Giáo dục đạo đức, lối sống giúp cho mỗi cá nhân nâng cao trình độ nhận thức về các giá trị đạo đức, lối sống từ đó tự điều chỉnh hành vi sao cho phù hợp với những chuẩn mực đạo đức, lố[r]
Trang 1MỤC LỤC
CHƯƠNG I: ĐẶT VẤN ĐỀ 1
1.Lý do chọn đề tài: 1
2 Mục đích nghiên cứu: 3
3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu: 3
4 Nhiệm vụ nghiên cứu: 3
5 Giả thuyết khoa học: 4
6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu: 4
7 Phương pháp nghiên cứu: 4
8 Kế hoạch nghiên cứu: 4
CHƯƠNG II: 5
CƠ SỞ LÝ LUẬN 5
1 Lịch sử vấn đề nghiên cứu 5
2 Một số khái niệm có liên quan 5
2.1 Khái niệm đạo đức 5
2.2 Khái niệm giáo dục đạo đức 6
2.3 Vai trò của giáo dục đạo đức 6
2.4 Khái niệm về nhận thức 7
2.5 Khái niệm chung về gia đình 7
2.5.1 Định nghĩa về gia đình 7
3 Giáo dục gia đình Việt Nam với lịch sử phát triển của xã hội 11
3.1 Giáo dục của gia đình Việt Nam truyền thống 11
3.2 Những đặc điểm của gia đình Việt Nam truyền thống 12
3.3 Chức năng của gia đình Việt Nam truyền thống 14
3.4 Đặc điểm về thiết chế gia đình Việt Nam truyền thống 15
4 Văn hoá ứng xử trong gia đình thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập kinh tế quốc tế 17
5 Giáo dục gia đình và nhân cách con người Việt Nam trong thời kỳ thuộc pháp 22
6 Giáo dục gia đình và nhân cách con người Việt Nam trong 30 năm chiến tranh giải phóng dân tộc và xây dựng chủ nghĩa xã hội 22
6.1 Gia đình và giáo dục gia đình trong sự nghiệp đổi mới của đất nước hiện nay 23
6.2 Những khó khăn cơ bản đối với vấn đề giáo dục gia đình hiện nay 24
6.3 Mục tiêu và nghĩa vụ giáo dục gia đình hiện nay: 26
Trang 27 Những nội dung cơ bản trong giáo dục gia đình 27
7.1 Giáo dục hành vi đạo đức 27
CHƯƠNG III: 34
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 34
1 VÀI NÉT VỀ ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU: 34
2 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU: 35
2.1.Nhận thức của cha mẹ về tầm quan trọng của việc giáo dục đạo đức gia đình cho trẻ 35
2.1.1 Nhận thức về trách nhiệm, tình yêu thương và nghĩa vụ của người cha, người mẹ đối với việc giáo dục đạo đức cho con cái 35
Mức độ quan trọng 36
3 Những khó khăn của cha mẹ trong việc giáo dục đạo đức cho con cái 45
4 Những điều kiện cần thiết cho giáo dục đạo đức trong gia đình 48
5 Thực trạng nuông chiều hay bỏ mặc con cái cho nhà trường, xã hội 50
6 Trang bị kiến thức, kỹ năng nuôi dạy, chăm sóc, giáo dục trẻ của các bậc cha mẹ 53
3 CƠ SỞ ĐỀ XUẤT BIỆN PHÁP 55
3.1 Một số biện pháp giúp các bậc cha mẹ giáo dục đạo đức trong gia đình cho trẻ 55
3.2 Các nguyên tắc cơ bản trong gia đình 58
3.2.1Xây dựng không khí gia đình êm ấm được coi là một nguyên tắc quan trọng trong giáo dục gia đình 58
3.2.2.Cần phải tôn trọng nhân cách của trẻ 58
3.2.3 Nghiêm khắc và khoan dung độ lượng 58
3.3 Một số phương pháp cơ bản trong giáo dục gia đình 61
3.3.1 Khuyên bảo, thuyết phục [Giáo trình giáo dục gia đình, Ngô Công Hoàn 2014] 61
3.3.2 Rèn luyện thói quen 61
3.3.3 Khen thưởng 62
3.3.4 Kỉ luật, trừng phạt 62
4 Trách nhiệm của gia đình trong việc liên kết với nhà trường và xã hội trong giáo dục con cái 71
5 Biện pháp 75
CHƯƠNG IV:KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 84
1 Kết luận 84
Kiến nghị 85
Lời cảm ơn
Trang 3Trong quá trình nghiên cứu đề tài này em gặp không ít những khó khăn, nhưng nhờ sự cố gắng của bản thân cùng sự giúp đỡ nhiệt tình, động viên của quý thầy cô đã giúp em hoàn thành khóa luận của mình
Qua đây, em xin được gửi lời cảm ơn chân thành tới các thầy cô trong khoa sư phạm, quý thầy cô đã tạo điều kiện để em hoàn thành được bài khóa luận của mình
Em xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến thầy Nguyễn Trọng Lăng, là giáo viên hướng dẫn của em, người đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo và giúp đỡ em rất nhiều trong suốt quá trình em thực hiện làm bài khóa luận Với câu nói rằng: “Ăn quả nhớ kẻ trồng cây” nếu không có sự quan tâm, giúp đỡ, hướng dẫn tận tình của thầy thì em sẽ không có được bài khóa luận hoàn chỉnh Em xin chân thành cảm ơn thầy rất nhiều!
Em cũng xin được gửi lời cảm ơn đến tất cả Ban giám hiệu cùng toàn thể giáo viên, nhân viên trong trường Mầm non Abi Đồng Nai, đã tạo điều kiện cho em hoàn thành đề tài của mình
Tuy nhiên vì đây là lần đầu tiên em thực hiện nghiên cứu một đề tài khoa học, kiến thức chuyên môn còn hạn chế và bản thân còn thiếu nhiều kinh nghiệm thực tiễn nên nội dung của báo viết không tránh khỏi những thiếu xót, em rất mong nhận được
sự góp ý, chỉ bảo thêm của quý thầy cô để bài khóa luận của em được hoàn thiện hơn
Một lần nữa xin gửi đến quý thầy cô lời cảm ơn chân thành và tốt đẹp nhất!
Trà Vinh, ngày 18 tháng 05 năm 2018
Sinh viên
Lời cam đoan
Trang 4Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của mình Các số liệu thu thập được trong khóa luận là trung thực và rõ ràng, chưa từng được công bố trong một chương trình nghiên cứu nào Nếu sai tôi xin chịu trách nhiệm
Trà Vinh, ngày 18 tháng 05 năm 2018
Sinh Viên
NHẬN XÉT CỦA NGƯỜI HƯỚNG DẪN
NHẬN XÉT CỦA NGƯỜI PHẢN BIỆN
Trang 5
Theo kinh nghiệm giáo dục truyền thống của nhân dân ta cũng khẳng định rằng: “ Uốn cây từ thuở còn non
Dạy con từ thuở con còn trẻ thơ” [1,tr.28]
Giáo dục đạo đức là cốt lõi và thiết yếu rất quan trọng trong giáo dục gia đình Không ai có thể thay thế được gia đình trong việc giáo dục trẻ, gia đình là trường học đầu tiên của mỗi con người,với những người thầy đầu tiên là người cha và người mẹ, quyết định đến sự hình thành và hoàn thiện đạo đức nhân cách của con người Hay nói cách khác gia đình là nơi con người được sinh ra, lớn lên và hình thành, phát nhân cách của mình
Theo A.C Makarenco: “Những gì mà cha mẹ đã làm cho con trước 5 tuổi, đó là 90% kết quả của quá trình giáo dục” [2,tr.28]
Và từ xa xưa dân tộc Việt Nam của chúng ta đã có những truyền thống văn hóa gắn với những nói, ca dao, tục ngữ:
“ Trai thì trung hiếu làm đầu Gái thời tiết hạnh là câu sửa mình”;
“ Uốn nước nhớ nguồn”,…
Những câu nói đó gắn với giáo dục lòng kính trọng, hiếu thảo đối với ông bà, cha mẹ từ xưa đến nay vẫn được coi là yếu tố đạo đức quan trọng nhất đối với trẻ em ở trong gia đình Và nói một cách khác là: “ Con người bất hiếu thường cũng bất nhân”
vì nếu một con người không có lòng hiếu thảo, không có lòng yêu thương, tôn kính người đã có công sinh thành nuôi dưỡng mình thì cũng sẽ không có tình cảm yêu thương đối với người khác, với cộng đồng và xã hội được [3,tr.26]
Trang 6Hiện nay, Việt Nam đang trong thời kì kinh tế thị trường, nền kinh tế theo hướng cơ chế thị trường đã cởi trói cho gia đình và xã hội tự do cạnh tranh phát triển ngành nghề, nâng cao thu nhập toàn dân, cải thiện một bước với đời sống vật chất và
tinh thần cho mọi người Những điều kiện này cho phép chúng ta đón nhận và giao lưu với cái mới, với nhiều nền văn hóa của nước ngoài Qua đó chúng ta được mở rộng tầm nhìn và nâng cao sự hiểu biết về kinh tế, văn hóa, giáo dục, khoa học,…Song nó cũng bộc lộ ra những mặt tiêu cực đến quá trình hình thành và phát triển nhân cách con người theo định hướng xã hội chủ nghĩa, đặc biệt là đối với vấn đề giáo dục gia đình Thế hệ trẻ có sự thay đổi lệch hướng, tiêu cực trong cách nghĩ và hành động, trong lối sống và quên lãng đi các giá trị đạo đức truyền thống và chuẩn mực của xã hội, du nhập vào Việt Nam những văn hóa không phù hợp từ phương tây,…
Trong nhiều gia đình, chức năng kinh tế đã cuốn hút quá nhiều công sức của đôi vợ chồng, có khi cả con cái, ông bà già vào việc sản xuất kinh doanh, ảnh hưởng đến việc chăm sóc các thành viên trong gia đình về mặt tâm lý tình cảm, cũng như việc học tập, giáo dục của trẻ Nhiều gia đình đã sống trong bầu không khí nặng nề khi làm ăn thua
lỗ, nợ nần, phá sản, thậm chí phải tan vỡ
Môi trường xã hội bao quanh gia đình và nhà trường bị ô nhiễm trầm trọng trên nhiều bình diện: Các luồng văn hóa dâm ô, kích dục, bạo lực, từ nước ngoài đã len lỏi vào trong nhiều tầng lớp dân cư ở thành phố và nông thôn Các tệ nạn xã hội như tham nhũng, mại dâm, tham lam quyền lực,… từ quan điểm sùng bái “ Đồng tiền là tiên là phật” đã làm đảo lộn nhiều giá trị nhân văn vốn có từ xưa trong nếp sống gia đình Trình độ học vấn, kiến thức nghề nghiệp và nhiều mặt khác của đa số các bậc cha mẹ không còn đáp ứng được cho con cái theo yêu cầu của việc giáo dục con người của xã hội mới Gia đình đó phải chuyển giao một số chức năng vốn dĩ trước kia có thể tiến hành trong gia đình thì hiện nay phải nhờ đến các cơ quan xã hội Do đó, gia đình không có điều kiện thường xuyên theo dõi, giám sát, giúp đỡ các em
Nền văn minh công nghiệp nói chung, nền kinh tế theo cơ chế thị trường nói riêng đã tác động mạnh mẽ làm cho tốc độ phát triển tâm sinh lý của trẻ rất nhanh, có khi đột biến bất thường trong khi đó quan niệm, nội dung, phương pháp giáo dục của các bậc cha mẹ chưa thay đổi, hoặc là thay đổi chưa phù hợp, thậm chí có thể hoàn toàn trái
Trang 7ngược với các tình huống giáo dục, có khi đã gây nên xung đột, dẫn đến hậu quả đáng tiếc trong gia đình
Sự mất ổn định trong đời sống gia đình như li hôn, có cha mẹ, người thân nghiện hút, cờ bạc, tiền án, tiền sự, hoặc thiếu gương mẫu của cha mẹ trong làm ăn, sinh sống như buôn gian, bán lận, lừa đảo,… cũng đã tác động tiêu cực rất mạnh mẽ đến con cái làm cho chúng chán nản, thất vọng phải rời bỏ môi trường gia đình
Một số gia đình đang có điều kiện kinh tế đầy đủ, khá giả, nhưng họ thiếu quan tâm đến trách nhiệm giáo dục, phó mặc cho nhà trường, thả lỏng cho các em tự phát triển trong môi trường xã hội bao quanh, đường phố, bạn bè và các phương tiện thông tin đại chúng Cha mẹ chỉ chú ý cho con ăn ngon, mặc đẹp, giải trí, thỏa mãn nhu cầu, yêu sách của chúng
Đứng trước thực trạng đó Đảng và nhà nước đã đưa ra những quan điểm chỉ đạo cụ thể về việc giữ gìn bảo vệ văn hoá truyền thống đặc biệt là giữ gìn đạo đức trong gia đình
Qua đó thấy được rằng giáo dục đạo đức trong gia đình không chỉ có ảnh hưởng đối với gia đình mà còn có ảnh hưởng không nhỏ đến cộng đồng, đến giáo dục
xã hội Nhất là trong thời kỳ kinh tế thị trường hiện nay vấn đề giáo dục đạo đức của các bậc cha mẹ cho con cái của mình trong gia đình có được quan tâm nhiều không hay đã giảm sút
Từ lý do đó tôi đã chọn đề tài “nhận thức của cha mẹ về giáo dục đạo đức trong gia đình cho trẻ mẫu giáo từ 3 – 4 tại trường Mầm non Abi Đồng Nai”
2 Mục đích nghiên cứu:
Tìm hiểu cơ sở lý luận và thực trạng nhận thức của cha mẹ về giáo dục đạo đức trong gia đình cho trẻ mẫu giáo từ 3 - 4 tuổi Từ đó đề xuất biện pháp giáo dục đạo đức trong gia đình đúng đắn cho phụ huynh nhằm giáo dục trẻ phát triển toàn diện
3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu:
Đối tượng nghiên cứu: Nhận thức của cha mẹ về giáo dục đạo đức trong gia đình cho trẻ mẫu giáo từ 3-4 tuổi
Khách thể nghiên cứu: Cha mẹ của trẻ có độ tuổi 3-4 tuổi ( 50 người)
4 Nhiệm vụ nghiên cứu:
Nghiên cứu cơ sở lý luận về giáo dục đạo đức trong gia đình cho trẻ mẫu giáo
từ 3 – 4 tuổi tại trường Mầm non Abi Đồng Nai
Trang 8Tìm hiểu thực trạng nhận thức của cha mẹ về giáo dục đạo đức trong gia đình cho trẻ
Đề xuất, một số biện pháp giáo dục đạo đức trong gia đình cho trẻ mẫu giáo từ 3- 4 tuổi tại trường Mầm non Abi Đồng Nai đến phụ huynh để họ có nhận thức đúng đắn trong việc giáo dục đạo đức trong gia đình cho trẻ
5 Giả thuyết khoa học:
Vấn đề giáo dục đạo đức cho con cái không được chú trọng dẫn đến trẻ em không được quan tâm, học hành không đến nơi đến chốn, sự hiểu biết của các em ngày một thu hẹ p, nếu không giải quyết đến nơi đến chốn thì trẻ em không chỉ là thế hệ kế
tiếp sự nghiệp của ông cha mà nó còn kìm hãm sự phát triển của toàn xã hội
Hiện nay nhiều trẻ em không có được sự quan tâm nuôi dạy của cha mẹ
Có rất nhiều yếu tố chi phối việc giáo dục đạo đức trong gia đình cho con cái: Kinh tế, giới tính,trình độ học vấn, độ tuổi Trong đó yếu tố quyết định nhất là kinh tế,
cuộc sống khó khăn ảnh hưởng rất nhiều đến việc giáo dục đạo đức cho trẻ
6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu:
Thời gian nghiên cứu: 04/2018
Không gian nghiên cứu: Trường mầm non Abi Đồng Nai
7 Phương pháp nghiên cứu:
- Các phương pháp nghiên cứu lí luận
- Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn
+ Phương pháp tổng kết kinh nghiệm
+ Phương pháp quan sát
+ Phương pháp điều tra
+ Phương pháp phỏng vấn
+ Phương pháp thống kê toán học
8 Kế hoạch nghiên cứu:
Trang 9- Phạm Khắc Chương, Hà Nhật Thăng (1998) Đạo đức học – NXBGD nhấn
mạnh đạo đức, tình cảm trong gia đình biểu hiện chủ yếu trong các mối quan hệ vợ chồng, cha mẹ và con cái, anh em ruột thịt
- Phạm Khắc Chương (chủ biên), Phạm Văn Hùng, Phạm Văn Chín (1998),
Giáo dục gia đình, NXBGD nhấn mạnh những đặc trưng cơ bản, các loại gia đình,
chức năng và các giai đoạn phát triển của gia đình
- Ngô Công Hoàn (2014), Giáo dục gia đình, NXBGDVN Nhấn mạnh các
phương pháp giáo dục trẻ, bằng các mẫu hành vi hành động của cha mẹ, ông bà, những người thân gần gũi trong gia đình; bằng truyện, thơ; bằng khuyên bảo thuyết phục; nhận xét đánh giá khen chê, trách phạt kịp thời,
- Đào Thanh Âm, Trịnh Dân, Nguyễn Thị Hòa, Đinh Văn Lang (1997), GDH
Mầm non tập II, NXBDHQGHN nhấn mạnh về nội dung giáo dục đạo đức ở trường
mẫu giáo, cùng với những nguyên tắc đức dục và phương pháp giáo dục đạo đức cho trẻ
- Nguyễn Ánh Tuyết (chủ biên), Đào Thanh Âm, Đinh Văn Lang (1996) Giáo
dục học, NXB GD nhấn mạnh GD đạo đức cho trẻ MG là giáo dục lòng nhân ái; Giáo
dục quan hệ bạn bè, xây dựng tình bạn trong nhóm chơi và tình bạn trong lớp học; Giáo dục những quy tắc lễ phép và các hành vi văn hóa
2 Một số khái niệm có liên quan
2.1 Khái niệm đạo đức
* Đạo đức
Đạo đức là hệ thống những quy tắc chuẩn mực biểu hiện sự tự nguyện, tự giác của con người trong quan hệ với nhau và quan hệ với tự nhiên và xã hội mà nhờ đó
Trang 10con người tự giác điều chỉnh hành vi của mình cho phù hợp với lợi ích của cộng đồng,
xã hội
Theo sách "Giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh, sinh viên tỉnh Hưng Yên"
Đạo đức là một hình thái ý thức xã hội, xuất hiện tương đối sớm và có vai trò quan trọng đối với sự phát triển của xã hội Đạo đức được hiểu “Là hệ thống các quy tắc, chuẩn mực xã hội mà nhờ đó con người tự giác điều chỉnh hành vi của mình cho phù họp với lợi ích của cộng đồng, của xã hội”
Ngày nay, sự phát triển của nền kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế, các quy tắc, chuẩn mực của đạo đức dần biến đổi Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa là các giá trị đạo đức cũ hoàn toàn mất đi, thay vào đó là các giá trị đạo đức mới Các giá trị đạo đức ở Việt Nam hiện nay là sự kết hợp sâu sắc truyền thống đạo đức tốt đẹp của dân tộc với xu hướng tiến bộ của thời đại, của nhân loại Đó là tinh thần cần cù, sáng tạo, yêu lao động; tình yêu quê hương, đất nước gắn liền với chủ nghĩa xã hội; sống và làm việc theo hiến pháp và pháp luật, có lối sống văn minh, lành mạnh; có tinh thần nhân đạo và tinh thần quốc tế cao cả
2.2 Khái niệm giáo dục đạo đức
* Khái niệm:
Giáo dục đạo đức, lối sống là quá trình biến các chuẩn mực đạo đức, lối sống từ những đòi hỏi bên ngoài của xã hội thành những đòi hỏi bên trong của mỗi cá nhân,
thành niềm tin, nhu cầu, thói quen của người được giáo dục
2.3 Vai trò của giáo dục đạo đức
Giáo dục đạo đức, lối sống giúp cho mỗi cá nhân nâng cao trình độ nhận thức
về các giá trị đạo đức, lối sống từ đó tự điều chỉnh hành vi sao cho phù hợp với những chuẩn mực đạo đức, lối sống của xã hội
Giáo dục đạo đức, lối sống góp phần gìn giữ, phát huy những giá trị đạo đức mà các thế hệ trước đã tạo dựng; đồng thời góp phần tích cực trong việc giáo dục hình thành những giá trị đạo đức, lối sống mới, khắc phục những quan điểm lạc hậu, sự lệch chuẩn các giá trị đạo đức truyền thống, những thói hư tật xấu hay những hiện tượng phi đạo đức
Giáo dục đạo đức, lối sống không chỉ làm cho con người nhận thức đúng các chuẩn mực đạo đức, các giá trị đạo đức, lối sống mà còn thông qua đó để hình thành niềm tin và tình cảm đạo đức Trên cơ sở đó giúp con nguời nhận ra giá trị của các giá