Hoạt động giám sát của Hội đồng Nhân dân cấp xã - Từ thực tiễn thành phố Tân An, Long An

Hội đồng nhân dân cấp xã là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương gần dân nhất và thực hiện hai chức năng cơ bản: Quyết định những vấn đề quan trọng của địa phương và giám sát việc t[r]

iii

MỤC LỤC

Lời cam đoan i

Lời cảm ơn ii

Mục lục iii

Danh mục chữ viết tắt vi

Danh mục bảng vii

Tóm tắt viii

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI 1

2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 3

2.1 Mục tiêu chung 3

2.2 Mục tiêu cụ thể 3

3 TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 3

4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 5

4.1 Phương pháp chung 5

4.2 Phương pháp cụ thể 5

5 PHẠM VI GIỚI HẠN ĐỀ TÀI 5

6 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU VÀ ĐỐI TƯỢNG KHẢO SÁT 6

7 KẾT CẤU LUẬN VĂN 6

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ VỀ HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN CẤP XÃ 7

1.1 VỊ TRÍ, VAI TRÒ, CHỨC NĂNG, CƠ CẤU TỔ CHỨC CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN CẤP XÃ 7

1.1.1 Vị trí, vai trò của Hội đồng nhân dân cấp xã 7

1.1.2 Chức năng của Hội đồng nhân dân cấp xã 9

1.1.3 Cơ cấu tổ chức Hội đồng nhân dân cấp xã 11

1.2 KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM, Ý NGHĨA HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT HỘI ĐỒNG NHÂN CẤP XÃ 12

1.2.1 Khái niệm hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã 12

1.2.2 Đặc điểm hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã 15

1.2.3 Ý nghĩa của hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã 17

1.3 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG, HÌNH THỨC GIÁM SÁT CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN CẤP XÃ 19

1.3.1 Đối tượng giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã 19

1.3.2 Nội dung giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã 20

1.3.3 Hình thức giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã 22

1.4 CÁC CHỦ THỂ GIÁM SÁT CỤ THỂ CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN CẤP XÃ 29 1.4.1 Hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã thông qua kỳ họp 30

1.4.2 Hoạt động giám sát của Thường trực hội đồng nhân dân cấp xã 31

1.4.3 Hoạt động giám sát của các Ban của Hội đồng nhân dân cấp xã 36

1.4.4 Hoạt động giám sát của đại biểu Hội đồng nhân dân cấp xã 38

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN CẤP XÃ VÀ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN CẤP XÃ Ở THÀNH PHỐ TÂN AN, LONG AN 43

2.1 THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN CẤP XÃ Ở THÀNH PHỐ TÂN AN, LONG AN 43

2.1.1 Cơ cấu, tổ chức của Hội đồng nhân dân cấp xã ở Thành phố Tân An, Long An nhiệm kỳ 2016 – 2021 43

2.1.2 Thực trạng hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã ở thành phố Tân An, Long An nhiệm kỳ 2016 – 2021 46

2.1.2.1 Thực trạng hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã thông qua kỳ họp 46

2.1.2.2 Thực trạng hoạt động giám sát của Thường trực Hội đồng nhân dân cấp xã 52

2.1.2.3 Thực trạng hoạt động giám sát của các Ban của Hội đồng nhân dân cấp xã 55

2.1.2.4 Thực trạng hoạt động giám sát của đại biểu Hội đồng nhân dân cấp xã 57

2.1.3 Đánh giá về hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã 59

2.1.3.1 Ưu điểm 59

2.1.3.2 Nguyên nhân của những ưu điểm 60

2.1.3.3 Hạn chế 61

2.1.3.4 Nguyên nhân của những hạn chế 62

2.2 KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN CẤP XÃ Ở THÀNH PHỐ TÂN AN, LONG AN 65

2.2.1 Kiến nghị hoàn thiện pháp luật về hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã 65

2.2.2 Kiến nghị các giải pháp bảo đảm thực hiện hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã 67

KẾT LUẬN 75

v

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 76 PHỤ LỤC 1

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

HĐND: Hội đồng nhân dân HTCT: Hệ thống chính trị

KT – XH: Kinh tế xã hội MTTQ: Mặt trận tổ quốc NXB: Nhà xuất bản UBND: Ủy ban nhân dân

vii

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1 Cơ cấu, số lượng đại biểu Hội đồng nhân dân cấp xã ở thành phố Tân An, Long An, nhiệm kỳ 2016 – 2021 44 Bảng 2.2 Độ tuổi đại biểu Hội đồng nhân dân cấp xã ở thành phố Tân An, Long An, nhiệm kỳ 2016 – 2021 45 Bảng 2.3 Lĩnh vực công tác của đại biểu Hội đồng nhân dân cấp xã ở thành phố Tân

An, Long An, nhiệm kỳ 2016 – 2021 45 Bảng 2.4 Trình độ chuyên môn của đại biểu Hội đồng nhân dân cấp xã ở thành phố Tân An, Long An, nhiệm kỳ 2016 – 2021 45

TÓM TẮT

Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân Tất cả quyền lực nhà nước đều thuộc về nhân dân Nhân dân thực hiện quyền lực của mình thông qua cơ quan đại diện là Quốc hội

và Hội đồng nhân dân các cấp Trong đó, Hội đồng nhân dân các cấp nói chung và Hội đồng nhân dân cấp xã nói riêng được xác định là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương Thực hiện hai chức năng cơ bản: Quyết định các vấn đề quan trọng ở địa phương và giám sát việc thực hiện các chủ trương, chính sách trong phạm vi thẩm quyền được pháp luật quy định

Và Hội đồng nhân dân cấp xã có một vị trí, vai trò, chức năng, nhiệm vụ quan trọng trong

hệ thống chính trị cấp xã là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí và quyền làm chủ của nhân dân, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân Do vậy, hoạt động của Hội đồng nhân dân cấp xã nói chung và hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã nói riêng đóng vai trò vô cùng quan trọng, trong việc đảm bảo cho hoạt động của bộ máy nhà nước ở địa phương được thực hiện chất lượng, hiệu quả

Trong những năm qua, hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã có nhiều chuyển biến tích cực, hằng năm xây dựng chương trình, kế hoạch giám sát, tổ chức các đoàn giám sát khi cần thiết Trong thực hiện giám sát có những hình thức phối hợp với các cấp, các ngành Do đó,

đã đem lại nhiều kết quả khả quan và khắc phục được tính hình thức trong hoạt động của Hội đồng nhân dân cấp xã nói chung và hoạt động giám sát nói riêng

Bên cạnh đó, hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã còn nhiều hạn chế như: xây dựng chương trình, cách thức tổ chức giám sát chưa thật sự khoa học, một số vụ việc tiêu cực của các cơ quan, tổ chức, cá nhân ở địa phương chưa phát hiện kịp thời, các kết luận sau giám sát thường chung chung, thiếu kiểm tra, đôn đốc, kỹ năng giám sát của đại biểu cấp xã còn nhiều hạn chế

Chính vì vậy, hiệu quả hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã hiện nay còn thấp Để khắc phục tình trạng trên, yêu cầu đặt ra hiện nay là phải đổi mới hoạt động của Hội đồng nhân dân cấp xã, nâng cao hiệu quả giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã vừa phù hợp với công cuộc đổi mới đất nước, vừa đáp ứng yêu cầu của nhân dân hiện nay

Từ những lý do trên, tác giả lựa chọn đề tài: “Hoạt động giám sát của Hội đồng

nhân dân cấp xã – Từ thực tiễn thành phố Tân An, Long An” làm luận văn tốt nghiệp Cao

học chuyên ngành Luật Hiến pháp và Luật Hành chính

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài, tác giả chủ yếu tập trung nghiên cứu lý luận, thực trạng giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã trên địa bàn thành phố Tân An, chỉ ra những

ix

bất hợp lý, những tồn tại trong hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã Đề xuất những kiến nghị, giải pháp nhằm hoàn thiện hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cấp

xã trong thời gian tới

Phương pháp nghiên cứu: trên cơ sở phương pháp luận chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh và các phương pháp phân tích, thu thập xử lý thông tin, phương pháp thống kê, phương pháp xử lý số liệu; phương pháp so sánh, đánh giá

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu luận văn tác giả tập trung nghiên cứu những vấn đề

lý luận và pháp lý về hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân Trong luận văn sử dụng các

số liệu nghiên cứu từ năm 2016 đến năm 2018 và đối tượng khảo sát chủ yếu là các hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã ở thành phố Tân An, Long An

Ý nghĩa lý luận: luận văn khái quát những vấn đề lý luận và pháp lý cơ bản trong hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã ở thành phố Tân An, Long An Trên cơ sở vận dụng các lý luận và pháp lý về hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã, để góp phần nâng cao tính hiệu lực, hiệu quả trong công tác này

Ý nghĩa thực tiễn: Luận văn đã phân tích, đánh giá, nhận xét thực trạng giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã ở thành phố Tân An trong thời gian qua, những ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân của thực trạng đó Từ đó có các kiến nghị một số giải pháp hoàn thiện để nâng cao chất lượng hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã trong thời gian tới

Ngoài phần mở đầu, các tiểu kết, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn được trình bày có 2 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và pháp lý về hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã Trong chương này tác giả đã phân tích vị trí, vai trò, chức năng, cơ cấu tổ chức của Hội đồng nhân dân cấp xã nêu các khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa, đối tượng, nội dung, hình thức, các chủ thể giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã

Chương 2: Thực trạng hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã và kiến nghị hoàn thiện Tại chương này tác giả đã phân tích, đánh giá thực trạng các nội dung về hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã từ thực tiễn ở thành phố Tân An, Long An chỉ ra những

ưu, khuyết điểm, hạn chế và các nguyên nhân của các ưu điểm, hạn chế Qua đó, kiến nghị, đề xuất một số giải pháp hoàn thiện trong thời gian tới, nhằm góp phần phát huy sức mạnh, vị thế của Hội đồng nhân dân cấp xã trong hệ thống chính trị ở địa phương./

PHẦN MỞ ĐẦU

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân Tất cả quyền lực nhà nước đều thuộc về Nhân dân 1 Nhân dân thực hiện quyền lực của mình thông qua cơ quan đại diện là Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp Vì vậy, Quốc hội và Hội đồng nhân dân có vị trí và vai trò quan trọng trong bộ máy nhà nước Trong đó, Hội đồng nhân dân được xác định là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương Hội đồng nhân dân có quyền quyết định các vấn

đề quan trọng ở địa phương, đồng thời thực hiện chức năng giám sát của Hội đồng nhân dân, nó có ý nghĩa quan trọng thể hiện vai trò của cơ quan quyền lực nhà nước và cơ quan đại biểu của nhân dân ở địa phương

Hoạt động của Hội đồng nhân dân các cấp nói chung và của Hội đồng nhân dân cấp

xã nói riêng đã góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của của cơ quan nhà nước

ở địa phương và đảm bảo quyền làm chủ của nhân dân Hội đồng nhân dân cấp xã là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương gần dân nhất và thực hiện hai chức năng cơ bản: Quyết định những vấn đề quan trọng của địa phương và giám sát việc thực hiện các chủ trương, chính sách trong phạm vi thẩm quyền được pháp luật quy định Trong đó, chức năng quyết định của Hội đồng nhân dân cấp xã phần lớn là “quyết định theo, quyết định lại” các nội dung báo cáo, đề án về kinh tế, xã hội, thu chi ngân sách do Ủy ban nhân dân cùng cấp trình Hội đồng nhân dân xem xét, các quyết định đều đã được cấp ủy, Ban Thường

vụ cấp ủy cùng cấp xem xét, cho ý kiến bằng văn bản rồi hoặc theo văn bản chỉ đạo cụ thể của cấp trên

Mục đích của chức năng giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã là nhằm bảo đảm việc thi hành các văn bản pháp luật của cơ quan nhà nước cấp trên và nghị quyết của Hội đồng nhân dân ở địa phương được thực hiện nghiêm túc, có chất lượng, hiệu quả Giám sát

để khẳng định những kết quả đạt được, đồng thời phát hiện những tồn tại, hạn chế, khó khăn, vướng mắc, từ đó có những kiến nghị, đề xuất, quyết định các biện pháp và các giải pháp thực hiện tốt hơn

Cho nên, tại kỳ họp Hội đồng nhân dân cấp xã luôn yêu cầu đại biểu Hội đồng nhân dân giám sát tốt hơn để có quyết định đúng Tuy nhiên, với cơ chế, tổ chức biên chế như

1 Điều 2, Hiến pháp năm 2013

2

hiện nay, Hội đồng nhân dân cấp xã chỉ đủ điều kiện giám sát đối với các tổ chức và cá nhân cùng cấp ở hai kỳ họp thường lệ Đại biểu thì kiêm nhiệm, chuyên trách chỉ có một người, kinh phí, phương tiện làm việc hạn chế, văn bản hướng dẫn chưa đầy đủ, nên muốn làm tốt chức năng giám sát cũng rất khó

Hội đồng nhân dân cấp xã có một vị trí, vai trò, chức năng, nhiệm vụ quan trọng trong hệ thống chính trị cấp xã và cũng giống như Hội đồng nhân dân cấp tỉnh và cấp huyện, Hội đồng nhân dân cấp xã là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí và quyền làm chủ của nhân dân, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân địa phương Do vậy, hoạt động của Hội đồng nhân dân cấp xã nói chung và hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã nói riêng đóng vai trò vô cùng quan trọng, trong việc đảm bảo cho hoạt động của bộ máy nhà nước được thực hiện chất lượng, hiệu quả

Trong những năm qua, hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã có nhiều chuyển biến tích cực, hằng năm xây dựng chương trình, kế hoạch giám sát, tổ chức các đoàn giám sát khi cần thiết, trong thực hiện giám sát có những hình thức phối hợp với các cấp, các ngành Do đó, đã đem lại nhiều kết quả khả quan, bước đầu góp phần khắc phục tính hình thức trong hoạt động của Hội đồng nhân dân cấp xã nói chung và hoạt động giám sát nói riêng

Bênh cạnh đó, hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã còn nhiều hạn chế, chẳng hạn như việc xây dựng chương trình, cách thức tổ chức giám sát chưa thật sự khoa học; một số vụ việc tiêu cực của các cơ quan, tổ chức, cá nhân ở địa phương chưa được phát hiện kịp thời; các kết luận sau khi giám sát thường chung chung, thiếu kiểm tra, đôn đốc việc thực hiện kết luận đó nên vẫn còn hiện tượng sau giám sát đâu lại vào đấy; kỹ năng giám sát của các đại biểu Hội đồng nhân dân cấp xã còn nhiều hạn chế Chính vì vậy, hiệu quả hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã hiện nay còn thấp

Để khắc phục tình trạng trên, yêu cầu đặt ra hiện nay là phải đổi mới hoạt động của Hội đồng nhân dân cấp xã, nâng cao hiệu quả giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã vừa phù hợp với công cuộc đổi mới đất nước, đáp ứng yêu cầu của nhân dân là nhu cầu, đòi hỏi khách quan của sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước trong thời kỳ mới

Từ những lý do trên tác giả lựa chọn đề tài: “Hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân

cấp xã – Từ thực tiễn thành phố Tân An, Long An” làm luận văn tốt nghiệp Cao học chuyên

ngành Luật Hiến pháp và Luật Hành chính

2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

2.1 Mục tiêu chung

Nghiên cứu lý luận về hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân và thực trạng giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã trên địa bàn thành phố Tân An, nêu thực trạng cơ chế giám sát của Hội đồng nhân dân, chỉ ra những bất hợp lý, những tồn tại trong hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã Trên cơ sở đó đề ra quan điểm và một số giải pháp tăng cường hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã trên địa bàn thành phố Tân

An, Long An

2.2 Mục tiêu cụ thể

Làm rõ cơ sở lý luận về tổ chức và hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã Đánh giá thực trạng hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã – từ thực tiễn thành phố Tân An, Long An hiện nay, đặt trọng tâm nhiệm kỳ 2016 – 2021

Đề xuất, kiến nghị những giải pháp nhằm hoàn thiện hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã, đáp ứng yêu cầu đổi mới của thành phố Tân An, Long An trong thời gian tới

3 TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI

Hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân không phải là vấn đề mới ở Việt Nam Nhiều công trình nghiên cứu đề cập đến vấn đề này, việc nghiên cứu thực trạng hoạt động giám sát và đưa ra các giải pháp đổi mới, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của Hội đồng nhân dân luôn là vấn đề có tính thời sự và cấp thiết, đã được nhiều đề tài tiếp cận, nghiên cứu, cụ thể như:

Về sách chuyên khảo có“Hệ thống chính trị ở cơ sở nông thôn nước ta hiện nay”

của Hoàng Chí Bảo (2004), NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội Tác giả đã đề cập đến việc thay đổi cơ cấu Hội đồng nhân dân cấp xã, tăng cường số lượng đại biểu là dân, là quần chúng ngoài Đảng và những biện pháp tăng thẩm quyền của Hội đồng nhân dân trong việc kiểm tra, giám sát Ủy ban nhân dân cùng cấp

Đào Trí Úc (2004), Mô hình tổ chức và hoạt động của Nhà nước pháp quyền xã hội

chủ nghĩa Việt Nam, NXB Tư pháp, Hà Nội Tác giả tập trung phân tích và kiến nghị về mô

hình tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương, trong đó tác giả đặc biệt chú trọng đến mô hình của Hội đồng nhân dân cấp xã

Phạm Ngọc Kỳ (2001), Quyền giám sát của Hội đồng nhân dân và kỹ năng giám sát

cơ bản, NXB Tư pháp, Hà Nội Tác giả cũng đề cập lý luận cũng như vấn đề pháp lý về