốn tín dụng chính thức của nông hộ nuôi tôm trên địa bàn tỉnh Trà Vinh

Để đo lƣờng mức độ ảnh hƣởng của các nhân tố đến khả năng tiếp cận nguồn vốn TDCT của nông hộ nuôi tôm trên địa bàn tỉnh Trà Vinh tác giả sử dụng phƣơng pháp thông kê mô tả đặc điểm củ[r]

iii

MỤC LỤC

Trang

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT vii

DANH MỤC BẢNG viii

DANH MỤC HÌNH ix

TÓM TẮT x

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1

1.1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI 1

1.2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 2

1.2.1 Mục tiêu chung 2

1.2.2 Mục tiêu cụ thể 2

1.3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU VÀ ĐỐI TƯỢNG KHẢO SÁT 2

1.4 PHẠM VI GIỚI HẠN ĐỀ TÀI 3

1.5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 3

1.5.1 Phương pháp nghiên cứu cho mục tiêu 1 3

1.5.2 Phương pháp nghiên cứu cho mục tiêu 2 3

1.5.3 Phương pháp nghiên cứu cho mục tiêu 3 3

1.6 KẾT CẤU LUẬN VĂN 3

CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU 5

2.1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT 5

2.1.1 Tổng quan về tín dụng 5

2.1.1.1 Khái niệm tín dụng 5

2.1.1.2 Tính chất của tín dụng 6

2.1.1.3 Phân loại tín dụng 6

iv

2.1.1.4 Nguyên tắc của tín dụng 7

2.1.1.5 Vai trò của tín dụng 8

2.1.1.6 Thị trường tín dụng 8

2.1.2 Tiếp cận tín dụng 9

2.1.3 Tổng quan về nông hộ 10

2.1.3.1 Nông hộ 10

2.1.3.2 Đặc điểm nhu cầu vốn của nông hộ 11

2.1.3.3 Đặc điểm cho vay nông hộ 11

2.1.4 Các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận tín dụng 12

2.2 TỔNG QUAN CÁC TÀI LIỆU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 16

2.2.1 Các tài liệu nghiên cứu trong nước 16

2.2.2 Các nghiên cứu ngoài nước 18

2.3 MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU 22

2.3.1 Mô hình nghiên cứu 22

2.3.2 Giả thuyết nghiên cứu 24

CHƯƠNG 3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 29

3.1 QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU 29

3.2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 30

3.2.1 Phương pháp chọn vùng nghiên cứu 30

3.2.2 Phương pháp chọn mẫu nghiên cứu 31

3.2.3 Phương pháp thu thập số liệu 32

3.2.4 Thiết kế bảng hỏi 32

3.2.5 Phương pháp phân tích số liệu 33

3.2.5.1 Phương pháp thống kê 33

3.2.5.2 Phương pháp phân tích hồi quy 33

v

CHƯƠNG 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 36

4.1 TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NUÔI TÔM TẠI TÌNH TRÀ VINH 36

4.2 TỔNG QUAN VỀ CÁC TỔ CHỨC TÍN DỤNG ĐANG HOẠT ĐỘNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH TRÀ VINH 37

4.3 THỰC TRẠNG TIẾP CẬN NGUỒN VỐN TÍN DỤNG CHÍNH THỨC CỦA NÔNG HỘ NUÔI TÔM TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH TRÀ VINH 37

4.3.1 Thông tin chung về nông hộ 37

4.3.1.1 Trình độ học vấn 37

4.3.1.2 Số thành viên trong gia đình của nông hộ 38

4.3.1.3 Diện tích đất 38

4.3.1.4 Quan hệ xã hội 39

4.3.1.5 Khoảng cách từ nơi hộ sinh sống đến trung tâm huyện 39

4.3.1.6 Thu nhập 40

4.3.1.7 Thời gian làm nghề (Kinh nghiệm sản xuất) 40

4.3.1.8 Hình thức nuôi 41

4.3.1.9 Số lần vay 42

4.3.1.10 Ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất 42

4.3.2 Việc tiếp cận nguồn vốn chính thức của nông hộ 43

4.3.3 Các nguồn vốn vay của nông hộ 44

4.4 PHÂN TÍCH CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN KHẢ NĂNG TIẾP CẬN NGUỒN VỐN TÍN DỤNG CHÍNH THỨC CỦA NÔNG HỘ NUÔI TÔM TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH TRÀ VINH 45

4.4.1 Kiểm định sự phù hợp của mô hình (Kiểm định Omnibus) 45

4.4.2 Kiểm định mức độ giải thích của mô hình 45

4.4.3 Mức độ dự báo tính chính xác của mô hình 46

vi

4.4.4 Kết quả mô hình Logistic 46

4.4.5 Thảo luận kết quả nghiên cứu 51

CHƯƠNG 5 KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH 54

5.1 KẾT LUẬN 54

5.2 HÀM Ý CHÍNH SÁCH 55

5.4 HẠN CHẾ CỦA ĐỀ TÀI VÀ HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO 59

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 62

PHỤ LỤC 1

PHỤ LỤC 1 1

BẢNG CÂU HỎI PHỎNG VẤN 1

PHỤ LỤC 2 6

THỐNG KÊ MÔ TẢ 6

PHỤ LỤC 3 9

PHÂN TÍCH HỒI QUY LOGIT 9

vii

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

TCTD : Tổ chức tín dụng

NHTMCP : Ngân hàng thương mại cổ phần

CP : Chính phủ

NHNN&PTNT : Ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn ĐBSCL : Đồng bằng sông Cửu Long

TDCT : Tín dụng chính thức

NHCSXH : Ngân hàng chính sách xã hội

NHTM : Ngân hàng thương mại NHNN : Ngân hàng nhà nước

viii

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1 Tổng hợp các nghiên cứu……… 21

Bảng 2.2 Tổng hợp các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận nguồn vốn tín dụng chính thức của nông hộ nuôi tôm……… 23

Bảng 3.1 Số liệu diện tích nuôi tôm trên địa bàn tỉnh Trà Vinh……… 31

Bảng 3.2 Phân bổ số hộ điều tra theo xã……… 32

Bảng 4.1 Trình độ học vấn của nông hộ………38

Bảng 4.2 Số thành viên trong gia đình……… 38

Bảng 4.3 Diện tích đất……… 39

Bảng 4.4 Khoảng cách từ nơi hộ sinh sống đến trung tâm huyện………40

Bảng 4.5 Thu nhập bình quân hằng năm……… 40

Bảng 4.6 Thời gian làm nghề……… 41

Bảng 4.7 Số lần vay vốn của hộ……… 42

Bảng 4.8 Các nguồn vốn vay của nông hộ………44

Bảng 4.9 Kiểm định Omnibus của hệ số mô hình……….45

Bảng 4.10 Kiểm định mức độ giải thích của mô hình……… 45

Bảng 4.11 Kiểm định mức độ dự báo tính chính xác của mô hình……… 46

Bảng 4.12 Kết quả mô hình Logistic……….47

ix

DANH MỤC HÌNH

Hình 2.1 Mô hình nghiên cứu đề xuất……… 22

Hình 2.2 Mô hình và giả thuyết nghiên cứu đề xuất……….27

Hình 3.1 Quy trình nghiên cứu……….29

Hình 3.2 Bản đồ hành chính tỉnh Trà Vinh……… 30

Hình 4.1 Quan hệ xã hộ của chủ hộ……… 39

Hình 4.2 Hình thức nuôi tôm của chủ hộ……… 41

Hình 4.3 Áp dụng kỹ thuật vào sản xuất……… 43

Hình 4.4 Việc tiếp cận nguồn vốn chính thức của nông hộ……….44

x

TÓM TẮT

Đề tài luận văn: “Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận nguồn vốn tín dụng chính thức của nông hộ nuôi tôm trên địa bàn tỉnh Trà Vinh” nhằm phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận vốn tín dụng chính thức của nông hộ nuôi tôm, đo lường mức độ tác động và tầm quan trọng của các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận vốn, từ đó đề xuất giải pháp nhằm giúp nông hộ nuôi tôm có thể tiếp cận nguồn vốn tín dụng dễ dàng Nghiên cứu được thực hiện bằng phương pháp định lượng thông qua phương pháp thu thập số liệu, phương pháp thống kê mô tả và phân tích hồi quy Logistic Kết quả nghiên cứu cho thấy, các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận nguồn vốn tín dụng là: Diện tích nuôi, thu nhập, thời gian làm nghề, hình thức nuôi, số lần vay Cuối cùng nghiên cứu trình bày các giải pháp dựa trên phân tích trực tiếp các nhân tố tác động đến việc tiếp cận nguồn vốn của nông hộ, từ đó giúp nông hộ nuôi tôm có thể tiếp cận nguồn vốn tín dụng trong tương lai

1

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Tín dụng ngân hàng là một trong những công cụ quan trọng luôn được Đảng và Nhà nước quan tâm để thực hiện mục tiêu chiến lược phát triển kinh tế xã hội cũng như phát triển nông nghiệp, nông thôn và thực hiện mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới Đảng và nhà nước ta đã xác định phát triển nông nghiệp và không ngừng nâng cao đời sống nông dân là nhiệm vụ có tính chiến lược hàng đầu Nhiều chính sách phát triển nông thôn đã được triển khai thực hiện nhằm phát triển một hệ thống tín dụng chính thức ở nông thôn hiện nay là cơ sở để cho người dân có thể tiếp cận được vào nguồn vốn vay nhằm tạo điều kiện tối đa khả năng tiếp cận nguồn vốn chính thức cho nông dân Nhìn vào điệu kiện thực tiễn, Nghị quyết 26-NQ/TW của Ban chấp hành Trung ương Đảng về nông nghiệp, nông dân, nông thôn và Nghị quyết số

41/2010/NĐ-CP ngày 12/4/2010 về chính sách tín dụng phục vụ phát triển nông nghiệp, nông thôn đã cho thấy sự quan tâm của Đảng và Nhà nước nhằm phát triển nguồn vốn tín dụng cho nông nghiệp nói riêng, góp phần vào sự phát triển của nguồn vốn tín dụng nói chung trong công cuộc xây dựng và phát triển kinh tế của đất nước

Trà Vinh là một tỉnh duyên hải đồng bằng sông Cửu Long, có tổng diện tích nuôi trồng thủy sản 62.000 ha, chiếm 27,5% diện tích đất tự nhiên (trong đó diện tích nuôi tôm sú 25.000 ha) Trong những năm gần đây, điều kiện nuôi tôm có nhiều khó khăn, thách thức Thời tiết diễn biến phức tạp, môi trường nước không ổn định, dịch bệnh thủy sản phát sinh, chưa được khống chế, giá vật tư đầu vào tăng, ngược lại giá sản ph m đầu ra có xu hướng xuống thấp Thực tế, những năm qua tình hình nuôi tôm gặp nhiều bất lợi, sản xuất - kinh doanh đạt hiệu quả không cao, có một số hộ thua l nặng, đa số các hộ nuôi thu h p sản xuất do nguồn vốn hạn h p Chính thực trạng thiếu vốn đầu tư làm nhiều nông hộ không thể đi vào sản xuất Việc tiếp cận nguồn vốn tín dụng chính thức của nông hộ nuôi tôm nói riêng và cả ngành nuôi trồng thủy sản của tỉnh Trà Vinh nói chung đang gặp trở ngại lớn

Bên cạnh đó, cuộc sống của người dân ven biển Trà Vinh luôn gắn liền với nghề nuôi tôm, phát triển bền vững kinh tế xã hội vùng ven biển này trước hết là phát triển bền vững nghề nuôi tôm vì nghề này mang lại hiệu quả kinh tế rất cao Tuy nhiên

để duy trì và phát triển ngành nghề này thì các nông hộ nuôi tôm cần có nhiều vốn để

2

đầu tư vì chi phí nuôi tôm là rất lớn và nguồn vốn tự có thì rất ít ỏi, chính vì thế mà các

hộ nuôi tôm luôn có nhu cầu để tiếp cận vốn tín dụng từ các tổ chức tín dụng Vì vậy, việc nghiên cứu khả năng tiếp cận nguồn vốn tín dụng chính thức của nông hộ nuôi tôm là cần thiết, nhằm phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận nguồn vốn tín dụng chính thức của nông hộ nuôi tôm, từ đó đề xuất các giải pháp, chính sách nâng cao khả năng tiếp cận nguồn vốn tín dụng chính thức của các nông hộ nuôi tôm trên địa bàn, tạo điều kiện cho nông hộ có đủ vốn để phát triển nghề nuôi tôm ngày càng bền vững hơn Với những lý do nêu trên và thực trạng tiếp cận vốn tín dụng của

nông hộ nuôi tôm trên địa bàn tỉnh Trà Vinh, tôi thực hiện đề tài “ Phân tích các nhân

tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận nguốn vốn tín dụng chính thức của nông hộ nuôi tôm trên địa bàn tỉnh Trà Vinh”

1.2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

1.2.1 Mục tiêu chung

Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận nguồn vốn tín dụng chính thức hộ nuôi tôm trên địa bàn tỉnh Trà Vinh, từ đó đề xuất các giải pháp, chính sách nhằm nâng cao khả năng tiếp cận nguồn vốn tín dụng chính thức của nông hộ nuôi tôm trên địa bàn, tạo điều kiện cho nông hộ có đủ vốn để phát triển nghề nuôi tôm ngày càng bền vững hơn

1.2.2 Mục tiêu cụ thể

Mục tiêu thứ 1: Xác định các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận nguồn

vốn tín dụng chính thức của nông hộ nuôi tôm trên địa bàn tỉnh Trà Vinh

khả năng tiếp cận nguồn vốn tín dụng chính thức hộ nuôi tôm trên địa bàn tỉnh Trà Vinh

Mục tiêu thứ 3: Đề xuất một số hàm ý chính sách phát triển tín dụng nuôi tôm

cho các nông hộ trên địa bàn tỉnh Trà Vinh

1.3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU VÀ ĐỐI TƯỢNG KHẢO SÁT

1.3.1 Đối tượng nghiên cứu: Các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận

được lượng tín dụng chính thức của nông hộ nuôi tôm trên địa bàn tỉnh Trà Vinh

1.3.2 Đối tượng khảo sát: Các hộ nuôi tôm tại các địa bàn chọn nghiên cứu

trên địa bàn tỉnh Trà Vinh

3

1.4 PHẠM VI GIỚI HẠN ĐỀ TÀI

1.4.1 Phạm vi nội dung: Đề tài tập trung nghiên cứu về khả năng tiếp cận

nguốn vốn tín dụng và khả năng nhận được nguồn vốn tín dụng chính thức của hộ

nông dân

1.4.2 Phạm vi không gian: Đề tài nghiên cứu trong địa giới hành chính tỉnh Trà

Vinh, thu thập số liệu ở 02 huyện và 01 thị xã tập trung diện tích nuôn tôm lớn của

tỉnh gồm huyện Cầu Ngang, Duyên Hải, Thị xã Duyên Hải

1.4.3 Phạm vi thời gian: Thời gian thực hiện từ tháng 5/2019 đến tháng 12/2019 1.5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

1.5.1 Phương pháp nghiên cứu cho mục tiêu 1

Dựa vào cơ sở lý thuyết và các lược khảo tài liệu của các nghiên cứu trước, tác giả tổng hợp và đề xuất các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận nguồn vốn TDCT của nông hộ nuôi tôm trên địa bàn tỉnh Trà Vinh Trên cơ sở đó tác giả đề xuất

mô hình nghiên cứu thể hiện mối quan hệ giữa biến độc lập và biến phụ thuộc

1.5.2 Phương pháp nghiên cứu cho mục tiêu 2

Để đo lường mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến khả năng tiếp cận nguồn vốn TDCT của nông hộ nuôi tôm trên địa bàn tỉnh Trà Vinh tác giả sử dụng phương pháp thông kê mô tả đặc điểm của các nông hộ nuôi tôm qua mẫu khảo sát được thu thập trong nghiên cứu, phương pháp kiểm định hệ số hồi quy, kiểm định mức độ phù hợp tổng quát của mô hình, kiểm định mức độ giải thích của mô hình, kiểm định mức

độ dự báo chính xác của mô hình và phân tích hồi quy (Binary Logistic), trong đó biến phụ thuộc Y là khả năng tiếp cận nguồn vốn TDCT của nông hộ nuôi tôm, các biến độc lập (Xi) là các nhân tô ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận nguồn vốn TDCT của nông hộ nuôi tôm

1.5.3 Phương pháp nghiên cứu cho mục tiêu 3

Căn cứ vào kết quả nghiên cứu của mục tiêu 2 tác giả đề xuất một số hàm ý chính sách để nâng cao khả năng tiến cận nguồn vốn TDCT của nông hộ nuôi tôm

1.6 KẾT CẤU LUẬN VĂN

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận – Kiến nghị, luận văn được kết cấu thành 5 chương, cụ thể như sau:

4

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

Tính cấp thiết của đề tài Xác định mục tiêu tổng quát và mục tiêu cụ thể của luận

văn Câu hỏi nghiên cứu Giới hạn phạm vi nghiên cứu về không gian và thời gian,

phương pháp nghiên cứu Sơ lược cấu trúc luận văn.

CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU

Trình bày các khái niệm, các lý thuyết liên quan đến vấn đề nghiên cứu, các mô hình nghiên cứu mang tính lý thuyết; qua các phương pháp thì rút ra được phương pháp,

mô hình, khái niệm để xây dựng đề tài

CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Trình bày quy trình nghiên cứu, các giả thuyết nghiên cứu tương ứng với câu hỏi nghiên cứu; các số liệu cần thu thập cho nghiên cứu, nguồn và cách thu thập các loại số liệu, phương pháp phân tích xử lý số liệu, công cụ phân tích, tiến trình nghiên cứu

CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN

Trình bày các nội dung đã nghiên cứu chủ yếu của vấn đề nghiên cứu, minh họa bằng bảng số liệu và biểu đồ, hình ảnh, phân tích và thảo luận đi kèm, so sánh đối chiếu các kết quả với các nghiên cứu trước đây, có bình luận, thảo luận

CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN HÀM Ý CHÍNH SÁCH

Từ kết quả phân tích ở chương 4, tác giả đưa ra kết luận và hàm ý chính sách nhằm làm tăng khả năng tiếp cận tín dụng chính thức của nông hộ nuôi tôm trên địa bàn tỉnh Trà Vinh, đồng thời nêu ra những hạn chế của đề tài

Tóm tắt chương 1

Chương này tác giả đã trình bày tính cấp thiết của vấn đề nghiên cứu, qua đó nêu rõ mục tiêu nghiên cứu, đối tượng, phạm vi nghiên cứu, bố cục của luận văn để từ

đó có cơ sở cho các công việc ở những chương sau

62

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO  Tài liệu Tiếng Việt

[1] Nguyễn Đăng Dờn (2005), Giáo trình Tín dụng Ngân hàng, Nhà xuất bản

Thống kê

[2] Vương Quốc Duy và Đặng Văn Trung (2015) Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận tín dụng chính thức của hộ chăn nuôi heo trên địa bàn quận Ô

Môn, Cần Thơ Tạp chí Khoa học Trường Đại học Cần Thơ, tập 36, trang 42-51

[3] Nguyễn Hồng Hà (2012) “Đánh giá khả năng tiếp cận tín dụng chính thức chủa

nông hộ trên địa bàn tỉnh Trà Vinh”, Tạp chí khoa học, Trường Đại học Trà Vinh, số

09, trang 17-22

[4] Đinh Phi Hồ (2008), Kinh tế học nông nghiệp bền vững, NXB Phương Đông

[5] Đinh Phi Hồ (2011), Phương pháp nghiên cứu định lượng và những nghiên cứu

thực tiển trong kinh tế phát triển nông nghiệp, NXB Phương Đông

[6] Phạm Phi Hùng và Bùi Hoàng Nam (2014) Đánh giá khả năng tiếp cận tín

dụng chính thức của nông hộ tại xã Đại An, huyện Trà Cú, tỉnh Trà Vinh Tạp chí

Khoa học Trường Đại học Trà Vinh, số 14, trang 16-18

[7] Phạm Đình Khôi (2013), “Các nhân tố ảnh hưởng đến tiếp cận tín dụng chính

thức và phi chính thức của nông hộ ở Đồng bằng sông Cửu Long”, Tạp chí khoa học,

Trường Đại học Cần Thơ, số 28, trang 38-53

[8] Trần Ái Kết và Huỳnh Trung Thời (2013) Các nhân tố ảnh hưởng đến tiếp cận

tín dụng chính thức của nông hộ trên địa bàn tỉnh An Giang Tạp chí Khoa học Trường

Đại học Cần Thơ, tập 27, trang 17-24

[9] Đ Minh Luân (2018), Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận

nguồn vốn tín dụng chính thức của nông hộ sản xuất lúa trên địa bàn tỉnh Trà Vinh,

Luận văn thạc sĩ, Trường Đại học Trà Vinh

[10] Võ Thị Thanh Lộc – Huỳnh Hữu Thọ (2015), Giáo trình phương pháp nghiên cứu khoa học và viết đề cương nghiên cứu, NXB Đại học Cần Thơ

[11] Nguyễn Phượng Lê và Nguyễn Mậu Dũng (2011) Khả năng tiếp cận nguồn tín dụng chính thức của hộ nông dân ngoại thành Hà Nội: Nghiên cứu điển hình tại xã