Xã Bum nưa thuộc huyện Mường tè diện tích: 7439,79ha, số dân: 3103 người [3]. Theo báo cáo của Bác sĩ Tống Văn Bắc, giám đốc trung tâm y tế huyện Mường tè tính tới tháng 6 năm 2014 toàn xã Bum nưa có 11 dân tộc: Thái (90,93%), Kinh (4,02%), Hơ mông (0,09%),Mảng (4,68%), Sila (0,06%), Lào (0,03%), Tày (0,06%), Mường (0,03%), Hà nhì (0,03%), La hủ (0,03%), Dáy (0,06%). Nghiên cứu này có mục đích đánh giá sơ bộ kết quả khám bệnh của đoàn cán bộ y tế bệnh viện Hữu nghị Việt Đức khám cho người dân tại xã Bum nưa, huyện Mường tè, tỉnh Lai châu ngày 2.11.2014
Trang 1KẾT QUẢ KHÁM BỆNH CỦA ĐOÀN CÁN BỘ BỆNH VIỆN VIỆT ĐỨC CHO NGƯỜI DÂN XÃ BUM NƯA HUYỆN MƯỜNG TÈ TỈNH LAI CHÂU
NGÀY 2.11.2014
Trịnh Hồng Sơn, Nguyễn Trọng Sơn, Trần Văn Oánh, Bùi Trung Nghĩa, Trần Hà Phương, Nguyễn Mậu Định, Lê Anh Tuấn, Ngô Gia Khánh, Hoàng Minh Đức, Vũ Hồng Tuân, Phạm Hiếu Tâm, Trần Đình Toản, Chu Văn Lâm, Trịnh Kế Điệp, Đỗ Minh Trường, Trần Thị Bích Ngọc, Nguyễn Thị Lý, Nguyễn Thị Thùy, Hoàng Thị Thu Hà, Đỗ Trung Nguyên, Cao Việt Chiến, Phạm Quang Phúc, Trịnh Văn Chí, Nhữ Thùy Linh, Nguyễn Tiến Thành.
ĐẶT VẤN ĐỀ
Trong công văn số 7486/ BYT-KCB ngày 22 tháng 10 năm 2014 của Bộ trưởng Bộ y tế Nguyễn Thị Kim Tiến gửi giám đốc Sở y tế các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương; Giám đốc các bệnh viện, viện có giường bệnh trực thuộc Bộ y tế; Hiệu trưởng các trường đại học Y dược, Hội thày thuốc trẻ Việt nam, có ghi rõ:
"Chăm sóc sức khỏe nhân dân là nhiệm vụ chính của ngành Y tế, việc khám chữa bệnh từ thiện nhân đạo và chăm lo sức khỏe cộng đồng là nghĩa cử cao đẹp của ngành y tế, tạo điều kiện cho các tầng lớp nhân dân đặc biệt là người nghèo, người sống ở các khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn được chăm sóc sức khỏe Đây cũng là nhiệm vụ được Đảng, Nhà nước giao cho ngành với sự chung tay của cộng đồng và toàn xã hội "
Trước đó, ngày 14 tháng 10 năm 2014 Bộ trưởng Bộ y tế đã ký Quyết định
số 4180/QĐ-BYT về việc thành lập Ban chỉ đạo chiến dịch khám chữa bệnh nhân đạo và chăm sóc sức khỏe cộng đồng năm 2014 Theo đó, Bộ Y tế đã có danh sách phân bố khám chữa bệnh của bệnh viện tuyến Trung ương khám chữa bệnh tại 69 huyện nghèo nhất cả nước Bệnh viện Việt Đức được Bộ y tế giao khám chữa bệnh tại huyện Mường tè và huyện Phong thổ, Lai châu triển khai đợt đầu tiên đúng ngày 2.11.2014 ngay sau lễ phát động cấp Trung ương
Lai châu là tỉnh biên giới miền núi tây bắc giáp với Trung quốc, Điện biên, Lào cai, Sơn la, Yên bái; : diện tích 9.068 km2, dân số (năm 2012) là 414.200, mật
độ 45 người/km2 gồm 19 dân tộc thiểu số (86% dân số toàn tỉnh), có 7 huyện: Mường tè, Sìn hồ, Nậm nhùn, Tam đường, Phong thổ, Tân uyên và Than uyên
Huyện Mường tè có diện tích 2679,34 km2, dân số 39.920 (năm 2012) gồm
12 dân tộc trong đó dân tộc thiểu số chiếm 94% Huyên có 14 đơn vị hành chính trực thuộc gồm: Bum nưa, Bum tở, Mường tè, Mù cả, Ka lăng, Thu lũm, Nậm khao, Can hồ, Tà tổng, Pa ủ, Pa vệ sủ , Tá bạ, Vàng san và thị trấn Mường tè[1], [2]
Xã Bum nưa thuộc huyện Mường tè diện tích: 7439,79ha, số dân: 3103 người [3] Theo báo cáo của Bác sĩ Tống Văn Bắc, giám đốc trung tâm y tế huyện Mường tè tính tới tháng 6 năm 2014 toàn xã Bum nưa có 11 dân tộc:
Thái (90,93%), Kinh (4,02%), Hơ mông (0,09%),Mảng (4,68%), Sila (0,06%), Lào (0,03%), Tày (0,06%), Mường (0,03%), Hà nhì (0,03%), La hủ (0,03%),
Trang 2Dáy (0,06%)
Nghiên cứu này có mục đích đánh giá sơ bộ kết quả khám bệnh của đoàn cán bộ y tế bệnh viện Hữu nghị Việt Đức khám cho người dân tại xã Bum nưa, huyện Mường tè, tỉnh Lai châu ngày 2.11.2014
ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
1 Đối tượng
- Cán bộ đoàn y tế Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức tham gia khám bệnh tại xã Bum nưa ngày 2.11.2014
- Tất các các người dân có mặt tại trạm y tế xã Bum nưa từ 8h sáng đến 17h ngày 2.11.2014 để khám bệnh miễn phí
2 Phương pháp nghiên cứu
- Tiến cứu mô tả
- Các số liệu thu được xử lý theo chương trình phần mềm SPSS 22
- Tổ chức khám: Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức thành lập đoàn công tác, phân công các nhóm chuyên trách: tổ chức (liên hệ ủy ban nhân dân tỉnh Lai châu, huyện Mường tè, sở y tế tỉnh Lai châu và trung tâm y tế huyện Mường tè, trạm y tế
xã Bum nưa để thống nhất lịch trình khám bệnh), hậu cần (ăn, ở, sinh hoạt của đoàn), phân chia thành các bàn khám và thống nhất phương pháp thăm khám lâm sàng (nhìn, sờ, gõ, nghe), ghi chép theo mẫu bệnh án với chỉ tiêu cụ thể
3 Các chỉ tiêu nghiên cứu
3.1 Các chỉ tiêu về đoàn cán bộ y tế bệnh viện Việt Đức:
- Số lượng và trình độ các nhân viên y tế đi khám bệnh
- Phương tiện vận chuyển (ô tô ) và trang thiết bị đi kèm (gồm cà danh mục, số lượng thuốc)
- Lịch trình chuyến đi từ Hà nội tới Bum nưa: chặng đường (km), thời gian
đi (giờ) , số lít xăng tiêu tốn cho từng loại xe (chỉ tính chặng đi)
- Trợ giúp nhân lực và phương tiện dụng cụ của cơ sở: ủy ban nhân dân tỉnh,
sở y tế, bệnh viện đa khoa tỉnh, trung tâm y tế huyện, trung tâm y tế xã , các đội tình nguyện
3.2 Các chỉ tiêu về phía người dân đến khám bệnh tại trạm y tế Bum nưa:
- Các chỉ tiêu nghiên cứu về chuyên môn được thể hiện trong mẫu bệnh án thống nhất: tuổi, giới, dân tộc, nghề nghiệp, trình độ học vấn (không biết chữ, tiều học, phổ thông trung học ), tiền sử bệnh nội khoa, ngoại khoa, đã được điều trị bệnh tại tuyến huyện, tuyến tỉnh, tuyến trung ương,
- Các yếu tố liên quan: thuốc lá, rượu
- Đo chiều cao cân nặng để tính độ suy dinh dưỡng theo giới và theo lứa tuổi theo phân loại WHO Tổ chức Y tế thế giới khuyên dùng “chỉ số khối cơ thể” (Body Mass Index – BMI), để tính chỉ số BMI Tổ chức Y tế thế giới hướng dẫn sử
Trang 3dụng công thức sau: BMI = W (kg)/H 2 (m) Trong đó W (Weight): cân nặng tính
theo ki lô gam (kg) và H (Height): chiều cao tính theo mét (m)
o Người lớn hơn 20 tuổi
Bảng đánh giá theo chuẩn của Tổ chức Y tế thế giới(WHO) và dành riêng cho người châu Á ( IDI&WPRO):
Các ngưỡng về chỉ số BMI vẫn thích hợp với những người già đến 69 tuổi, còn từ 70 tuổi trở lên nếu BMI > 30 mà không có biểu hiện của các bệnh mạn tính đang tiến triển thì vẫn nên duy trì cân nặng ở mức độ đó, không cần điều chỉnh để giảm béo.
o Người từ 5 – 19 tuổi
Trẻ suy dinh dưỡng thể nhẹ cân, mức độ nặng < 12.1
o Trẻ sơ sinh đến 5 tuổi
Trẻ suy dinh dưỡng thể nhẹ cân, mức độ nặng < 12.7
- Tình trạng huyết áp ở người trên 18 tuổi chia 2 mức độ huyết áp ở mức 140mmg đến 160mmHg và trên 160mmHg
- Khám lâm sàng các cơ quan: nội tiết, tâm thần kinh, mắt, tai mũi họng, răng hàm mặt, tim mạch, hô hấp với 3 mức độ: bình thường, nghi ngờ, không bình thường
- Đối với cơ xương khớp liệt kê những triệu chứng, hội chứng với từ thông thường người bệnh khai
Trang 4- Thống kê lượng bệnh nhân được làm siêu âm bụng tại chỗ: theo giới, tuổi về kết quả sơ bộ
- Chẩn đoán ban đầu: bình thường, mắc bệnh gì
- Hướng xử lý tiếp theo: yêu cầu xét nghiệm chuyên sâu và nơi khám bệnh tiếp theo như đã nêu trên
KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN
1 Chuẩn bị của đoàn Bệnh viện Việt Đức
Vì chỉ tiêu được giao khám khoảng 1000 người dân nghèo, vùng xa nên đoàn phải dự kiến, tính toán sao cho hợp lý nhất: số lượng nhân viên, trình độ nhân viên, xe ô tô (về chất lượng và số lượng ), ngày đi lại, ngày khám, thời gian đi lại
di chuyển, thời gian nghỉ
- Thời gian đi công tác của đoàn y tế Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức từ thứ Sáu ngày 31.10.2014 đến thứ Năm ngày 6.11.2014
- Khám 3 ngày: 2 ngày ở huyện Mường tè (1 ngày ở xã Bum nưa: chủ nhật 2.11.2014; 1 ngày ở xã Pa Vệ Sủ: thứ 2 ngày 3.11.2014), 1 ngày khám ở huyện Phong thổ, xã Dào san: thứ 4 ngày 5.11.2014
- Nhân lực toàn đoàn và trình độ cán bộ được thể hiện bảng 1 dưới đây:
Bảng 1 Nhân lực và trình độ của đoàn cán bộ Y tế Bệnh viện Việt Đức
Để nâng cao tinh thần trách nhiệm, nghĩa vụ của nhân viên Y tế trong bệnh viện cũng như đảm bảo công việc của bệnh viện và từng các nhân, ban giám đốc bệnh viện đề nghị các khoa cử đại diện nhân viên các khoa mình: phòng kế hoạch tổng hợp, chỉ đạo tuyến, nghiên cứu khoa học; khoa gây mê hồi sức, khám bệnh phẫu thuật thần kinh sọ mão, nhi, tim mạch, điều trị 1c, tiêu hóa, chấn thương chỉnh hình với tổng số 29 nhân viên
Trang 5Hầu hết các bác sĩ khám bệnh có trình độ sau đại học, các bác sĩ thống nhất khám lâm sàng cẩn thận, tỷ mỷtheo các bước dưới đây:
- Ghi chép đầy đủ phần hành chính tại phiếu khám bệnh (mẫu có sẵn theo các chỉ tiêu đề ra)
- Hỏi tiền sử (nội khoa, ngoại khoa, các đợt đã khám bệnh trước đây nếu có )
- Khám toàn thân (tinh thần, thể trạng: đo chiều cao, cân nặng, lấy mạch, huyết áp, tình trạng da, niêm mạc, phù, xuất huyết dưới da, hạch ngoại vi và tuyến giáp)
- Nếu bệnh nhân khỏe mạnh, kê đơn thuốc bổ đơn thuần hoặc thuốc tẩy giun
để động viên bà con, đa số được làm siêu âm bụng ngay tại chỗ (xác định tình trạng dịch ổ bụng, các tạng đặc: gan, lách tụy, thận, tử cung, phần phụ )
- Nếu thấy nghi ngờ bệnh lý chuyên khoa nào hoặc cần làm thêm các xét nghiệm, chụp X quang thường hay cắt lớp vi tính hoặc chụp cộng hưởng từ hay nội soi ống mềm các bác sĩ chỉ định vào giấy như khám bệnh thường quy, đồng thời
đề nghị nơi làm các xét nghiệm, chiếu chụp (ví dụ tại bệnh viện huyện, bệnh viện tỉnh hay bệnh viện trung ương Danh sách đề nghị này được tập hợp lại để báo cáo lãnh đạo trung tâm y tế xã, huyện, tỉnh Như vậy người bệnh được quản lý theo phân tuyến và bảo hiểm y tế
- Trường hợp khó hoặc cấp cứu có trì hoãn được trưởng đoàn phối hợp với lãnh đạo bệnh viện huyện, bệnh viện tỉnh giải quyết trực tiếp
Đoàn khám bệnh còn có các thành viên tham gia rất quan trọng, cần thiết:
- Bộ phận hậu cần: lo ăn, ngủ, nghỉ cho đoàn một cách chu đáo đảm bảo sức khỏe và tinh thần Cử nhân kinh tế phụ trách
- Các bàn đón tiếp bệnh nhân, cân, đo chiều cao, mạch, huyết áp Ưu tiên tổ chức khám trước cho người già cả, tàn tật, người yếu, trẻ em Cử nhân và trung cấp điều dưỡng thực hiện
- Phân công các bàn khám phù hợp với tình hình cụ thể, phối hợp với nhân viên y tế huyện, xã để phiên dịch trong quá trình khám bệnh cho người không hiểu tiếng kinh vì các bác sĩ không biết tiếng dân tộc
- Tổ chức bàn phát thuốc miễn phí do 2 dược sĩ trung cấp phụ trách
- Bộ phận quan sát, hướng dẫn và điều phối các nhóm khi người dân tới khám đông: phối hợp với nhân viên y tế cơ sở Cử nhân luật, cử nhân điều dưỡng phụ trách
- Bộ phận vào số liệu bệnh án theo trương trình phần mềm SPSS 22.0 do kỹ
sư công nghệ thông tin phụ trách phối hợp với 1 điều dưỡng và một bác sĩ để giải thích một số từ ngữ y khoa khi vào máy tính
Cách tổ chức như trên giúp việc thăm khám hoàn toàn có hiệu quả, chất lượng : người dân tới khám bệnh được quan tâm, chăm sóc tốt cả về nội dung và hình thức
Trang 6Bảng 2 Phương tiện vân chuyển và trang thiết bị đi kèm
Xe Ô tô
- Xe 7 chỗ Land Cruiser
-Xe cứu thương chở phương tiện dụng cụ, thuốc
- Xe 30 chỗ
1 1 1
Trang thiết bị
Số lượng thuốc
Trang 7Phương tiện vận chuyển và công tác hậu cần có vai trò tới sự thành công của đợt thăm khám
Phương pháp tổ chức phân bố các bàn khám giúp tình hình trật tự an ninh cũng như làm cho người dân tới được thăm khám và đón tiếp chu đáo
Chuẩn bị máy siêu âm giúp chẩn đoán sàng lọc rõ ràng và thuận tiện cho người dân Cơ số thuốc thiết yếu thông thường là nguồn động viên rất tốt cho bà con người dân tộc, vùng sâu, vùng xa
Bảng 3 Lịch trình chuyến đi từ Hà nội tới Bum nưa: chặng đường (mm), thời
gian (giờ: h), nhiên liệu tiêu tốn (lít: L)
30 chỗ Cứu thương Landcruiser
Hà nội - Lào cai
( 280Km)
Lào cai- Lai châu
( 160 Km)
Lai châu- Mường
tè (130Km)
Mường tè - Bum
nưa (6,9kmx4 lượt)
Lịch trình và giờ giấc chuyến đi được thông báo rõ cho các thành viên trong đoàn, đồng thời cũng giúp cho các nhà quản lý nắm được tình hình cụ thể và khoa học để có thể chỉ đạo, điều hành những đợt đi công tác xa
Trong quá trình công tác, Ủy ban nhân dân tỉnh Lai châu đã tích cực hỗ trợ công tác tổ chức và chuyên môn với 03 xe ô tô cùng 03 lái xe có kinh nghiệm phù hợp để đi đường núi và vào các bản sâu, bố trí nơi nghỉ ngơi cho toàn đoàn đêm 01.11.2014 và đêm 05.11.2014, đồng thời tổ chức chiêu đãi các bữa ăn sáng, chiều trong thời gian đoàn ở thành phố Lai châu Đây là nguồn động viên lớn cho các cán
bộ công tác, đồng thời là nguồn tài trợ nhỏ của ủy ban nhân dân tỉnh Lai châu để giảm chi phí cho bệnh viện tuyến Trung ương Bên cạnh đó, đoàn còn nhận được
sự giúp đỡ của Sở y tế, Bệnh viện đa khoa tỉnh Lai châu cùng các cán bộ y tế tại Trung tâm y tế huyện Mường tè và Trung tâm y tế xã Bum Nưa về cả nhân lực và một số thuốc men thiết yếu, cần thiết trong quá trình chẩn đoán và điều trị cho người bệnh đến khám trong điều kiện cho phép tại chỗ
2 Một sô thông tin thu được qua khám bệnh cho người dân tại xã Bum nưa huyện Mường tè ngày 02.11.2014.
Tổng số khám: 358 người (trong đó, 2 trường hợp không ghi nhận tuổi)
2.1 Tuổi
Trang 8Tuổi trung bình: 32.9 ± 22.09, tuổi cao nhất 91, tuổi thấp nhất 9 tháng.
Bảng 4 Tuổi (n=356)
Như vậy, đa số người dân đi khám ở trong độ tuổi lao động (từ 19 đến 60 tuổi) cũng là nhóm tuổi có sức khoẻ tốt và có điều kiện thuận lợi để tiếp xúc với các dịch vụ y tế nếu được tuyên truyền, giáo dục, hướng dẫn và tạo điều kiện Ngoài ra, nhóm tuổi học đường (từ 6 đến 18 tuổi) cũng chiếm tỷ lệ cao do Trung tâm y tế thường đặt ở gần trường học Còn nhóm tuổi trẻ nhỏ (dưới 6 tuổi) và người già (trên 60 tuổi) chiếm tỷ lệ thấp hơn do hạn chế về sức khoẻ, nhận thức do
đó, ít cơ hội tiếp xúc với các chăm sóc về y tế trong khi nhóm này cần được chăm sóc y tế nhiều nhất Vấn đề này không thể giải quyết trong khuôn khổ một đoàn công tác và cần có sự vào cuộc và phối hợp của các Ban ngành chức năng với vai trò trung tâm của cán bộ y tế tại cơ sở
2 2 Giới.
Bảng 5 Giới tính
Trong nhóm nghiên cứu, giới nữ chiếm chủ yếu với 75,2%
Tỷ lệ người dân đến khám sức khỏe với nữ chiếm đa số
2 3 Dân tộc.
Bảng 6 Dân tộc
Trong những người đến khám, chỉ có 8.9 % là người Kinh; còn lại là dân tộc thiểu số, trong đó, phần lớn là dân tộc Thái (90.5%) Chỉ có 01 người thuộc dân tộc Mường và không ghi nhận trường hợp nào thuộc dân tộc La hủ hay Mảng
Trang 92.4 Nghề nghiệp
Bảng7 Nghề nghiệp
Hơn nửa số người đến khám (53.4%) làm nghề nông Ngoài ra, nhóm học đường cũng chiếm tỷ lệ cao (31.8%)
2.5 Trình độ học vấn của người dân đến khám
Bảng 8a.Trình độ học vấncủa các đối tượng trên 30 tuổi (n= 200)
200 người dân tới khám có độ tuổi trên 30 được nghi nhận về trình độ học vấn cho thấy: trình độ học vấn của nhóm đối tượng trên 30 tuổi là khá thấp với tỷ lệ 55.5% không biết chữ , chỉ có 8.5% trình độ phổ thông trở lên
Bảng 8b.Trình độ học vấn của các đối tượng từ 18 đến 30 tuổi (n =43)
Trang 10Trung học phổ thông 14 32.6
Trong nhóm đối tượng từ 18 đến 30 tuổi (n=43), trình độ học vấn được cải thiện rõ so với nhóm trên với 93% biết chữ và 48.8% có trình độ từ phổ thông trở lên
Bảng 8c.Trình độ học vấn của các đối tượng 7 tuổi đến 17 tuổi (n= 64)
Trong nhóm tuổi học đường (n=64), chỉ có 01 trường hợp không biết chữ và
01 trường hợp không được ghi nhận, còn lại đều đang theo học tại các cơ sở đào tạo tại địa phương
2.6 Điện thoại liên lạc
Bảng 9 Điện thoại liên lạc (n = 358)
Phần lớn người dân đến khám không có điện thoại liên lạc (62.6%) thể hiện
sự khó khăn trong việc tiếp cận và trao đổi thông tin dẫn đến những hạn chế trong nhưng trường hợp cần kiểm tra thăm hỏi người bệnh
3 Kết quả khám bệnh cho người dân tại xã Bum nưa ngày 02.11.2014
3.1 Tiền sử bệnh
Bảng 10 Tiền sử
Tiền sử can thiệp ngoại khoa chủ yếu là mổ triệt – đình sản (7/21 – 33.3%)
Trang 11Tiền sử nội khoa rất đa dạng từ bệnh lý tim mạch, hô hấp, tiêu hoá, cột sống, tiết niệu…chiếm 46,9%
3.2 Đo chiều cao cân nặng để tính độ suy dinh dưỡng theo giới và theo lứa tuổi theo phân loại WHO
Bảng 11: Phân loại tỷ lệ suy dinh dưỡng ở Nam giới trên 20 tuổi (n= 53)
Bảng 12: Phân loại tỷ lệ suy dinh dưỡng ở Nữ giới trên 20 tuổi (n=181)
Bảng 13: Phân loại tỷ lệ suy dinh dưỡng ở Người từ 5 đến 19 tuổi (n=76)
Bảng 14: Phân loại tỷ lệ suy dinh dưỡng ở Trẻ em dưới 5 tuổi (n = 16)