Pháp luật về hình thức xử lý kỷ luật sa thải

Nhằm bảo vệ quyền lợi của người lao động là bên yếu thế trong quan hệ lao động, đồng thời cân bằng lợi ích của người sử dụng lao động, giữ gìn ổn định trật tự, kỷ cương trong doanh ngh[r]

MỤC LỤC

Lời cam đoan i

Lời cảm ơn ii

Danh mục các ký hiệu, chữ viết tắt vi

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI 1

2 TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI 2

3 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI 3

4 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI 3

5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 3

6 KẾT CẤU CỦA LUẬN VĂN 4

CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ NGUYÊN TẮC VỀ XỬ LÝ KỶ LUẬT SA THẢI 5

1.1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ KỶ LUẬT LAO ĐỘNG VÀ XỬ LÝ KỶ LUẬT LAO ĐỘNG 5

1.1.1 Khái niệm kỷ luật lao động 5

1.1.2 Khái niệm xử lý kỷ luật lao động 6

1.1.3 Các hình thức xử lý kỷ luật lao động 10

1.2 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ HÌNH THỨC XỬ LÝ KỶ LUẬT SA THẢI 11

1.2.1 Khái niệm xử lý kỷ luật sa thải 11

1.2.2 Phân loại kỷ luật sa thải 13

1.3 NGUYÊN TẮC XỬ LÝ KỶ LUẬT SA THẢI 14

1.3.1 Mỗi hành vi vi phạm kỷ luật chỉ bị xử lý một hình thức kỷ luật 15

1.3.2 Không sa thải người lao động vì lý do tham gia đình công 15

1.3.3 Không sa thải lao động đối với người lao động mắc bệnh tâm thần, mất khả năng nhận thức hay khả năng điều khiển hành vi của mình 16

1.3.4 Không sa thải người lao động đang trong thời gian không bị xử lý kỷ luật 16

1.3.5 Người sử dụng lao động phải chứng minh lỗi của người lao động 18

1.4 SA THẢI TRÁI PHÁP LUẬT VÀ HẬU QUẢ PHÁP LÝ CỦA VIỆC SA THẢI TRÁI PHÁP LUẬT 18

1.4.1 Khái niệm sa thải trái pháp luật 18

1.4.2 Các trường hợp sa thải trái pháp luật 19

1.4.2.1 Kỷ luật sa thải trái pháp luật về nguyên tắc 19

1.4.2.2 Kỷ luật sa thải trái pháp luật về nội dung (căn cứ) 19

1.4.2.3 Kỷ luật sa thải trái pháp luật về thời hiệu xử lý 19

1.4.2.4 Kỷ luật sa thải trái pháp luật về thủ tục xử lý (hình thức) 20

1.4.3 Hậu quả pháp lý của việc sa thải trái pháp luật 20

1.5 SƠ LƯỢC SỰ PHÁT TRIỂN CỦA PHÁP LUẬT VỀ SA THẢI Ở VIỆT NAM 21

1.5.1 Giai đoạn từ 1945 đến 1994 21

1.5.2 Từ năm 1994 đến nay 23

CHƯƠNG 2: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ HÌNH THỨC XỬ LÝ KỶ LUẬT SA THẢI - THỰC TIỄN ÁP DỤNG VÀ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN 26

2.1 THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG KỶ LUẬT SA THẢI 26

2.1.1 Quy định của pháp luật về căn cứ xử lý kỷ luật sa thải 26

2.1.1.1 Quy định của pháp luật hiện hành về căn cứ xử lý kỷ luật sa thải 26

2.1.1.2 Thực tiễn xác định căn cứ xử lý kỷ luật sa thải trái pháp luật 31

2.1.2 Quy định của pháp luật về thời hiệu xử lý kỷ luật sa thải 46

2.1.2.1 Quy định của pháp luật hiện hành về thời hiệu xử lý kỷ luật sa thải 46

2.1.2.2 Thực tiễn áp dụng kỷ luật sa thải trái pháp luật về thời hiệu xử lý 48

2.1.3 Quy định của pháp luật về thủ tục xử lý kỷ luật sa thải 52

2.1.3.1 Quy định của pháp luật hiện hành về thủ tục xử lý kỷ luật sa thải 52

2.1.3.2 Thực tiễn áp dụng sa thải trái pháp luật về thủ tục xử lý kỷ luật 55

2.1.4 Quy định của pháp luật về khiếu nại và giải quyết tranh chấp về xử lý kỷ luật sa thải 58

2.1.4.1 Quy định của pháp luật hiện hành về khiếu nại và giải quyết tranh chấp về xử lý kỷ luật sa thải 58

2.1.4.2 Thực tiễn áp dụng quy định của pháp luật hiện hành về khiếu nại và giải quyết tranh chấp về xử lý kỷ luật sa thải 60

2.2 MỘT SỐ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN CÁC QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ XỬ LÝ KỶ LUẬT SA THẢI 61

2.2.1 Hoàn thiện các quy định về căn cứ xử lý kỷ luật sa thải 62

2.2.2 Hoàn thiện các quy định về thời hiệu xử lý kỷ luật sa thải 63 2.2.3 Hoàn thiện các quy định về thủ tục xử lý kỷ luật sa thải 64 2.2.4 Hoàn thiện các quy định về khiếu nại và giải quyết tranh chấp về xử lý kỷ luật

sa thải 65

KẾT LUẬN 67 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 69

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT

BLLĐ 2012 Bộ luật Lao động năm 2012

NSDLĐ Người sử dụng lao động

PHẦN MỞ ĐẦU

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Trong bối cảnh nền kinh tế thị trường, các quan hệ lao động phát triển nhanh và mạnh Do vậy, cần thiết phải có một cơ chế pháp luật hoàn chỉnh và phù hợp để điều chỉnh đầy đủ và kịp thời nhằm bảo vệ quyền lợi của các bên tham gia quan hệ lao động, đồng thời giúp ổn định các quan hệ lao động Pháp luật lao động Việt Nam đã dành một phần quan trọng để điều tiết các quan hệ lao động và các hình thức xử lý kỷ luật lao động Hình thức xử lý kỷ luật sa thải là hình thức xử lý kỷ luật ở mức độ cao nhất mà pháp luật cho phép người sử dụng lao động được đơn phương chấm dứt quan hệ lao động khi người lao động có hành vi vi phạm nghiêm trọng kỷ luật lao động Đây là hình thức kỷ luật được người sử dụng lao động áp dụng đối với người lao động bằng cách đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động, buộc người lao động phải nghỉ việc không phụ thuộc vào hiệu lực của hợp đồng lao động

Hình thức kỷ luật lao động có tác động lớn đối với người lao động nói riêng và ảnh hưởng đối với xã hội nói chung Người lao động bị áp dụng hình thức xử lý kỷ luật

sa thải, thuộc trường hợp đúng quy định pháp luật hoặc sai quy định đều chịu những ảnh hưởng rất lớn đến việc tìm công việc mới ở doanh nghiệp khác và kể cả ảnh hướng đến vấn đề tâm lý

Người lao động làm việc, được hưởng lương và những chế độ theo quy định đồng thời cũng phải tuân thủ những quy định về kỷ luật lao động được ghi nhận trong các văn bản pháp luật cũng như trong nội quy lao động của doanh nghiệp Người sử dụng lao động có quyền quản lý lao động nhằm đảm bảo trật tự nề nếp của doanh nghiệp Quyền

và nghĩa vụ của các bên trong quan hệ lao động đã được quy định tương đối cụ thể nhưng các tranh chấp lao động vẫn xảy ra và có xu hướng ngày càng gia tăng đặc biệt

là tranh chấp về sa thải

Hình thức kỷ luật sa thải được quy định khá chi tiết và đầy đủ trong chế định về

kỷ luật lao động của Bộ Luật lao động 2012, cũng như các văn bản hướng dẫn thi hành Tuy nhiên, trong quá trình thực thi việc áp dụng các quy định pháp luật về sa thải còn vướng mắc và chưa phù hợp với thực tiễn Có hiện tượng doanh nghiệp áp dụng không đúng hình thức kỷ luật, sa thải người lao động một cách tùy tiện, tranh chấp về kỷ luật lao động vẫn diễn ra khá phổ biến

Nhằm bảo vệ quyền lợi của người lao động là bên yếu thế trong quan hệ lao động, đồng thời cân bằng lợi ích của người sử dụng lao động, giữ gìn ổn định trật tự, kỷ cương trong doanh nghiệp, góp phần thúc đẩy phát triển sản xuất kinh doanh, việc nghiên cứu pháp luật về hình thức xử lý kỷ luật sa thải lao động, thực trạng áp dụng pháp luật lao động hiện nay còn gì bất cập để đề ra giải pháp hoàn thiện pháp luật về lĩnh vực này là một đòi hỏi bức thiết cả về lý luận và thực tiễn Vì vậy, tôi đã lựa chọn đề tài “Pháp luật

về hình thức xử lý kỷ luật sa thải” làm luận văn thạc sĩ của mình

2 TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI

Vấn đề pháp luật liên quan đến kỷ luật lao động nói chung và pháp luật về hình thức xử lý kỷ luật sa thải nói riêng đã và đang nhận được sự quan tâm của nhiều cá nhân,

cơ quan và tổ chức, nhằm mục đích góp phần bảo đảm kỷ luật lao động được tuân thủ một cách triệt để, việc nghiên cứu một cách có hệ thống về vấn đề xử lý kỷ luật sa thải mang ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc

Đã có một số công trình nghiên cứu về đề tài như sau:

- Luận văn thạc sĩ luật học “Các hình thức xử lý kỷ luật lao động trong pháp luật lao động Việt Nam hiện hành” của Phùng Văn Trường, Đại học Luật Hà Nội, 2016

- Luận văn thạc sĩ luật học “Xử lý kỷ luật sa thải thực trạng và giải pháp hoàn thiện” của Đào Mai Anh, Đại học Luật Hà Nội, 2015

- Luận án tiến sĩ Luật học“Pháp luật về kỷ luật lao động ở Việt Nam – Thực trạng

và phương hướng hoàn thiện” của Trần Thị Thùy Lâm, Trường Đại học Luật Hà Nội, 2007

- Luận văn thạc sĩ luật học “Xử lý kỷ luật lao động theo pháp luật lao động Việt

Nam hiện nay”, của Vũ Thị Hương, Học viện khoa học xã hội, Viện Hàn Lâm Khoa học

Xã hội Việt Nam, 2013

- Luận văn thạc sĩ luật học“Kỷ luật lao động theo pháp luật Việt Nam hiện nay và hướng hoàn thiện” của Hoàng Thị Anh Vân, Khoa Luật - Đại học quốc gia

Hà Nội, 2014

- Bài viết“Thực trạng pháp luật về quyền xử lý kỷ luật lao động của người sử dụng lao động và một số kiến nghị” của tác giả Đỗ Thị Dung (Tạp chí nghiên cứu lập

pháp, Số 2 + 3/2014);

- Bài viết “Một số vấn đề về kỷ luật lao động sa thải trái pháp luật theo quy định của Bộ luật lao động” của tác giả Nguyễn Hùng Cường (Tạp chí Nhà nước và Pháp luật,

Viện Nhà nước và Pháp luật, Số 3/2012);

Với tư cách là một nội dung trong chế định về kỷ luật lao động thì xử lý kỷ luật sa thải chủ yếu được đề cập đến với những vấn đề cơ bản nhất về khái niệm và nội dung theo quy định của pháp luật hiện hành Ngoài ra, thực tiễn giải quyết về tranh chấp xử lý kỷ luật lao động cũng rất phong phú, đa dạng Có thể kể tới bản án lao động số

01/2016/LĐ-ST ngày 12/9/2016 về việc tranh chấp xử lý kỷ luật lao động theo hình thức sa thải và yêu

cầu bồi thường thiệt hại của Tòa án nhân dân huyện Giồng Riềng, tỉnh Kiên Giang; Bản

án số 33/2017/LĐ-ST Tòa án nhân dân huyện Tân Thành, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu về việc tranh chấp xử lý kỷ luật lao động theo hình thức sa thải và yêu cầu bồi thường thiệt hại; Bản án số 05/2017/LĐ-ST ngày 4/8/2017 về việc tranh chấp đơn phương chấm dứt hợp

đồng lao động của Tòa án nhân dân huyện Bến Lứt, tỉnh Long An

Các công trình nghiên cứu, cũng như các bản án kể trên đã giải quyết đề tài dưới những góc độ khác nhau, là cơ sở và là nền tảng để tác giả nghiên cứu thêm và tìm hiểu

đề tài này dưới góc độ tiếp cận thực tiễn Tác giả hy vọng rằng với sự đầu tư thích đáng, kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ là một tài liệu tham khảo có giá trị

3 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI

Luận văn tập trung nghiên cứu một cách toàn diện, có hệ thống các quy định của pháp luật về hình thức xử lý kỷ luật sa thải để làm sáng tỏ những vấn đề lý luận cơ bản

về hình thức xử lý kỷ luật sa thải, quy định của pháp luật về hình thức kỷ luật sa thải, thực tiễn áp dụng pháp luật về hình thức xử lý kỷ luật sa thải Từ đó đề xuất kiến nghị hoàn thiện pháp luật về vấn đề này

4 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI

Luận văn nghiên cứu các quy định của pháp luật về hình thức xử lý kỷ luật sa thải lao động theo pháp luật lao động trên cơ sở các quy định của Bộ luật lao động, Nghị định, Thông tư và các văn bản hướng dẫn thi hành Ngoài ra, luận văn cũng nghiên cứu thực tiễn áp dụng pháp luật về hình thức xử lý kỷ luật sa thải lao động tại các doanh nghiệp và tình hình thực tiễn đã được giải quyết tại một số Tòa án

5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Luận văn dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác – Lê Nin với phép duy vật biện chứng và duy vật lịch sử để nghiên cứu đề tài Đồng thời, luận văn dựa trên những quan điểm định hướng của Đảng và Nhà nước khi đánh giá những vấn đề mà lý luận và thực tiễn đặt ra

Ngoài ra, luận văn còn áp dụng một số phương pháp nghiên cứu khác như: phương pháp phân tích, tổng hợp, suy luận logic, so sánh, đối chiếu trong quá trình nghiên cứu

và trình bày vấn đề

6 KẾT CẤU CỦA LUẬN VĂN

Nội dung luận văn gồm 2 chương:

Chương 1: Một số vấn đề lý luận và nguyên tắc về xử lý kỷ luật sa thải

Chương 2: Quy định của pháp luật về hình thức xử lý kỷ luật sa thải - Thực trạng

áp dụng và kiến nghị hoàn thiện

CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ NGUYÊN TẮC VỀ XỬ LÝ

KỶ LUẬT SA THẢI

1.1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ KỶ LUẬT LAO ĐỘNG VÀ XỬ LÝ KỶ LUẬT LAO ĐỘNG

1.1.1 Khái niệm kỷ luật lao động

Trong cuộc sống, con người có nhiều lý do khác nhau để cùng nhau thực hiện một khối lượng công việc nhất định như: do yêu cầu, điều kiện của quá trình lao động, mục đích, lợi ích, thu nhập…và chính quá trình lao động cùng nhau của con người đòi hỏi phải có trật tự, nề nếp để hướng hoạt động của con người vào việc thực hiện kế hoạch và tạo ra kết quả chung đã được xác định trước đó Do vậy, xét một cách tổng quát, kỷ luật lao động là trật tự, nề nếp mà người lao động phải tuân theo trong quá trình thực hiện công việc khi tham gia vào quan hệ lao động

Kỷ luật lao động theo định nghĩa của Từ điển Luật học là những quy định có tính chất bắt buộc về việc tuân theo thời gian, công nghệ và điều hành sản xuất kinh doanh, được thể hiện trong nội quy lao động nhằm đảm bảo trật tự của đơn vị sử dụng lao động Người lao động và người sử dụng lao động đều phải tôn trọng, thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ của mình đối với kỷ luật lao động Ở từng đơn vị, người sử dụng lao động có quyền ban hành nội quy lao động để đảm bảo kỷ luật lao động của đơn vị mình Nội dung của kỷ luật lao động bao gồm các vấn đề cơ bản như kỷ luật về thời gian, kỷ luật

về công nghệ, kỷ luật về chấp hành và điều hành trực tiếp, kỷ luật về bảo an và bảo mật,… khi vi phạm kỷ luật người lao động tùy theo tính chất mức độ vi phạm mà có thể

bị xử lý bằng những hình thức kỷ luật khác nhau.1

Kỷ luật lao động là tổng hợp các quy phạm pháp luật quy định nghĩa vụ, trách nhiệm của người lao động và người sử dụng lao động đối với doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức; quy định những biện pháp khuyến khích người lao động chấp hành cũng như những hình thức xử lý đối với người không chấp hành hoặc chấp hành không đầy đủ những nghĩa vụ, trách nhiệm đó Kỷ luật lao động bao gồm những quy định về thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi; chấp hành mệnh lệnh điều hành sản xuất, kinh doanh của người sử dụng lao động; chấp hành quy trình công nghệ, các quy định về nội quy an

1

toàn lao động và vệ sinh lao động; bảo vệ tài sản và bí mật công nghệ, kinh doanh thuộc phạm vi trách nhiệm được giao.2

Dưới góc độ lý luận, kỷ luật lao động là một nội dung quan trọng trong quyền quản lý của người sử dụng lao động Kỷ luật lao động là những tiêu chuẩn quy định hành vi cá nhân của người lao động dựa trên ý chí của người sử dụng lao động và pháp luật hiện hành, người lao động có nghĩa vụ tuân thủ, nếu có vi phạm xảy ra người lao động phải chịu trách nhiệm trước người sử dụng lao động về hành vi vi phạm của mình

Người sử dụng lao động có quyền sở hữu, quyền quản lý và duy trì hoạt động của doanh nghiệp nên có quyền buộc người lao động phải tuân theo những quy định do mình đặt ra Kỷ luật lao động là quyền của chủ sử dụng lao động và xuất phát từ bản chất của mối quan hệ giữa chủ sử dụng lao động và người lao động Mặt khác, quyền này còn xuất phát từ yêu cầu khách quan của quá trình quản lý lao động, đó là phải đảm bảo mỗi người lao động tuân theo một trật tự chung, làm cho hoạt động lao động của doanh nghiệp thực sự là hoạt động của một tập thể

Quyền xử lý kỷ luật của người sử dụng lao động đối với người lao động không phải là tuyệt đối, mà có những giới hạn nhất định Nội dung quyền kỷ luật lao động của người sử dụng lao động thể hiện ở quyền thiết lập kỷ luật lao động thông qua việc ban hành nội quy lao động Ngoài ra, quyền này còn được thể hiện ở việc người sử dụng lao động có quyền xử lý kỷ luật đối với người lao động có hành vi vi phạm kỷ luật lao động Đây là nội dung được cụ thể hóa trong nội quy lao động nhằm hạn chế việc lạm quyền của người sử dụng lao động dẫn tới thiệt hại về quyền và lợi ích của người lao động, việc xử lý kỷ luật phải đảm bảo đủ căn cứ xử lý, theo đúng trình tự, thủ tục, đúng thẩm quyền và trong thời hiệu xử lý kỷ luật theo luật định

Tại Điều 118 Bộ luật Lao động 2012 định nghĩa: “Kỷ luật lao động là những quy định về việc tuân theo thời gian, công nghệ và điều hành sản xuất, kinh doanh thể hiện trong nội quy lao động.”

1.1.2 Khái niệm xử lý kỷ luật lao động

Theo Từ điển bách khoa Việt Nam, kỷ luật lao động được hiểu là chế độ làm việc

đã được quy định và sự chấp hành nghiêm túc đúng đắn của mỗi cấp, mỗi nhóm người,

2