Mục tiêu xây dựng mô hình “Cánh đồng lớn” đối với sản xuất lúa gạo nhằm thực hiện tốt việc áp dụng các tiến bộ kỹ thuật tiên tiến một cách đồng bộ, hiệu quả trên một di[r]
Trang 1MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN i
LỜI CẢM ƠN ii
MỤC LỤC iii
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT vi
DANH MỤC CÁC BẢNG vii
DANH MỤC CÁC HÌNH viii
PHẦN MỞ ĐẦU 1
1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI 1
2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 3
2.1 Mục tiêu chung 3
2.2 Mục tiêu cụ thể 3
3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU 3
4 PHẠM VI NGHIÊN CỨU 3
Trình bày và đánh 4.1 Phạm vi về nội dung 3
4.2 Phạm vi không gian 4
4.3 Phạm vi thời gian 4
5 KẾT CẤU LUẬN VĂN 4
CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN 5
1.1 KHÁI NIỆM CÁNH ĐỒNG LỚN 5
1.2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU LIÊN QUAN 16
1.3 Phương pháp nghiên cứu 20
CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN CÁNH ĐỒNG LỚN TẠI HUYỆN MỸ XUYÊN, TỈNH SÓC TRĂNG: HIỆU QUẢ, QUY MÔ PHÁT TRIỂN, THUẬN LỢI VÀ KHÓ KHĂN 22
2.1 GIỚI THIỆU VỀ HUYỆN MỸ XUYÊN 22
2.1.1 Điều kiện tự nhiên 22
2.1.1.1 Vị trí địa lý 22
2.1.1.2 Địa hình, địa mạo 22
2.1.1.3 Khí hậu 23
Trang 22.1.1.4 Sông suối, thủy văn 23
2.1.1.5 Thuận lợi và khó khăn về điều kiện tự nhiên 24
2.1.2 Các nguồn tài nguyên 25
2.1.2.1 Tài nguyên đất 25
2.1.2.2 Tài nguyên nước 25
2.1.3 Điều kiện kinh tế, xã hội, chính sách 26
2.1.3.1 Những kết quả đạt được 26
2.1.3.2 Những hạn chế cần khắc phục 27
2.1.4 Lịch sử hình thành và những thay đổi địa giới hành chính qua các thời kỳ 28
2.2 PHÂN TÍCH, ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG VÀ BIẾN ĐỘNG SỬ DỤNG ĐẤT 32
2.3 MỘT SỐ MÔ HÌNH NÔNG NGHIỆP CÁNH ĐỒNG LỚN HUYỆN MỸ XUYÊN 34
2.3.1 Mô hình luân canh tôm – lúa 10.000 ha 34
2.3.2 Mô hình cánh đồng lớn sản xuất lúa đặc sản 35
2.4 SO SÁNH KẾT QUẢ SẢN XUẤT THEO MÔ HÌNH SẢN XUẤT LÚA TRUYỀN THỐNG VÀ MÔ HÌNH CÁNH ĐỒNG LỚN 36
2.5 ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ THỰC HIỆN MÔ HÌNH CÁNH ĐỒNG LỚN CỦA HUYỆN MỸ XUYÊN, TỈNH SÓC TRĂNG 39
2.5.1 Kết quả đạt được 39
2.5.2 Khó khăn, tồn tại và nguyên nhân 41
CHƯƠNG 3 GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ CỦA MÔ HÌNH CÁNH ĐỒNG LỚN TẠI HUYỆN MỸ XUYÊN, TỈNH SÓC TRĂNG 47
3.1 KHÁT QUÁT PHƯƠNG HƯỚNG, MỤC TIÊU PHÁT TRIỂN KINH TẾ -XÃ HỘI HUYỆN MỸ XUYÊN ĐẾN NĂM 2020 47
3.2 CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN PHÁT TRIỂN CÁNH ĐỒNG LỚN TẠI HUYỆN MỸ XUYÊN, TỈNH SÓC TRĂNG THỜI GIAN QUA 48
3.3 MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHO 2 MÔ HÌNH LUÂN CANH TÔM – LÚA 10.000 HA VÀ LÚA ĐẶC SẢN 49
3.4 KIẾN NGHỊ 50
Trang 33.4.1 Đối với các bên liên quan 50
3.4.2 Đối với các cấp chính quyền địa phương 51
3.4.3 Đối với Nhà nước 54
KẾT LUẬN 56
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 59
PHỤ LỤC 1
Trang 4DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
CNH, HĐH Công nghiệp hóa, hiện đại hóa
ĐBSCL Đồng bằng sông cửu long
GAP Good Agricultural Practices
NN & PTNT Nông nghiệp và phát triển nông thôn PTNT Phát triển nông thôn
VietGAP Vietnamese Good Agricultural Practices
Trang 5DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 1.1 Nội dung thực hiện cánh đồng mẫu lớn theo hướng GAP – VietGAP 12
Bảng 1.2 Liên kết, phối hợp thực hiện 14
Bảng 1.3 Một số yêu cầu 15
Bảng 2.1 Hiện trạng sử dụng đất năm 2015 huyện Mỹ Xuyên 32
Bảng 2.2 Điểm mạnh, điếm yếu, cơ hội, thách thức 42
Bảng 2.3 Ma trận SWOT và các phương án phối hợp 43
Trang 6DANH MỤC CÁC HÌNH
Hình 1 Mô hình ma trận SWOT 6
Hình 2.1 Bản đồ hành chính huyện Mỹ Xuyên 29
Hình 2.2 Bản đồ hiện trạng sử dụng đất năm 2015 huyện Mỹ Xuyên 30
Hình 2.3 Bản đồ điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất đến năm 2020 huyện Mỹ Xuyên 31
Trang 7PHẦN MỞ ĐẦU
1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
Trong những năm qua, nông nghiệp Việt Nam đạt được thành tựu to lớn và đóng góp lớn vào sự phát triển kinh tế Tuy nhiên, sản xuất nông nghiệp vẫn còn manh mún, ruộng đất được canh tác theo quy mô nhỏ và phân tán Ngày nay, tuy nước ta đang có lợi thế về sản suất nông nghiệp, đặc biệt là sản xuất lúa, hằng năm xuất khẩu khoảng 6-7 triệu tấn gạo trị giá xuất khẩu ước đạt trên 3 tỉ USD, nhưng ruộng đất còn rất manh mún, chi phí sản xuất còn quá cao, năng suất cây trồng, năng lực cạnh tranh trên thị trường còn yếu kể cả thị trường trong nước và thế giới, rủi ro trong sản xuất nông nghiệp còn nhiều Do vậy, trong sản xuất nông nghiệp đang rất cần những cách làm, những mô hình có nhiều đặc điểm nổi trội để khắc phục những yếu điểm của tình trạng sản xuất như hiện nay
Khi kinh tế phát triển, đời sống của người dân nâng cao thì yêu cầu tiêu dùng nông phẩm có chất lượng càng cao hơn, sản phẩm phải ngon, sạch có nguồn gốc xuất xứ và giá phải rẻ Mặt khác, sản xuất đạt hiệu quả cao nếu quy mô sản xuất được mở rộng Chính vì thế chỉ có liên kết lại, nông dân mới có thể cung cấp sản phẩm đủ lớn về số lượng, đồng đều về chất lượng, kịp thời gian cho nhiều đối tác
[Báo cáo tóm tắt kết quả chính thức Tổng điều tra Nông thôn, Nông nghiệp và Thủy sản năm 2016 – trang 14].
Nhằm cụ thể hoá chủ trương xây dựng vùng sản xuất hàng hoá tập trung gắn với chế biến, tiêu thụ sản phẩm thông qua hợp đồng Quyết định số 80/2002/QsĐ-TTg ngày 24 tháng 6 năm 2002 và Chỉ thị số 24/2003/CT-TTg về xây dựng vùng nguyên liệu gắn với chế biến, tiêu thụ Nhà nước coi việc xây dựng “Cánh đồng mẫu lớn” là một giải pháp quan trọng lâu dài góp phần tái cơ cấu ngành nông nghiệp, nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững được nêu trong Nghị quyết số 21/2011/QH13 ngày
26 tháng 11 năm 2011 của Quốc hội
Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chủ trương mở rộng phong trào xây dựng “Cánh đồng lớn” trên cả nước, không chỉ trên cây lúa mà cả các cây trồng khác,
từ đó hình thành một số chính sách nhằm khuyến khích sự phát triển của mô hình này Ngày 25 tháng 10 năm 2013, Thủ tướng chính phủ đã ban hành Quyết định số 62/2013/QĐ- TTg về Chính sách khuyến khích phát triển hợp tác, liên kết sản xuất gắn
Trang 8với tiêu thụ, xây dựng cánh đồng lớn trên cơ sở kế thừa và phát huy tinh thần các văn bản trước đây
Tính đến 01/7/2016, cả nước đã xây dựng được 2.262 cánh đồng lớn; trong đó 1.661 cánh đồng lúa; 162 cánh đồng rau; 95 cánh đồng mía; 50 cánh đồng ngô; 38
cánh đồng chè búp và 256 cánh đồng lớn trồng các loại cây khác [Báo cáo tóm tắc kết quả chính thức Tổng điều tra Nông thôn, Nông nghiệp và Thủy sản năm 2016 - trang
21] Vùng có nhiều cánh đồng lớn là Đồng bằng sông Hồng với 705 cánh đồng, chiếm 31,2% tổng số cánh đồng lớn của cả nước Bắc Trung Bộ và Duyên hải miền Trung
675 cánh đồng, chiếm 29,8% Đồng bằng sông Cửu Long 580 cánh đồng, chiếm
25,6% [Báo cáo tóm tắc kết quả chính thức Tổng điều tra Nông thôn, Nông nghiệp và Thủy sản năm 2016 - trang 21]
Mô hình Cánh đồng lớn đã được thí điểm, khẳng định và nhân rộng ở tỉnh Sóc Trăng từ năm 2011 Đây là là giải pháp thiết thực cho sản xuất nông nghiệp theo quy
mô lớn Việc thực hiện thành công mô hình này sẽ góp phần nâng cao vị thế cạnh tranh của nông sản Việt Nam trên cơ sở nâng cao chất lượng, giá trị gia tăng và an
toàn vệ sinh thực phẩm [Báo cáo tổng kế nông nghiệp, thủy sản, thủy lợi - thủy lợi kế hợp GTNT năm 2015 và kế hoạch thực hiện năm 2016 - trang 52].
Huyện Mỹ Xuyên của tỉnh Sóc Trăng có nhiều thế mạnh trong phát triển nông nghiệp Huyện đã triển khai lập dự án xây dựng mô hình cánh đồng lớn trên địa bàn từ năm 2010 Huyện uỷ, HĐND, UBND huyện đã ban hành nhiều Quyết định, Nghị quyết chuyên đề tập trung lãnh đạo, chỉ đạo triển khai thực hiện dự án Tuy nhiên, trong quá trình tổ chức thực hiện vẫn còn nhiều vướng mắc và khó khăn, đặc biệt là trong khâu liên kết tiêu thụ sản phẩm cho các hộ dân trong vùng sản xuất cánh đồng lớn
Huyện Mỹ Xuyên cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện giải pháp tạo điều kiện cho các tổ chức, doanh nghiệp, hộ nông dân tham gia đầu tư vào sản xuất, liên kết lại với nhau, xây dựng thành công những cánh đồng lớn góp phần tạo thêm nhiều
mô hình mới cho nông nghiệp, nông thôn huyện Trên cơ sở đó, Huyện Mỹ Xuyên đang xây dựng cánh đồng lớn gắn với sản xuất lúa theo tiêu chuẩn VietGap, tiến tới quy hoạch vùng sản xuất lúa hàng hóa chất lượng cao đáp ứng theo nhu cầu của thị trường, tạo điều kiện thuận lợi cho việc liên kết “4 nhà” trong sản xuất, giúp cho nông dân sản xuất đạt hiệu quả hơn
Trang 9Kết quả thực hiện các mô hình liên kết sản xuất cánh đồng lớn đang triển khai ở huyện Mỹ Xuyên có giảm được chi phí cho người nông dân, năng suất cao, đáp ứng cho nhu cầu xuất khẩu của huyện như thế nào và giải pháp nào để nâng cao hiệu quả và nhân rộng các mô hình đó trong thời gian tới Xuất phát từ những lý do
trên, tác giả đã chọn đề tài: “Nghiên cứu hiệu quả kinh tế của sản xuất lúa theo
mô hình cánh đồng lớn ở huyện Mỹ Xuyên, tỉnh Sóc Trăng” để làm bài luận văn
tốt nghiệp của mình
2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
2.1 Mục tiêu chung
Với mục tiêu tìm hiểu kết quả, hiệu quả của sản xuất theo mô hình phát triển cánh đồng lớn, đồng thời xác định những khó khăn trong quá trình thực hiện phát triển cánh đồng lớn, từ đó góp phần đưa ra những giải pháp để phát triển sản xuất theo mô hình cánh đồng lớn tại huyện Mỹ Xuyên trong thời gian tới
2.2 Mục tiêu cụ thể
- Phân tích thực trạng sản xuất lúa theo cánh đồng lớn trên địa bàn huyện Mỹ Xuyên giai đoạn 2013 – 2017
- Phân tích hiệu quả sản xuất theo mô hình sản xuất lúa truyền thống và mô hình cánh đồng lớn tại huyện Mỹ Xuyên, tỉnh Sóc Trăng
- Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả sản xuất lúa theo mô hình cánh đồng lớn tại huyện Mỹ Xuyên, tỉnh Sóc Trăng thời gian tới
3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
Đối tượng nghiên cứu: hiệu quả sản xuất của cánh đồng lớn ở huyện Mỹ Xuyên, tỉnh Sóc Trăng
Đối tượng khảo sát là: Các hộ nông dân sản xuất trên cánh đồng lớn, cán bộ Ban quản lý dự án các cấp huyện; doanh nghiệp tham gia liên kết trong cánh ñồng mẫu
ở huyện Mỹ Xuyên, tỉnh Sóc Trăng
4 PHẠM VI NGHIÊN CỨU
Trình bày và đánh 4.1 Phạm vi về nội dung
giá kết quả thực hiện phát triển cánh đồng lớn tại huyện Mỹ Xuyên, tỉnh Sóc Trăng Nội dung tập trung vào 4 vấn đề cơ bản: (i) Công tác quy hoạch cánh đồng lớn ; (ii) Tổ chức thực hiện sản xuất theo mô hình cánh đồng lớn; (iii) Phân tích hiệu quả
Trang 10của cánh đồng lớn; và (iv) Đề xuất giải pháp quản lý kinh tế nhằm tăng hiệu quả sản xuất cánh đồng lớn
4.2 Phạm vi không gian
Đề tài được tiến hành nghiên cứu trên địa bàn huyện Mỹ Xuyên, tỉnh Sóc Trăng
4.3 Phạm vi thời gian
Thời gian nghiên cứu đề tài: Đề tài được tiến hành nghiên cứu trong khoảng thời gian từ 2013-2017
5 KẾT CẤU LUẬN VĂN
Ngoài phần mở đầu, kết luận, mục lục, tài liệu tham khảo, phụ lục luận văn được chia làm 3 chương gồm:
Chương 1 Cơ sở lý luận
Chương 2 Thực trạng phát triển cánh đồng lớn tại huyện Mỹ Xuyên, tỉnh Sóc
Trăng: hiệu quả, quy mô phát triển, thuận lợi và khó khăn
Chương 3 Giải pháp nâng cao hiệu quả của mô hình cánh đồng lớn tại huyện
Mỹ Xuyên, tỉnh Sóc Trăng
Trang 11CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN
1.1 KHÁI NIỆM CÁNH ĐỒNG LỚN
Mô hình “Cánh đồng lớn” là cụ thể hóa chủ trương xây dựng vùng sản xuất hàng hóa tập trung gắn với chế biến, tiêu thụ sản phẩm thông qua hợp đồng tại Quyết định số 80/2002/QĐ-TTg, ngày 24-6-2002, và Chỉ thị số 24/2003/CT-TTg, về xây dựng vùng nguyên liệu gắn với chế biến tiêu thụ Xây dựng “Cánh đồng lớn” cũng là một giải pháp quan trọng lâu dài góp phần tái cơ cấu ngành nông nghiệp, nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững được nêu trong Nghị quyết số 21/2011/QH13 ngày 26-11-2011 của Quốc hội Vì vậy, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chủ trương
mở rộng phong trào xây dựng “Cánh đồng lớn” trên cả nước, không chỉ trên cây lúa
mà các cây trồng khác [Vũ Trọng Bình và Đặng Đức Chiến (2012)]
Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chủ trương mở rộng phong trào xây dựng “Cánh đồng lớn” trên cả nước, không chỉ trên cây lúa mà các cây trồng khác Bộ
Kế hoạch và Đầu tư chủ trương khuyến khích chuyển dịch đầu tư vào lĩnh vực sản xuất nông nghiệp trên quy mô lớn nhằm không ngừng tạo ra hàm lượng giá trị gia tăng cao hơn cho các sản phẩm nông sản và thực phẩm của Việt Nam
“Cánh đồng lớn” được áp dụng quy trình sản xuất tiên tiến trong sản xuất, từng bước được dịch vụ hóa tất cả các khâu trong sản xuất từ giống, làm đất, chăm sóc, quản lý nước đến thu hoạch, bảo quản, chế biến, tồn trữ, … các hoạt động dịch
vụ này sẽ góp phần gia tăng năng suất, chất lượng và giá trị hạt gạo, tăng tính cạnh tranh và lợi nhuận
Mục tiêu xây dựng mô hình “Cánh đồng lớn” đối với sản xuất lúa gạo nhằm thực hiện tốt việc áp dụng các tiến bộ kỹ thuật tiên tiến một cách đồng bộ, hiệu quả trên một diện tích lớn, rút ngắn khoảng chênh lệch về năng suất giữa các hộ nông dân, các thửa ruộng, các vùng sản xuất, nâng cao năng suất bình quân trong toàn vùng, gia tăng chất lượng lúa, gạo và làm nền tảng cho việc sản xuất lúa hợp chuẩn thế giới, vệ sinh an toàn thực phẩm, xây dựng thương hiệu lúa gạo Việt Nam trong nước và xuất khẩu
Tuy nhiên, từ thực tiễn cũng đang xuất hiện nhiều vấn đề cần tiếp tục tổng kết, rút ra những bài học cần thiết để mô hình “Cánh đồng lớn” tiến tới gắn chặt hơn với
Trang 12việc xây dựng vùng nguyên liệu thông qua việc tăng cường liên kết bốn nhà, sản xuất
và tiêu thụ nông sản theo hợp đồng, chủ động trong sản xuất, điều tiết và tiêu thụ lúa gạo ở những vùng sản xuất lúa trọng điểm, đồng thời làm giảm giá thành sản xuất, tăng lợi nhuận cho nông dân
Với phương châm “Nông dân nhỏ nhưng cánh đồng lớn” sẽ hình thành những vùng nguyên liệu lúa chất lượng cao cho tiêu dùng nội địa và xuất khẩu Sản xuất lúa theo hướng VietGAP nhằm tiến tới việc nâng cao giá trị và chất lượng của hạt gạo Việt Nam đối với thị trường tiêu thụ trong nước và thế giới
Mô hình mang ý nghĩa “Cánh đồng lớn nhưng trong đó có nhiều nông dân nhỏ” hay nói cách khác là một hình thức mới để tập hợp nông dân trong điều kiện thâm canh sản xuất lúa hiện nay Một trong những nhiệm vụ quan trọng trong xây dựng nông thôn mới là đổi mới tổ chức sản xuất sản xuất nông nghiệp để phát huy tốt nhất, tiềm năng, lợi thế ở mỗi địa phương trong sản xuất nông, lâm nghiệp và thuỷ sản, ứng dụng khoa học - công nghệ vào sản xuất để nâng cao năng suất, chất lượng, giá trị sản xuất nông nghiệp một cách bền vững, nâng cao thu nhập và đời sống cho nông dân Đồng thời tạo ra sản phẩm nông sản hàng hoá tập trung, có sức cạnh tranh trên thị trường Cánh đồng lớn là hình thức tổ chức lại sản xuất trên cơ sở liên kết giữa nông dân và doanh nghiệp, tập hợp những nông dân nhỏ lẻ tạo điều kiện áp dụng những kỹ thuật mới và giải quyết đầu ra ổn định và có lợi cho nông dân Vì vậy, đây là một hướng tổ chức sản xuất phù hợp trong xây dựng nông thôn mới
Những việc cần làm để phát triển cánh đồng lớn
Nông nghiệp, trong đó có lĩnh vực trồng trọt được xem là một trụ đỡ vững chắc cho kinh tế của đất nước Tuy nhiên giá trị gia tăng nông nghiệp ngày càng thấp, năng suất, chất lượng chậm chuyển biến so với các ngành kinh tế khác và so với một số nước sản xuất nông nghiệp có điều kiện sản xuất như nhau trong khu vực Vì vậy để nâng cao giá trị gạo xuất khẩu, nâng cao thu nhập của hộ nông dân, nâng cao giá trị gạo xuất khẩu của Việt Nam trên trường quốc tế, Bộ Nông nghiệp
và Phát triển nông thông đã đưa ra Chương trình “Mô hình cánh đồng lớn tiến tới xây dựng Vùng nguyên liệu lúa xuất khẩu và sản xuất lúa theo VietGAP” Mục tiêu của Chương trình là nhằm tạo ra vùng nguyên liệu lúa xuất khẩu theo VietGAP hoàn chỉnh là khép kín từ khâu sản xuất đến thu hoạch, tồn trữ, bảo quản, chế biến,