Pháp luật về hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo

Đối với các DNNVVKNST công nghệ, theo Điều 57 Luật Khoa học và Công nghệ số 29/2013/QH13 ngày 18/6/2013 quy định “doanh nghiệp ứng dụng kết quả nghiên cứu khoa học và phát triển công n[r]

MỤC LỤC

Lời cam đoan i

Lời cảm ơn i

Mục lục ii

Danh mục chữ viết tắt v

Tóm tắt vi

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI 1

2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 4

2.1 Mục tiêu chung 4

2.2 Mục tiêu cụ thể 4

3 TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN 4

4 PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 6

4.1 Phương pháp luận 6

4.2 Phương nghiên cứu 6

5 PHẠM VI NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI 6

5.1 Phạm vi nội dung 6

5.2 Phạm vi không gian 7

5.3 Phạm vi thời gian 7

6 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU VÀ ĐỐI TƯỢNG KHẢO SÁT 7

6.1 Đối tượng nghiên cứu 7

6.2 Đối tượng khảo sát 7

CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VÀ QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ HỖ TRỢ DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA KHỞI NGHIỆP SÁNG TẠO 8

1.1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ HỖ TRỢ DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA KHỞI NGHIỆP SÁNG TẠO 8

1.1.1 Khái niệm hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo 8

1.1.1.1 Khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo 8

1.1.1.2 Khái niệm hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo 10

1.1.2 Vai trò của việc hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo 11

1.2 QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ HỖ TRỢ DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA KHỞI NGHIỆP SÁNG TẠO 13 1.3 KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM CHO VIỆT NAM VỀ

HỖ TRỢ DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA KHỞI NGHIỆP SÁNG TẠO 19 1.3.1 Kinh nghiệm quốc tế về việc hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo 19 1.3.2 Bài học cho Việt Nam về hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo 22

CHƯƠNG 2 THỰC TIỄN THI HÀNH PHÁP LUẬT VỀ HỖ TRỢ DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA KHỞI NGHIỆP SÁNG TẠO VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ 28

2.1 VỀ VIỆC HỖ TRỢ VỐN CHO DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA KHỞI NGHIỆP SÁNG TẠO VÀ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT 28 2.1.1 Những hạn chế và bất cập về việc hỗ trợ vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo 28 2.1.2 Kết quả thực tế khi hỗ trợ vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo 30 2.1.2.1 Những Startup đã thành công kêu gọi được vốn trong nước và Quốc tế 30 2.1.2.2 Thực Tế khi áp dụng pháp luật 34 2.1.3 Những vụ việc thực tế liên quan đến việc hỗ trợ vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo 36 2.1.4 Kiến nghị hoàn thiện pháp luật 40 2.2 VỀ ƯU ĐÃI THUẾ CHO DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA KHỞI NGHIỆP SÁNG TẠO VÀ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT 45 2.2.1 Những hạn chế và bất cập về ưu đãi thuế cho doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo 45 2.2.2 Những vụ việc thực tế về ưu đãi thuế cho doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo 46 2.2.3 Kiến nghị hoàn thiện pháp luật 50 2.3 VỀ HỖ TRỢ TIẾP CẬN TÍN DỤNG CHO DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA KHỞI NGHIỆP SÁNG TẠO VÀ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT 51 2.3.1 Những hạn chế và bất cập về hỗ trợ tiếp cận tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo 51 2.3.2 Những vụ việc thực tế liên quan đến hỗ trợ tiếp cận tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo 55

2.3.3 Kiến nghị hoàn thiện pháp luật 58

2.4 VỀ ƯU ĐÃI MẶT BẰNG VÀ CƠ SỞ HẠ TẦNG CHO DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA KHỞI NGHIỆP SÁNG TẠO VÀ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT 60

2.4.1 Những hạn chế và bất cập về ưu đãi mặt bằng và cơ sở hạ tầng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo 60

2.4.2 Những vụ việc và kết quả đạt được 62

2.4.3 Kiến nghị hoàn thiện pháp luật 66

2.5 VỀ ƯU ĐÃI VÀ HỖ TRỢ PHÁP LÝ CHO DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA KHỞI NGHIỆP SÁNG TẠO 67

2.5.1 Những bất cập và hạn chế về ưu đãi hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo 67

2.5.2 Những vấn đề mà chính phủ và nhà nước hỗ trợ được cho doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo 70

2.5.3 Kiến nghị hoàn thiện pháp luật 75

KẾT LUẬN 80

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 81

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

VCCI (2017) Báo cáo nghiên cứu cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp

sáng tạo Venture Capital Quỹ đầu tư mạo hiểm

TÓM TẮT

Luận văn “ Pháp luật về hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo.” của Tác giả nhằm đánh giá, phân tích và đưa ra một số giải pháp kiến nghị nhằm làm cho môi trường khởi nghiệp sáng tạo tại Việt Nam nói chung và Doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo nói riêng có được một hành trang pháp lý, hiểu được quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo Từ đó giúp cho Doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo có những định hướng và phát triển mạnh mẻ hơn nhằm tạo ra nhiều việc làm hơn cho người lao động cũng như tạo ra nhiều tài sản hơn, góp phần làm cho dân giàu nước mạnh xã hội phồn vinh và tri thức

Phát triển Doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo được Chính Phủ coi

là nhiệm vụ trọng tâm, thường xuyên và liên tục Để thực hiện tốt nhất việc hỗ trợ Doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo cần có phương hướng và giải pháp thực hiện cụ thể hơn nữa, sự quyết liệt hơn nữa của cả hệ thống chính trị, việc thực hiện đồng loạt tất cả các giải pháp sẽ tác động trực tiếp và có hiệu quả cao đến Doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo Vì vậy nội dung chủ yếu của đề tài Tác giả tập trung phân tích và đánh giá những văn bản pháp luật cũng như những chính sách của Đảng và Nhà nước, làm rõ thêm những hạn chế, khó khăn và bất cập khi triển khai và thi hành thật tế Từ đó Tác giả đề xuất một số giải pháp cụ thể nhằm thúc đẩy đồng thời mang tính đột phá hơn trong những vấn đề liên quan đến hỗ trợ Doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo

Phần mở đầu của luận văn Tác giả nêu ra những vấn đề mà hiện nay Doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo ở Việt Nam đã và đang phát triển cũng như những khó khăn như thế nào trong thực tế Những vấn đề cốt lỗi đã được nhiều người

và Chính Phủ quan tâm như thế nào, từ đó đưa ra lý do để chọn đề tài: “ Pháp luật về hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo.” để nghiên cứu

Chương I: Luận văn phân tích những vấn đề lý luận và quy định của pháp luật về

hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo Sau phần trình bài những nội dung nội hàm cơ bản của khởi nghiệp, Doanh nghiệp nhỏ và vừa, Doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo, hệ sinh thái khởi nghiệp, những đặc thù của Doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo Tác giả phân tích một số chính sách và bài học khởi nghiệp và hỗ trợ Doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo của một số Quốc gia

trên Thế Giới nhằm rút ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam Phần cuối của chương 1 Tác giả đưa ra những thực trạng hiện nay của pháp luật về hỗ trợ ưu đãi tín dụng, vốn, thuế và một số ưu đãi khác đối với Doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo Kết luận chương 1 luận văn nhấn mạnh những vai trò cũng như nhiệm vụ của việc thực hiện chính sách hỗ trợ Doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo để có thể tạo ra một nền kinh tế mạnh và tăng trưởng

Chương II: Luận văn tập trung phân tích và đánh giá việc thi hành pháp luật

hỗ trợ Doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo và một số kiến nghị giải pháp nhằm hoàn thiện hơn nữa khung pháp lý cho việc hỗ trợ Doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo được tốt hơn và thật sự thiết thực Trong chương 2 luận văn làm

rõ những thực trạng đề cập ở chương 1, phần cuối của chương 2 đưa ra những quan điểm và định hướng hoàn thiện pháp luật về hỗ trợ Doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo Có 5 giải pháp mà Tác giả đưa ra để phân tích và làm rõ hơn cũng như tác động tích cực đến pháp luật về hỗ trợ Doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo Kết luận chương 2 luận văn cho thấy sự quan tâm và xem trọng của Chính Phủ trong việc hỗ trợ Doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo, luận văn đề cập nhiều đến giải pháp hoàn thiện pháp luật

Kết luận: Luận văn cho thấy sự đúng đắn của chủ trương phát triển và hỗ trợ Doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo Những lợi ích kinh tế mà Doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo đem lại cho đất nước, ngoài ra cũng cho thấy rõ những khó khăn và bất cập khi áp dụng việc hỗ trợ cho Doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo từ đó đưa ra những kiến nghị và giải pháp tích cực nhằm hỗ trợ nhiều và tốt nhất cho Doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo

PHẦN MỞ ĐẦU

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Với mục tiêu thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tăng cường cạnh tranh, khuyến khích sáng tạo và phát triển công nghệ, tạo thêm công ăn việc làm và tăng nguồn thu cho ngân sách Từ nhiều thập kỷ trước, chính phủ nhiều nước trên thế giới đã xác định vai trò quan trọng của khởi nghiệp sáng tạo, từ đó có các biện pháp để khuyến khích và thúc đẩy hoạt động khởi sự kinh doanh, với ư u tiên dành cho các hoạt động đầu tư kinh doanh có yếu tố sáng tạo, sử dụng công nghệ, có hiệu quả kinh tế cao

Các doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo (DNKNST) đại diện cho mô hình kinh doanh mới, là động lực chính thúc đẩy phát triển kinh tế và tăng năng suất trong xã hội dựa trên tri thức và công nghệ Đó là hình thức phù hợp nhất để thực hiện các phát minh, sáng kiến và đó là cơ chế tốt nhất để thương mại hóa các công nghệ mới, đưa các thành tựu khoa học kỹ thuật vào cuộc sống, đóng góp vào sự phát triển nhanh chóng của các công nghệ mới và vị trí mà chúng hoạt động Đặt biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo (DNNVVKNST) đã góp phần đáng kể vào những thành tựu phát triển chung của đất nước

Các DNNVVKNST là các tổ chức kinh tế năng động nhất trên thị trường, chính nhóm này tạo thêm động lực và khả năng cạnh tranh cho hệ thống kinh tế trên cơ sở tận dụng thành tựu khoa học công nghệ của nhân loại, nắm bắt xu hướng phát triển mới dẫn đến vị thế của các công ty truyền thống bị đe dọa Chính điều này đưa đến động lực cạnh tranh giữa các doanh nghiệp trong việc nắm bắt tri thức nhân loại và tận dụng khoa học công nghệ vào phát triển sản phẩm, dịch vụ

Các DNNVVKNST kết nối rất chặt chẽ với các tổ chức nghiên cứu khoa học

Nó thúc đẩy nghiên cứu và phát triển cũng như đổi mới cách tiếp cận của các tổ chức khoa học, công ty và các tổ chức kết nối, góp phần định hướng nghiên cứu tại các trường đại học và viện nghiên cứu DNNVVKNST cũng đóng vai trò quan trọng trong việc khuyến khích sinh viên và nhà nghiên cứu thực hiện ý tưởng của

họ thông qua việc thành lập các DNNVVKNST hoặc chia sẻ ý tưởng, hợp tác với các DNNVVKNST

Khởi nghiệp sáng tạo thay đổi giá trị của xã hội và mang đến tư duy mới, phù hợp với sự phát triển của xã hội tri thức dựa trên kiến thức và sáng tạo Phát biểu tại

Ngày hội khởi nghiệp Quốc Gia của học sinh, sinh viên năm 2019 ( 5/10/2019 ), Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam nhấn mạnh: “ Triển khai đề án 1665 không phải để tạo ra nhiều Startup hay tỉ phú mà để trang bị kiến thức cho học sinh, sinh viên về khởi nghiệp.” Về lâu dài, các DNNVVKNST sẽ là đầu tàu của nền kinh tế, tạo ra phần lớn công ăn việc làm mới và đóng góp vào tăng trưởng kinh tế thế giới Các DNNVVKNST dựa trên sự đổi mới, ứng dụng nền tảng khoa học kỹ thuật công nghệ mới là đại diện cốt lõi của nền kinh tế Nếu các nước muốn tạo ra nhiều việc làm mới cho nền kinh tế trong dài hạn thì cần có chính sách khuyến kích tạo điều kiện để các DNNVVKNST phát triển

Tại hội thảo bàn giải pháp thu hút nguồn lực trong nước và quốc tế cho khởi nghiệp sáng tạo Việt Nam, bà Phan Hoàng Lan, Cục Phát triển thị trường và doanh nghiệp khoa học và công nghệ nhấn mạnh: Tại Việt Nam, hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo đang phát triển mạnh mẽ, Việt Nam hiện có khoảng 3.000 doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo

Đồng thời, số lượng và chất lượng các doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo cũng ngày càng tăng, thể hiện ở số lượng các thương vụ đầu tư, số lượng vườn ươm, khu làm việc chung… Việt Nam hiện có khoảng 30 cơ sở ươm tạo (BI) và 10 tổ chức thúc đẩy kinh doanh (BA), với những vườn ươm tiêu biểu như: Vườn ươm doanh nghiệp công nghệ cao Hòa Lạc; Vườn ươm doanh nghiệp công nghệ cao thành phố Hồ Chí Minh; Vườn ươm Đà Nẵng (DNES); Trung tâm Hỗ trợ thanh niên khởi nghiệp (BSSC); Vườn ươm doanh nghiệp công nghệ thông tin đổi mới sáng tạo Hà Nội…

Sự hiện diện của các nhà đầu tư quốc tế cho khởi nghiệp sáng tạo ở Việt Nam rất lớn, theo thống kê của tổ chức Topica Founder Institute (TFI), năm 2017, Việt Nam tiếp nhận 92 thương vụ đầu tư khởi nghiệp sáng tạo với tổng số vốn hơn 291 triệu USD, tăng gần gấp đôi về mặt số lượng thương vụ và gần 50% về mặt tổng số vốn đầu tư so với năm 2016 (50 thương vụ với 205 triệu USD), trong đó phải kể đến: Kyber Network – nền tảng giao dịch phân cấp mới đáng tin cậy dựa trên công nghệ chuỗi khối; Foody – Mạng xã hội kết nối chia sẻ ẩm thực…

Bên cạnh đó, có khoảng 40 quỹ đầu tư đang hoạt động tại Việt Nam, phần lớn là các quỹ đầu tư nước ngoài Số lượng và hoạt động của nhà đầu tư thiên thần ở Việt Nam tuy chưa nhiều nhưng bắt đầu có xu hướng tăng, với nhận diện chủ yếu là những doanh nhân khởi nghiệp đã thành công ở thế hệ đầu mong muốn đầu tư cho các doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo ở thế hệ sau Hoạt động của các nhà đầu tư thiên thần ở

Việt Nam đã bắt đầu có tính hệ thống hơn qua việc phát triển một số hoạt động liên kết, kết nối, hình thành một số câu lạc bộ, mạng lưới đầu tư cho khởi nghiệp đổi mới sáng tạo như: VIC Impact, iAngel, Angel4us

Theo bà Phan Hoàng Lan, thời gian qua, Cục Phát triển thị trường và doanh nghiệp khoa học và công nghệ đã phối hợp với Văn phòng Đề án 844 hỗ trợ quảng bá

và giới thiệu các start-up tiêu biểu tham gia các diễn đàn kết nối với kiều bào, tri thức quốc tế; kết nối quốc tế qua các vườn ươm, cơ sở thúc đẩy kinh doanh, đại sứ quán…

để đẩy mạnh hợp hợp tác quốc tế trong thời gian tới

Ông Phạm Dũng Nam, Giám đốc Văn phòng Đề án "Hỗ trợ hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo quốc gia đến năm 2025" (Đề án 844) cho rằng: Số lượng giao dịch có sự tham gia của nhà đầu tư quốc tế chiếm hơn 30% tổng số giao dịch nhưng giá trị đầu tư từ quốc tế lớn hơn nhiều so với đầu tư trong nước Hiện có nhiều startup gọi vốn quốc tế thành công nhưng việc thu hút nguồn lực, thúc đẩy hợp tác quốc tế, kết nối với hệ sinh thái quốc tế hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo Việt Nam rất quan trọng, đặc biệt khi các startup Việt đang ngày càng hấp dẫn với nhà đầu tư nước ngoài

Thời gian tới, Đề án 844 hướng tới mở rộng kết nối vùng, liên vùng, quốc gia và quốc tế để thu hút nguồn nhân lực khởi nghiệp đổi mới sáng tạo Việt Nam; nghiên cứu xây dựng chính sách thị thực cho cá nhân người nước ngoài tới Việt Nam để xây dựng doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, đầu tư và tìm kiếm cơ hội đầu tư cho khởi nghiệp đổi mới sáng tạo

Tuy nhiên, ngược chiều với những chuyển động tích cực của khối tư nhân trong hoạt động khởi nghiệp, tốc độ chuyển động của chính sách, đặc biệt là cải thiện môi trường pháp lý lại không đồng tốc với nhịp độ phát triển sôi động của làn sóng khởi nghiệp trong thời gian qua Hành lang pháp lý liên quan đến doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo còn trống, vẫn chưa được hoàn thiện, những chính sách hỗ trợ cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp vốn được đề cập đến từ lâu vẫn còn nằm trên giấy

Phát biểu tại Ngày hội khởi nghiệp đổi mới sáng tạo Quốc Gia lần thứ 4 năm

2018 Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã nói: “ Sáng tạo phải từ con người và vì con người Con người phải là trung tâm của sáng tạo.” Tại diễn đàn Quỹ đầu tư khởi nghiệp sáng tạo 2019, Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam đã chia sẽ: “ Không ngăn doanh nghiệp Việt Nam ra nước ngoài khởi nghiệp, nhưng đừng để họ phải ra nước ngoài vì quy định

của chúng ta.” Như vậy ta thấy Chính Phủ rất quan tâm đến DNNVVKNST tuy nhiên còn gặp nhiều khó khăn trong vấn đề hỗ trợ cho DNNVVKNST

Căn cứ vào những đóng góp quan trọng mà doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo mang lại và những khó khăn về mặt pháp luật và thực tiễn mà loại

hình doanh nghiệp này đang gặp, tôi chọn đề tài “Pháp luật về hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo” làm luận văn thạc sĩ luật kinh tế của mình

2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

2.1 Mục tiêu chung

Luận văn muốn làm rõ những vấn đề lý luận cơ bản về pháp luật hỗ trợ DNNVVKNST c ũ n g như sự cần thiết phải ban hành các quy định về hỗ trợ DNNVVKNST Thực trạng pháp luật hỗ trợ DNNVVKNST, thực tiễn thi hành tại Việt Nam và kinh nghiệm của một số nước trên thế giới Dựa trên kết quả nghiên cứu, luận văn đưa ra định hướng và một số giải pháp nhằm góp phần hoàn thiện pháp luật hỗ trợ DNNVVKNST, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa – hiện đại hóa và hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam

2.2 Mục tiêu cụ thể

Để đạt được mục tiêu chung trên, các mục tiêu cụ thể của luận văn được xác định

cụ thể như sau:

- Nghiên cứu làm rõ những vấn đề lý luận pháp luât hỗ trợ DNNVVKNST

- Phân tích đánh giá thực trạng các quy định của pháp luật

- Nghiên cứu làm rõ những vấn đề lý luận của pháp luật

- Đề xuất định hướng và một số giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về hỗ trợ DNNVVKNST

3 TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN

Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (Luật Hỗ trợ DNNVV) trong đó có nhóm doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo được Quốc hội thông qua tháng 6/2017 chính thức tạo cơ sở pháp lý cho việc hỗ trợ nhóm doanh nghiệp mới, chiếm vị trí đặc biệt quan trọng trong nền kinh tế thế giới, trong đó có Việt Nam

Vì tính mới của loại hình doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, hệ thống pháp luật hỗ trợ vẫn đang trong giai đoạn xây dựng và từng bước hoàn thiện để hướng dẫn công tác quản lý của nhà nước và hỗ trợ cho loại hình doanh nghiệp mới này Chính vì vậy chưa có nhiều bài viết, nghiên cứu về pháp luật hỗ trợ đối với loại hình doanh

nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo ở Việt Nam trong giai đoạn trước đây mà chủ yếu tập trung vào giai đoạn từ năm 2016 trở lại đây

Một số bài viết, nghiên cứu có liên quan đến doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo và pháp luật về hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo đăng trên các tạp chí chuyên ngành trong thời gian qua:

- VCCI (2017) Báo cáo nghiên cứu cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo Kinh nghiệm quốc tế - Đề xuất giải pháp cho Việt Nam Báo cáo này được thực hiện với mục tiêu đánh giá hiện trạng và dự kiến chính sách đối với DNKNST Việt Nam, lựa chọn và phân tích kinh nghiệm hỗ trợ DNKNST của các Chính phủ nước ngoài, từ đó đề xuất mô hình, cơ chế hỗ trợ từ góc độ Nhà nước cho các DNNVVKNST, trước hết là cho các Nghị định hướng dẫn Luật Hỗ trợ DNNVV về DNNVVKNST và sau đó là các văn bản pháp luật, chính sách liên quan (các Thông tư, Nghị quyết, Quyết định, Đề án… của các cấp có thẩm quyền) liên quan tới nhóm doanh nghiệp đặc biệt này

- Đặng Bảo Hà, Cục Thông tin KH&CN Quốc Gia (2015) Xây dựng và phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp: vai trò của chính sách chính phủ Trong công trình này, tác giả đã tổng hợp, đánh giá về tinh thần kinh doanh và hệ sinh thái khởi nghiệp của OECD và của một số nước có kinh nghiệm xây dựng thành công các hệ sinh thái khởi nghiệp, cung cấp khái niệm toàn diện, các đặc điểm và các thành phần của

hệ sinh thái khởi nghiệp và vai trò của chính sách chính phủ trong việc phát triển thành công các hệ sinh thái khởi nghiệp

- Trần Lương Sơn, Chu Thái Hòa (2016) Nhà nước và khởi nghiệp: Bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam Trong công trình này, tác giả đã cung cấp thông tin một cách tổng quan về phong trào khởi nghiệp tại Việt Nam, chỉ ra các yếu tố cơ bản của khởi nghiệp kinh doanh, vai trò của Nhà nước trong lĩnh vực tài chính cho DNNVVKNST, kinh nghiệm

hỗ trợ khởi nghiệp của một số quốc gia trên thế giới và bài học cho Việt Nam

- Lê Minh Hương (2017) Chính sách tài chính hỗ trợ DN khởi nghiệp: Kinh nghiệm một số nước và gợi ý cho Việt Nam Trong công trình này, tác giả đã phân tích về các biện pháp hỗ trợ DNNVVKNST của một số nước trên thế giới bao gồm các chính sách ưu đãi về thuế, chính sách tín dụng, chính sách hỗ trợ gián tiếp thông qua

mô hình vườn ươm và một số chính sách hỗ trợ khác Từ đó tác giả đưa ra các khuyến nghị cho Việt Nam trong việc thực hiện các chính sách hỗ trợ DNNVVKNST thông qua chính sách thuế, tín dụng và một số chính sách khác

Pháp luật về hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo là vấn đề mới, tuy có nhiều công trình nghiên cứu và tiếp cận theo nhiều cách khác nhau nhưng nghiên cứu giữa lý luận, luật thực định kết hợp với thực tiễn thì có ít công trình nghiên cứu sâu về pháp luật hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo

4 PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

4.1 Phương pháp luận

- Phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của triết học Mác –

Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Nhà nước Pháp quyền xã hội chủ nghĩa;

4.2 Phương nghiên cứu

Các phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong luận văn được thực hiện như sau:

- Phương pháp phân tích được sử dụng trong chương 1 để làm sáng tỏ về lý luận đối với pháp luật về hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo Trên cơ sở phân tích các khái niệm, đặc điểm cũng như vai trò của pháp luật về hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo, luận văn làm sáng tỏ cơ sở lý luận của pháp luật về hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo

Phương pháp phân tích cũng được sử dụng trong chương 2 để làm sáng tỏ về quy định của pháp luật về hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo Trên cơ sở

đó, luận văn chỉ ra những bất cập của pháp luật và nhu cầu hoàn thiện về pháp luật về

hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo

- Phương pháp tổng hợp được sử dụng tại c h ư ơ n g 2 đ ể t ổ n g k ế t , đ á n h giá thự c trạ n g va i trò c ủa pháp luật về hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo Phương pháp này cũng được sử dụng tại c hư ơng 1, chương 2 để kết luận về nội dung nghiên cứu trong luận văn

- Phương pháp so sánh được sử dụng trong chương 1, chương 2 để đối chiếu giữa doanh nghiệp nhỏ và vừa và doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo để nhấn mạnh ý nghĩa của quy định pháp luật về pháp luật về hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo

5 PHẠM VI NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI

5.1 Phạm vi nội dung

Trong phạm vi nghiên cứu, công trình chỉ nghiên cứu các quy định của pháp luật

về hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo, các quy định khác về hỗ trợ doanh nghiệp tác giả không nghiên cứu

5.2 Phạm vi không gian

Trong khuôn khổ luận văn thạc sĩ của mình, công trình nghiên cứu về hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo theo pháp luật Việt Nam hiện hành có so sánh, đối chiếu với pháp luật một số nước trên thế giới về cùng vấn đề để rút ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam

Thực tiễn thi hành về hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo được nghiên cứu theo pháp luật Việt Nam và ở Việt Nam

5.3 Phạm vi thời gian

Luận văn nghiên cứu quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành về hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo Cụ thể là Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017, có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 01 năm 2018 Vì vậy, phạm vi thời gian nghiên cứu bắt đầu từ ngày luật này có hiệu lực pháp luật trở đi

6 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU VÀ ĐỐI TƯỢNG KHẢO SÁT

6.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận văn đi sâu tập trung nghiên cứu những quy định của pháp luật, thực trạng

về hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo, trong đó, những vấn đề lý luận, nội dung của quy định pháp luật, thực tiễn thi hành và kinh nghiệm về hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo của một số nước trên thế giới và bài học cho Việt Nam

6.2 Đối tượng khảo sát

Đối tượng khảo sát: Luận văn không thực hiện việc khảo sát

7 KẾT CẤU LUẬN VĂN

Cấu trúc luận văn ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm có 02 chương Cụ thể như sau:

Chương 1 Lý luận chung và quy định của pháp luật về hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ

và vừa khởi nghiệp sáng tạo

Chương 2 Thực tiễn thi hành pháp luật về hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo và một số kiến nghị

1.1.1 Khái niệm hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo

1.1.1.1 Khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo

Trong những năm gần đây, khởi nghiệp được xem là phong trào của toàn xã hội khi mục tiêu phát triển kinh tế là một trong những mục tiêu quan trọng của Chính phủ Hoạt động khởi nghiệp có nhiều cách hiểu khác nhau Theo cổng thông tin điện tử khởi nghiệp quốc gia, khởi nghiệp là khi bạn có ý định tự mình có một công việc kinh doanh riêng, bạn muốn tự mình làm và quản lý tự kiếm thu nhập cho mình Bạn cung cấp và phát triển một sản phẩm hay dịch vụ nào đó, mua bán lại một sản phẩm hay cửa hàng đang hoạt động hoặc hoạt động sinh lợi nào đó Khởi nghiệp cũng có nghĩa là bạn tạo

ra giá trị có lợi cho người cho xã hội hoặc nhóm khởi nghiệp, cho các cổ đông của công

ty, cho người lao động, cho cộng đồng và nhà nước Khởi nghiệp bằng việc thành lập doanh nghiệp sẽ tạo tăng trưởng kinh tế và dưới một góc độ nào đó sẽ tham gia vào việc phát triển kinh tế và xã hội

Khởi nghiệp là việc một người có thể tự mở cho mình một cửa hàng mỹ phẩm, tiêu dùng hay trang trại trồng cây, chăn nuôi hay hoạt động mua đi bán lại hàng hóa Khời nghiệp một người có thể vừa là nhân viên vừa là ông chủ hoặc tuyển nhân viên cùng làm Sáng tạo đơn giản là dám làm ra một cái gì mới mẻ, khác thường nhưng vẫn rất hữu ích Sáng tạo không dừng lại ở việc lên ý tưởng, mà là cả một quá trình hành động, suy nghĩ, say mê tìm tòi, nghiên cứu để đạt hiệu quả tốt nhất

Theo Luật Doanh nghiệp, doanh nghiệp là tổ chức có tên riêng, có tài sản, có trụ

sở giao dịch, được đăng ký thành lập theo quy định của pháp luật nhằm mục đích kinh doanh1 Doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo ( DNNVVKNST ) là loại hình

doanh nghiệp có khả năng tăng trưởng nhanh dựa trên khai thác tài sản trí tuệ, công nghệ, mô hình kinh doanh mới2 Theo khoản 2 Điều 3 Luật hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và

1 Khoản 7 Điều 4 Luật Doanh nghiệp 2014 (Luật số 68/2014/QH13) ngày 26/11/2014

2 Quyết định số 844/QĐ-TTG ngày 18/5/2016 của Thủ tướng phê duyệt Đề án “Hỗ trợ hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo quốc gia đến năm 2025” Định nghĩa doanh nghiệp khởi nghiệp sáng thảo trên đây là kế thừa các

vừa số 04/2017/QH ngày 12 tháng 06 năm 2017, doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo là doanh nghiệp nhỏ và vừa được thành lập để thực hiện ý tưởng trên cơ sở khai thác tài sản trí tuệ, công nghệ, mô hình kinh doanh mới và có khả năng tăng trưởng nhanh” Về cơ bản, quy định này tương đồng với các định nghĩa thông dụng về startup

ở nhiều nước trên thế giới, được hiểu là một tổ chức đang trong quá trình bắt đầu kinh doanh, lập nghiệp, liên quan tới hoạt động sáng tạo và triển vọng phát triển Các doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo đại diện cho mô hình kinh doanh mới, là động lực chính thúc đẩy phát triển kinh tế và tăng năng suất trong xã hội dựa trên tri thức và công nghệ

Đó là hình thức phù hợp nhất để thực hiện các phát minh, sáng kiến và đó là cơ chế tốt nhất để thương mại hóa các công nghệ mới, đưa các thành tựu khoa học kỹ thuật vào cuộc sống, đóng góp vào sự phát triển nhanh chóng của các công nghệ mới và vị trí mà chúng hoạt động

Theo Điều 3 LuậtHỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo là doanh nghiệp nhỏ và vừa được thành lập để thực hiện ý tưởng trên

cơ sở khai thác tài sản trí tuệ, công nghệ, mô hình kinh doanh mới và có khả năng tăng trưởng nhanh

Theo Điều 4 LuậtHỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp nhỏ và vừa bao gồm doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ và doanh nghiệp vừa, có số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm không quá 200 người và đáp ứng một trong hai tiêu chí: Tổng nguồn vốn không quá 100 tỷ đồng; tổng doanh thu của năm trước liền

kề không quá 300 tỷ đồng Doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ và doanh nghiệp vừa được xác định theo lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản; công nghiệp và xây dựng; thương mại và dịch vụ

Doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo có các đặc điểm: Thứ nhất, tính đột phá và sáng tạo: một xu hướng tất yếu trong hoạt động kinh doanh thời đại công nghệ số 4.0, thông thường DNNVVKNST tạo ra một thứ gì đó chưa có trên thị trường kinh tế, độc quyền hoặc tạo ra một giá trị tốt hơn với các giá trị đang có sẵn Đối với DNNVVKNST, tính đột phá là điều bắt buộc, đây còn là tiềm năng thể hiện sự phát triển và ưu thế của mình Đây là điểm mạnh của các DNNVVKNST hơn các doanh nghiệp truyền thống, hay các doanh nghiệp mang tính chất ổn định, cũng là yếu tố thu

khải niệm khởi nghiệp của các loại hình “emerging high-growth companies”, “early-stage innovative companies” hay “startups” trong các văn bản chính sách và các thông tin truyền thông trên thế giới

hút sự quan tâm của những khách hàng, người lao động, truyền thông, quỹ đầu tư và chính sách của Nhà nước;

Thứ hai, tiềm năng tăng trưởng: vấn đề lợi nhuận là mục tiêu đối với toàn bộ doanh nghiệp, không chỉ riêng đối với các doanh nghiệp khởi nghiệp Đây còn là vấn

đề sống còn của một doanh nghiệp DNNVVKNST xem mình là người khai phá thị trường, họ tạo ra ảnh hưởng, tác động lớn Một DNNVVKNST sẽ không đặt ra giới hạn cho sự tăng trưởng, họ có quyền tham vọng phát triển đến mức lớn nhất có thể

Sẽ không giống các doanh nghiệp ổn định, vì muốn tăng trưởng và thịnh vượng, DNNVVKNST phải có khả năng cung cấp giá trị cho xã hội, tiếp cận khách hàng nhanh nhất và hiệu quả nhất, sẵn sàng thay đổi khi thế giới cập nhật xu thế, thay đổi thị trường hay thay đổi công nghệ

Thứ ba, vốn đầu tư: phát sinh từ cá nhân hoặc các quan hệ xung quanh cá nhân, một số trường hợp thì gọi vốn từ cộng đồng (crowdfunding), đa phần sẽ phải thực hiện gọi vốn từ các nhà đầu tư thiên thần (Angle investors) và các quỹ đầu tư mạo hiểm (venture capital)

Thứ tư, mô hình kinh doanh: phù hợp và hiệu quả nhất, năng động, sáng tạo, linh hoạt hơn với những doanh nghiệp áp dụng hình thức kinh doanh truyền thống

Thứ năm, cách tiếp cận rủi ro: trái với những trường hợp rủi ro khác, mua cổ phiếu, đầu tư

1.1.1.2 Khái niệm hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo

Với những vai trò của các DNNVVKNST tạo ra cho nền kinh tế và cách mạng công nghiệp 4.0, những doanh nghiệp này xứng đáng nhận được sự quan tâm và các biện pháp hỗ trợ từ phía Nhà nước và xã hội Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo là tổng thế các các biện pháp bao gồm tài chính và phi tài chính nhằm giúp DNNVVKNST thành lập doanh nghiệp, quản trị doanh nghiệp, đào tạo nhân lực, nghiên cứu, phát triển ý tưởng, sản phẩm, tham gia thị trường và phát triển thị trường, trở thành những doanh nghiệp thực thụ, mang lại doanh thu cho chủ sở hữu và các nhà đầu tư.3

DNNVVKNST không thể đi một mình DNNVVKNST cần được hỗ trợ vì những lợi ích mà DNNVVKNST mang lại cho nền kinh tế và vì những đặc điểm vốn có của DNNVVKNST DNNVVKNST tạo ra những giá trị mới cho xã hội, tạo ra nhiều giá trị gia

3 Hồ Xuân Sang (2018), Pháp luật hỗ trợ doanh nghiệp sáng tạo, Luận văn thạc sĩ luật học, Đại học Huế, tr 9

tăng cho xã hội, có khả năng tăng trưởng nhanh và mở ra một mô hình kinh doanh mới cho nền kinh tế Vai trò doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo trong xã hội, trong phát triển kinh tế Vai trò vế vốn, về nhân lực – trí tuệ con người, vượt qua rủi ro

Theo nghĩa thông thường, hỗ trợ là giúp đỡ lẫn nhau, giúp đỡ thêm vào Theo

Từ điển Tiếng Việt, hỗ trợ là trợ giúp lẫn nhau4 Theo nghĩa này, hỗ trợ là sự trợ giúp của một hoặc nhiều chủ thể cho chủ thể được trợ giúp để họ thực hiện một hoạt động, mục tiêu nào đó

Theo Điều 5 Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, việc hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa phải tôn trọng quy luật thị trường, phù hợp với điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên Việc hỗ trợ phải bảo đảm công khai, minh bạch về nội dung, đối tượng, trình tự, thủ tục, nguồn lực, mức hỗ trợ và kết quả thực hiện Nhà nước hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa có trọng tâm, có thời hạn, phù hợp với mục tiêu hỗ trợ và khả năng cân đối nguồn lực Ở góc độ chung, pháp luật về hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo với tính chất là các quy định, cơ chế, chính sách và cách thức can thiệp từ góc độ Nhà nước để hỗ trợ cho các doanh nghiệp khởi nghiệp, qua đó thúc đẩy sự phát triển của các doanh nghiệp khởi nghiệp

Từ các khai niệm trên, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo là tổng hợp các biện pháp về thể chế pháp luật, tài chính và phi tài chính nhằm giúp doanh nghiệp khởi nghiệp thành lập doanh nghiệp, quản trị doanh nghiệp, đào tạo nhân lực, nghiên cứu, phát triển ý tưởng, sản phẩm, tham gia thị trường và phát triển thị trường, trở thành những doanh nghiệp thực thụ, mang lại doanh thu cho chủ sở hữu và các nhà đầu tư

1.1.2 Vai trò của việc hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo

Doanh nghiệp tạo ra động lực cho việc xây dựng và phát triển nền kinh tế trong

kỷ nguyên kinh tế số và cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, startup xứng đáng là nhóm nhận được sự quan tâm và các biện pháp hỗ trợ pháp triển từ phía Nhà nước cũng như

xã hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo với các biện pháp hỗ trợ được

kỳ vọng thúc đẩy việc hình thành và pháp triển một thế hệ startup Việt Nam mới, góp phần quan trọng vào sự thay đổi diện mạo nền kinh tế trong tương lai gần

Việc hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp

4 Từ điển Tiếng Việt, Viện Ngôn ngự, NXB Từ điển Bách Khoa, năm 2007, tr 425

- Xây dựng chiến lược khởi nghiệp quốc gia Một chiến lược được lên kế hoạch

cụ thể, có lộ trình sẽ hoạt động hiệu quả hơn Tùy thuộc vào đặc điểm của từng địa phương mà có các biện pháp ưu tiên, hỗ trợ phù hợp

- Xây dựng bức tường pháp lý tối ưu Các văn bản quy định pháp luật cần hướng đến việc nâng cao tình thần khởi nghiệp, bao gồm việc nghiên cứu thị trường khởi nghiệp, giảm tối đa các rào cản pháp lý đối với những DNNVVKNST, xây dựng niềm tin của các doanh nghiệp vào Chính phủ đồng thời có những biện pháp hỗ trợ, hướng dẫn và đồng hành cùng các DNNVVKNST

- Tăng cường tuyên truyền tinh thần khởi nghiệp và phát triển các kỹ năng cần thiết Một DNNVVKNST muốn thành công, ngoài các kiến thức chuyên môn, còn cần

có kinh nghiệm rất nhiều kỹ năng: kỹ năng quản lý (quản lý con người, quản lý nguồn lực), kỹ năng đàm phán,… Chính sách và các chương trình giáo dục khởi nghiệp hiệu quả tập trung vào phát triển năng lực kinh doanh và kỹ năng cần thiết trong các điều kiện công việc cụ thể nhằm nâng cao năng lực khởi nghiệp và phát triển văn hóa khởi nghiệp trong xã hội

- Trao đổi và đổi mới công nghệ Khởi nghiệp và công nghệ luôn hỗ trợ lẫn nhau trong thời đại kinh tế 4.0, thể hiện nhiều ưu điểm vượt trội so với mô hình kinh doanh truyền thống ban đầu

- Tạo điều kiện tiếp cận tài chính Tài chính vẫn luôn là vấn đề quan trọng đối với DNNVVKNST để duy trì hoạt động và phát triển Thực tế tại Việt Nam thời gian qua, hệ sinh thái khởi nghiệp quốc gia đang phát triển mạnh mẽ và ngày càng hoàn thiện với hơn 40 quỹ đầu tư mạo hiểm đã có hoạt động tại Việt Nam trong đó có nhiều tập đoàn lớn trong nước đã tham gia vào đầu tư mạo hiểm như FPT, Viettel, Vingroup, CMC… Đã có hơn 40 cơ sở ươm tạo (BI), tổ chức thúc đẩy kinh doanh (BA) và 60 khu không gian làm việc chung trên cả nước Các hệ sinh thái khởi nghiệp tại địa phương cũng đã được xây dựng và đạt được một số kết quả đáng ghi nhận như tại các TP Hà Nội, Đà Nẵng, TPHCM, qua đó góp phần thúc đẩy hình thành và phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo

Các yếu tố ảnh hưởng đến việc hỗ trợ DNNVVKNST:

Thứ nhất, môi trường chính trị Yếu tố trước tiên và cũng quan trọng nhất của một hệ sinh thái hỗ trợ DNNVVKNST đó là chính sách của chính phủ Điều này không chỉ liên quan đến các lĩnh vực quan hệ trực tiếp với doanh nghiệp khởi nghiệp

nhỏ hay tinh thần khởi nghiệp, mà đối với một phạm vi rộng các chính sách liên quan đến hệ thống thuế, các dịch vụ tài chính, viễn thông, giao thông, thị trường lao động,

hỗ trợ công nghiệp, giáo dục và đào tạo, cơ sở hạ tầng và y tế Việc tổ chức thực hiện chính sách DNNVVKNST đòi hỏi sự chung tay đồng bộ của các ngành, lĩnh vực ở các cấp

Thứ hai, môi trường kinh tế, bao gồm điều kiện kinh tế của nhà nước, kết quả khả năng tăng trưởng của thị trường, môi trường kinh tế quốc tế

Thứ ba, môi trường xã hội Phong trào khởi nghiệp ngày càng sôi nổi và bắt đầu phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp Đây là điểm thuận lợi cho chính sách hỗ trợ nhanh chóng đi vào đời sống, tạo làn sóng khởi nghiệp mạnh mẽ

Thứ tư, môi trường công nghệ Yếu tố cơ sở hạ tầng công nghệ là nền tảng để các DNNVVKNST thành công Các vườn ươm doanh nghiệp công nghệ cao là môi trường

để thực hiện chính sách hỗ trợ DNNVVKNST Trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đang bùng nổ mạnh mẽ công nghệ chính là phần hồn của doanh nghiệp nói chúng và DNNVVKNST nói riêng Công nghệ sẽ là yếu tố để thực hiện tốt chính sách

và làm doanh nghiệp bứt phá vươn tầm thế giới

1.2 QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ HỖ TRỢ DOANH NGHIỆP NHỎ

VÀ VỪA KHỞI NGHIỆP SÁNG TẠO

Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo được quy định tại chương

2 LuậtHỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017

Theo khoản 2 Điều 17 Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017, các nội dung mà doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo gồm được hỗ trợ bao gồm:

- Hỗ trợ ứng dụng, chuyển giao công nghệ; hỗ trợ sử dụng trang thiết bị tại cơ sở

kỹ thuật; hỗ trợ tham gia cơ sở ươm tạo, khu làm việc chung; hướng dẫn thử nghiệm, hoàn thiện sản phẩm mới, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới;

- Hỗ trợ đào tạo, huấn luyện chuyên sâu về xây dựng, phát triển sản phẩm; thu hút đầu tư; tư vấn về sở hữu trí tuệ; thực hiện các thủ tục về tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, đo lường, chất lượng;

- Hỗ trợ thông tin, truyền thông, xúc tiến thương mại, kết nối mạng lưới khởi nghiệp sáng tạo, thu hút đầu tư từ các quỹ đầu tư khởi nghiệp sáng tạo;

- Hỗ trợ thực hiện thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ, khai thác và phát triển tài sản trí tuệ;

- Trong từng thời kỳ, Chính phủ quyết định chính sách cấp bù lãi suất đối với khoản vay của doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo Việc cấp bù lãi suất được thực hiện thông qua các tổ chức tín dụng

Theo Quyết định số 844/QĐ-TTg ngày 18 tháng 05 năm 2016 của Thủ tướng Chỉnh phủ về việc phê duyệt đề án “Hỗ trợ hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo

quốc gia đến năm 2025” (“Đề án 844”) thì các hoạt động nhằm hỗ trợ DNNVVKNST

bao gồm:

- Xây dựng Cổng thông tin khởi nghiệp đổi mới sáng tạo quốc gia cung cấp thông tin về công nghệ, sáng chế, tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng, sở hữu trí tuệ; chính sách, pháp luật; nguồn nhân lực; nguồn đầu tư và giao dịch đầu tư; đối tác, khách hàng; sản phẩm, dịch vụ, mô hình kinh doanh mới; tổ chức, cá nhân hỗ trợ; tin tức, sự kiện trong nước, quốc tế và các hoạt động khác hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo;

- Xây dựng Khu tập trung dịch vụ hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo tại các

Bộ địa phương có tiềm năng phát triển hoạt động khởi nghiệp đổi mới sáng tạo;

- Hỗ trợ kinh phí từ nguồn ngân sách nhà nước về khoa học và công nghệ hằng năm để tổ chức sự kiện Ngày hội khởi nghiệp công nghệ quốc gia (TECHFEST) với quy

- Hỗ trợ một phần kinh phí để kết nối các mạng lưới khởi nghiệp, hỗ trợ khởi nghiệp, đầu tư mạo hiểm của Việt Nam với khu vực và thế giới; kết nối và hỗ trợ một phần kinh phí để doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo tham gia các khóa huấn luyện tập trung ngắn hạn tại một số tổ chức thúc đẩy kinh doanh uy tín ở nước ngoài;

- Giới thiệu đối tác, nhà đầu tư, hỗ trợ thủ tục nhà đầu tư, doanh nghiệp khởi nghiệp trong nước thông qua các đại diện khoa học và công nghệ, đại diện thương mại Việt Nam ở nước ngoài tiếp cận thị trường nước ngoài

- Khuyến khích sử dụng các quỹ phát triển khoa học và công nghệ của Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và của doanh nghiệp để tài trợ, hỗ trợ một phần kinh phí nghiên cứu, thử nghiệm công nghệ, thử nghiệm thị trường, cho vay với lãi suất thấp hoặc không lấy lãi, góp vốn đầu tư vào doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo;

- Nghiên cứu, đề xuất ban hành mới, sửa đổi, bổ sung các văn bản pháp luật cần thiết để thúc đẩy môi trường khởi nghiệp đổi mới sáng tạo

Về phạm vi, có những nội dung chỉ đề cập trong Đề án 844 do vấn đề thuộc phạm

vi thẩm quyền của Trung ương (ví dụ các vấn đề về ưu đãi thuế), có những vấn đề về chi tiết mang tính thủ tục, thường chỉ nêu trong chính sách của các địa phương (ví dụ cải cách hành chính, tư vấn hỗ trợ về thủ tục)

Về tính chi tiết, văn bản cấp địa phương mang tính hướng dẫn nên có nhiều biện pháp cụ thể hơn Đề án 844, tuy nhiên, cũng có trường hợp văn bản cấp địa phương chỉ đơn thuần là lựa chọn và nhắc lại một số nội dung của Đề án 844

Về nội dung, các nhóm hỗ trợ được đề cập trong Đề án 844 cũng như ở các địa phương gần tương tự với các biện pháp hỗ trợ DNNVVKNST mà nhiều nước đang áp dụng, bao gồm cả các nước được đánh giá là có hệ sinh thái hiệu quả như Ấn Độ, Malaysia, Singapore, Hàn Quốc…

Một điểm nhấn nổi bật là việc chiến lược khởi nghiệp quốc gia được các DNNVVKNST đánh giá cao Cụ thể, chiến lược khởi nghiệp quốc gia được các doanh nghiệp tham gia đánh giá là phù hợp và hỗ trợ tích cực cho hoạt động của khởi nghiệp

và kinh doanh của họ Có đến 74,24% doanh nghiệp đánh giá các chính sách này phù hợp và hỗ trợ tích cực hoạt động khởi nghiệp Bên cạnh đó, đa phần các doanh nghiệp cũng đồng ý rằng, chiến lược khởi nghiệp quốc gia gắn kết chặt chẽ với các chính sách

hỗ trợ sản xuất - kinh doanh

Về điều kiện để doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo được nhận hỗ trợ:

Là doanh nghiệp nhỏ và vừa: bao gồm doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ và doanh nghiệp vừa, có lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm không quá 200 người và có tổng nguồn vốn không quá 100 tỷ đồng hoặc tổng doanh thu của năm trước liền kề không quá 300 tỷ đồng 5; có thời gian hoạt động không quá 05 năm kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp lần đầu; đối với công ty cổ phần thì chưa thực hiện chào bán chứng khoán ra công chúng Điều 6 Nghị định 39/2018/NĐ-

5 Khoản 1 Điều 4 Luật SME 2017

CP có những tiêu chí riêng dành cho các ngành nghề được xác định là doanh nghiệp nhỏ

và vừa để được hỗ trợ

Về doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo được nhận hỗ trợ vốn Theo Nghị định 39/2019/NĐ-CP quy định về tổ chức và hoạt động của Quỹ Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, kể từ 1-7-2019 doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo đáp ứng đủ điều kiện6 sẽ được vay vốn của quỹ này với thời hạn không quá 7 năm Lãi suất cho vay trực tiếp chỉ bằng 80% mức thấp nhất lãi suất cho vay thương mại (tính theo 4 ngân hàng thương mại có vốn nhà nước lớn) Doanh nghiệp được vay đến 80% vốn đầu

tư mỗi dự án, phương án Tuy nhiên, mỗi doanh nghiệp không được vay quá 15% vốn điều lệ của quỹ.7 Theo đó, doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo được vay vốn của Quỹ khi đáp ứng được các điều kiện như: có dự án, phương án sản xuất kinh doanh khả thi; bảo đảm nguồn vốn chủ sở hữu tham gia dự án, phương án sản xuất kinh doanh

và phải đảm bảo đủ nguồn vốn để thực hiện dự án, phương án sản xuất kinh doanh

Còn doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia cụm liên kết ngành được vay vốn của Quỹ khi có dự án sản xuất kinh doanh khả thi, nằm trong khu vực địa lý của cụm liên kết ngành và có hợp đồng hợp tác, kinh doanh với doanh nghiệp khác trong cụm liên kết ngành hoặc cùng xây dựng sử dụng thương hiệu vùng Doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia chuỗi giá trị được vay vốn của quỹ khi đáp ứng các điều kiện có dự án sản xuất kinh doanh khả thi, được triển khai để trực tiếp tạo ra giá trị gia tăng cho sản phẩm của chuỗi giá trị Hoặc, có hợp đồng hợp tác sản xuất kinh doanh với doanh nghiệp trực tiếp tạo ra giá trị gia tăng cho sản phẩm của chuỗi giá trị

Ngoài ra, nguồn vốn hỗ trợ sẽ dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo, doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia cụm liên kết ngành, chuỗi giá trị đáp ứng quy định tại Điều 6 Nghị định số 39/2018/NĐ-CP ngày 11/3/2018 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa và Điều 23 Nghị định

số 39/2019/ NĐ-CP ngày 10/5/2019 của Chính phủ về tổ chức và hoạt động của Quỹ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa có nhu cầu vay vốn của Quỹ

6 Khoản 1 Điều 16 Nghị định 39/2019/NĐ-CP ngày 10/5/2019 của Chính phủ Doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo được vay vốn của Quỹ khi đáp ứng các điều kiện sau:

a) Đáp ứng quy định tại Điều 4 Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa;

b) Có dự án, phương án sản xuất, kinh doanh khả thi, khai thác các loại tài sản trí tuệ quy định tại Luật Sở hữu trí tuệ hoặc công nghệ mới quy định tại Luật Chuyển giao công nghệ hoặc mô hình kinh doanh mới theo quy định của pháp luật;

c) Đảm bảo nguồn vốn chủ sở hữu tham gia dự án, phương án sản xuất, kinh doanh tối thiểu 20% tổng vốn đầu tư

để thực hiện dự án, phương án sản xuất, kinh doanh và phải đảm bảo đủ nguồn vốn để thực hiện dự án, phương án sản xuất, kinh doanh;

d) Đáp ứng các quy định về bảo đảm tiền vay theo quy định tại Nghị định này

7 Điều 18 Nghị định 39/2019/NĐ-CP ngày 10/5/2019 của Chính phủ Doanh nghiệp nhỏ và vừa

Về ưu đãi tín dụng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo Theo Nghị định số 32/2017/NĐ-CP ngày 31 tháng 03 năm 2017 về tín dụng đầu tư của Nhà nước, khách hàng có dự án đầu tư thuộc ngành nghề hạ tầng kinh tế - xã hội; nông nghiệp, nông thôn, công nghiệp được vay vốn tín dụng đầu tư của Nhà nước không phân biệt địa bàn đầu tư Mức vốn cho vay tín dụng đầu tư của Nhà nước tối đa đối với mỗi

dự án bằng 70% tổng mức vốn đầu tư của dự án (không bao gồm vốn lưu động).8 Thời hạn cho vay được xác định theo khả năng thu hồi vốn của dự án và khả năng trả nợ của khách hàng, phù hợp với đặc điểm sản xuất, kinh doanh của dự án (tuy nhiên, không quá 12 năm)9

Đối với chính sách hỗ trợ tín dụng ưu đãi, doanh nghiệp khởi nghiệp phải có dự

án, phương án sản xuất kinh doanh khả thi thuộc lĩnh vực ưu tiên, khuyến khích của Nhà nước thông qua Quỹ bảo lãnh tín dụng cho Doanh nghiệp nhỏ và vừa Tại Thông tư số 15/2019/TT-BTC ngày 18 tháng 03 năm 2019 hướng dẫn cơ chế tài chính cho Quỹ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, các doanh nghiệp nhỏ và vừa thuộc lĩnh vực ưu tiên nếu đáp ứng đủ điều kiện thì được vay vốn tại Quỹ với mức vay tối đa là 30 tỷ đồng, lãi suất vay 7%/năm, thời hạn vay tối đa 7 năm.10

Đối với các DNNVVKNST công nghệ, theo Điều 57 Luật Khoa học và Công nghệ

số 29/2013/QH13 ngày 18/6/2013 quy định “doanh nghiệp ứng dụng kết quả nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ để đổi mới, nâng cao trình độ công nghệ, nâng cao năng suất, chất lượng, sức mạnh của sản phẩm, hàng hóa được quỹ của Nhà nước trong lĩnh vực khoa học và công nghệ tài trợ, cho vay với lãi suất ưu đãi, hỗ trợ lãi suất cho vay, bảo lãnh

để vay vốn, doanh nghiệp ứng dụng công nghệ cao được hưởng ưu đãi ở mức cao nhất theo quy định của pháp luật về công nghệ cao Doanh nghiệp ứng dụng công nghệ là kết quả của nhiệm vụ khoa học và công nghệ trong nước được hỗ trợ lãi suất vay vốn tại ngân hàng” Như vậy, nhằm khuyến khích doanh nghiệp ứng dụng kết quả nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ, các DNNVVKNST ứng dụng và thương mại hóa các kết quả nghiên cứu được vay vốn với lãi suất ưu đãi, được bảo lãnh vay vốn

Về ưu đãi thuế đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo Theo Nghị định 13/2019/NĐ-CP về doanh nghiệp khoa học và công nghệ, trong đó có nhiều chính sách ưu đãi cho doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực này như miễn, giảm thuế thu nhập

8 Khoản 1 Điều 7 Nghị định 32/2017/NĐ-CP ngày 31/3/2017 của Chính phủ về về tín dụng đầu tư của nhà nước

9 Khoản 1 Điều 8 Nghị định 32/2017/NĐ-CP ngày 31/3/2017 của Chính phủ về về tín dụng đầu tư của nhà nước

10 Phạm Tiến Đạt (2018), “Cơ chế, chính sách tài chính hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp”, Tạp chí tài chính, (4)

doanh nghiệp; miễn, giảm tiền thuê đất, thuê mặt nước; ưu đãi tín dụng Cụ thể, Nghị định mới nêu rõ sẽ miễn thuế 4 năm và giảm 50% số thuế phải nộp trong 9 năm tiếp theo thuế thu nhập doanh nghiệp Thu nhập của doanh nghiệp khoa học và công nghệ từ hoạt động sản xuất, kinh doanh các sản phẩm hình thành từ kết quả khoa học và công nghệ được hưởng ưu đãi miễn, giảm thuế thu nhập doanh nghiệp như doanh nghiệp thực hiện dự án đầu tư mới thuộc lĩnh vực nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ.11 Bên cạnh đó, doanh nghiệp khoa học và công nghệ được miễn, giảm tiền thuê đất, thuê mặt nước theo quy định của pháp luật về đất đai.12

Theo Thông tư số 214/2015/TT-BTC hướng dẫn cơ chế, chính sách ưu đãi về hỗ trợ ngân sách nhà nước, thuế và tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước theo quy định tại Quyết định số 1193/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về việc thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển Vườn ươm công nghệ công nghiệp Việt Nam - Hàn Quốc tại TP Cần Thơ nhằm tạo điều kiện giúp các doanh nghiệp khởi nghiệp hình thành

và phát triển Tại Điều 6 Nghị định này, ngoài các ưu đãi về thuế thu nhập doanh nghiệp, còn có các ưu đãi về thuế nhập khẩu, thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập cá nhân và các

ưu đã về tiền thuê đất

Theo Thông tư số 132/2018/TT-BTC hướng dẫn chế độ kế toán cho DN siêu nhỏ, các DN siêu nhỏ được ký hợp đồng với đơn vị kinh doanh dịch vụ kế toán để thuê dịch

vụ làm kế toán hoặc dịch vụ làm kế toán trưởng theo quy định của pháp luật 13

Có thể thấy, từ năm 2004 đến nay, với việc xây dựng, sửa đổi, bổ sung các văn bản quy phạm pháp luật về thuế, các chính sách ưu đãi thuế đối với DN có vốn đầu tư nước ngoài và DN đầu tư trong nước cơ bản được thống nhất và kiện toàn, góp phần đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính về thuế Đây là giai đoạn cải cách thuế được triển khai khá toàn diện, triệt để thể hiện trong việc sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện hệ thống chính sách thuế theo cơ chế kinh tế thị trường, tăng cường hội nhập với các nền kinh tế khu vực và thế giới

Về hình thức hỗ trợ khác Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp về các vấn đề khác gồm cơ sở vật chất, hạ tầng giao thông, chuyển giao khoa học công nghệ, đào tạo nhân lực, sở hữu trí tuệ thông qua việc hỗ trợ phát triển hệ thống vườn ươm công

11 Điều 12 Nghị định 13/2019/NĐ-CP ngày 01/02/2019 của Chính phủ về doanh nghiệp khoa học và công nghệ

12 Điều 13 Nghị định 13/2019/NĐ-CP ngày 01/02/2019 của Chính phủ về doanh nghiệp khoa học và công nghệ

13 Lưu Thị Hoan (), Một số điểm mới của chế độ kế toán cho doanh nghiệp siêu nhỏ ở Việt Nam, Tạp chí tài chính tháng 4 năm 2019

nghệ, các khu làm việc, nghiên cứu chung Tổ chức các khóa đào tạo nhằm tạo điều kiện ban đầu để các doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp có đủ phương tiện, thiết bị, hạ tầng

để thực hiện dự án kinh doanh của mình với chi phí hợp lý nhất

Ngày 24 tháng 6 năm 2019, Chính phủ ban hành Nghị định số

55/2019/NĐ-CP về hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp nhỏ và vừa Hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp nhỏ và vừa là việc các cơ quan có thẩm quyền thực hiện các hoạt động xây dựng, quản lý, duy trì, cập nhật cơ sở dữ liệu về pháp luật; xây dựng và tổ chức thực hiện các chương trình hỗ trợ pháp lý nhằm nâng cao hiểu biết, ý thức và thói quen tuân thủ pháp luật, hạn chế rủi ro, vướng mắc pháp lý trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và hiệu quả

tổ chức thi hành pháp luật

1.3 KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM CHO VIỆT NAM VỀ HỖ TRỢ DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA KHỞI NGHIỆP SÁNG TẠO

1.3.1 Kinh nghiệm quốc tế về việc hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo

Singapore

Singapore, một nền kinh tế đặc biệt năng động ở khu vực Đông Nam Á, đã có rất nhiều các chương trình, hoạt động nhằm thu hút nhân tài, thúc đẩy sáng tạo ở Singpore Những nỗ lực của Singapore đã mang lại hiệu quả tích cực, góp phần quan trọng đưa Singapore trở thành một trong những mảnh đất hấp dẫn nhất cho các doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo Phần lớn các chương trình đều tập trung vào việc hỗ trợ tài chính trực tiếp hoặc gián tiếp từ Chính phủ cho các DNKNST được lựa chọn Một số chương trình

hỗ trợ khởi nghiệp đáng chú ý của Chính phủ Singapore trong thời gian qua:

- Chương trình Cộng đồng Hành động Khởi nghiệp (Action Community for Entrepreneurship - (ACE): Đây là chương trình do Bộ Công Thương Singapore thực hiện từ năm 2003 Chương trình này tài trợ cho công dân hoặc người cư trú thường xuyên tại Singapore lần đầu khởi nghiệp, cứ mỗi 3$ Singapore vốn đầu tư thu hút được thì doanh nghiệp sẽ nhận được đầu tư từ quỹ là 7$ Singapore và tối đa là 50.000$ Singapore Năm 2014, ACE được tái cấu trúc lại để trở thành một chương trình phi chính phủ, phi lợi nhuận nhưng có sự hỗ trợ của Chính phủ, hoạt động với sự liên kết cùng Chương trình SPRING SEEDS - (The SPRING Startup Enterprise Development

Scheme (SEEDS): Đây là Chương trình cung cấp đầu tư dưới dạng góp vốn, mua cổ phần cho các startup Singapore có sản phẩm hoặc ý tưởng sáng tạo Các startup được nhận hỗ trợ từ Chương trình này sẽ nhận được khoản đầu tư từ SPRING SEEDS bằng với khoản đầu tư mà startup kêu gọi được từ một bên thứ ba, với tổng giá trị khoản đầu

tư không vượt qua 2 triệu Đô la Singpapore

- Quỹ đầu tư giai đoạn sơ khởi (the Early Stage Venture Fund): Quỹ này được thành lập năm 2008, được quản lý bởi Quỹ Nghiên cứu Quốc gia Singapore (NRF) Quỹ này phối hợp với các nhà đầu tư mạo hiểm để đầu tư vào công ty công nghệ cao ở giai đoạn sơ khởi có trụ sở tại Singapore theo tỷ lệ 1:1 Trong vòng 05 năm, nhà đầu tư mạo hiểm có thể mua lại phần vốn đầu tư của NRF Công ty được đầu tư sẽ phải hoàn trả lại vốn và lãi cho NRF

- Chương trình thương mại hóa cho doanh nghiệp công nghệ (Technology Enterprise Commercialization Scheme - TECS): Đây là Chương trình của Chính phủ tài trợ cho các startup trong giai đoạn nghiên cứu phát triển (R&D) công nghệ sáng tạo, đã

có tuổi đời ít nhất 5 năm và khởi nghiệp tại Singapore Tài trợ từ TECS có thể lên tới tối đa là 750.000$ Singapore

- Chương trình Vườn ươm công nghệ (Technology Incubation Scheme - TIS): Chương trình này được quản lý bởi NFIE thuộc Quỹ Nghiên cứu Quốc gia Singapore (NRF) Theo Chương trình này, NRF sẽ cùng đầu tư với một Vườn ươm công nghệ được lựa chọn tham gia Chương trình (hiện có 14 Vườn ươm như vậy) cho các startup được Vườn ươm đó khuyến nghị với mức đầu tư lên tới 85% tổng đầu tư, tối đa là 500.000 $ Singapore

Các kết quả từ các Chương trình này được đánh giá là rất khả quan Năm 2017 thì Singapore đã trở thành quốc gia số 1 thế giới về thu hút startup nhân tài, còn trong tổng thể thì đứng thứ 12 trong số các thành phố khởi nghiệp đứng đầu thế giới Phân tích tại báo cáo này cho biết kết quả này của Singpare là nhờ vào các biện pháp hỗ trợ sáng tạo rất hiệu quả mà Chính phủ nước này dành cho các startup công nghệ Singapore xếp hạng thứ tư thế giới về số lượng các kỹ sư phần mềm có kinh nghiệm và thứ hai về

số nhân lực có tiềm năng phát triển.14

mở rộng tiếp cận nguồn vốn cho các doanh nghiệp khởi nghiệp có tiềm năng tăng trưởng cao trên khắp cả nước

Chương trình này bao gồm việc mở rộng các hoạt động thúc đẩy tinh thần kinh doanh và tăng cường thương mại hóa khoảng 148 tỷ USD được Chính phủ liên bang đầu tư hàng năm, với tham vọng tạo ra những lĩnh vực kinh doanh hoàn toàn mới; loại

bỏ các rào cản không cần thiết cho việc khởi nghiệp kinh doanh; mở rộng hợp tác giữa các công ty lớn và công ty khởi nghiệp

Chương trình mở rộng tiếp cận vốn dành cho doanh nhân khởi nghiệp bao gồm các sáng kiến của Hiệp hội các doanh nghiệp nhỏ - Small Business Association (SBA) Quỹ đầu tư Impact Fund 1 tỉ USD cung cấp vốn cho mục đích tăng trưởng của các doanh nghiệp thuộc các vùng có điều kiện kinh tế thấp hơn mức trung bình Tài chính sẽ được cung cấp cho các công ty thuộc lĩnh vực mới nổi như năng lượng sạch SBA cung cấp

số vốn theo tỷ lệ 2:1 với đầu tư của các quỹ đầu tư mạo hiểm tư nhân

Quỹ Đổi mới sáng tạo đầu tư giai đoạn khởi nghiệp 1 tỷ USD, dành cho các công

ty phải đối mặt với khó khăn trong tiếp cận vốn, đặc biệt là những người không có tài sản thế chấp cần thiết hoặc không nhận được tín dụng ngân hàng truyền thống Đối với các công ty tăng trưởng cao, và có độ rủi ro cao hơn thì tỷ lệ đầu tư của quỹ so với các quỹ đầu tư tư nhân là 1:1

Có thể thấy là các quỹ đầu tư của Chính phủ Mỹ không thực hiện đầu tư trực tiếp cho các doanh nghiệp khởi nghiệp mà hợp tác, đầu tư cùng với các quỹ tư nhân, theo tỷ

lệ tùy thuộc vào mức độ rủi ro của doanh nghiệp khởi nghiệp Phương thức này cho phép Nhà nước tác động được vào tiến trình khởi nghiệp trong toàn nền kinh tế trong khi nguồn vốn tư nhân chưa đủ, đồng thời cũng giảm bớt được rủi ro cho nguồn vốn của

Nhà nước

Ấn Độ

Tháng 2/2016, Chính phủ Ấn Độ đã thông qua Chương trình STARTUP INDIA – STANDUP INDIA với mục tiêu thúc đẩy một cuộc cách mạng mới cho nền kinh tế thông qua các startup – nhóm chủ thể mà Chính phủ Ấn Độ xác định là động lực chuyển đổi nền kinh tế Ấn Độ khi thế giới bước vào kỷ nguyên kinh tế số và cuộc cách mạng công nghiệp 4.0

STARTUP INDIA – STANDUP INDIA là một Đề án tổng lực, thống nhất toàn

Ấn Độ để thúc đẩy và hỗ trợ các startup phát triển Điểm mạnh của Chương trình này là

kết nối các tất cả các biện pháp hỗ trợ startup vào một tổng thể chung để tạo hiệu ứng lan tỏa tốt hơn nguồn lực được tập trung nhiều hơn từ Chính phủ, minh bạch hóa các

cơ chế ưu đãi, hỗ trợ thông qua việc thiết lập hệ thống thống nhất tiêu chí để công nhận startup và tiêu chí cho startup hưởng các loại ưu đãi cụ thể Đối tượng hướng tới của Chương trình không chỉ là các doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo mới thành lập đang trong giai đoạn sơ khởi mà còn cả các doanh nghiệp trong bất kỳ lĩnh vực nào có triển vọng phát triển, mang lại thịnh vượng cho Ấn Độ

Điều kiện startup của Ấn Độ Trong khuôn khổ Chương trình Startup India sử dụng 02 bộ tiêu chí

Nhóm 1 : Điều kiện để được công nhận là một startup và hưởng lợi từ các biện pháp hỗ trợ của Chương trình là (trừ hỗ trợ dưới dạng ưu đãi thuế):

- Được thành lập dưới hình thức công ty TNHH, công ty hợp danh, công ty hợp danh TNHH thành lập theo pháp luật Ấn Độ;

- Hoạt động chưa tới 7 năm kể từ ngày thành lập (riêng trường hợp doanh nghiệp công nghệ sinh học thì là 10 năm), không chấp nhận trường hợp chia tách từ doanh nghiệp khác;

- Hoạt động hướng tới sáng tạo, phát triển hoặc cải thiện sản phẩm, quy trình, dịch vụ hoặc có mô hình kinh doanh có tiềm năng lớn trong tạo việc làm hoặc lợi nhuận (Doanh nghiệp đăng ký startup phải có bản thuyết minh về vấn đề này)

Nhóm 2: Điều kiện để được hưởng ưu đãi thuế

- Đáp ứng tất cả các điều kiện nhóm 1 (tức là đã được công nhận là startup theo Chương trình Startup India – Standup India);

- Được cấp chứng nhận đủ điều kiện hưởng ưu đãi thuế bởi Ban xác nhận liên ngành do Vụ chính sách công nghiệp và xúc tiến

Việc thực hiện Chương trình này, cùng với các kết quả từ các biện pháp hỗ trợ sáng tạo đơn lẻ trước đó của Chính phủ Ấn Độ đã góp phần đưa Ấn Độ trở thành quốc gia khởi nghiệp đứng thứ 3 trên thế giới, tính theo số lượng startups và khối lượng vốn

đầu tư mạo hiểm mà các startup này thu hút được

1.3.2 Bài học cho Việt Nam về hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo

Trong khoảng gần một thập kỷ trở lại đây, khi startup thực sự trở thành trào lưu mạnh mẽ, các biện pháp hỗ trợ startup của các Chính phủ càng lúc càng đa dạng và tập

trung hơn, cả về mục tiêu, cách thức triển khai lẫn quy mô hỗ trợ Lý do đằng sau các

nỗ lực hỗ trợ startup của các Chính phủ ngày nay bên cạnh các mục tiêu truyền thống còn có áp lực của cách mạng công nghiệp 4.0, định hướng tương lai kinh tế số và nhu cầu đổi mới, thậm chí tái cơ cấu nền kinh tế, để cải thiện năng lực cạnh tranh trong bối cảnh kinh tế kết nối toàn cầu

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy ở tất cả các nước được rà soát trong nghiên cứu này thì các biện pháp hỗ trợ được nhận diện và đánh giá hiệu quả đều xuất phát từ Chính phủ trung ương, áp dụng chung trên toàn lãnh thổ Việc triển khai thường được giao cho một hoặc một số Bộ chủ trì dưới tên mình hoặc nhân danh Chính phủ nhưng về cách thức, điều kiện, mức hỗ trợ đều được xác định rõ ràng trong các văn bản có hiệu lực pháp luật, triển khai chung trên toàn quốc, cho tất cả các đối tượng đáp ứng tiêu chí yêu cầu Chính phủ không trực tiếp chủ động, các bộ ban ngành là những người thi hành sẽ chậm chạp trong việc thực thi nhiệm vụ Phần lớn các biện pháp hỗ trợ DNNVVKNST

mà các Chính phủ thực hiện thường là rất giống nhau, nhưng cũng phụ thuộc vào nguồn lực của Chính Phủ từng nước mà cụ thể các chính sách hỗ trợ sẽ có sự khác nhau Chủ yếu các biện pháp hỗ trợ thuộc các nhóm sau đây:

Nhóm 1: Các biện pháp hỗ trợ về tài chính Đây là nhóm biện pháp nhằm giúp các DNNVVKNST vượt qua khó khăn được cho là lớn nhất của mình:

- Các khoản hỗ trợ tài chính dưới dạng khoản tài trợ trực tiếp vào các DNNVVKNST (thường ở giai đoạn ý tưởng hoặc giai đoạn đầu của quá trình phát triển sản phẩm)

- Các khoản cho vay, bảo lãnh tín dụng: ví dụ các khoản tín dụng dành cho DNNVVKNST từ các quỹ, tổ chức tín dụng của Nhà nước hoặc các biện pháp bảo lãnh tại các ngân hàng, tổ chức tín dụng tư nhân

- Các khoản đầu tư mạo hiểm: việc đầu tư này có thể được thực hiện thông qua các quỹ đầu tư Nhà nước hoặc đầu tư gián tiếp thông qua việc phối hợp đầu tư với các nhà đầu tư/quỹ đầu tư tư nhân hoặc cung cấp các chương trình bảo lãnh đầu tư cho các nhà đầu tư/quỹ đầu tư tư nhân đầu tư vào các DNNVVKNST

- Miễn, giảm các nghĩa vụ tài chính với Nhà nước: Ở nhóm biện pháp này Nhà nước hỗ trợ DNNVVKNST thông qua việc giảm các nghĩa vụ về tài chính phải nộp (ví

dụ miễn giảm thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế giá trị gia tăng, giảm các mức đóng góp cho bảo hiểm xã hội…)

Nhóm 2: Các biện pháp tư vấn, hỗ trợ kinh doanh

Nhóm biện pháp này nhằm giúp các DNNVVKNST vượt qua được các khó khăn

về kinh doanh do thiếu các kiến thức cần thiết về kinh tế, quảng bá và kết nối mạng lưới Các biện pháp hỗ trợ thuộc nhóm này cũng rất đa dạng, tuy nhiên chủ yếu vẫn là:

- Hỗ trợ tư vấn về pháp lý và quản trị miễn phí hoặc được tài trợ một phần phí

- Hỗ trợ marketing, bao gồm cả quảng bá, giới thiệu, xúc tiến thương mại cho sản phẩm của startup

- Hỗ trợ kết nối để các startup có thể tiếp cận được mạng lưới các nhà đầu tư, các đơn vị, chương trình, dự án hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo

Nhóm 3: Các biện pháp hỗ trợ về cơ sở hạ tầng

Phần lớn các DNNVVKNST đều mong muốn về mặt bằng hoạt động, cơ sở vật chất, trang thiết bị hiện đại để tập trung nghiên cứu và phát triển Đây là biện pháp hầu như các Chính phủ đều có thể hỗ trợ, bao gồm:

- Xây dựng cơ sở hạ tầng, thiết lập các khu làm việc chung, các công viên công nghệ, vườn ươm khoa học của Nhà nước, từ đó cung cấp không gian làm việc và trang thiết bị với giá hợp lý, hoặc miễn giảm phí cho các DNNVVKNST;

- Hỗ trợ các chi phí về cơ sở hạ tầng cho startup tại các khu làm việc, vườn ươm

tư nhân

Nhóm 4: Các biện pháp thúc đẩy động lực, truyền bá, tạo cảm hứng khởi nghiệp sáng tạo

- Các cuộc thi, giải thưởng cho các startup

- Các hoạt động quảng bá, truyền thông (chuyên mục báo chí, … nhằm tăng cường nhận thức của công chúng đối với startup

- Bảo trợ, thúc đẩy thành lập các tổ chức kết nối, đại diện

Nhóm 5: Các biện pháp hỗ trợ thông qua giáo dục, đào tạo

Nhóm này bao gồm các biện pháp nhằm xây dựng các kỹ năng mà các DNNVVKNST thường bị hạn chế, bao gồm:

- Các chương trình đào tạo, hướng dẫn khởi nghiệp tại các trường đại học, các cơ

sở giáo dục bậc cao (đào tạo, tập huấn các kiến thức kinh doanh, các kỹ năng, điều kiện, quy trình để sinh viên có thể khởi nghiệp)

- Các chương trình đào tạo kỹ năng quản trị, quản lý tài chính, lao động… cho các sáng lập viên của các doanh nghiệp,…

Việt Nam đang đứng trước cơ hội quan trọng để có được một cơ chế hỗ trợ DNNVVKNST tổng thể thay vì các biện pháp đơn lẻ, rải rác Đây dường như cũng đang trở thành một xu hướng mới trên thế giới

Nhìn nhận về vấn đề Startup và hỗ trợ cho Startup TS Lê Thâm Dương đã có những nhận định hết sức thực tế như sau:

Mở quán cà phê cũng là khởi nghiệp, nhưng không phải là loại hình khởi nghiệp mà chúng ta vẫn nói hiện nay, mà là khởi nghiệp theo ý tưởng cũ Khởi nghiệp có hai loại hình, đầu tiên là khởi nghiệp theo ý tưởng cũ, làm theo cái người ta đã làm Những doanh nghiệp nhỏ thường khởi nghiệp theo cách này Có một bất lợi cho những người khởi nghiệp theo loại hình này là không bao giờ nhận được tài trợ từ quỹ tài trợ quốc gia

Doanh nghiệp dù lớn đến đâu nhưng không cải tiến, không sáng tạo, không tạo ra cái độc đáo thì vẫn chỉ là một doanh nghiệp khởi nghiệp theo ý tưởng cũ (nhỏ và vừa) Bạn cần nhớ điều này, cải tiến, sáng tạo, độc đáo luôn đi kèm rủi ro cao Vì vậy mà nhiều doanh nghiệp vẫn chọn khởi nghiệp nhỏ và vừa

Loại hình khởi nghiệp chúng ta vẫn nói hiện nay là khởi nghiệp sáng tạo (startup) Trong hai loại hình khởi nghiệp này, startup cần tinh thần khởi nghiệp cực cao, cao gấp nhiều lần nhỏ và vừa Sở dĩ startup cần tinh thần khởi nghiệp cực cao là bởi tỷ lệ thất bại cực cao, khoảng 92%

Tinh thần không cao, không thể bước những bước vững chắc trên con đường khởi nghiệp được So với nhỏ và vừa, startup mất thời gian khá dài mới thu được lợi nhuận Trong khi, chỉ sau một ngày mở quán cà phê có thể

đã thu lợi nhuận rồi

Lí do gì startup vẫn thu hút được nhiều người trẻ đến vậy? Là bởi, nếu nhỏ và vừa giới hạn trong một phạm vi hẹp, thì startup có phạm vi thế giới (về cả quy mô, chiến lược,…)

Nếu nhỏ và vừa lấy nguồn vốn từ gia đình, vay ngân hàng (bằng cách thế chấp), thì startup có khả năng thu hút vốn đầu tư cực lớn, chủ yếu từ quỹ đầu tư mạo hiểm (một loạt doanh nghiệp góp vốn lại), và từ các nhà đầu tư thiên thần (một doanh nghiệp nào đó)… Việt Nam đang rất cần startup, vì chỉ loại hình khởi nghiệp này mới tạo ra giá trị gia tăng và tạo ra giá trị lõi trong cạnh tranh của một quốc gia

Nói như vậy không phải tôi phủ nhận những đóng góp của các đơn vị khởi nghiệp nhỏ và vừa cho kinh tế đất nước và các lĩnh vực khác Khởi nghiệp mở quán cà phê cũng tốt chứ, tốt hơn rất nhiều so với nhóm bao cấp, nhóm suốt ngày chỉ nghĩ đến đi xin việc

TS Lê Thẩm Dương Trích sách "Kỹ năng để thành công"

Với tính chất là các hỗ trợ trực tiếp cho các startup, chỉ áp dụng khi startup triển khai các thủ tục, hoặc phát sinh khoản thuế, phí, lệ phí liên quan, về nguyên tắc một startup sẽ không thể hưởng lợi quá một lần cho các thủ tục, khoản thuế, phí, lệ phí được

hỗ trợ Do đó, các biện pháp hỗ trợ dạng này cho phép hạn chế tối đa tình trạng trùng lặp, lãng phí hay thông đồng trong hỗ trợ startup Ngoài ra, cần chú ý là trong thực tiễn hoạt động kinh doanh ở Việt, ở khá nhiều trường hợp, khó khăn mà doanh nghiệp nói chung và startup nói riêng phải đối mặt là các bất cập, vướng mắc trong các thủ tục hành chính liên quan (ví dụ thủ tục gia nhập thị trường, bảo hộ sở hữu trí tuệ, kê khai thuế…)

Vì vậy hỗ trợ startup vượt qua các khó khăn này cũng có ý nghĩa và mang lại hiệu quả đáng kể, đôi khi không hề kém so với các biện pháp “trợ cấp” bằng tiền.15

15 VCCI, tr.42

Kết luận chương 1

Doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp là đại diện cho mô hình kinh doanh mới,

là động lực chính thúc đẩy phát triển kinh tế và tăng năng suất trong xã hội dựa trên tri thức và công nghệ Đó là hình thức phù hợp nhất để thực hiện các phát minh, sáng kiến

và đó là cơ chế tốt nhất để thương mại hóa các công nghệ mới, đưa các thành tựu khoa học kỹ thuật vào cuộc sống, đóng góp vào sự phát triển nhanh chóng của các công nghệ mới và sự phát triển của nền kinh tế tri thức, sáng tạo

Cần đẩy mạnh hơn nữa việc thực hiện chính sách hỗ trợ DNNVVKNST trên địa bàn cả nước theo hướng linh động, mạnh mẽ và quyết liệt hơn nữa, và cần sự kết hợp giữa nhà nước và khu vực doanh nghiệp tư nhân, nhằm hỗ trợ tốt hơn, làm bệ phóng tốt hơn cho các DNNVVKNST vươn tầm thế giới Nhà nước cần xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp và vườn ươm các DNNVVKNST với mục tiêu thúc đẩy một quốc gia khởi nghiệp, mỗi một trường đại học là một vườn ươm doanh nghiệp Với tiềm năng hiện có, nếu có những bước đi phù hợp để thực hiện tốt chính sách hỗ trợ DNNVVKNST sẽ là bước đi có giá trị đột phá cho nền kinh tế, hệ sinh thái khởi nghiệp nói riêng và nền kinh

tế nói chung sẽ tạo được những thành tích ấn tượng

Các quy định pháp luật hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp cần được sự quan tâm đặc biệt nhằm xây dựng hành lang pháp lý đủ mạnh và đủ sức hỗ trợ để doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp nói riêng và hệ sinh thái khởi nghiệp nói chung trở thành nền tảng của nền kinh tế, động lực thúc đẩy tăng trưởng, giải quyết việc làm, tạo thu nhập và khẳng định vị thế của quốc gia trên bản đồ thế giới

CHƯƠNG 2 THỰC TIỄN THI HÀNH PHÁP LUẬT VỀ HỖ TRỢ DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA KHỞI NGHIỆP SÁNG TẠO VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ

2.1 VỀ VIỆC HỖ TRỢ VỐN CHO DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA KHỞI NGHIỆP SÁNG TẠO VÀ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT 2.1.1 Những hạn chế và bất cập về việc hỗ trợ vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo

Về việc hỗ trợ vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo còn có

các hạn chế sau:

Thứ nhất, về định mức hỗ trợ cho các DNNVVKNST đã được quy định khá rõ

trong các nghị định, tuy nhiên, tiêu chí lựa chọn và sự phối hợp của các cơ quan nhà nước vẫn còn rất hạn chế

Thứ hai, mặc dù cổng thông tin quốc gia về khởi nghiệp đã chính thức ra đời

nhưng các nội dung, thông tin và tính liên kết đến các cổng thông tin liên quan còn hạn chế Vẫn thiếu các thông tin liên quan để kết nối các tổ chức hỗ trợ khởi nghiệp và các nhà khởi nghiệp Một số hoạt động như TechFest 2017 đã được triển khai và đạt được một số kết quả nhất định, tuy nhiên các hỗ trợ thực chất cho DNNVVKNST còn ít, vì hạn chế về kinh phí

Thứ ba, các doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo cần được hướng dẫn

cụ thể về hỗ trợ kinh phí cho hoạt động khởi nghiệp từ nguồn ngân sách nhà nước

Thứ tư, bộ, ban, ngành, tổ chức liên quan được giao nhiệm vụ xây dựng các kế

hoạch hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo hàng năm và 5 năm trên cơ sở Đề án cũng chưa cụ thể về cấp địa phương, việc triển khai trên thực tế mới ở bước đầu, chưa thể đánh giá được kết quả Đó là chưa kể tới, một số địa phương kế hoạch triển khai khá sơ sài, nhắc lại các hoạt động của Đề án là chủ yếu, không có biện pháp cụ thể Ở cả hai cấp trung ương và địa phương, việc thực thi các văn bản chính sách không có giá trị bắt buộc từ góc độ pháp luật như thế này thường sẽ phụ thuộc vào quyết tâm của đơn vị chủ trì và sự tích cực, chủ động, nhiệt tình và năng lực của các đơn vị thừa hành Kinh nghiệm từ nhiều Đề án khác cho thấy, hiệu quả thực tế của các chính sách này rất khác biệt ở các địa phương khác nhau về hoạt động triển khai

Luật hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa 2017 đã đưa ra vấn đề về Quỹ Bảo lãnh tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa, trong đó quy định rõ: Quỹ Bảo lãnh tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa là quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách, hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận, do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thành lập Đồng thời, việc bảo lãnh tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa dựa trên tài sản bảo đảm hoặc phương án sản xuất, kinh doanh khả thi hoặc xếp hạng tín nhiệm của doanh nghiệp này Với quy định nêu trên, nhiều DNNVVKNST sẽ không đáp ứng được tiêu chuẩn về tài sản đảm bảo và xếp hạng tín nhiệm doanh nghiệp do các DNNVVKNST hầu hết đều mới kinh doanh và giá trị tài sản đảm bảo thường không có hoặc có thì là những ý tưởng kinh doanh sáng tạo, khó xác định được giá trị, vì vậy, không đủ điều kiện để được bảo lãnh vay vốn

Theo Nghị định 39/2019/NĐ-CP quy định về tổ chức và hoạt động của Quỹ Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, kể từ 1-7-2019 doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo đáp ứng đủ điều kiện16 sẽ được vay vốn của quỹ này với thời hạn không quá 7 năm Lãi suất cho vay trực tiếp chỉ bằng 80% mức thấp nhất lãi suất cho vay thương mại (tính theo 4 ngân hàng thương mại có vốn nhà nước lớn) Doanh nghiệp được vay đến 80% vốn đầu tư mỗi dự án, phương án Tuy nhiên, mỗi doanh nghiệp không được vay quá 15% vốn điều lệ của quỹ.17 Theo đó, doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo được vay vốn của Quỹ khi đáp ứng được các điều kiện như: có dự án, phương án sản xuất kinh doanh khả thi; bảo đảm nguồn vốn chủ sở hữu tham gia dự án, phương án sản xuất kinh doanh và phải đảm bảo đủ nguồn vốn để thực hiện dự án, phương án sản xuất kinh doanh

Còn doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia cụm liên kết ngành được vay vốn của Quỹ khi có dự án sản xuất kinh doanh khả thi, nằm trong khu vực địa lý của cụm liên kết ngành và có hợp đồng hợp tác, kinh doanh với doanh nghiệp khác trong cụm liên kết ngành hoặc cùng xây dựng sử dụng thương hiệu vùng Doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia chuỗi giá trị được vay vốn của quỹ khi đáp ứng các điều kiện có dự án sản xuất

16 Khoản 1 Điều 16 Nghị định 39/2019/NĐ-CP ngày 10/5/2019 của Chính phủ Doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo được vay vốn của Quỹ khi đáp ứng các điều kiện sau:

a) Đáp ứng quy định tại Điều 4 Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa;

b) Có dự án, phương án sản xuất, kinh doanh khả thi, khai thác các loại tài sản trí tuệ quy định tại Luật Sở hữu trí tuệ hoặc công nghệ mới quy định tại Luật Chuyển giao công nghệ hoặc mô hình kinh doanh mới theo quy định của pháp luật;

c) Đảm bảo nguồn vốn chủ sở hữu tham gia dự án, phương án sản xuất, kinh doanh tối thiểu 20% tổng vốn đầu tư

để thực hiện dự án, phương án sản xuất, kinh doanh và phải đảm bảo đủ nguồn vốn để thực hiện dự án, phương án sản xuất, kinh doanh;

d) Đáp ứng các quy định về bảo đảm tiền vay theo quy định tại Nghị định này

17 Điều 18 Nghị định 39/2019/NĐ-CP ngày 10/5/2019 của Chính phủ Doanh nghiệp nhỏ và vừa

kinh doanh khả thi, được triển khai để trực tiếp tạo ra giá trị gia tăng cho sản phẩm của chuỗi giá trị Hoặc, có hợp đồng hợp tác sản xuất kinh doanh với doanh nghiệp trực tiếp tạo ra giá trị gia tăng cho sản phẩm của chuỗi giá trị

Ngoài ra, nguồn vốn hỗ trợ sẽ dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo, doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia cụm liên kết ngành, chuỗi giá trị đáp ứng quy định tại Điều 6 Nghị định số 39/2018/NĐ-CP ngày 11/3/2018 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa và Điều 23 Nghị định

số 39/2019/ NĐ-CP ngày 10/5/2019 của Chính phủ về tổ chức và hoạt động của Quỹ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa có nhu cầu vay vốn của Quỹ

2.1.2 Kết quả thực tế khi hỗ trợ vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo

2.1.2.1 Những Startup đã thành công kêu gọi được vốn trong nước và Quốc tế

Startup làm tay chân giả giá rẻ đoạt giải quán quân Blue Venture Award

Sử dụng công nghệ in 3D, Trịnh Khánh Hạ và các cộng sự tại doanh nghiệp Vulcan Augmetics đã phát triển dự án sản xuất các module chân tay giả giá rẻ, giúp tái sinh cuộc sống cho người khuyết tật

Việt Nam hiện có khoảng 8 triệu người khuyết tật từ 5 tuổi trở lên, trong

đó, 40% là thất nghiệp Việc người khuyết tật bị hạn chế tham gia thị trường lao động khiến cuộc sống của họ và gia đình gặp nhiều khó khăn Trong khi đó, chúng ta có công nghệ, có những kỹ sư giỏi nhưng thiếu những dự án giúp những khuyết tật lấy lại khả năng lao động Với suy nghĩ đó, doanh nhân Trịnh Khánh

Hạ và các cộng sự tại doanh nghiệp Vulcan Augmetics đã phát triển dự án sản xuất các module chân tay giả giá rẻ, giúp tái sinh cuộc sống cho người khuyết tật Sản phẩm của Vulcan Augmetics được gắn các cảm biến giúp người khuyết tật có thể thực hiện các thao tác cầm nắm Người dùng có thể sử dụng thành thạo các thao tác trong vòng 2 tuần

Module chân tay giả giá rẻ của Vulcan Augmetics Khánh Hạ cũng cho biết nhóm sử dụng giải pháp in 3D để có thể dễ dàng nhân rộng và hạ giá thành sản phẩm Giá của sản phẩm hiện chỉ bằng khoảng 1/5 các sản phẩm có chức năng tương tự

Dự án này của Khánh Hạ đã giành giải nhất của cuộc thi Doanh nhân cộng đồng - Blue Venture Award lần đầu tổ chức tại Việt Nam

Với chiến thắng này, ngoài các giải thưởng giá trị của chương trình, Khánh Hạ và các cộng sự cũng sẽ được tham gia khóa đào tạo huấn luyện tại Anh và trở thành đại diện đầu tiên của Việt Nam tham gia vòng thi “The Venture” quốc tế với cơ hội giành tổng giải thưởng 1 triệu USD

Chia sẻ sau khi giành chiến thắng, Khánh Hạ cho biết: “Hiện tại Vulcan đang ở giai đoạn cuối hoàn thiện sản phẩm Một doanh nghiệp xã hội như mình khó gọi được đủ nguồn vốn Chiến thắng này giúp mình lan truyền thông tin dự án này đến nhiều người, nhiều nhà đầu tư cũng như đi tới đấu trường quốc tế để thu hút vốn đầu tư Từ đó, mình có thể hoàn thiện dây chuyền sản xuất và phân phối sản phẩm tới thị trường để có thể ngay lập tức giúp những khuyết tật trở nên độc lập, tự tin hơn”

Cường Steward

Sinh ra trong một gia đình có truyền thống kinh doanh, nhưng những

gì Cường có được hôm nay hoàn toàn là nỗ lực của bản thân “Từ lúc khởi nghiệp, tôi chưa xin của bố mẹ một đồng nào”, Cường kể

Năm thứ ba đại học, Phạm Anh Cường là một trong những sinh viên xuất sắc của Đại học Ngoại thương giành suất học bổng tại Nhật Bản Năm tháng học tập tại đất nước mặt trời mọc, anh “trót yêu” hoa giấy nghệ thuật Kamibana và quyết định khởi nghiệp cùng 6 cộng sự ngay sau khi về nước Tiếc là do sai hướng phát triển và thiếu kỹ năng lãnh đạo, dự án này thất bại sau 1 năm hoạt động

Tạm gác lại giấc mơ khởi nghiệp, Cường bắt đầu hành trình đi làm thuê từ TP.HCM đến Hà Nội Anh kinh qua nhiều vị trí, từ nhân viên xuất nhập khẩu, ngân hàng, trưởng nhóm quản lý thị trường ASEAN trong một tập đoàn công nghệ, đến giám đốc một công ty bất động sản khá lớn

Cường vẫn luôn ghi nhớ bước ngoặt trong sự nghiệp của mình, đó là sau 2 tháng thử việc ở vị trí trưởng phòng, anh được đề bạt vào ghế giám đốc

ở tuổi 25 “Mỗi khi gặp khó khăn, ký ức ấy giúp tôi có thêm niềm tin vào bản thân”, Cường nói

Nhưng chỉ sau đó 1 năm, anh quyết định nghỉ việc để thành lập BestB, khôi phục dự án hoa giấy với tên gọi mới Flower Farm “Tôi muốn chứng minh cho mọi người thấy, Flower Farm là đứa con tôi ươm và sẽ trở thành start-up tiêu biểu”, chàng doanh nhân trẻ tự tin

Để tạo xu hướng yêu thích sản phẩm này, Cường tìm tòi và mở những

“Lớp học 10.000 đồng” dạy các bạn học sinh, sinh viên gấp hoa giấy Anh bật mí, 10.000 đồng này đủ tiền thuê địa điểm, tiền nguyên liệu, trong khi đó,

sự ấn tượng của khóa học khiến các bạn học sinh, sinh viên truyền tai nhau

và trở thành xu hướng, giúp Flower Farm tiếp cận các kênh phân phối Đến nay, Flower Farm là một trong những dự án có doanh thu hiệu quả nhất trong BestB, tạo nhiều việc làm cho học viên các trường dạy nghề Không những thế, Cường còn tiếp tục xây dựng Flower Farm thành kênh thương mại điện

tử bán hoa tươi từ shop tới người tiêu dùng thông qua app Với những thành tựu đó, Flower Farm lọt top 25 start-up Việt tiêu biểu năm 2017, qua đó phần nào chứng minh năng lực của Cường

Đến nay, “hồ sơ” của BestB đã tích lũy được kha khá start-up tiềm năng như trang thương mại điện tử Lovely Life; nền tảng kết nối nhà nghỉ - khách sạn - du lịch ManMo; nền tảng kết nối logistics Shipcucnhanh; nền tảng kết nối và tuyển dụng nhân sự Vjobs

Đến quỹ đầu tư 30 tỷ đồng Cởi mở, chân thành, nhưng Cường Steward không thích nói nhiều về mình Trong cuộc trò chuyện, anh hay hướng câu trả lời về BestB và những cộng sự Anh tự hào kể về Nguyễn Thu Phương - cô sinh viên năm thứ ba Đại học Kinh doanh và Công nghệ đang là trưởng nhóm vận hành 2 dự án khởi nghiệp là Flower Farm (được Cường chuyển giao) và Lovely Life - dự

án do Phương sáng lập “Ở BestB, tôi chỉ là người truyền cảm hứng”, Cường khiêm tốn nói

Sở dĩ Cường chọn cách lãnh đạo này, bởi đó là những giá trị anh học được sau những năm tháng sống tại Nhật Bản “Nhắc đến Apple, người ta nghĩ tới Steve Jobs, Tim Cook; nhắc tới Facebook, người ta nghĩ tới Mark Zuckerberg…, nhưng Top 10 của Nhật thì không như vậy Tôi thực tập ở đó,

họ không giới thiệu tên mình, mà chỉ nói: “Tôi là người Honda” Người Nhật xác định sứ mệnh của họ là tạo nên giá trị quốc gia, làm việc không phải cho ông chủ mà làm việc vì quốc gia”, Cường chia sẻ

Học tập và thấm những giá trị đó, Cường Steward chọn cách xây dựng BestB với mục tiêu trở nên trường tồn “Tôi tin rằng, sứ mệnh của BestB là

truyền cảm hứng để tạo ra thế hệ doanh nghiệp mới luôn làm hết mình để cống hiến”, Cường nói

Anh cũng tâm sự, đã có nhiều quỹ đặt “đề bài” muốn BestB ươm trước, sau đó đầu tư vào dự án nào có tiềm năng, nhưng anh không muốn là

ở thế bị “săn” “Các dự án khởi nghiệp tôi ươm đều là “Made in Vietnam”, nhưng khi quỹ ngoại rót vốn lại thường kèm theo điều kiện phải đưa thương hiệu đó về nước họ thì mới giải ngân và công ty ở Việt Nam trở thành chi nhánh, mà tôi thì không muốn như vậy”, Cường nói

Đó cũng là nguyên nhân khiến Cường Steward quyết định kêu gọi vốn

từ một số doanh nghiệp và đã “khai sinh” thành công Quỹ đầu tư khởi nghiệp sáng tạo BestB Capital với số vốn 30 tỷ đồng cuối năm 2018 5 lĩnh vực mà BestB Capital sẽ tập trung tìm kiếm ươm tạo là fintech (công nghệ tài chính), agritech (công nghệ nông nghiệp) , edutech (công nghệ giáo dục), Medtech (công nghệ y tế), doanh nghiệp nhỏ và vừa có tiềm năng phát triển chuỗi, xuất khẩu

Nhưng như vậy là chưa đủ đối với Cường Steward, bởi anh còn ấp ủ những kế hoạch rất tham vọng cho BestB “Tầm nhìn của BestB là trở thành tập đoàn đa quốc gia và đa dạng lĩnh vực, luôn sát cánh với mọi doanh nghiệp, tập trung vào 2 mảng lõi là vườn ươm doanh nghiệp và quỹ đầu tư Tôi sẽ đưa BestB lên HoSE vào năm 2025, sau đó lần lượt là các doanh nghiệp do BestB ươm tạo”, Cường tự tin cho biết

Trong cuốn sách “Tôi dám làm Bạn dám không?” do Cường Steward viết, có một câu nói rất ấn tượng: “Nếu biết kiếp người trăm năm là hữu hạn, chắc hẳn bạn sẽ luôn kiếm tìm giá trị vô hạn để sống và hy sinh” Với những tâm huyết dành cho cộng đồng khởi nghiệp, có lẽ, Cường đã tìm được giá trị

vô hạn của riêng mình

Tôi dám làm những điều người khác sợ không làm được:

Viết sách về khởi nghiệp để tặng cho các bạn trẻ

Đó là “Xây dựng để trường tồn” của Jim Collins Tôi tìm thấy những giá trị mà mình đã đúc kết được trong quá trình học tập tại Nhật Bản trong cuốn sách ấy, đó là khi bạn nhận bất kỳ công việc nào, bạn hãy nghĩ về giá trị thực sự bạn để lại cho cuộc đời

Làm việc có tâm, tư duy có tầm

Tôi học được điều đó từ người Nhật, đó là nếu nhìn những gì trước mắt, bạn sẽ không nhìn thấy điều phía sau đang bị che khuất Một là hãy đẩy

nó ra xa, hai là tự lùi lại để nhìn ra giải pháp

2.1.2.2 Thực Tế khi áp dụng pháp luật

Thực hiện Đề án 844 của Chính Phủ, Bộ tài Chính ban hành Thông tư số 45/2019 vào ngày 19 tháng 7 năm 2019 về việc quản lý tài chính thực hiện đề án “Hỗ trợ hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo quốc gia đến năm 2025” Theo đó quy định cụ thể các nội dung và mức chi cho hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới sáng tạo Bao gồm:

- Tổ chức sự kiện ngày hội khởi nghiệp đối mới sáng tạo

- Phát triển hoạt động đào tạo, năng cao năng lực và dịch vụ cho khởi nghiệp đổi mới sáng tạo

- Kinh phí phát triển cơ sở vật chất – kỹ thuật phục vụ hoạt động khởi nghiệp đổi mới sáng tạo

- Hỗ trợ hoạt động truyền thông về khởi nghiệp đổi mới sáng tạo

- Hoạt động kết nỗi mạng lưới khởi nghiệp

- Hỗ trợ đối với DNNVVKNST

Thời hạn cho vay được xác định phù hợp với thời gian thu hồi vốn, khả năng trả

nợ của doanh nghiệp và điều kiện cụ thể của từng dự án, phương án sản xuất kinh doanh, nhưng tối đa không quá 7 năm Thời hạn cho một dự án vay vốn trung và dài hạn tối đa

là 2 năm

Phát biểu diễn đàn đối thoại cấp cao về hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo trong khuôn khổ chuỗi sự kiện Techfest 2018 tại Đà Nẵng, Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam phát biểu “ Mặc dù việc phát triển cộng đồng Startup hệ sinh thái khởi nghiệp ở Việt Nam còn nhiều khó khăn nhưng các cơ quan nhà nước đặt biệt là Chính Phủ đã rất quan tâm và mong muốn cộng đồng này phát triển.”

Số liệu tổng kết 4 năm triển khai Chương trình kết nối ngân hàng và doanh nghiệp cho thấy, đã có gần 195.000 doanh nghiệp được tháo gỡ khó khăn trong tiếp cận vốn với tổng số tiền các ngân hàng cam kết cho vay đạt 2,5 triệu tỷ đồng Chỉ riêng trong năm

2018 đã có trên 420 cuộc gặp gỡ, đối thoại giữa ngân hàng và doanh nghiệp được tổ chức trên toàn quốc Qua chương trình, các ngân hàng đã cam kết cho vay hơn 800.000

tỷ đồng, trong đó đã giải ngân gần 900.000 tỷ đồng cho trên 50.000 doanh nghiệp, thực