Pháp luật hôn nhân và gia đình Việt Nam hiện nay về phân chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân

TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI Các vấn đề liên quan đến pháp luật hôn nhân gia đình Việt Nam về phân chia tài sản của chung vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân theo pháp[r]

MỤC LỤC

Lời cam đoan i

Lời cảm ơn ii

Mục lục iii

Danh mục chữ viết tắt v

Danh mục bảng biểu vi

Tóm tắt vii

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 2

3 Tổng quan các nghiên cứu có liên quan đến đề tài 2

4 Phương pháp nghiên cứu 7

5 Phạm vi nghiên cứu 7

6 Đối tượng nghiên cứu và đối tượng khảo sát 7

7 Kết cấu luận văn 8

CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHÂN CHIA TÀI SẢN CHUNG CỦA VỢ CHỒNG TRONG THỜI KỲ HÔN NHÂN 9

1.1 Cơ sở lý luận về phân chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân 9

1.1.1 Khái niệm tài sản chung vợ chồng và phân chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân 9

1.1.1.1 Khái niệm tài sản chung của vợ chồng 9

1.1.1.2 Khái niệm chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân 13

1.1.2 Đặc điểm của việc phân chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân 16

1.1.3 Ý nghĩa của việc phân chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kì hôn nhân 18 1.2 Quy định pháp luật hôn nhân gia đình Việt Nam hiện nay về phân chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân 19

1.2.1 Nguyên tắc phân chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân 19

1.2.2 Quyền yêu cầu chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân 23

1.2.3 Thời điểm có hiệu lực của việc chia tài sản trong thời kỳ hôn nhân 26

1.2.4 Hậu quả của việc chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kì hôn nhân 28

1.2.5 Chấm dứt hiệu lực của việc chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân 31

1.2.6 Chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân bị vô hiệu 33

1.2.7 Các trường hợp chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân 36

1.2.7.1 Phân chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân theo thỏa thuận 36

1.2.7.2 Yêu cầu Tòa án phân chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân 39

1.2.8 Các phương thức phân chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân 41

1.2.8.1 Phân chia một phần tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân 41

1.2.8.2 Phân chia toàn toàn bộ tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân 43

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 45

CHƯƠNG 2 THỰC TIỄN ÁP DỤNG, MỘT SỐ BẤT CẬP, VƯỚNG MẮC VÀ 46 KIẾN NGHỊ NHẰM HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ PHÂN CHIA TÀI SẢN CHUNG CỦA VỢ CHỒNG TRONG THỜI KỲ HÔN NHÂN Ở VIỆT NAM 46

2.1 Thực tiễn áp dụng việc phân chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân ở Việt Nam 46

2.2 Một số bất cập, vướng mắc và kiến nghị hoàn thiện trong việc áp dụng pháp luật về phân chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân 52

2.2.1 Vướng mắc về xác định trách nhiệm của vợ chồng sau khi chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân 52

2.2.2 Vướng mắc về thời điểm có hiệu lực của việc chia tài sản trong thời kỳ hôn nhân 57

2.2.3 Vướng mắc về chủ thể có quyền yêu cầu phân chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân 58

2.2.4 Vướng mắc về phương thức chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân 60

2.2.5 Vướng mắc về chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân bị vô hiệu 66

2.2.6 Những vướng mắc trong thực tiễn áp dụng các quy định của pháp luật 68

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 74

KẾT LUẬN CHUNG 75

TÀI LIỆU THAM KHẢO 76

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

BLTTDS : Bộ luật Tố tụng dân sự

HN&GĐ : Hôn nhân và gia đình

TANDTC : Tòa án nhân dân Tối cao

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 2.1 Thống kê số vụ việc về hôn nhân và gia đình đã xét xử phân theo cấp xét xử

cả nước năm 2015 đến năm 2018 46 Bảng 2.2 Thống kê công tác giải quyết vụ việc hôn nhân gia đình theo thủ tục sơ thẩm của tỉnh Lạng Sơn từ năm 2016-2018 48

TÓM TẮT

Đề tài “Pháp luật Hôn nhân và gia đình Việt Nam về phân chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân” được thực hiện gồm 03 phần: Phần mở đầu,

Phần nội dung và Phần kết luận Ở phần nội dung, luận văn cấu trúc gồm 2 chương:

Chương 1: Lý luận chung về phân chia tài sản chung vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân

Trong Chương 1, tác giả tập trung nghiên cứu các vấn đề lý luận chung về phân chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân Song, tác giả nghiên cứu những quy định của pháp luậthôn nhân gia đình việt nam hiện nay về phân chia tài sản chung vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân Bên cạnh đó, tác giả cũng đối chiếu với quy định pháp luật Thái Lan và Pháp từ đó rút ra kinh nghiệm về việc áp dụng pháp luật giải quyết việc chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân cho Việt Nam

Chương 2: Thực tiễn áp dụng và một số giải pháp, kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật về phân chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân ở việt nam

Trong Chương này, tác giả nêu khái quát thực tiễn áp dụng việc phân chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân ở Việt Nam Trên cơ sở đó, tác giả đưa

ra một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật về phân chia tài sản trong thời kỳ hôn nhân

PHẦN MỞ ĐẦU

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Hôn nhân là kết quả của quan hệ giữa vợ và chồng sau khi kết hôn, biểu hiện của nó chính là quan hệ giữa vợ và chồng được pháp luật thừa nhận nhằm tạo thành một gia đình hòa thuận và hạnh phúc, góp phần vào sự phát triển bền vững và phồn vinh của xã hội Khi nam nữ kết hôn, cùng nhau xây dựng một gia đình thì tính bền vững của quan hệ hôn nhân là điều mà bất cứ cặp vợ chồng nào cũng mong muốn có Tuy nhiên trong quan hệ vợ chồng, bên cạnh đời sống tình cảm, tình yêu thương lẫn nhau không thể không quan tâm đến vật chất Quan hệ tài sản giữa vợ chồng là một vấn đề rất quan trọng mà nó cũng là yếu tố giúp cho vợ chồng xây dựng cuộc sống hạnh phúc đáp ứng về tinh thần, vật chất cho mỗi gia đình hiện nay Trong thời kỳ hôn nhân, vợ, chồng thường xảy ra các mâu thuẫn về nhân thân và tài sản, đặc biệt là về vấn đề tài sản Quan hệ tài sản giữa vợ, chồng là quan hệ gắn liền với nhân thân, tồn tại trong thời kỳ hôn nhân vì vợ chồng một bên làm ăn thua lỗ, phá sản trong kinh doanh hoặc do họ muốn sống độc lập nhưng không muốn ly hôn và không muốn mâu thuẫn về tài sản Vì tính chất đặc biệt này nên nếu trường hợp không xác định được rõ ràng công sức đóng góp cụ thể của mỗi bên vợ chồng khi xảy ra tranh chấp sẽ làm cho việc phân chia tài sản chung vợ, chồng là tương đối khó khăn, phức tạp trong giải quyết phân chia tài sản trong thời kỳ hôn nhân tại các cấp Tòa án Cùng với xu thế phát triển của xã hội, số lượng các vụ án này ngày càng tăng lên, giá trị tài sản tranh chấp ngày càng lớn tạo ra rất nhiều khó khăn và áp lực cho cơ quan tiến hành tố tụng

Hiện nay, các vụ án yêu cầu phân chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân có những hạn chế, bất cập trong quá trình áp dụng pháp luật nhất là trong việc xác định khối tài sản chung và công sức đóng góp của các bên nhằm đảm bảo sự công bằng, hợp lý Cùng với đó là tính chất đặc biệt của việc phân chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân, đòi hỏi pháp luật hiện hành cần có những quy định cụ thể cũng như các hướng dẫn rõ ràng mới có thể đảm bảo được quyền lợi của

vợ, chồng cũng như các bên thứ ba có liên quan Chính vì thế, tác giả đã chọn đề tài

“Pháp luật Hôn nhân và gia đình Việt Nam về phân chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân” làm luận văn của mình nhằm phân tích một số vấn đề

lý luận, thực tiễn và đưa ra những kiến nghị hoàn thiện pháp luật hôn nhân gia đình Việt Nam hiện nay về phân chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân

2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

- Mục tiêu chung

Nghiên cứu, làm rõ các quy định pháp luật Việt Nam hiện hành, kinh nghiệm

giải quyết của một số nước và thực tiễn áp dụng pháp luật về phân chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân để từ đó đề xuất các kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật phù hợp với tình hình thực tiễn hiện nay

- Mục tiêu cụ thể

Luận văn sử dụng quan điểm của Đảng, pháp luật của nhà nước Việt Nam hiện

nay, quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015, Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, những văn bản pháp luật có liên quan nhằm:

+ Nghiên cứu những vấn đề lý luận về phân chia tài sản trong thời kỳ hôn nhân + Phân tích, bình luận các quy định pháp luật Hôn nhân và gia đình năm 2014

về việc phân chia tài sản trong thời kỳ hôn nhân

+ Phân tích thực tiễn áp dụng các quy định pháp luật Qua đó, đánh giá những mặt đạt được, những hạn chế bất cập Từ đó đề xuất các kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật về phân chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân

3 TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI Các vấn đề liên quan đến pháp luật hôn nhân gia đình Việt Nam về phân chia

tài sản của chung vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân theo pháp luật hiện nay mà luận văn nghiên cứu đã được nhiều nhà lý luận và hoạt động thực tiễn nghiên cứu ở những góc độ khác nhau Một số tài liệu chuyên khảo về hôn nhân gia đình như:

- Nguyễn Văn Tiến (2018), Giáo trình Luật Hôn nhân gia đình Việt Nam (tái

bản có sửa đổi, bổ sung), Trường Đại học Luật thành phố Hồ Chí Minh, NXB Hồng

Đức - Hội Luật gia Việt Nam Trong cuốn sách này, tác giả phân tích tổng quát về HN&GĐ nói chung Tuy nhiên, do nội dung của giáo trình phân tích tổng quát về Luật HN&GĐ nên hàm lượng kiến thức dành riêng cho việc chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân chưa nhiều Trên tinh thần tiếp thu các kết quả nghiên cứu trong tác phẩm này, tác giả sẽ tiếp tục phát triển, mở rộng để phân tích đánh giá một cách đầy đủ và chi tiết hơn các quy định của pháp luật về phân chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân

- Nguyễn Văn Cừ - Ngô Thị Hường (2002), Một số vấn đề lý luận và thực tiễn

về Luật HN&GĐ năm 2000, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội Tuy nhiên, nội dung tác

phẩm chỉ sơ lược các vấn đề lý luận và thực tiễn về Luật HN&GĐ năm 2000 chứ chưa

đi sâu phân tích về chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân Đồng thời, cuốn sách này chỉ nghiên cứu những quy định về Luật HN&GĐ năm 2000 nên cuốn sách đã trở nên lỗi thời Trên cơ sở kế thừa và tiếp thu các kết quả nghiên cứu trong tác phẩm này, tác giả sẽ tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về lý luận và thực tiễn về Luật HN&GĐ năm 2014, mà cụ thể là vấn đề phân chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân

Ngoài những sách chuyên khảo thì nội dung pháp luật hôn nhân gia đình Việt Nam về phân chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân còn được nhiều tác giả đề cập đến trong những luận văn chuyên ngành như:

- Phạm Thị Tươi (2012), Quyền và nghĩa vụ của vợ chồng sau khi chia tài sản

chung trong thời kỳ hôn nhân - Một số vấn đề lý luận và thực tiễn, Luận văn Thạc sĩ

Luật học, Đại học Quốc gia Hà Nội Trong luận văn, tác giả tập trung làm sáng tỏ những vấn đề về quyền và nghĩa vụ của vợ chồng sau khi chia tài sản chung trong thời

kỳ hôn nhân, đồng thời chỉ ra những vướng mắc, bất cập và đưa ra những kiến nghị về việc xây dựng và hoàn thiện pháp luật về quyền và nghĩa vụ giữa vợ và chồng khi chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân Tuy nhiên, luận văn chỉ phân tích một khía cạnh của việc chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân mà chưa bao quát hết các nội dung của việc chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân Theo đó, trên tinh thần tiếp thu các nghiên cứu này, tác gải sẽ tiếp tục mở rộng nghiên cứu một cách đầy đủ và chi tiết các quy định của pháp luật về chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân

- Phạm Hồng Minh Hoàng (2013), Chia tài sản chung của vợ chồng trong thời

kỳ hôn nhân theo pháp luật Việt Nam, Luận văn Thạc sĩ Luật học, Trường Đại học

Quốc gia Hà Nội Luận văn đã nghiên cứu một cách đầy đủ, toàn diện và có hệ thống việc chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân theo Luật HN&GĐ năm

2000 Qua đó, luận văn đã xây dựng khái niệm và phân tích các đặc điểm của việc chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân Luận văn cũng nêu lên một số hạn chế, vướng mắc trong quy định của pháp luật về chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân qua các vụ việc cụ thể tại Tòa án Trên cơ sở phân tích những bất cập, vướng mắc, luận văn đã đưa ra một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật về chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân Tuy nhiên, luận văn nghiên cứu các quy định của Luật HN&GĐ năm 2000, tác giả sẽ kế thừa những kết quả nghiên cứu của

luận văn để làm cơ sở cho công trình nghiên cứu của mình Tiếp tục phát triển, mở rộng để nghiên cứu một cách toàn diện và có hệ thống những quy định về chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân trên cơ sở Luật HN&GĐ năm 2014

- Tống Thị Lý (2015), Chia tài sản chung của vợ chồng để tiến hành hoạt động

sản xuất kinh doanh, Luận văn Thạc sĩ Luật học, Đại học Quốc gia Hà Nội Luận văn

nghiên cứu hệ thống hòa và phần tích các khái niệm, đặc điểm cũng như các quy định của pháp luật về chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân, đặc biệt là đáp ứng nhu cầu hoạt động sản xuất kinh doanh riêng của vợ chồng Luận văn đã nghiên cứu các trường hợp đầu tư kinh doanh riêng trực tiếp của vợ chồng, đồng thời đưa ra cách giải quyết những tranh chấp phát sinh trong quá trình đầu tư kinh doanh riêng Từ việc phân tích những nội dung trên, tác giả đã nêu lên những quy định chưa phù hợp, những hạn chế của pháp luật hiện hành về việc chia tài sản chung trong thời

kỳ hôn nhân để sản xuất kinh doanh riêng và thực tiễn áp dụng pháp luật Trên cơ sở phân tích thực trạng tác giả kiến nghị một số giải pháp có tính khả thi nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật và góp phần hoàn thiện những quy định của pháp luật hiện hành Tuy nhiên, luận văn chỉ nghiên cứu sâu nội dung của chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhna nhằm mục đích sản xuất kinh doanh riêng

- Nguyễn Thị Hồng Vân (2016), Chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ

hôn nhân - Một số vấn đề lý luận và thực tiễn, Luận văn Thạc sĩ Luật học, Trường Đại

học Luật Hà Nội Trong Luận văn tác giả phân tích các vấn đề lý luận và thực tiễn nhằm làm rõ những quy định về quyền và nghĩa vụ của vợ chồng sau khi chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân Qua phân tích những vướng mắc trong thực tiễn áp dụng pháp luật về chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân của vợ chồng, tác giả đã đưa ra một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật về chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân Tuy nhiên, luận văn chỉ dừng lại ở một số bất cập liên quan đến tài sản chung của vợ chồng như: các trường hợp vô hiệu khi chia tài sản chung của

vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân, xác định phương thức chia tài sản chung, trách nhiệm của vợ chồng khi chia tài sản chung và nghĩ vụ thông báo của vợ chồng khi chi tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân Trên cơ sở kế thừa các kết quả nghiên cứu trong bài viết này, tác giả sẽ tiếp tục nghiên cứu một cách chuyên sâu về phân chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân

- Lưu Việt Thắng (2017), Chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn

nhân và thực tiễn áp dụng tại Tòa án nhân dân quận Đống Đa, Hà Nội, Luận văn

Thạc sĩ Luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội Trong luận văn tác giả đã làm sáng tỏ những vấn đề chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân theo pháp luật HN&GĐ năm 2014 như: căn cứ chia tài sản của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân, phương thức chia tài sản của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân, hệ quả pháp lý của chia tài sản của chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân Tìm hiểu thực trạng chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân tại Tòa án nhân dân quận Đống Đa, tác giả

đã chỉ ra những vướng mắc bất cập và đưa ra những kiến nghị về xây dựng và hoàn thiện pháp luật về chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân thời gian tới Tuy nhiên, bài viết chỉ nghiên cứu một số bất cập liên quan đến chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân như: chủ thể có quyền yêu cầu chia tài sản chung của vợ chồng, vấn đề công chứng thỏa thuận chia tài sản chung của vợ chồng, trách nhiệm của vợ chồng sau khi chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân và nghĩa vụ thông báo của vợ chồng khi chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân Trên cơ sở kế thừa các kết quả nghiên cứu trong bài viết này, tác giả sẽ tiếp tục nghiên cứu một cách chuyên sâu về phân chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân trong giai đoạn hiện nay

- Hoàng Thị Ngân (2018), Chế độ tài sản của vợ chồng theo thỏa thuận theo

Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 ở Việt Nam hiện nay, Luận văn Thạc sĩ Luật

Kinh tế, Học viện Khoa học xã Hội, Hà Nội Luận văn tác giả nêu một số vấn đề lý luận, nội dung chế độ tài sản vợ chồng theo thỏa thuận theo quy định của Luật HN&GĐ năm 2014 Qua thực tiễn thực tiễn hiện chế độ tài sản của vợ chồng theo thỏa thuận, tác giả đề ra một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật về chế độ tài sản của

vợ chồng theo thỏa thuận Tuy nhiên, trong luận văn tác giả chỉ đi sâu nghiên cứu chế

độ tài sản vợ chồng theo thỏa thuận chứ không đi sâu nghiên cứu về tài sản chung vợ chồng

Ngoài những sách chuyên khảo, Luận văn chuyên ngành thì nội dung pháp luật hôn nhân gia đình Việt Nam về phân chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân còn được nhiều tác giả đề cập đến trong những bài viết công bố trên các tạp chí khoa học Có thể kể đến một số bài viết như:

- Nguyễn Phương Lan (2002), “Hậu quả pháp lý của việc chia tài sản chung của

vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân”, Tạp chí Luật học, số 2 Đây là một bài viết mang