Nhằm khắc phục và hạn chế những tình trạng trên, để phát triển kinh tế biển huyện Hòa Bình trong thời gian tới được tốt, có hiệu quả đảm bảo kinh tế biển trở thành nhân tố không [r]
Trang 1MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ……… i
LỜI CẢM ƠN ……… ii
MỤC LỤC ……… iii
DANH MỤC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT ……… vi
DANH MỤC BẢNG………vii
DANH MỤC HÌNH ……… viii
1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI 1
2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 2
2.1 Mục tiêu chung 2
2.2 Mục tiêu cụ thể 2
3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU VÀ ĐỐI TƯỢNG KHẢO SÁT 2
3.1 Đối tượng nghiên cứu 2
3.2 Đối tượng khảo sát 3
4 PHẠM VI NGHIÊN CỨU 3
4.1 Phạm vi về nội dung 3
4.2 Phạm vi về không gian 3
4.3 Phạm vi về thời gian 3
5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 3
5.1 Phương pháp luận 3
5.2 Phương pháp phân tích 4
5.3 Phương pháp thu thập số liệu 4
5.3.1 Số liệu thứ cấp 5
5.3.2 Số liệu sơ cấp 5
5.3.3 Phương pháp lấy mẫu 5
6 TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 6
6.1 Các văn bản có liên quan 6
6.2 Các nghiên cứu có liên quan 7
6.2.1 Các nghiên cứu trong nước 7
6.2.2 Các nghiên cứu nước ngoài 10
6.2.3 Kết luận về các nghiên cứu có liên quan ………12
7 KẾT CẤU LUẬN VĂN ……… ………12
Trang 28 QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU 14
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ KINH TẾ BIỂN 16
1.1 KHÁI NIỆM 16
1.1.1 Khái niệm kinh tế biển 16
1.1.2 Phát triển kinh tế biển 17
1.2 VAI TRÒ KINH TẾ BIỂN 18
1.2.1 Kinh tế biển là một bộ phận quan trọng trong cơ cấu kinh tế của nền kinh tế quốc dân, góp phần thúc đẩy nền kinh tế của đất nước 18
1.2.2 Phát triển kinh tế biển sẽ khai thác những tiềm năng tài nguyên thiên nhiên để phát triển kinh tế 19
1.2.3 Phát triển kinh tế biển sẽ khai thác được nguồn lực lao động tại địa phương 24
1.2.4 Phát triển kinh tế biển sẽ góp phần đảm bảo an ninh quốc phòng, giữ vững chủ quyền quốc gia 25
1.2.5 Phát triển kinh tế biển là điều kiện để đẩy mạnh hội nhập kinh tế quốc tế 26
1.3 CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN KINH TẾ BIỂN NÓI CHUNG VÀ KINH TẾ BIỂN CỦA VIỆT NAM NÓI RIÊNG 27
1.3.1 Tài nguyên của biển và vùng ven biển 27
1.3.2 Vốn, công nghệ 31
1.3.3 Nguồn nhân lực 34
1.3.4 Thị trường 35
1.3.5 Cơ chế chính sách 38
1.4 KINH NGHIỆM PHÁT TRIỂN KINH TẾ BIỂN Ở MỘT SỐ ĐỊA PHƯƠNG ……… … 41
1.4.1 Kinh nghiệm phát triển kinh tế biển 41
1.4.2 Bài học rút ra cho huyện Hòa Bình 46
Chương 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ BIỂN Ở HUYỆN HÒA BÌNH, TỈNH BẠC LIÊU ……… 49
2.1 KHÁI QUÁT KINH TẾ BIỂN TỈNH BẠC LIÊU 49
2.2 THỰCTRẠNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ BIỂN HUYỆN HÒA BÌNH, TỈNH BẠC LIÊU 50
2.2.1 Đặc điểm tự nhiên 50
2.2.2 Đặc điểm kinh tế - xã hội 51
Trang 32.2.3 Thành tựu 51
2.2.3.1 Về nuôi trồng thủy sản, khai thác thủy sản ……… …52
2.2.3.2 Về chế biến thủy sản 55
2.2.3.3 Về các ngành khác trong kinh tế biển huyện Hòa Bình ……… 56
2.2.3.4 Chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong ngành kinh tế biển 57
2.2.4 Hạn chế 59
2.2.4.1 Hạn chế về mặt nhận thức vai trò của kinh tế biển 59
2.2.4.2 Kinh tế biển còn nhỏ bé về quy mô, chưa hợp lý về cơ cấu ngành nghề, chưa tương xứng với tiềm năng thế mạnh kinh tế biển huyện Hòa Bình 60
2.2.4.3 Tình trạng khai thác, đánh bắt còn bừa bãi, ô nhiễm môi trường chưa kịp thời khắc phục 63
2.2.5 Thống kê mô tả về đánh giá mức độ khả thi của các nhân tố trong phát triển kinh tế biển 66
CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN KINH TẾ BIỂN HUYỆN HÒA BÌNH, TỈNH BẠC LIÊU 80
3.1 QUAN ĐIỂM, MỤC TIÊU PHÁT TRIỂN KINH TẾ BIỂN Ở HUYỆN HÒA BÌNH 80
3.2 CƠ SỞ HÌNH THÀNH GIẢI PHÁP 81
3.2.1 Cơ sở pháp lý 81
3 2.2 Cơ sở khoa học 83
3.3 GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN KINH TẾ BIỂN HUYỆN HÒA BÌNH, TỈNH BẠC LIÊU 84
3.3.1 Nâng cao nhận thức về kinh tế biển ở huyện Hòa Bình 84
3.3.2 Các giải pháp về quy mô, cơ cấu ngành và phát huy tiềm năng thế mạnh về kinh tế biển huyện Hòa Bình ……… 86
3.3.3 Các giải pháp tăng cường vai trò quản lý của Nhà nước đối với việc khai thác, đánh bắt thủy hải sản và bảo vệ môi trường 92
3.4 KIẾN NGHỊ ……….… ……96
3.4.1 Đối với Nhà nước và chính quyền địa phương 96
3.4.2 Đối với người dân tham gia phát triển kinh tế biển 97
Trang 4PHẦN KẾT LUẬN VÀ HẠN CHẾ 99
1 KẾT LUẬN 99
2 HẠN CHẾ 100
TÀI LIỆU THAM KHẢO 102
PHỤ LỤC
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
QĐ-TTg Quyết định của Thủ tướng Chính phủ
Trang 5DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
Bảng 2.1 Kết quả đánh giá các nhân tố cần có để phát triển
kinh tế biển huyện Hòa Bình, tỉnh Bạc Liêu 53
Bảng 2.2 Đánh giá của đáp viên về những hạn chế trong phát
triển kinh tế biển huyện Hòa Bình, tỉnh Bạc Liêu 54 Bảng 2.3 Nuôi trồng thủy sản vùng ven biển qua các năm 54 Bảng 2.4 Diễn biến tàu thuyền và công suất qua các năm 57 Bảng 2.5 Sản lượng và khai thác thủy sản từ năm 2013 - 2017 57
Bảng 2.7 Tổng sản phẩm của các ngành kinh tế trong kinh tế
Bảng 2.8 Thống kê của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông
Trang 6DANH MỤC HÌNH
Trang 7PHẦN MỞ ĐẦU
1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
Trong thời đại ngày nay, khi diện tích lục địa ngày càng thu hẹp, nguồn tài nguyên trên lục địa đang bị khai thác một cách kiệt huệ, thì biển và đại dương chính
là lối thoát cho bế tắc về nơi sinh sống, nguồn cung cấp nguyên, nhiên liệu cho con người Nhiều nhà kinh tế học cho rằng “nền kinh tế tương lai của loài người trước hết
là nền kinh tế gắn với biển”
Thế kỷ XXI được các nhà chiến lược xem là “Thế kỷ của đại dương” Chính vì vậy mà ngày nay, hầu như tất cả các quốc gia có biển (kể cả các quốc gia không có biển) cũng đều chú ý đến việc nghiên cứu, khai thác nguồn lợi từ biển trong quá trình phát triển kinh tế đất nước, nhằm hội nhập chung với xu hướng quốc tế
Bạc Liêu có bờ biển dài 56 km từ xã Vĩnh Trạch Đông, thành phố Bạc Liêu (giáp thị xã Vĩnh Châu, tỉnh Sóc Trăng) đến thị trấn Gành Hào huyện Đông Hải (giáp tỉnh Cà Mau); nội thủy khoảng 3645 km2, vùng lãnh hải khoảng 1136 km2 Bạc Liêu
có nhiều tiềm năng phát triển kinh tế biển vì nằm giữa hai vùng sinh thái mặn và ngọt Trong Nghị quyết của Tỉnh ủy đã xác định phát triển kinh tế biển là trọng tâm của thế kỷ XXI, phấn đấu trong 10 năm tới tỉnh sẽ có thế mạnh về kinh tế biển và làm giàu từ biển Tình hình kinh tế - xã hội của tỉnh nhiều năm qua đã có những bước phát triển rất mạnh mẽ, trong đó có sự đóng góp của các ngành kinh tế biển và vùng ven biển Tuy nhiên, sự phát triển kinh tế biển của tỉnh chỉ mới được khởi động và còn nhiều vấn đề bất cập trong quá trình phát triển Kinh tế biển trong cơ cấu kinh tế của huyện chưa tương xứng với tiềm năng vốn có của biển
Trong thời gian qua huyện Hòa Bình đã triển khai thực hiện mô hình nuôi tôm thâm canh, siêu thâm canh quy mô nông hộ ở các xã ven biển của huyện Ngoài ngành nuôi trồng thủy sản thì các ngành khác như đánh bắt xa bờ, du lịch, diêm nghiệp giúp người dân địa phương dần cải thiện cuộc sống góp phần phát triển kinh
tế - xã hội của huyện Đồng thời góp phần xây dựng Bạc Liêu trở thành trung tâm ngành thủy hải sản của cả nước với mô hình kinh tế biển theo công nghệ mới và giúp người dân huyện Hòa Bình yên tâm về sinh kế trước tình trạng biến đổi khí hậu như hiện nay Trong giai đoạn biến đổi khí hậu cực đoan như hiện nay, diện tích đất liền
bị ô nhiễm đáng kể làm cho năng suất nuôi thủy hải sản giảm đáng kể Điều đó càng cần thiết và cấp bách hơn khi khu vực ĐBSCL được các nhà khoa học cảnh báo đang
Trang 8bị lún và chìm dần Phát biểu tại hội thảo các giải pháp kiểm soát mặn, trữ ngọt phục
vụ sản xuất và dân sinh vùng ĐBSCL (MDEC - Hậu Giang 2016), Việc khai thác và lãng phí nguồn nước ngầm quá mức làm tăng nhanh độ sụt lún của dải đất đồng bằng Đồng thời, từ phía thượng nguồn, Trung Quốc chặn dòng chảy sông Mê Kông không chỉ lấy đi một lượng nước lớn ở hạ nguồn ĐBSCL, mà còn làm giảm lượng phù sa bồi đắp Vùng ĐBSCL đang bị chìm xuống” Với một tỉnh nằm sát biển, nếu đúng như cảnh báo của các nhà khoa học thì Bạc Liêu sẽ bị ảnh hưởng nặng nề từ xâm nhập mặn và nước biển dâng
Nhằm khắc phục và hạn chế những tình trạng trên, để phát triển kinh tế biển huyện Hòa Bình trong thời gian tới được tốt, có hiệu quả đảm bảo kinh tế biển trở thành nhân tố không thể thiếu được trong việc phát triển bền vững, nhất là đối với lĩnh vực nuôi trồng thủy sản biển, một ngành kinh tế mũi nhọn của huyện, giải quyết hài hoà giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường; từ đó đề xuất một số giải pháp
về quản lý nhà nước trong lĩnh vực phát triển kinh tế biển của huyện Nhận thức được tầm quan trọng và vai trò của kinh tế biển huyện Hòa Bình trong tương lai, tôi đã
quyết định chọn đề tài “Phát triển kinh tế biển ở huyện Hòa Bình, tỉnh Bạc Liêu”
nhằm góp phần nhỏ những hiểu biết của tôi cho sự quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội của huyện trong thời gian tới
2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
2.1 Mục tiêu chung
Phân tích thực trạng kinh tế biển ở huyện Hòa Bình, tỉnh Bạc Liêu từ năm
2014 đến nay, từ đó đề ra giải pháp phát triển kinh tế biển ở huyện Hòa Bình
2.2 Mục tiêu cụ thể
- Phân tích thực trạng kinh tế biển ở huyện Hòa Bình, xác định được kết quả đạt được, hạn chế và nguyên nhân
- Đề xuất giải pháp chủ yếu và kiến nghị nhằm phát triển kinh tế biển ở huyện Hòa Bình
3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU VÀ ĐỐI TƯỢNG KHẢO SÁT
3.1 Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của luận văn là phát triển kinh tế biển nằm trong tổng thể nền kinh tế của tỉnh, nhưng trọng tâm là nghiên cứu phát triển kinh tế biển ở
huyện Hòa Bình, tỉnh Bạc Liêu
Trang 93.2 Đối tượng khảo sát
Tác giả sẽ tập trung khảo sát 150 đối tượng sau đây:
+ Cơ quan chức năng địa phương có thẩm quyền quản lý và phát triển kinh tế biển Cỡ mẫu sẽ được chọn là 45 quan sát
+ Những hộ dân sống ở những xã địa bàn ven biển thuộc huyện Hòa Bình, tỉnh Bạc Liêu Cỡ mẫu sẽ được chọn là 100 quan sát
+ Phỏng vấn những chuyên gia trong lĩnh vực có liên quan đến phát triển kinh
tế biển Cỡ mẫu được chọn là 5 quan sát
4 PHẠM VI NGHIÊN CỨU
4.1 Phạm vi về nội dung
Đề tài tập trung phân tích thực trạng phát triển kinh tế biển và đánh giá những thành tựu đạt được trong thời gian qua Đồng thời nêu lên những hạn chế tồn tại trong phát triển kinh tế biển huyện Hòa Bình, từ đề xuất các giải pháp phát triển kinh tế biển đến năm 2025 Cụ thể, phân tích những kết quả đạt được từ phát triển kinh tế biển, các ngành cụ thể nào, sản lượng đạt được qua các năm, phân tích mức độ tăng giảm của sản lượng trong giai đoạn nghiên cứu; những mặt tồn tại, hạn chế mà trong quá trình phát triển kinh tế biển bị vướng mắc, chưa giải quyết được nhằm tìm ra những nguyên nhân để đưa ra cách giải quyết trong thời gian tới
4.2 Phạm vi về không gian
Nghiên cứu được thực hiện trên địa bàn huyện Hòa Bình, tỉnh Bạc Liêu Các xã
cụ thể là Vĩnh Thịnh, Vĩnh Hậu và Vĩnh Hậu A Do các địa bàn xã này này dọc và ven biển huyện Hòa Bình, tỉnh Bạc Liêu
4.3 Phạm vi về thời gian
- Thời gian của dữ liệu thứ cấp được thu thập từ năm 2014 đến năm 2018 liên
quan đến phát triển kinh tế biển huyện Hòa Bình, tỉnh Bạc Liêu
- Thời gian thu thập số liệu thứ cấp từ tháng 01 đến tháng 03 năm 2019, tác giả
tiến hành xử lý số liệu và hoàn thành luận văn vào tháng 4 năm 2019
5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
5.1 Phương pháp luận
Tác giả hệ thống và phân tích tổng hợp từ những cơ sở lý thuyết liên quan đến phát triển kinh tế biển Đồng thời, kết hợp phân tích các nghiên cứu thực nghiệm có
Trang 10liên quan để làm cơ sở kế thừa về cách tiếp cận nghiên cứu và các phương pháp phân tích cho nghiên cứu của mình
5.2 Phương pháp phân tích
Để giải quyết các mục tiêu đề ra, nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích như: phương pháp phân tích tổng hợp, phương pháp so sánh, phương pháp thống kê
mô tả và phương pháp đồ thị
- Phương pháp phân tích tổng hợp dựa trên những thông tin thứ cấp từ các báo cáo có liên quan về phát triển kinh tế biển huyện Hòa Bình, tỉnh Bạc Liêu
- Phương pháp so sánh được sử dụng để phân tích biến động các số liệu thứ cấp về phát triển kinh tế biển qua các năm
- Phương pháp thống kê mô tả được sử dụng nhằm phân tích số liệu sơ cấp thông qua hình thức khảo sát ý kiến của chuyên gia và người dân địa phương liên quan phát triển kinh tế biển bằng bảng câu hỏi được thiết kế sẵn
- Phương pháp tính điểm trung bình: Được sử dụng nhằm đánh giá mức độ đồng ý hay hài lòng của đối tượng khảo sát với các vấn đề cần nghiên cứu
Ý nghĩa của từng giá trị trung bình đối với thang đo khoảng (Interval Scale0, trường hợp cho thang đo Likert 5 mức độ
Giá trị khoảng cách = (Maximum - Minimum) / n = (5-1) / 5 = 0,8
Giá trị trung bình Ý nghĩa
1,00 ≤ X < 1,80 Rất không đồng ý/Rất không tốt
1,80 ≤ X < 2,60 Không đồng ý/Không tốt
2,60 ≤ X < 3,40 Không ý kiến/Trung bình
3,40 ≤ X < 4,20 Đồng ý/Tốt
4,20 ≤ X ≤ 5,00 Rất đồng ý/Rất tốt
(Nguồn: Phước Minh Hiệp, Tạp chí kinh tế và dự báo số 20, 2017)
- Phương pháp đồ thị được sử dụng nhằm mô tả một số thông tin liên quan đến các thông tin khảo sát
5.3 Phương pháp thu thập số liệu
Trang 115.3.1 Số liệu thứ cấp
Số liệu thứ cấp có liên được thu thập từ các báo cáo tổng kết năm của Cục thống kê tỉnh Bạc Liêu, Trung tâm khuyến nông huyện Hòa Bình Bên cạnh đó, tác giả sử dụng một số thông tin có liên quan từ các trang báo chính thống, internet, báo đài
5.3.2 Số liệu sơ cấp
Số liệu sơ cấp được thu thập từ việc khảo sát ý kiến đánh giá của các đối tượng: chuyên gia, người trực tiếp nuôi trồng và đánh bắt thủy hải sản, người sản xuất
và chế biến quanh khu vực ven biển và người dân địa phương sống ven khu vực biển huyện Hòa Bình, tỉnh Bạc Liêu bằng bảng câu hỏi được soạn sẵn Nội dung bảng câu hỏi khảo sát gồm 2 phần chính: (i) Thông tin cá nhân của đáp viên; (ii) Ý kiến đánh giá của đáp viên về các tiêu chí phát triển kinh tế biển
5.3.3 Phương pháp lấy mẫu nghiên cứu
Trước hết tác giả tiến hành phỏng vấn chuyên sâu các cán bộ quản lý ở huyện, cán bộ Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Đồng thời, tham gia phỏng vấn các chuyên gia trong công tác phát triển kinh tế địa phương, đặc biệt là kinh tế biển Ngoài ra, tác giả còn phỏng vấn các đối tượng là người dân sinh sống và làm việc liên quan với kinh tế biển tại huyện Hòa Bình, tỉnh Bạc Liêu Mục đích của việc phỏng vấn chuyên sâu cá nhân và tham khảo ý kiến chuyên gia là nhằm tìm hiểu sâu hơn quan điểm, đánh giá của các đối tượng nêu trên và các chủ trương, chính sách phát triển kinh tế biển đã và đang được triển khai; cũng như việc triển khai các chủ trương, chính sách này trong thực tiễn Sau khi thực hiện toàn bộ, các phỏng vấn thông tin thu được sẽ được nhóm lại thành các vấn đề phân tích theo yêu cầu đặt ra của chủ đề nghiên cứu
Bên cạnh đó, tác giả tiến hành phỏng vấn các đối tượng là người trực tiếp nuôi trồng và đánh bắt thủy hải sản, người dân sống sống dọc và ven khu vực biển huyện Hòa Bình, tỉnh Bạc Liêu