Pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực bảo đảm an toàn thực phẩm tươi sống

Mục tiêu chung của Luận văn nhằm làm rõ những vấn đề lý luận về Luật ATTP, thực trạng thực hiện pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực bảo đảm an toà[r]

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI 1

2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 2

2.1 Mục tiêu chung của luận văn 2

2.2 Mục tiêu cụ thể của luận văn 2

3 TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 2

4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 5

5 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU 5

5.1 Đối tượng nghiên cứu 5

5.2 Phạm vi nghiên cứu 6

6 KẾT CẤU CỦA LUẬN VĂN 6

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI NGƯỜI TIÊU DÙNG TRONG LĨNH VỰC BẢO ĐẢM AN TOÀN THỰC PHẨM TƯƠI SỐNG 7

1.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI NGƯỜI TIÊU DÙNG TRONG LĨNH VỰC BẢO ĐẢM AN TOÀN THỰC PHẨM TƯƠI SỐNG 7

1.1.1 Một số khái niệm có liên quan 7

1.1.1.1 Khái niệm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 7

1.1.1.2 Khái niệm thực phẩm tươi sống 8

1.1.1.3 Khái niệm sản xuất, kinh doanh thực phẩm tươi sống 9

1.1.1.4 Khái niệm an toàn thực phẩm tươi sống 10

1.1.1.5 Khái niệm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực bảo đảm an toàn thực phẩm tươi sống 11

1.1.2 Đặc điểm của bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực bảo đảm an toàn thực phẩm tươi sống 12

1.1.3 Sự cần thiết và vai trò của pháp luật về bảo vệ quyền của người tiêu dùng trong lĩnh vực bảo đảm an toàn thực phẩm tươi sống 13

1.1.3.1 Sự cần thiết của pháp luật về bảo vệ quyền của người tiêu dùng trong lĩnh vực bảo đảm an toàn thực phẩm tươi sống 13

1.1.3.2 Vai trò của pháp luật về bảo vệ quyền của người tiêu dùng trong lĩnh vực an toàn thực phẩm tươi sống 14

1.1.4 Các nhóm quyền của người tiêu dùng thực phẩm tươi sống cần được bảo vệ 16 1.1.5 Những yếu tố tác động đến bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực bảo đảm an toàn thực phẩm tươi sống 18 1.2 CÁC QUY ĐỊNH VỀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI NGƯỜI TIÊU DÙNG TRONG LĨNH VỰC BẢO ĐẢM AN TOÀN THỰC PHẨM TƯƠI SỐNG 20 1.2.1 Quy định về quyền của người tiêu dùng trong lĩnh vực bảo đảm an toàn thực phẩm tươi sống 20 1.2.2 Quy định về điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm trong sản xuất, kinh doanh thực phẩm tươi sống 23

1.2.2.1 Điều kiện chung về bảo đảm an toàn thực phẩm trong sản xuất, kinh doanh thực phẩm tươi sống 23 1.2.2.2 Điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm đối với cơ sở sản xuất thực phẩm tươi sống 25 1.2.2.3 Điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm đối với cơ sở kinh doanh thực phẩm tươi sống 26

1.2.3 Quy định về quản lý Nhà nước đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh thực phẩm tươi sống 26 CHƯƠNG 2 THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI NGƯỜI TIÊU DÙNG TRONG LĨNH VỰC BẢO ĐẢM AN TOÀN THỰC PHẨM TƯƠI SỐNG 31 2.1 THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ ĐẢM BẢO AN TOÀN THỰC PHẨM TƯƠI SỐNG Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 31 2.1.1 Hiện trạng an toàn thực phẩm tươi sống tại Việt Nam 31 2.1.2 Thực tiễn thực hiện pháp luật về bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm tươi sống nhằm đảm bảo quyền lợi người tiêu dùng 34

2.1.2.1 Thực thi quyền của người tiêu dùng thực phẩm tươi sống trên thực tế 34 2.1.2.2 Thực tiễn thực thi pháp luật trong đăng ký sản xuất kinh doanh thực phẩm tươi sống và tuân thủ điều kiện, tiêu chuẩn, quy chuẩn về an toàn thực phẩm 37

2.1.2.3 Thực tiễn thi hành pháp luật trong công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát và xử

lý hành vi vi phạm về an toàn thực phẩm trong sản xuất kinh doanh thực phẩm tươi sống nhằm đảm bảo quyền lợi người tiêu dùng 40 2.1.2.4 Công tác tuyên truyền pháp luật về bảo đảm an toàn thực phẩm tươi sống nhằm đảm bảo quyền lợi người tiêu dùng 47

2.1.3 Đánh giá việc thực hiện pháp luật về bảo đảm an toàn thực phẩm tươi sống 48

2.1.3.1 Kết quả đạt được 48 2.1.3.2 Khó khăn, hạn chế 50

2.1.4 Đánh giá thực trạng pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực bảo đảm an toàn thực phẩm tươi sống 53 2.2 MỘT SỐ GIẢI PHÁP TIẾP TỤC HOÀN THIỆN CÁC QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI NGƯỜI TIÊU DÙNG TRONG LĨNH VỰC BẢO ĐẢM AN TOÀN THỰC PHẨM TƯƠI SỐNG 58 2.2.1 Hoàn thiện các quy định của pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực bảo đảm an toàn thực phẩm tươi sống 58 2.2.2 Hoàn thiện các quy định Luật An toàn thực phẩm 2010 59 2.2.3 Hoàn thiện quy định của Bộ luật hình sự 2015 61 2.2.4 Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực bảo đảm an toàn thực phẩm tươi sống 62

2.2.4.1 Tăng cường lực lượng phòng ngừa tội phạm 62 2.2.4.2 Tăng cường ngăn ngừa trước không để cho hành vi vi phạm xảy ra và kịp thời phát hiện, xử lý sau khi hành vi vi phạm xảy ra 63 2.2.4.3 Tăng cường các biện pháp nhằm kịp thời phát hiện, xử lý sau khi hành vi vi phạm xảy ra 66

KẾT LUẬN 69 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

ATTPTS An toàn thực phẩm tươi sống

BVQLNTD Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

NTD Người tiêu dùng

VSATTPTS

SXKD

Vệ sinh an toàn thực phẩm tươi sống Sản xuất kinh doanh

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1 Số vụ phạm tội đã qua xét xử trong phạm vi cả nước 44

PHẦN MỞ ĐẦU

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Mỗi chủ thể trong xã hội luôn giữ một vai trò là người tiêu dùng, bởi lẽ tiêu thụ hàng hóa, dịch vụ là một trong những yêu cầu cơ bản để có thể tồn tại trong giới tự nhiên Do đó, về cơ bản bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng có thể được xem là nhiệm

vụ chung của toàn xã hội Trong khi đó, trong mối quan hệ về tiêu dùng hàng hóa, dịch

vụ thì NTD luôn là chủ thể có vị thế yếu hơn, cũng như dễ chịu các rủi ro do nhóm chủ thể này luôn nằm trong tình trạng bất cân xứng về thông tin, hiểu biết, cũng như khả năng kiểm tra chất lượng hàng hóa, dịch vụ,… Đặc biệt, một trong các lĩnh vực nhạy cảm nhất có tầm ảnh hưởng lớn đến sức khỏe của NTD nói chung chính là lĩnh vực vệ sinh, an toàn thực phẩm (VSATTP), bởi lẽ đây là lĩnh vực thiết yếu trong đời sống của mỗi cá nhân Do đó, lĩnh vực này luôn tiềm ẩn nhiều nguy cơ ảnh hưởng lâu dài đến nòi giống dân tộc

Trong những năm gần đây, trên địa bàn các tỉnh thành của cả nước việc triển khai thi hành pháp luật về VSATTP đã được lãnh đạo các cấp, các ngành đặc biệt quan tâm, coi trọng Các sở, ban ngành có liên quan đã có nhiều nỗ lực, cố gắng trong thực hiện chức năng quản lý Nhà nước về VSATTP Điển hình là đã thành lập và kiện toàn Ban Chỉ đạo đảm bảo VSATTP từ cấp tỉnh đến cấp huyện, mỗi năm tổ chức các đoàn kiểm tra liên ngành, liên tuyến thanh tra, kiểm tra chất lượng VSATTP đối với các cơ

sở SXKD thực phẩm, từng bước chấn chỉnh, khắc phục và xử lý các sai phạm Tuy nhiên, tình hình mất vệ sinh, ATTP có thời điểm vẫn còn diễn biến phức tạp, nhất là trong SXKD thực phẩm tươi sống Theo thống kê của Bộ Y tế từ đầu năm 2018 đến nay, toàn quốc đã xảy ra 79 vụ ngộ độc thực phẩm với 2.847 người mắc, trong đó có

16 trường hợp tử vong1 Đồng thời, thực phẩm bẩn cũng là nguyên nhân hàng đầu gây bệnh ung thư, cụ thể chiếm tỷ lệ khoảng 35% trong tổng số các nguyên nhân2 Bên cạnh đó, hàng rào pháp lý để đảm bảo VSATTP (như: Luật ATTP 2010 sửa đổi, bổ sung 2018; Nghị định 15/2018/NĐ-CP; Nghị định 155/2018/NĐ-CP,…) còn nhiều hạn chế, nội dung điều chỉnh chưa thực sự phù hợp với quan hệ xã hội đang tồn tại, nhiều

1 Hiếu Huyền (2018), “Gần 3000 nguời nhập viện vì ngộ độc thực phẩm, 16 người tử vong”, [https://www.phapluatplus.vn/giao-duc-suc-khoe/nam-2018-gan-3000-nguoi-nhap-vien-vi-ngo-doc-thuc-pham-16-nguoi-tu-vong-d83240.html] (ngày truy cập 12/12/2018)

2 Phạm Mạnh Hùng (2016), “Cần nhận thức đầy đủ vệ sinh an toàn thực phẩm”, Tạp chí Tuyên giáo, (6), tr 73

quy định còn chồng chéo, chưa phân định rõ trách nhiệm giữa các chủ thể có liên quan

Từ các phân tích trên cho thấy, việc nghiên cứu một cách hệ thống, toàn diện cả

về cơ sở lý luận và thực tiễn pháp luật về ATTP dưới góc độ Luật Kinh tế nhằm đánh giá những ưu điểm, hạn chế, đồng thời đưa ra các giải pháp góp phần hoàn thiện pháp luật về ATTP trong SXKD TPTS là rất cần thiết và khách quan, đáp ứng yêu cầu bảo

vệ, chăm sóc và nâng cao sức khoẻ nhân dân trong tình hình mới Vì vậy, tác giả quyết

định chọn nghiên cứu đề tài “Pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh

vực bảo đảm an toàn thực phẩm tươi sống” để làm luận văn thạc sĩ

2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

2.1 Mục tiêu chung của luận văn

Mục tiêu chung của Luận văn nhằm làm rõ những vấn đề lý luận về Luật ATTP, thực trạng thực hiện pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực bảo đảm an toàn thực phẩm tươi sống; trên cơ sở đó xây dựng hệ thống giải pháp góp phần hoàn thiện chính sách, pháp luật về quản lý vệ sinh ATTP nói chung, ATTP trong SXKD TPTS nói riêng trong thời gian tới

2.2 Mục tiêu cụ thể của luận văn

Để đạt được mục tiêu chung đã nêu trên, các mục tiêu cụ thể của luận văn được xác định cụ thể như sau:

- Nghiên cứu làm rõ những vấn đề lý luận pháp luật về Luật ATTP;

- Đánh giá các quy định của pháp luật hiện hành về ATTP đối với TPTS nhằm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng;

- Phân tích và đánh giá việc thực hiện, áp dụng Luật ATTP trong SXKD TPTS nhằm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng;

- Làm sáng tỏ các luận cứ khoa học cho các giải pháp nhằm góp phần hoàn thiện pháp luật về ATTP trong SXKD TPTS nhằm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

và nâng cao hiệu quả thực thi trên thực tế

3 TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI

Công tác đảm bảo ATTP tuy đóng vai trò rất quan trọng, song pháp luật về ATTP ở nước ta mới chỉ được quan tâm đúng mức và bắt đầu có một số nghiên cứu quy mô trong thời gian gần đây được thể hiện trong nhiều công trình khoa học công bố

trên sách, báo, tạp chí chuyên ngành và các Luận văn Thạc sỹ, Luận án Tiến sỹ Có thể điểm tên các công trình, bài viết như:

- Pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực an toàn, vệ sinh

thực phẩm ở Việt Nam hiện nay, Luận án Tiến sĩ của tác giả Phạm Văn Hảo, năm

2017, Học viện Khoa học xã hội Đây là một trong những công trình nghiên cứu sâu về lĩnh vực VSATTP ở góc độ bảo đảm quyền lợi cho người tiêu dùng thực phẩm Ở đề tài này, tác giả đã phân tích, làm rõ một số khái niệm có liên quan như VSATTP, việc thực hiện pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực VSATTP, đồng thời đánh giá việc thực hiện và đưa ra các giải pháp để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực VSATTP

- Giáo trình vệ sinh và an toàn thực phẩm, TS Nguyễn Đức Lượng (chủ biên),

năm 2006, Nxb Đại học Kỹ thuật thành phố Hồ Chí Minh Công trình này của các tác giả đã đưa ra một số khái niệm chung nhất về VSATTP cũng như đánh giá mức độ VSATTP trong các trường học Nội dung trọng tâm là đi sâu phân tích các trường hợp ngộ độc thực phẩm cũng như đưa ra phương pháp làm hạn chế, giảm thiểu tình hình

đó

- Cần nhận thức đầy đủ vệ sinh an toàn thực phẩm, bài viết của GS TS Phạm

Mạnh Hùng, số 6 năm 2016, Tạp chí Tuyên giáo Bài viết phân tích rõ khía cạnh lý luận của vấn đề VSATTP dưới góc nhìn quản lý Nhà nước Do đó, bài viết này cũng sẽ giúp tác giả làm rõ cơ sở lý luận của hoạt động bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực VSATTP

- Các biện pháp vệ sinh an toàn thực phẩm trong Hiệp định đối tác xuyên Thái

Bình Dương và pháp luật Việt Nam hiện nay, bài viết của Th.S Nguyễn Thu Dung,

Tạp chí Nhà nước và Pháp luật, số 8 năm 2016 Bài viết phân tích vai trò VSATTP trong bối cảnh của Hiệp định TPP, đặc biệt là vai trò của pháp luật về VSATTP đối với việc bảo hộ ngành sản xuất trong nước Qua đó, bài viết sẽ giúp tác giả làm rõ sự cần thiết của pháp luật về ATTPTS trong bối cảnh hội nhập quốc tế

- Thi hành pháp luật về vệ sinh An toàn thực phẩm ở cấp phường trên địa bàn

thành phố Hà Nội, Luận văn thạc sỹ của tác giả Trần Mai Vân, năm 2013, Khoa Luật -

Đại học Quốc gia Hà Nội Đây là một trong những công trình nghiên cứu sớm về vấn đề ATTP từ khi Luật ATTP 2010 ban hành và có hiệu lực Tác giả đã tập trung nghiên cứu một số quy định của pháp luật về VSATTP, việc tổ chức thực hiện pháp luật về VSATTP,

phân tích, làm rõ những hạn chế, bất cập trong thực thi pháp luật về VSATTP Đây cũng

là một trong những điểm nổi bật của luận văn mà tác giả có sự kế thừa về mặt nội dung

Các tài liệu cũng đã cung cấp các thông tin tương đối đầy đủ và toàn diện về khái niệm VSATTP, pháp luật về VSATTP, các chủ thể có liên quan, cấu trúc pháp luật ATTP Bên cạnh đó, nhiều công trình cũng đề cập đến việc thực thi pháp luật về VSATTP Do vậy, ở mức độ nhất định, trong quá trình nghiên cứu, luận văn sẽ có sự tiếp thu, kế thừa những thành quả, các giá trị mà các nghiên cứu trước đó đã chỉ ra, làm nền móng cho việc tiếp tục nghiên cứu về cả trên phương diện lý luận cũng như thực tiễn Ngoài ra, một số tài liệu đã đề cập đến kinh nghiệm thế giới về xây dựng và

tổ chức thực hiện pháp luật về VSATTP Đây là những kết quả nghiên cứu quý báu sẽ được kế thừa nhằm có những kiến nghị phù hợp cho việc hoàn thiện pháp luật Việt Nam Mặc dù vậy, các công trình nghiên cứu trực diện về khái niệm, thực thi pháp luật

về ATTP trong SXKD TPTS hiện nay còn rất ít, chủ yếu mới đề cập đến hệ thống pháp luật về VSATTP dưới dạng thống kê hoặc đánh giá mức độ phù hợp; còn thiếu vắng các công trình nghiên cứu về khái niệm, đặc điểm, pháp luật về VSATTP trong SXKD TPTS Đây cũng là nội dung luận văn sẽ phải tiếp tục nghiên cứu để hoàn thiện

Qua tìm hiểu về tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài “Pháp luật bảo vệ

quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực bảo đảm an toàn thực phẩm tươi sống” mà

học viên tiếp cận được thì chưa có một công trình nào nghiên cứu về vấn đề trên Những vấn đề luận văn kế thừa và tiếp tục triển khai nghiên cứu:

Thứ nhất, luận văn sẽ tiếp tục nghiên cứu để làm rõ các vấn đề lý luận của pháp

luật về VSATTP Trong đó, xác định rõ trục quy chiếu là bảo đảm ATTP trong SXKD TPTS Luận văn cũng nghiên cứu kinh nghiệm của các tác giả đi trước cũng như các địa phương khác trong xây dựng chính sách, pháp luật về ATTP trong SXKD TPTS theo hướng hệ thống hóa theo từng lĩnh vực, phương diện Qua đó, tiếp tục làm sáng tỏ thực tiễn pháp luật về ATTP trong SXKD TPTS để thấy những đặc trưng riêng biệt; cơ sở, mối quan hệ giữa các luật, văn bản luật, dưới luật điều chỉnh vấn đề này

Thứ hai, luận văn sẽ nghiên cứu, đánh giá thực trạng pháp luật và hoạt động tổ

chức thực hiện pháp luật ATTP trong lĩnh vực SXKD TPTS ở Việt Nam hiện nay.Từ

đó, chỉ ra những điểm còn hạn chế, bất cập trong lĩnh vực này Từ kết quả nghiên cứu

lý luận và thực tiễn thực hiện pháp luật, luận văn sẽ đề xuất các giải pháp hoàn thiện

thống nhất, đồng bộ và khả thi với các chính sách, pháp luật khác của Nhà nước đối với vấn đề này

4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Để làm rõ các vấn đề nghiên cứu, luận văn được nghiên cứu trên cơ sở phương pháp luận là chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử Đây là phương pháp luận khoa học được vận dụng nghiên cứu trong toàn bộ luận văn để đánh giá khách quan sự hoàn thiện của pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

Theo đó, luận văn sử dụng nhiều phương pháp nghiên cứu cụ thể như: phương pháp phân tích, phương pháp thống kê, phương pháp so sánh, …Để hoàn thành mục đích nghiên cứu thì có sự kết hợp giữa các phương pháp trong từng phần của luận văn, phương pháp phân tích và tổng hợp là phương pháp được sử dụng nhiều nhất trong luận văn Đối với mỗi mục, mỗi chương cụ thể trong luận văn, sẽ được sử dụng phương pháp nghiên cứu chủ đạo khác nhau

+ Phương pháp phân tích: Đây là phương pháp mà tác giả sẽ sử dụng để làm

rõ các khía cạnh lý luận cũng như thực tiễn của vấn đề bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực bảo đảm an toàn thực phẩm tươi sống

+ Phương pháp thống kê: Đây là phương pháp mà tác giả sẽ sử dụng để thống

kê các dữ liệu thực tế của thực trạng liên quan đến vấn đề bảo vệ quyền lợi người tiêu

dùng trong lĩnh vực bảo đảm an toàn thực phẩm tươi sống

+ Phương pháp so sánh: Từ những quy định của pháp luật về bảo vệ quyền lợi

người tiêu dùng trong lĩnh vực bảo đảm an toàn thực phẩn tươi sống, tác giả sẽ so sánh các điểm khác biệt trong quy định của pháp luật hiện hành với thực tiễn của vấn đề đang nghiên cứu, từ đó đưa ra các giải pháp phù hợp

5 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

5.1 Đối tượng nghiên cứu

“Pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực bảo đảm an toàn thực phẩm tươi sống” là một đề tài có tính khái quát cao, nội dung phong phú và phức

tạp Vì vậy trong khuôn khổ luận văn thạc sĩ của mình tác giả tập trung nghiên cứu cơ

sở lý luận cũng như các vấn đề pháp lý về bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng trong lĩnh vực bảo đảm an toàn thực phẩm tươi sống Phân tích các quy định pháp luật Việt Nam về bảo vệ người tiêu dùng trong trong lĩnh vực bảo đảm an toàn thực phẩm tươi