5.Các nội dung giáo dục tích hợp: - GD KNS: + Kĩ năng giao tiếp: thể hiện sự đồng cảm, xót thương đối với những kiếp sống nghèo khổ cô bé bán diêm mẹ mất sớm, bà mất, ba lại không quan t
Trang 1Ngày soạn: 01/10/2020 Tuần: 6
Tiết: 21
BÀI 6 Đọc – Hiểu
CÔ BÉ BÁN DIÊM
(Trích) ( Tác giả: An-đéc-xen)
I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:
1 Kiến thức:
- Có những hiểu biết bước đầu về “người kể chuyện cổ tích” An- đéc- xen
- Hiểu được nghệ thuật kể chuyện, cách tổ chức các yếu tố hiện thực và mộng tưởngtrong tác phẩm
- Trình bày những suy nghĩ về lòng thương cảm của tác giả đối với em bé bất hạnh
2 Kĩ năng:
- Biết cách đọc diễn cảm, hiểu, tóm tắt được tác phẩm
- Phân tích được một số hình ảnh tương phản (đối lập, đặt gần nhau, làm nổi bật lẫnnhau)
- Rèn kĩ năng phân tích truyện, các yếu tố nghệ thuật tiêu biểu, phát biểu cảm nghĩ vềmột đoạn truyện
3 Thái độ:
-HS có lòng thương người, biết cảm thông chia sẻ với bất hạnh của người khác.
- Xác định lối sống nhân ái, yêu thương và chia sẻ với mọi người xung quanh
4 Định hướng phát triển năng lực, phẩm chất cho học sinh:
- Năng lực tự học, giải quyết vấn đề, sáng tạo, giao tiếp, hợp tác, sử dụng công nghệthông tin và truyền thông, sử dụng ngôn ngữ…
-Phẩm chất: yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực, trách nhiệm
5.Các nội dung giáo dục tích hợp:
- GD KNS:
+ Kĩ năng giao tiếp: thể hiện sự đồng cảm, xót thương đối với những kiếp sống nghèo
khổ (cô bé bán diêm mẹ mất sớm, bà mất, ba lại không quan tâm, hay đánh, mắngem); cảm thông, trân trọng những ước mong của họ về một cuộc sống tươi sáng hơn(có tình yêu thương, sự chăm sóc của người thân đối với con trẻ);
+ KN tư duy sáng tạo: phân tích, bình luận về vẻ đẹp giản dị của bức tranh đối lập
giữa hiện tại và mộng tưởng của truyện Cô bé bán diêm, nét tinh tế trong nghệ thuật
đối lập;
+ KN tự nhận thức, xác định giá trị, bài học cho bản thân về tình thương yêu, phêphán thói thờ ơ – lòng người còn lạnh hơn cả băng tuyết
- GD đạo đức: Giáo dục lòng cảm thông, yêu thương người khác, giáo dục lòng nhân
ái, sự bao dung biết thương yêu, sẻ chia, giúp đỡ những số phận bất hạnh trong xã
Trang 2hội; tấm lòng nhân hậu, đồng cảm, xót thương với những con người bất hạnh; có khátvọng về cuộc sống tốt đẹp, tươi sáng => Giáo dục các giá trị: tôn trọng, yêu thương
II CHUẨN BỊ CỦA THẦY VÀ TRÒ:
1 Giáo viên: nghiên cứu kĩ sách giáo khoa, sách bài tập, sách giáo viên, hướng dẫn
chuẩn kiến thức kĩ năng, tư liệu tham khảo; chuẩn bị kế hoạch dạy học, thiết bị, đồdùng; phương tiện dạy học,
2 Học sinh: đọc kĩ sách giáo khoa, sách bài tập, những tài liệu liên quan; soạn bài;
và chuẩn bị đầy đủ theo hướng dẫn về nhà của giáo viên
III PHƯƠNG PHÁP VÀ KĨ THUẬT DẠY HỌC:
1.Phương pháp: Phương pháp thuyết trình, đàm thoại, luyện tập, dạy học nhóm, giải
quyết vấn đề, dạy học theo tình huống, dạy học định hướng hành động,
2.Kĩ thuật dạy học: giao nhiệm vụ, hỏi và trả lời, động não, “trình bày một phút”,
tóm tắt tài liệu; kĩ thuật giải quyết tình huống (để thực hiện yêu cầu cần đạt vận dụng
nội dung đã học vào giải quyết vấn đề trong thực tiễn).
2 Kiểm tra sự chuẩn bị bài của học sinh: (2’)
? Truyện ngắn “Lão Hạc” đã cho em những suy nghĩ gì về phẩm chất cao đẹp của người nông dân
*Y/C:
- Phẩm chất người nông dân;
+ Chắt chiu, tằn tiện
+ Giàu lòng tự trọng (Không làm phiền hàng xóm kể cả đến lúc chết
+ Giàu tình yêu thương ( Tình cảm đối với con trai, với con chó Vàng)
+ Giữ được nhân phẩm cao đẹp của mình ngay cả trong những lúc cùng khổ nhất
- Suy nghĩ về số phận người nông dân : nghèo khổ, bần cùng, không lối thoát
3.Tổ chức các hoạt động Dạy – Học:
3.1 HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG:
- Mục tiêu: tạo hứng thú, tâm thế cho học sinh; tạo tình huống/vấn đề học tập nhằmhuy động kiến thức, kinh nghiệm hiện có của học sinh và nhu cầu tìm hiểu kiến thứcmới liên quan đến tình huống/vấn đề học tập
-Phương pháp: trực quan, vấn đáp, thuyết trình, nêu và giải quyết vấn đề…
-Năng lực cần đạt: giao tiếp, hợp tác, ngôn ngữ …
Trang 3- Thời gian: 5 phút
- Cách tiến hành:
G Cho HS quan sát tranh.
Và đọc cho cả lớp nghe bài thơ sau:
Ở đất nước Đan Mạch xa xôi
Có cô bé bán diêm nghèo bất hạnh
Mẹ không còn sống, cùng cha ghẻ lạnhLấy rượu làm vui, quên mất đứa con thơ
Trang 4Đêm No-en lạnh lẽo những con đường
Em bé vẫn đàu trần, lang thang không bến đậu
Từng cánh cổng, bức tường và lòng người câm lặng
Em nép mình một góc nhỏ cô đơn
Trong đêm đông giá rét bơ vơ
Em nhớ tới người bà hiền hậu
Người đã cho em một thời thơ ấu
Êm đềm, hạnh phúc, được yêu thương
Sáng hôm sau con phố sáng tưng bừng
Tiếng cười nói xôn xao mừng năm mới
Người ta thấy em bên góc tường trơ trọi
Xung quanh em còn lại những tàn diêm
- Quan sát bức ảnh trên và nghe bài thơ cô đọc chắc hẳn các em cũng đã mường tượng ra được nhân vật rất nổi tiếng trong truyện An-đéc-xen, đó chính
là nhân vật cô bé bán diêm An-đéc-xen một nhà văn nổi tiếng trên thế giới chuyên viết truyện và truyện cổ tích dành riêng cho trẻ em Nhiều truyện của ông đã được chuyển thể thành phim hoạt hình mà chắc hẳn các em đã từng được xem qua Ngày hôm nay, cô trò ta sẽ cùng nhau tìm hiểu một trong những
truyện cổ tích rất nổi tiếng và cảm động của ông đó là Cô bé bán diêm.
H Quan sát, lắng nghe, ghi vở
- Thời gian: 35 phút
- Cách tiến hành:
*Hoạt động 1: Giới thiệu chung:
- Mục tiêu: tìm hiểu về tác giả, tác phẩm, hoàn cảnh
I Giới thiệu chung:
Trang 5CH1: Trình bày những hiểu biết của em về tác giả?
CH2: Hãy giới thiệu những tác phẩm chính của ông?
B2: Học sinh làm việc cá nhân.
B3: Gv yêu cầu ngẫu nhiên 1-2 học sinh trình bày 1
phút về hiểu biết của bản thân về tác giả tác phẩm Có
thể yêu cầu học sinh khác bổ sung và chốt vấn
làm thợ giày Ông ham thích văn thơ từ nhỏ
nhưng được học hành ít Ông đã từng rời quê
lên thủ đô ước mơ trở thành nhà thơ và nhà
soạn kịch nhưng không thành công Sau đó
ông đi học thêm rồi đỗ tú tài và đỗ đại học
1.Tác giả: An-đéc-xen (1805
- 1875) là nhà văn Đan Mạch,
“người kể chuyện cổ tích” nổitiếng thế giới
G - Tổng số có tới 168 truyện khơi từ nhiều nguồn Nhiều truyện ông biên soạn lại
từ truyện cổ tích, nhưng cũng có những truyện do ông hoàn toàn sáng tạo ra Bạn
đọc năm châu quen thuộc với nhiều chuyện của ông như Cô bé bán diêm, Bầy chim thiên nga, Nàng tiên cá, Bộ quần áo mới của hoàng đế, Nàng công chúa và hạt đậu.
- Những truyện của ông nhẹ nhàng, tươi mát, toát lên tình yêu con người vàniềm tin vào sự thắng lợi của những cái tốt đẹp trên thế gian
- Nhà nghiên cứu văn học Lassen đã giới thiệu về truyện cổ của An-đéc-xen:
“Truyện An-đéc-xen là một mảng thời thơ ấu của bất cứ người Đan Mạch nào.Thiên tài của ông khiến chúng cũng là của người lớn Những truyện đó khôngnhững là truyện truyền thống của trẻ em, mà còn chứa đựng nhiều yếu tố huyềnthoại, truyền thuyết, phản ánh qua một thế giới không thực những ước mơ vàtruyền thống của cả một dân tộc”
- Nhà văn Nguyễn Tuân cũng đã từng viết “Một em nhỏ nào đã đọc qua truyệnngắn An-đéc-xen thì trọn đời không thể nào quên và dửng dưng với thơ ca,mộng tưởng, tình yêu thương và lòng công bằng” Tức là khi còn bé khi ta đọctruyện của andecxen chúng ta sẽ thấy nó là1 thế giới lung linh, huyền ảo, kì vĩ,
Trang 6đọc thế não sẽ cảm nhận ngay hình ảnh ấy Nhưng khi lớn hơn chút đọc truyệnngắn chúng ta lại có cảm nhận các nhân vật ấy đang cố gắng sống cuộc đờimình, cố gắng đến với cuộc sống tốt đẹp hơn, và trong mỗi chi tiết, mỗi nhân vậttác giả đều gửi gắm những triết lí cuộc sống Các em hs lớp 8 khi đọc truyện cô
bé bán diêm sẽ là cảm nhận hoàn toàn khác so vs các em nhỏ tiểu học
-Quan sát một số quyển truyện cổ An-đéc-xen (MC)
-Là một truyện ngắn có tính bikịch
G
G
-Ở VN đã có một số nhạc sĩ đã sáng tác ra những bài hát về Em bé bán diêm -Cho HS xem video kết hợp nghe bài hát “Em bé bán diêm”
*Hoạt động 2: Đọc-Hiểu văn bản
- Mục tiêu: Đọc –Hiểu văn bản
-Phương pháp: Nêu và giải quyết vấn đề, vấn
đáp, thuyết trình, hoạt động nhóm…
- Năng lực cần đạt: năng lực tự chủ và tự học,
năng lực giao tiếp và hợp tác, năng lực giải
quyết vấn đề và sáng tạo; năng lực ngôn ngữ,
năng lực tin học, năng lực thẩm mỹ
- Hướng dẫn đọc: đọc chậm, giọng cảm thông
Chú ý vào các câu cảm thán tác giả sử dụng
- Gọi HS đọc phần chữ nhỏ
- Gọi 3 HS đọc đoạn trích -> Nhận xét cách đọc
-Yêu cầu HS giải thích từ: gia sản, trường
xuân, phuốc sét, thịnh soạn, lãnh đạm, cây
thông Nô-en, chí nghĩa, ảo ảnh.
1 Đọc-hiểu chú thích;
H -Quan sát một số hình ảnh về cô bé bán diêm
-Yêu cầu HS tóm tắt truyện theo các hình ảnh
đó
H - Vào một đêm giao thừa, ngoài đường phố
lạnh giá xuất hiện một em bé ngồi nép trong một
góc tường, rét buốt nhưng không dám về nhà vì
*Tóm tắt:
Trang 7sợ bố đánh bởi em chưa bán được bao diêm nào.
Em quyết định quẹt một que diêm để sưởi ấm
Lần quẹt thứ nhất em thấy ánh lửa của lò sửa,
lần quẹt thứ hai thấy bàn ăn có ngỗng quay, lần
quẹt thứ ba thấy cây thông nô en, lần quẹt thứ tư
thấy bà hiện về Em quẹt hết những que diêm
còn lại hai bà cháu bay về chầu thượng đế Buổi
sáng mồng một đầu năm người ta thấy thi thể
của em bé giữa những bao diêm Và không ai
biết được những diệu kỳ diệu em bé đã thấy
(Lưu ý: Nên lấy nhân vật em bé quẹt những que
diêm làm phần trọng tâm )
G ? Nhắc lại thể loại của đoạn trích? Văn bản có
thể chia làm mấy phần? Nội dung từng phần?
Phương thức biểu đạt của truyện?
2 Kết cấu, bố cục:
-Thể loại: truyện ngắn.
H - Thể loại: Truyện ngắn
- P1: Từ đầu-> bàn tay em đã cứng đờ ra ( Hoàn
cảnh của cô bé bán diêm)
- P 2: Tiếp -> Họ đã về chầu Thượng đế ( Các
lần quẹt diêm và những mộng tưởng của cô bé)
- P 3: Còn lại-> (Cái chết của Cô bé bán diêm)
- PTBĐ: tự sự - miêu tả - biểu cảm ( đã là truyện
thì PTBĐ chính sẽ là tự sự Mà muốn câu truyện
được hay, hấp dẫn người đọc thì ko bao h bỏ qua
đc yếu tố miêu tả và biểu cảm Phương thức biểu
cảm được sử dụng linh hoạt để thể hiện tình cảm
của cô bé với người bà cũng như tình cảm của
tác giả dành cho cô bé)
(?) Phần thứ 2 có thể chia làm mấy đoạn nhỏ?
Dựa vào đâu có thể chia như vậy?
-Phần 2 là trọng tâm, căn cứ vào số lần cô bé
quẹt diêm - 5 lần - ứng với 5 đoạn nhỏ
(?) Hãy nêu nhận xét về bố cục của văn bản?
+ Tên tác phẩm là tên nhân vật chính Tác phẩm chỉ có một nhân vật chính Đấy
là cô bé bán diêm Cô bé không có tên Người kể dùng ngay công việc (bándiêm) để gọi tên nhân vật Cách đặt tên này đó cho thấy dụng ý: nhấn mạnh nỗi
Trang 8thống khổ của một con người, còn bé mà phải đi bán diêm để kiếm sống Hoàncảnh và cuộc đời ấy thật đáng thương tâm Không có tên, em bé ấy sẽ mang giátrị ẩn dụ lớn Em đại diện và gợi nhớ đến vô vàn các em bé nghèo khổ như em.+ Ngoài ra, truyện còn nhắc đến ba người thân trong gia đình em là bà, bố và mẹ.Những nhân vật này không được miêu tả trực tiếp trong tác phẩm mà chỉ được kểgián tiếp qua trang phục (bé đi giầy của mẹ), suy nghĩ (về bố) và tưởng tượng (vềbà).
H -Yêu cầu HS chú ý đoạn đầu của truyện 3.Phân tích:
G
H
G
H
? Gia cảnh gia đình của cô bé bán diêm
trong quá khứ được tác giả giới thiệu
qua những chi tiết nào?
+ Ngôi nhà xinh xắn có dây trường xuân
bao quanh
+ Bà nội hiền hậu của em còn sống
+ Em được đón giao thừa ở nhà
? Những chi tiết trên cho thấy cô bé đã
có một cuộc sống như thế nào?
-Cuộc sống êm đềm, hạnh phúc
3.1 Hoàn cảnh của cô bé bán diêm:
- Quá khứ: Cuộc sống êm đềm, hạnhphúc
G
H
? Cuộc sống của cô bé ở hiện tại đã có
những thay đổi như thế nào?
- Hiện tại:
+ Bà và mẹ em đã mất
+ Gia sản tiêu tán
+ Chui rúc trong một xó tối tăm, luôn
luôn nghe những lời mắng nhiếc chửi rủa
của cha
+ Hàng ngày đi bán diêm kiếm sống
- Hiện tại: mẹ mất, bà mất, bố độc ác,sống nghèo khổ trong một xó tối tăm,
cô đơn, đói rét; phải đi bán diêm để tựkiếm sống
G
H
? Để giới thiệu về gia cảnh của cô bé
bán diêm, tác giả đã sử dụng biện pháp
nghệ thuật nào? Qua đó, cho ta thấy
cuộc sống của cô bé hiện tại như thế
nào?
- NT: tương phản, đối lập
- Nghệ thuật tương phản đối lập để thấy
cuộc sống gia đình của cô bé bán diêm
tuy là sự nối tiếp về thời gian từ quá khứ
đến hiện tại song tính chất cuộc sống đã
hoàn toàn thay đổi, từ một cuộc sống đầy
-> Thật tội nghiệp, đáng thương, thiếuvắng tình thương yêu, sự chia sẻ
Trang 9- Sinh ra và lớn lên trong cảnh khổ, con
người rồi sẽ quen đi và không có cảm
giác quá nặng nề trước những khổ ải mà
họ phải hứng chịu Nhưng đang sống
trong ngôi nhà ấm áp, đầy ắp tình
thương, đầy đủ về vật chất mà lại bị ném
ra đường bơ vơ tự kiếm sống trong thời
tiết lạnh giá thì quả thật là quá khủng
khiếp Em bé bán diêm ở trong hoàn
-Theo dõi SGK từ đầu… "cứng đờ ra”
? Trong câu chuyện, cô bé xuất hiện
trong trong bối cảnh không gian và
thời gian như thế nào?
-Đêm giao thừa, trời rét mướt >< Cửa sổ
mọi nhà đều sáng rực ánh đèn và trong
phố sực nức mùi ngỗng quay
? Em có nhận xét gì về bối cảnh xuất
hiện của em bé?
-Ngay từ đầu tác phẩm, cô bé đã xuất
hiện trong một khung cảnh rất đặc biệt:
Thiên nhiên dữ dội (gió rét, tuyết rơi)
* Trong đêm giao thừa:
- Thời gian: đêm khuya, gần giaothừa
- Không gian: trời rét mướt
-> Thời gian, không gian rất đặc biệt
G
H
? Thời điểm giao thừa gợi cho ta suy nghĩ gì về cuộc sống của mỗi con người
và của cô bé bán diêm?
Trả lời.: Truyện được đặt vào không gian đêm giao thừa là thời điểm kết thúcmột năm cũ và chào đón một năm mới Ở Đan Mạch, vào dịp này trời rất rét,nhiệt độ có khi xuống tới vài chục độ âm, tuyết rơi dày đặc Thời tiết ấy, thờiđiểm ấy gợi cho ta nghĩ tới cảnh sum họp ấm cúng, vui vẻ hạnh phúc trong giađình Song thân phận của em bé bán diêm không được sống trong niềm vui, hạnhphúc ấy
G
H
? Trong khung cảnh, đó cô bé xuất
hiện qua những chi tiết nào?
+ Cô bé bán diêm nhà nghèo, mồ côi mẹ,
đầu trần, đi chân đất, bụng đói, đang dò
Trang 10lúc em càng thấy rét buốt hơn.
+ Đôi bàn tay em đã cứng đờ ra
+ Không dám về nhà
G
H
? Tại sao trong hoàn cảnh như vậy em lại không muốn về nhà?
+ Không thể nào về nhà, nhất định là cha em sẽ đánh em
+ Vả lại ở nhà cũng rét thế thôi… Gió vẫn thổi rít vào trong nhà
- GV: Với em, ngôi nhà ấy không phải là ngôi nhà ấm cúng Nó lạnh lẽo, tồi tànkhông chỉ vì dột nát tả tơi mà còn bởi vì thiếu vắng tình người Tình cảnh của emthật đáng thương tâm Những người thân yêu lần lượt bỏ em đi Cha em lại trởnên độc ác Em không bán được diêm và thậm chí ngay cả đến ngửa tay ăn xin
em cũng chẳng có được gì: “không ai bố thí cho một đồng xu nào đem về”
H
G
B1: Giáo viên giao nhiệm vụ: Để tô đậm nỗi khổ cực của cô bé, tác giả đã sử
dụng biện pháp nghệ thuật nào? Hiệu quả của biện pháp nghệ thuật đó? -Thời gian: 5 phút
-Học sinh: cá nhân sử dụng phiếu học tập đã chuẩn bị, hoạt động theo nhóm bàn.
B 2: Thực hiện nhiệm vụ: Kiểm tra lại thông tin em đã chuẩn bị trong phiếu
B 3: Trao đổi thảo luận
B 4: Đánh giá chốt kiến thức
- Báo cáo: cá nhân trả lời tại chỗ theo phiếu học tập
- Giáo viên chiếu, yêu cầu HS bổ sung những ý mình còn thiếu vào PHT
+ Trời đông giá rét, tuyết rơi
+ Ngoài đường lạnh buốt, tối đen
+ Em bé bụng đói, cả ngày chưa ăn
+ Trong phố sực nức mùi ngỗngquay
+ Ngôi nhà xinh xắn có dâytrường xuân bao quanh
Ghi bảng:
->Sử dụng các hình ảnh tương phản (đối lập) đặt gầnnhau
+ Tương phản giữa: Cảnh sum họp đầm ấm, sung túctrong các nhà > < Cảnh đơn độc, đói rét, thiếu thốn
về vật chất và tinh thần của em bé
=>Tình cảnh thật khổ cực tội nghiệp, đáng thương:
Cô độc, đói rét, bị đày ải mà không được ai đoáihoài, gợi được lòng trắc ẩn từ người đọc
G Giảng: Mạch kể luôn tuân thủ nguyên tắc từ xa đến gần (thoạt tiên là khung
cảnh đêm giao thừa, tiếp đến là hình ảnh em bé ngồi trong góc tường rồi miêu tả
em chống cái rét bằng cách thu chân vào người) Đặc biệt là cách dùng quan hệ