NGHIÊN CỨU HOÀN THIỆN MÔ HÌNH TƯ VẤN, ĐĂNG KÝ HIẾN TẶNG MÔ, TẠNG SAU KHI CHẾT, CHẾT NÃO TẠI CƠ SỞ Y TẾ CÓ CHỨC NĂNG GHÉP TẠNG

Nhằm hỗ trợ các cơ sở y tế có chức năng ghép tạng trong việc xác định mô hình, xây dựng cơ cấu bộ máy thực hiện nhiệm vụ tư vấn, đăng ký hiến tạng sau khi chết, chết não. Xây dựng, quản lý danh sách người hiến và kịp thời vận động hiến tặng mô, tạng cho rất nhiều bệnh nhân đang có nhu cầu, gia tăng nguồn cung tạng từ nguồn cho chết não tại các cơ sở ghép. Chúng tôi thực hiện “Nghiên cứu hoàn thiện mô hình tư vấn, đăng ký hiến tặng mô, tạng sau khi chết, chết não tại cơ sở y tế có chức năng ghép tạng”, mục đích: Nghiên cứu làm rõ mô hình cơ cấu tổ chức đơn vị ghép tạng tại các bệnh viện, từ đó xác định mô hình cơ cấu bộ máy thực hiện nhiệm vụ tư vấn, đăng ký hiến tạng sau khi chết, chết não phù hợp cho các cơ sở ghép. Đề xuất xây dựng mô hình tư vấn, đăng ký hiến tạng tại các cơ sở ghép dưới dạng Đề án thành lập Đơn vị tư vấn đăng ký hiến tạngĐơn vị tư vấn và điều phối ghép tạng trực thuộc Trung tâmĐơn vị ghép tạng của bệnh viện. Áp dụng vào việc xây dựng Đề án thành lập, Đề án vị trí việc làm của Đơn vị tư vấn và điều phối ghép tạng thuộc Trung tâm ghép tạng Bệnh viện Việt Đức như là mô hình thực nghiệm của đề tài. Xây dựng “Tài liệu hướng dẫn kỹ năng tư vấn đăng ký hiến tạng” dành cho tư vấn viên. Làm cơ sở đề xuất BYT ban hành Quy định, Hướng dẫn về việc thành lập bộ máy tư vấn, đăng ký hiến tạng sau khi chết, chết não tại các cơ sở ghép và sửa đổi một số quy định bất cập đang cản trở lĩnh vực này phát triển

NGHIÊN CỨU HOÀN THIỆN MÔ HÌNH TƯ VẤN, ĐĂNG KÝ HIẾN TẶNG MÔ, TẠNG SAU KHI CHẾT, CHẾT NÃO TẠI CƠ SỞ Y TẾ CÓ CHỨC NĂNG

GHÉP TẠNG

CHỦ NHIỆM ĐỀ TÀI: GS TS TRỊNH HỒNG SƠN

Hà Nội, Năm 2019

NGHIÊN CỨU HOÀN THIỆN MÔ HÌNH TƯ VẤN, ĐĂNG KÝ HIẾN TẶNG MÔ, TẠNG SAU KHI CHẾT, CHẾT NÃO TẠI CƠ SỞ Y TẾ CÓ CHỨC NĂNG

GHÉP TẠNG

Cơ quan quản lý đề tài

GS.TS Trịnh Hồng Sơn PGS.TS Đồng Văn Hệ

Hà Nội, Năm 2019

BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI KHOA HỌC CÔNG NGHỆ

CẤP CƠ SỞ

2 Tên đề tài: Nghiên cứu hoàn thiện mô hình tư vấn, đăng ký hiến tặng mô tạng sau khi chết, chết não tại cơ sở y tế có chức năng ghép tạng.

3 Chủ nhiệm đề tài: Giáo sư, Tiến sĩ Trịnh Hồng Sơn

4 Thư ký đề tài: Thạc sĩ Cao Tiến Sỹ

5 Cơ quan quản lý đề tài: Trung tâm Điều phối Quốc gia về ghép bộ phận cơthể người

6 Danh sách thành viên thực hiện chính:

- Thạc sĩ Nguyễn Tiến Thành

- Thạc sĩ Nguyễn Tiến Dũng

- Cử nhân Nguyễn Thị Vui

- Cử nhân Nguyễn Mạnh Hùng

- Cử nhân Nguyễn Thúy An

7 Đơn vị và cá nhân đại diện phối hợp

- Trung tâm ghép tạng - Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức: Thạc sĩ Phạm ThịĐào

- Đơn vị ghép tạng - Bệnh viện Chợ Rẫy: Tiến sĩ Dư Thị Ngọc Thu

- Cục Quản lý khám chữa bệnh - Bộ Y tế: Thạc sĩ Lê Văn Trụ

8 Thời gian thực hiện nghiên cứu từ tháng 07 đến tháng 12/2019

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT v

DANH MỤC BẢNG vi

DANH MỤC HÌNH vi

ĐẶT VẤN ĐỀ 1

CHƯƠNG I: TỔNG QUAN 3

1.1 Giải thích một số thuật ngữ trong đề tài 3

1.1.1 Tư vấn 3

1.1.2 Tư vấn đăng ký hiến tặng mô, tạng sau khi chết, chết não 3

1.1.3 Chết não 3

1.1.4 Lấy tạng từ người cho chết não 4

1.1.5 Cơ sở y tế có chức năng ghép tạng 5

1.1.6 Nguyên tắc đăng ký, hiến tặng mô, tạng 8

1.2 Tổng quan tình hình tư vấn, đăng ký hiến tạng sau khi chết 9

1.2.1 Tư vấn, đăng ký hiến mô, tạng sau khi chết, chết não tại một số nước trên thế giới 9

1.2.1.1 Tại Australia 9

1.2.1.2 Tại Nhật Bản 11

1.2.1.3 Tại Hoa Kỳ 13

1.2.1.4 Tại Pháp 15

1.2.1.5 Tại Tây Ban Nha 16

1.2.1 Tình hình tư vấn, đăng ký hiến tạng sau khi chết, chết não tại Việt Nam 19 CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 21

2.1 Đối tượng nghiên cứu 21

2.2 Thời gian và địa điểm nghiên cứu 21

2.3 Phương pháp nghiên cứu 21

2.4 Chỉ tiêu nghiên cứu 27

2.5 Các bước tiến hành nghiên cứu 28

2.5.1 Tổng quan tài liệu, tham khảo ý kiến chuyên gia, nguyên cứu thực tế hoạt động tại một số đơn vị 28

2.5.2 Xây dựng mô hình tư vấn, đăng ký hiến tặng mô, tạng sau khi chết, chết não 28

2.5.3 Phỏng vấn sâu chuyên gia để góp ý hoàn thiện mô, hình tư vấn, đăng ký hiến tặng mô, tạng sau khi chết, chết não 28

2.5.4 Áp dụng thử nghiệm mô hình tư vấn, đăng ký hiến tặng mô, tạng sau khi chết, chết não 28

2.5.5 Tiếp tục hoàn thiện mô hình tư vấn, đăng ký hiến tặng mô, tạng sau khi chết, chết não tại cơ sở y tế có chức năng ghép tạng sau khi nghiệm thu 28

CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN 29

3.1 Kết quả nghiên cứu về mô hình tư vấn, đăng ký hiến tạng sau khi chết, chết não tại các cơ sở y tế có chức năng ghép tạng ở nước ta hiện nay 29

3.1.1 Về tổ chức bộ máy 29

3.1.2 Về nhân lực tham gia tư vấn đăng ký hiến tạng sau khi chết, chết

3.1.3 Về cơ sở vật chất 31

3.1.4 Về khung pháp lý đối với tổ chức và hoạt động của đơn vị tư vấn, đăng ký hiến tạng sau khi chết, chết não 31

3.1.5 Quy trình, thủ tục tư vấn, đăng ký hiến tạng sau khi chết, chết não 33 3.1.6 Về tổ chức hoạt động và kết quả 36

3.1.6.1 Tại bệnh viện Chợ Rẫy 36

3.1.6.2 Tại Trung tâm điều phối ghép tạng Quốc gia 38

3.1.7 Đánh giá chung 41

3.2 Đề xuất mô hình tổ chức đơn vị tư vấn, đăng ký hiến tạng sau khi chết, chết não tại các cơ sở y tế có chức năng ghép tạng ở nước ta 42

3.2.1 Phân tích mô hình cơ cấu tổ chức 42

3.2.2 Phân tích công việc 42

3.2.2.1 Đối với nhóm công việc tư vấn trực tiếp 43

3.2.2.2 Đối với nhóm công việc tư vấn gián tiếp 44

3.2.2.3 Đối với nhóm công việc sự kiện, đào tạo và quản trị mạng lưới 44

3.2.2.4 Đối với nhóm công việc nhận và chuyển bưu kiện 45

3.2.2.5 Đối với nhóm công việc cấp thẻ đăng ký hiến tạng 45

3.2.3 Phân tích nội dung hoạt động cụ thể trong các bước công việc của mô hình Đơn vị tư vấn, đăng ký hiến tạng 46

3.2.3.1 Tư vấn trực tiếp 46

3.2.3.2 Tư vấn gián tiếp 48

3.2.3.3 Sự kiện, đào tạo và quản trị mạng lưới 48

3.2.3.4 Nhận và chuyển bưu kiện 49

3.2.3.5 Cấp thẻ đăng ký hiến tạng 50

3.2.4 Phân tích yếu tố đầu vào, kết quả đầu ra của mô hình đơn vị tư vấn, đăng ký hiến tặng mô tạng sau khi chết, chết não 51

3.2.5 Đề xuất hoàn thiện mô hình Đơn vị tư vấn đăng ký hiến tạng sau khi chết, chết não tại cơ sở y tế có chức năng ghép tạng ở nước ta hiện nay

53 3.2.6 Tổ chức thực hiện mô hình trong thực tế 56

3.2.6.1 Áp dụng mô hình vào việc đề xuất thành lập Đơn vị tư vấn và điều phối ghép tạng thuộc Trung tâm ghép tạng Bệnh viện Việt Đức 56

3.2.6.2 Mở rộng thực hiện mô hình tư vấn, đăng ký hiến tặng mô, tạng sau khi chết, chết não tại các cơ sở y tế có chức năng ghép tạng 56

3.2.7 Yêu cầu, điều kiện đảm bảo thực hiện mô hình và dự báo xu hướng phát triển 57

3.2.7.1 Yêu cầu và điều kiện đảm bảo thực hiện mô hình 57

3.2.7.2 Dự báo xu hướng phát triển của mô hình đơn vị tư vấn đăng ký hiến tạng sau khi chết, chết não 58

CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT 59

4.1 Kết luận 59 4.2 Đề xuất 60 TÀI LIỆU THAM KHẢO 61 PHỤ LỤC I: TÀI LIỆU HƯỚNG DẪN KỸ NĂNG TƯ VẤN ĐĂNG KÝ HIẾN TẠNG (DÀNH CHO TƯ VẤN VIÊN) 63

PHỤ LỤC II: CÁC THÔNG TIN CƠ BẢN THƯỜNG GẶP KHI TƯ VẤN, VẬN ĐỘNG HIẾN TẶNG MÔ, TẠNG 82

DANH MỤC BẢNG

Bảng 1 Số lượng bệnh nhân được chẩn đoán chết não và số bệnh nhân chết não

hiến tạng thống kê đến ngày 19/12/2019 4

Bảng 2 Tổng hợp danh sách thực trạng cơ sở y tế đang tổ chức tư vấn, tiếp nhận người đăng ký hiến tặng mô, tạng 19

Bảng 3 Số người đăng ký hiến tặng mô, tạng theo năm tại các cơ sở y tế 20

Bảng 4 Tình hình tổ chức bộ máy tư vấn, đăng ký hiến tạng sau khi chết, chết não tại 19 cơ sở ghép và TTĐPGTQG 29

Bảng 5 Nhân lực tham gia tư vấn đăng ký hiến tạng sau khi chết, chết não phân theo trình độ đào tạo 30

Bảng 6 Nhân lực tham gia tư vấn đăng ký hiến tạng sau khi chết, chết não phân theo chuyên môn nghề nghiệp 31

Bảng 7 Kết quả đăng ký hiến tạng sau khi chết, chết não phân theo hình thức tiếp nhận tại Trung tâm điều phối ghép tạng quốc gia 41

DANH M C HÌNH ỤC HÌNH Hình 1 Mẫu form đăng ký hiến tạng của Australian Organ Donor Register 10

Hình 2 Mẫu form đăng ký hiến tặng mô, tạng trên hệ thống của JOT 11

Hình 3 Mẫu thẻ đăng ký hiến tặng mô, tạng của JOT Nhật Bản 13

Hình 4 Hình ảnh tích hợp thông tin đăng ký hiến tặng mô, tạng trên bằng lái xe tại Hoa Kỳ 14

Hình 5 Mẫu form đăng ký hiến mô, tạng online tại Hoa Kỳ 14

Hình 6 Hai mặt của Thẻ đăng ký hiến tặng mô, tạng tại Tây Ban Nha 17

Hình 7 Tỷ lệ hiến tạng sau khi chết/ 1 triệu dân trên thế giới năm 2019 17

Hình 8 Cơ cấu tổ chức chức năng 22

Hình 9 Những vấn đề cơ bản của một tổ chức 23

Hình 10 Các vấn đề cơ bản của thiết kế tổ chức 24

Hình 11 Trình tự thiết kế mô hình tổ chức mới 25

Hình 12 Nội dung thiết kế tổ chức 26

Hình 13 Phân tích con người, công việc trong tổ chức 27

Hình 14 Mẫu 5 - Thẻ đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể ở người sau khi chết (màu xanh nhạt) 34

Hình 15 Hình ảnh tư vấn vận động đăng ký hiến tặng mô, tạng tại Đơn vị Điều phối, BVCR 37

Hình 16 Mẫu đơn đăng ký hiến tạng sau khi chết tại BVCR 37

Hình 17 Cặp Vợ chồng, hội nhóm đến đăng ký hiến tạng tại TTĐPGTQG 39

Hình 18 Hình ảnh tư vấn đăng ký hiến tặng mô, tạng củaTTĐPGTQG 39

Hình 19 Hoạt động tư vấn, hướng dẫn người đăng ký hiến tại các sự kiện truyền thông của TTĐPGTQG 40

Hình 20 Mô hình cơ cấu tổ chức tư vấn, đăng ký hiến tặng mô, tạng sau khi chết, chết não tại cơ sở y tế có chức năng ghép tạng 42

Hình 21 Phân nhóm công việc trong mô hình Đơn vị tư vấn, đăng ký hiến tạng 43

Hình 22 Yêu cầu về nhân lực, trang thiết bị, cơ sở vật chất cho 05 nhóm công việc trong Đơn vi tư vấn, đăng ký hiến tạng 46

ĐẶT VẤN ĐỀ

Sau 27 năm thực hiện ghép tạng (1992 - 2019), hiện nay cả nước đã có 19 cơ

sở y tế được BYT cấp phép hoạt động hoặc đủ điều kiện tiếp nhận, thực hiện kỹthuật lấy, ghép tạng Lấy và ghép tạng đã trở thành hoạt động thường quy tại nhiều

cơ sở y tế ở nước ta với 5 tạng, khối tạng đã ghép thành công, bao gồm: Thận, Gan,Tim, Phổi, Khối Thận – Tụy và khối Tim – Phổi [1]

Theo thống kê của TTĐPGTQG, tính đến ngày 31/12/2019, cả nước đã ghépđược 4.689 ca Tuy nhiên, có tới 93.7% số ca lấy, ghép tạng là từ người cho sống(4.394 ca), trong khi số ca lấy, ghép tạng từ người cho chết não hoặc chết ngưngtim còn rất ít ỏi, chỉ chiếm 6.3% (295 ca) Xu hướng nguồn cung tạng tại VN hiệnnay đang ngược với xu hướng tại các quốc gia phát triển trên thế giới như: NhậtBản, Hoa Kỳ, Pháp, Tây Ban Nha…, tại các nước này nguồn tạng ghép chủ yếuđến từ người chết não [2]

Một trong những nguyên nhân quan trọng dẫn đến thực trạng trên là tại các

cơ sở ghép, việc tổ chức tư vấn, đăng ký hiến tạng sau khi chết, chết não cho ngườidân để chủ động xây dựng, quản lý nguồn cung tạng chết não tiềm năng còn bị xemnhẹ Hiện tại, mới chỉ duy nhất một cơ sở y tế là BVCR - TP Hồ Chí Minh có tổchức hoạt động tư vấn, đăng ký hiến tạng sau khi chết, chết não cho người dân Các

cơ sở ghép khác, thậm chí là các cơ sở đã ghép tạng từ người cho chết não thườngquy như: BVHNVĐ, Bệnh viện TW Quân đội 108, Bệnh viện Quân Y 103, Bệnhviện TW Huế cũng chưa tổ chức hoạt động tư vấn, đăng ký hiến tạng sau khi chết,chết não

Hiện nay tại VN, chỉ có hai đơn vị đang tổ chức hoạt động tư vấn, đăng kýhiến tạng sau khi chết, chết não là BVCR - TP Hồ Chí Minh và TTĐPGTQG(TTĐPGTQG tuy không phải là cơ sở y tế có chức năng ghép tạng nhưng là đơn vị

có quy mô đăng ký hiến tạng lớn nhất nên được đưa vào nghiên cứu với tư cách là

mô hình đối chứng để tham khảo kinh nghiệm, phương pháp, hình thức tổ chức tưvấn, đăng ký hiến tạng) Tính đến ngày 31/12/2019, ghi nhận số lượng đăng kýhiến tạng sau khi chết, chết não trong cả nước (tại BVCR và TTĐPGTQG) là30.823 người, chỉ mới đạt tỷ lệ: 0,03% trên tổng dân số năm 2019 (96.208.984người) [2]

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến thực trạng trên như: Thiếu sự phổ biến thôngtin, truyền thống văn hóa xã hội, chất lượng và phương pháp truyền thông, lựclượng tham gia truyền thông, vận động… Trong đó, sự thiếu vắng hoạt động tưvấn, đăng ký hiến tạng sau khi chết, chết não tại các cơ sở y tế ghép tạng là mộttrong những nguyên nhân chủ chốt

Luật hiến, lấy ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến lấy xác năm 2006 đãquy định, người dân có mong muốn hiến tặng mô, bộ phận cơ thể người có thể bày

tỏ nguyện vọng với bất kỳ cơ sở y tế nào trong phạm vi cả nước [3] Tuy nhiênchưa có sự thống nhất về hình thức tổ chức đơn vị ghép tạng, dẫn đến các đơn vịnày lúng túng trong việc xác định, xây dựng mô hình tư vấn, đăng ký hiến tạng saukhi chết, chết não Thực tế này làm hạn chế quyền đăng ký hiến tạng sau khi chết,chết não của người dân và cơ sở ghép cũng không chủ động được nguồn cung tạng

chết não Dẫn đến lãng phí nguồn cho tạng từ bệnh nhân chết não chiếm tỷ lệ khácao trong tổng số bệnh nhân tử vong tại các cơ sở y tế này.

Việc xây dựng các đơn vị làm công tác tư vấn, đăng ký hiến tạng sau khichết, chết não tại các cơ sở ghép là giải pháp then chốt nhằm xây dựng danh sáchhiến tạng, chủ động nguồn cung tạng từ người cho chết não, tăng cường nguồn tạngvốn khan hiếm hiện nay cho các cơ sở ghép Tuy nhiên, chưa có bất kỳ quy định,hướng dẫn não của ngành y tế được đưa ra để khắc phục hạn chế này Cũng chưa

có nghiên cứu nào tại nước ta về mô hình tổ chức đơn vị tư vấn, đăng ký hiến tạng

từ người cho chết não được thực hiện để cung cấp cơ sở thực tiễn và khoa học choviệc xây dựng mô hình

Nhằm hỗ trợ các cơ sở y tế có chức năng ghép tạng trong việc xác định môhình, xây dựng cơ cấu bộ máy thực hiện nhiệm vụ tư vấn, đăng ký hiến tạng sau khichết, chết não Xây dựng, quản lý danh sách người hiến và kịp thời vận động hiếntặng mô, tạng cho rất nhiều bệnh nhân đang có nhu cầu, gia tăng nguồn cung tạng

từ nguồn cho chết não tại các cơ sở ghép Chúng tôi thực hiện “Nghiên cứu hoàn thiện mô hình tư vấn, đăng ký hiến tặng mô, tạng sau khi chết, chết não tại cơ sở

y tế có chức năng ghép tạng”, mục đích:

- Nghiên cứu làm rõ mô hình cơ cấu tổ chức đơn vị ghép tạng tại các bệnh viện, từ đó xác định mô hình cơ cấu bộ máy thực hiện nhiệm vụ tư vấn, đăng ký hiến tạng sau khi chết, chết não phù hợp cho các cơ sở ghép.

- Đề xuất xây dựng mô hình tư vấn, đăng ký hiến tạng tại các cơ sở ghép dưới dạng Đề án thành lập Đơn vị tư vấn đăng ký hiến tạng/Đơn vị tư vấn và điều phối ghép tạng trực thuộc Trung tâm/Đơn vị ghép tạng của bệnh viện.

- Áp dụng vào việc xây dựng Đề án thành lập, Đề án vị trí việc làm của Đơn

vị tư vấn và điều phối ghép tạng thuộc Trung tâm ghép tạng Bệnh viện Việt Đức như là mô hình thực nghiệm của đề tài.

- Xây dựng “Tài liệu hướng dẫn kỹ năng tư vấn đăng ký hiến tạng” dành cho

tư vấn viên.

- Làm cơ sở đề xuất BYT ban hành Quy định, Hướng dẫn về việc thành lập

bộ máy tư vấn, đăng ký hiến tạng sau khi chết, chết não tại các cơ sở ghép và sửa đổi một số quy định bất cập đang cản trở lĩnh vực này phát triển.

CHƯƠNG I: TỔNG QUAN 1.1 Giải thích một số thuật ngữ trong đề tài

Hoạt động tư vấn hoạt động trên nguyên tắc: 1 Tuân thủ pháp luật; 2 Chịutrách nhiệm trước pháp luật về mọi hoạt động nghề nghiệp của mình; 3 Tuân thủđạo đức nghề nghiệp; 4 Bảo đảm tính độc lập, trung thực, khách quan và khoa họccủa hoạt động tư vấn; 5 Giữ bí mật các thông tin nhận được từ người sử dụng dịch

vụ tư vấn trong quá trình cung ứng dịch vụ tư vấn trừ trường hợp khách hàng đồng

ý hoặc pháp luật có quy định khác

1.1.2 Tư vấn đăng ký hiến tặng mô, tạng sau khi chết, chết não

Được hiểu là hoạt động tư vấn của tư vấn viên, nhân viên y tế đối với người

có nhu cầu tìm hiểu, đăng ký hiến mô, tạng sau khi chết, chết não Thẩm quyền, thủtục đối với hoạt động này của cơ sở y tế có chức năng ghép tạng ở nước ta đượcquy định tại Khoản 4,5,6-Luật hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến,lấy xác (2006) Nội dung, quy trình hoạt động tư vấn được quy định tại: “ HướngDẫn: Tư vấn, kiểm tra sức khỏe cho người đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể ngườisống, hiến mô, bộ phận cơ thể ở người sau khi chết và người đăng ký hiến xác”,Ban hành kèm theo Quyết định số 13/2008/QĐ-BYT ngày 12 tháng 3 năm 2008của Bộ trưởng Bộ Y tế Hướng Dẫn nêu rõ: “ Người đăng ký hiến mô, bộ phận cơthể ở người sống; hiến mô, bộ phận cơ thể ở người sau khi chết và người hiến xácphải được tư vấn về các thông tin liên quan đến hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể người

và hiến xác” và “Việc tư vấn có thể thực hiện một lần hay nhiều lần nếu người hiến

có yêu cầu được tư vấn rõ hơn về nội dung cụ thể”

1.1.3 Chết não

Chết não (Death Brain) được định nghĩa là ngừng không hồi phục tất cả cácchức năng não, bao gồm cả thân não hay chết toàn bộ não, định nghĩa này được ápdụng ở đa số các nước trên thế giới Vương quốc Anh và một số nước khác, địnhnghĩa chết não là ngừng không hồi phục chức năng thân não hay chết thân não [6]

Ở VN, chết não là tình trạng toàn bộ não bị tổn thương nặng, chức năng củanão đã ngừng hoạt động và người chết não không thể sống lại được Luật hiến, lấy,ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác năm 2006 của Việt Nam giải thích:

“Chết não là tình trạng toàn não bộ bị tổn thương nặng, chức năng của não đãngừng hoạt động và người chết não không thể sống lại được” [3]

1.1.4 Lấy tạng từ người cho chết não

Lấy tạng (bộ phận cơ thể người) từ người cho chết não là việc tách bộ phận

cơ thể từ người hiến đã được chẩn đoán và công bố chết não để cấy ghép hoặc sửdụng cho mục đích khoa học khác

Trên thế giới, từ năm 1960 lấy tạng từ người cho chết não (heart beatingorgan donors) đã được quan tâm đặt ra thực hiện vì hiến tạng từ người sống chỉ đápứng 5% nhu cầu ghép tạng Bất cứ bệnh nhân nào chết não đều được cho là nguồnlấy tạng tiềm năng (potential organ donor) Tạng có thế được lấy ngay khi đượcchẩn đoán chết não và tim còn đập (heart beating organ donors) hoặc ngay sau khitim đã ngừng đập (non-heart beating organ donors) Muốn lấy tạng từ người chochết não, phải đưa ra được tiêu chuẩn chẩn đoán chết não khoa học và chính xác[6]

Năm 1966, khái niệm chết não được chấp nhận tại Pháp, người đầu tiên thựchiện là Guy Alexandre Đến năm 2005, cơ quan y sinh (agence biomedicale) Phápthông báo có 500.000 chết /năm, trong đó 2803 người chết não hiến tạng tiềm năng

và có 1371 người hiến tạng, chiếm 23/1 triệu dân Tổng số 4422 tạng được ghép(339 tim, 184 phổi, 1024 gan, 2572 thận, 92 tuỵ, 21 tim-phổi, 6 ruột) Tuổi ngườihiến tạng trung bình 48,8 (19% trên 65 tuổi) Tiến triển của người hiến tạng tiềmnăng sau chết não cho thấy 48,9% được lấy tạng và 51,1% không lấy được tạng vìcác lý do sau: 8,6% do trở ngại y học, 10,1% do tiền sử, 31,1% gia đình phản đối

và 1,1% do vấn đề hậu cần của bệnh viện [6]

Nghiên cứu 83 bệnh viện ở Quebec (Canada) cho thấy trong 24.702 ca chếttại viện, tỷ lệ người hiến tạng tiềm năng là 1,4% với tỷ lệ hiến tạng thực sự 0,99% ởbệnh viện không có trung tâm chấn thương và gấp 4,5 lần ở bệnh viện có trung tâmchấn thương Nhìn chung, tỷ lệ đồng ý hiến tạng 70% nhưng chỉ 85% đủ yêu cầu,chiếm tỷ lệ 27,9 người hiến tạng/1 triệu dân Ở Mỹ, số người hiến tạng tiềm năngsau chết não là 10.500 - 13.800, tỷ lệ gia đình đồng ý hiến tạng 54%, tỷ lệ lấy tạngthực sự từ người chết não là 42% [6]

Ghép tạng ở VN đi sau thế giới và khu vực khá lâu, đến ngày 29 tháng 11năm 2006 tại kỳ họp thứ 10, khóa XI của Quốc hội nước cộng hòa xã hội chủ nghĩaViệt nam đã thông qua Luật hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấyxác Đây là mốc pháp lý quan trọng để các nhà khoa học trong lĩnh vực ghép tạng

có thể triển khai ghép tạng từ người cho chết não [10], [11], [12], [13]

Theo thống kê của TTĐPGTQG, số bệnh nhân được chẩn đoán chết não vàhiến tạng sau khi chết não, tính đến ngày 19/12/2019 mới chỉ đạt 103 người (xemBảng 1)

Bảng 1 Số lượng bệnh nhân được chẩn đoán chết não và số bệnh nhân chết

não hiến tạng thống kê đến ngày 19/12/2019

chẩn đoán chết não

Số bệnh nhân chẩn đoán chết não hiến tạng

8 Bệnh viện Xanh Pôn

9 Bệnh viện ĐK TW Thái Nguyên

10 Bệnh viện Đa khoa Phú Thọ

11 Bệnh viện Đa khoa Đà Nẵng

12 Bệnh viện Nhân dân 115

13 Bệnh viện Nhi Đồng 2

14 Bệnh viện Nhân dân Gia Định

15 Bệnh viện Đa khoa Kiên Giang

16 Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vimec

18 Bệnh viện Đh Y Dược TP.HCM

19 Bệnh viện Đa khoa tỉnh Thanh Hóa

(Nguồn: Nhóm nghiên cứu tổng hợp)

Tính đến ngày 19/12/2019 trong tổng số 19 cơ sở y tế đã, đang thực hiệnghép tạng chỉ có 04 cơ sở y tế đã thực hiện chẩn đoán chết não và lấy tạng của bệnhnhân chết não thành công (đạt tỷ lệ 21,05%) gồm có: BVHNVĐ, BVCR, Bệnh việnQuân Y 103 và Bệnh viện TW Quân đội 108 Riêng Bệnh viện TW Huế đã có kếhoạch, có hội đồng chẩn đoán chết não nhưng đến nay vẫn chưa tiến hành chẩnđoán chết não và lấy tạng của bệnh nhân chết não được ca nào

1.1.5 Cơ sở y tế có chức năng ghép tạng

Cơ sở y tế có chức năng ghép tạng là cơ sở y tế được BYT cho phép thực hiện,tiếp nhận chuyển giao kỹ thuật về lấy, ghép tạng từ người cho sống hoặc người chochết não; quy định tại Điều 16- Luật hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và

hiến, lấy xác (2006) Chi tiết được quy định tại Quyết định số 08/2008/QĐ-BYTban hành ngày 14/02/2008 của Bộ trưởng BYT về quy định điều kiện đối với cơ sở

y tế lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và trình tự thủ tục cho phép cơ sở y tế hoạtđộng, cụ thể như sau [14]:

a Cơ sở y tế lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người phải đảm bảo các điều kiện sau:

Đối với cơ sở y tế lấy, ghép mô:

- Có đủ đội ngũ cán bộ y tế có năng lực, trình độ chuyên môn là những người

đã được đào tạo tại các cơ sở ghép mô và được các cơ sở này cấp giấy chứng nhậnhoặc văn bằng chuyên khoa

- Có trưởng kíp ghép mô là người có khả năng thực hiện ca ghép mô trênngười; cán bộ chuyên môn được đào tạo về lấy mô trên bộ phận cơ thể người saukhi chết

- Có phòng mổ với đầy đủ các trang thiết bị cần thiết cho ca ghép mô trênngười

- Có bộ phận điều trị sau ghép và theo dõi lâu dài sau ghép mô

- Có các phòng xét nghiệm (hoặc liên kết với các cơ sở khác) để đảm bảoviệc chẩn đoán và theo dõi người hiến, người được ghép trước, trong và sau khighép mô như: xét nghiệm huyết học, truyền máu, hóa sinh, vi sinh, giải phẫu bệnh,chẩn đoán hình ảnh, chẩn đoán chức năng, xét nghiệm miễn dịch và định lượngnồng độ thuốc chống thải ghép (cyclosporin A, tacrolim )

- Có đủ trang thiết bị, dụng cụ y tế là có đủ các phương tiện dụng cụ chuyênkhoa (sẵn có hoặc liên kết) phục vụ cho từng loại ghép mô

- Có chủng loại và số lượng thuốc cần thiết để điều trị lâu dài sau ghép chongười bệnh

- Nơi lấy mô ở người sau khi chết phải tuân thủ theo nguyên tắc vô khuẩn

- Có đơn vị ghép thực nghiệm (với những cơ sở nghiên cứu hoặc đào tạo)

Đối với cơ sở y tế lấy, ghép bộ phận cơ thể ở người sống:

- Có đủ đội ngũ cán bộ y tế có năng lực, trình độ chuyên môn là những người

đã được đào tạo tại các cơ sở ghép bộ phận cơ thể người và được các cơ sở này cấpgiấy chứng nhận hoặc văn bằng chuyên khoa

- Có trưởng kíp ghép bộ phận cơ thể người là những người đã từng trực tiếpthực hiện hoặc đã từng tham gia vào ca ghép trên người

- Có ít nhất ba phòng liên hoàn khép kín, bố trí một chiều, có áp lực dương,bảo đảm vô trùng, bao gồm phòng lấy, xử lý và bảo quản bộ phận cơ thể người;phòng ghép và phòng hồi sức sau ghép Ba phòng liên hoàn khép kín là ba phòngliên thông với nhau trong một không gian khép kín cách biệt với môi trường bênngoài

- Có phòng kỹ thuật bao gồm:

+ Đơn vị khám theo dõi lâu dài sau ghép

- Có đơn vị ghép thực nghiệm

- Có phòng xét nghiệm để thực hiện xét nghiệm huyết học, truyền máu, hóasinh, vi sinh, giải phẫu bệnh, chẩn đoán hình ảnh, chẩn đoán chức năng Có khảnăng hoặc liên kết để xét nghiệm miễn dịch và định lượng nồng độ thuốc chốngthải ghép (cyclosporin A, tacrolimus ) để đảm bảo việc chẩn đoán và theo dõingười hiến, người được ghép trước, trong và sau khi ghép bộ phận cơ thể người

- Có đơn vị lọc máu, chạy thận nhân tạo đối với trường hợp ghép thận

- Có đủ trang thiết bị, dụng cụ y tế là có đủ các phương tiện dụng cụ (sẵn cóhoặc liên kết) phục vụ cho từng loại ghép bộ phận cơ thể người

- Có đủ chủng loại và số lượng thuốc cần thiết để điều trị lâu dài sau ghépcho người bệnh

Đối với cơ sở y tế lấy, ghép bộ phận cơ thể ở người sau khi chết (chết não):

- Đối với cơ sở y tế không tiến hành ghép bộ phận cơ thể người:

+ Có phòng hồi sức và chuyên gia hồi sức cho người chết não chờ lấy bộphận cơ thể người

+ Có đủ điều kiện và phương tiện xác định chết não theo luật định

+ Có nhóm chuyên gia xác định chết não theo luật định

+ Có hệ thống thông tin và phương tiện vận chuyển đáp ứng yêu cầu

- Đối với cơ sở y tế có tiến hành ghép bộ phận cơ thể người:

+ Có đủ các điều kiện quy định trong mục II, Quyết định số BYT

08/2008/QĐ-+ Có nhóm chuyên gia lấy bộ phận cơ thể người, có phương tiện bảo quản vàvận chuyển bộ phận cơ thể người đến nơi ghép

b Trình tự, thủ tục cho phép cơ sở y tế hoạt động lấy, ghép mô, bộ phận

cơ thể người

Hồ sơ đăng ký hoạt động lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người:

- Văn bản đề nghị với BYT đăng ký lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người;

Nếu là cơ sở y tế trực thuộc Sở Y tế, Cục Quân Y Bộ Quốc phòng, Cục Y tế BộCông an thì phải có ý kiến đồng ý bằng văn bản của cơ quan quản lý nhà nước đó(Sở Y tế, Cục Quân Y Bộ Quốc phòng, Cục Y tế Bộ Công an)

- Đề án hoạt động về lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người, bao gồm nội dung

về tổ chức nhân lực, cơ sở vật chất và trang thiết bị y tế, kinh phí…

Trình tự, thủ tục cho phép cơ sở y tế hoạt động lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người

- Bước 1: Cơ sở y tế đủ các điều kiện quy định tại Mục I, II và III Quyết định

số 08/2008/QĐ-BYT, gửi hồ sơ đăng ký hoạt động lấy, ghép mô, bộ phận cơ thểngười về BYT

- Bước 2: Bộ trưởng BYT ra Quyết định thành lập Hội đồng thẩm định, Hội

đồng có trách nhiệm thẩm định các điều kiện của cơ sở y tế về lấy, ghép mô, bộphận cơ thể người

Thành phần Hội đồng thẩm định bao gồm thành viên là các chuyên gia trongcác lĩnh vực ngoại khoa, hồi sức, huyết học - miễn dịch, vi sinh và các chuyên khoakhác có liên quan đến lĩnh vực lấy, ghép bộ phận cơ thể người

- Bước 3: Cơ sở y tế sau khi được thẩm định phải hoàn thiện các nội dungcủa Đề án theo kết luận của Hội đồng thẩm định (nếu có) báo cáo kết quả về BYT

để xem xét

- Bước 4: Trong thời hạn 10 ngày làm việc, kể từ ngày nhận hồ sơ hợp lệ, Bộtrưởng BYT ra Quyết định thành lập Hội đồng thẩm định; trong thời hạn 15 ngàyHội đồng tiến hành thẩm định tại chỗ và báo cáo kết quả thẩm định cho BYT Bộtrưởng BYT căn cứ kết quả thẩm định của Hội đồng, xem xét ra Quyết định côngnhận cơ sở y tế đủ điều kiện tiến hành lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người; trườnghợp cơ sở y tế không đủ điều kiện thì BYT có văn bản trả lời và nêu rõ lý do trongthời hạn 5 ngày

Cơ sở y tế chỉ được tiến hành lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người sau khi cóQuyết định của Bộ trưởng BYT công nhận đủ điều kiện lấy, ghép mô, bộ phận cơthể người

1.1.6 Nguyên tắc đăng ký, hiến tặng mô, tạng

Nguyên tắc hiến mô, bộ phận cơ thể người là những tư tưởng, quan điểm chủđạo về xây dựng và thực hiện pháp luật về hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thểngười Pháp luật các nước, bên cạnh việc ghi nhận những nguyên tắc chung, được

cả thế giới thừa nhận, còn tùy theo thực tế, truyền thống, văn hóa đất nước mà cónhững nguyên tắc riêng

Tại cộng hòa Pháp, trong các đạo luật về đạo đức y sinh quy định việc hiến,lấy ghép mô, bộ phận cơ thể người phải tôn trọng các nguyên tắc như: tôn trọng cơthể người; nguyên tắc phải có sự đồng ý của đương sự (Điều L.1211-2 Bộ luật Y tếcộng đồng cộng hòa Pháp); nguyên tắc an toàn về y tế và cẩn trọng (Điều L.1211-6/7 Bộ luật Y tế cộng đồng cộng hòa Pháp) [15], [16], [17] Nguyên tắc này nhằmtránh những rủi ro có thể xảy ra với người hiến và người nhận trong quá trình hiến,lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người; nguyên tắc phân phối sản phẩm ghép và thủtục đăng ký vào danh sách chờ ghép; nguyên tắc vô danh tức là người hiến khôngđược biết danh tính của người nhận và ngược lại

Điều 16-8, Bộ luật Dân sự cộng hòa Pháp quy định: “Không ai được phépcông bố bất kỳ thông tin nào cho phép xác định người cho người nhận bộ phận cơthể người hoặc sản phẩm từ cơ thể người, người cho không biết danh tính củangười nhận và ngược lại Trong trường hợp cần thiết cần thiết vì mục đích chữabệnh chỉ các bác sĩ của người cho và người nhận mới được tiếp cận thông tin chophép xác định danh tính của họ” Nguyên tắc vô danh ở Pháp chỉ áp dụng trongtrường hợp lấy mô, bộ phận cơ thể của người chết để cấy, ghép, nguyên tắc này sẽkhông áp dụng với người hiến khi còn sống ví dụ trường hợp người hiến vì mục

mình hiến về hệ số sinh hóa có phù hợp với mình không… Do vậy, Luật này chỉcho phép không thực hiện nguyên tắc này trong trường hợp cần thiết vì mục đíchchữa bệnh…

Tại Việt Nam, Điều 4 của Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người vàhiến, lấy xác năm 2006 cũng quy định về các nguyên tắc trong việc hiến, lấy, ghép

mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác: “Phải có sự tự nguyện của người hiến;không vì mục đích thương mại; giữ bí mật về các thông tin có liên quan đến ngườihiến, người được ghép, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác hoặc pháp luật

có quy định khác” Có thể thấy hầu hết các quốc gia đều quy định giữ bí mật vềthông tin giữa người hiến và người nhận như là một nguyên tắc quan trọng, trừtrường hợp pháp luật có quy định khác [3] Bên cạnh những nguyên tắc tương đồngnhư trên, pháp luật Việt Nam chưa quy định rõ về đảm bảo an toàn thông tin mộtcách cẩn trọng cho người hiến, người ghép thành một nguyên tắc riêng như phápluật Cộng hòa Pháp [15], [16], [17]

1.2 Tổng quan tình hình tư vấn, đăng ký hiến tạng sau khi chết

1.2.1 Tư vấn, đăng ký hiến mô, tạng sau khi chết, chết não tại một số nước trên thế giới

1.2.1.1 Tại Australia

Tại Australia, mọi người đều có thể hiến tặng nội tạng và mô mà không cógiới hạn tuổi tác trong việc hiến tặng Các yếu tố quyết định là một người chết ởđâu và như thế nào, điều kiện các nội tạng và mô của họ Các nội tạng và mô có thểđược hiến tặng gồm: thận, tim, phổi, gan và tuyến tụy và các mô van tim, môxương, da, mắt và các mô tuyến tụy Người đăng ký có thể chỉ định các nội tạng và

mô đồng ý hiến tặng khi đăng ký quyết định hiến tặng của mình với AustralianOrgan Donor Register [20]

Australian Organ Donor Register (Donor Register) là tổ chức đăng kí quốcgia duy nhất cho người dân ghi lại quyết định của mình về việc trở thành một ngườihiến tạng và mô cho việc cấy ghép sau khi chết Quyết định hiến tạng của mộtngười được xác nhận 24 giờ/ ngày, bảy ngày/ tuần bởi các chi nhánh, nhân viên củaDonor Register trên khắp nước Úc Trong trường hợp có một người chết, thông tin

về quyết định hiến tặng của họ, do Donor Register ghi nhận có thể được cung cấpcho gia đình của người quá cố Ghi quyết định hiến tạng trên Donor Register là tựnguyện và người đăng ký có toàn quyền lựa chọn các nội tạng và mô muốn hiếntặng Nếu không muốn trở thành người hiến tặng nội tạng và mô, có thể đăng kýquyết định không hiến tặng của trên Donor Register Donor Register không được sửdụng để đăng kí các quyết định hiến tặng nội tạng và mô cho các mục đích nghiêncứu khoa học

Người đủ 16 tuổi trở lên có thể đăng kí quyết định hiến tặng của mình trênDonor Register, bằng cách: Điền mẫu đơn đính kèm; Truy cập tranghumanservices.gov.au/organdonor và đăng kí trực tuyến; Gọi số 1800 777 203**;hoặc đến trực tiếp Medicare Service Centre Người đăng ký có thể thay đổi hay rútlại quyết định hiến tặng của mình trên Donor Register bằng cách: Điền mẫu đơnđính kèm; Gọi số 1800 777 203**; hoặc đến trực tiếp Medicare Service Centre.Mẫu form đăng ký hiến tặng mô, tạng của Donor Register như hình 1

Hình 1 Mẫu form đăng ký hiến tạng của Australian Organ Donor Register

(Nguồn: Australian Organ Donor Register)

Quy trình tư vấn hiến tặng nội tạng và mô của Australia cụ thể như sau: Khimột người chết trong một tình huống mà họ có thể trở thành một người hiến tặngnội tạng và mô, khả năng hiến tặng được nêu ra với gia đình Australian OrganDonor Register sẽ kiểm tra để tìm hiểu xem liệu người quá cố đã đăng ký nguyệnvọng của họ liên quan đến việc hiến tặng nội tạng và mô không Một chuyên gia vềhiến tạng sẽ gặp gỡ gia đình để trao đổi về việc hiến tặng Gia đình của người hiếntặng tiềm năng sẽ bàn bạc và đưa ra quyết định về việc có hiến tạng hay không.Nếu đồng ý hiến tặng, dữ liệu sẽ xác nhận việc hiến tặng, các nội tạng và mô đượchiến tặng

Trong và sau quy trình này, gia đình của người hiến tặng được hỗ trợ bởi độingũ chuyên viên về hiến tặng nội tạng và mô Donate Life Việc xác định tất cảnhững người hiến tặng tiềm năng và hỗ trợ gia đình của họ trong việc đưa ra quyếtđịnh sáng suốt về hiến tặng là điều rất quan trọng, quyết định số lượng bệnh nhânchết não có thể hiến tạng Mọi việc hiến tặng và cấy ghép được thực hiện bởi độingũ các chuyên gia y tế trong hệ thống y tế công cộng tại Úc

1.2.1.2 Tại Nhật Bản

Năm 1997, luật ghép tạng được ban hành tại Nhật Bản, quy định việc hiếntạng của bệnh nhân chết não là hợp pháp, mở đường cho việc phát triển hệ thống tưvấn, đăng ký hiến tạng sau khi chết, chết não ở Nhật Bản Tuy nhiên, do luật ghéptạng quá chặt chẽ nên số người chờ được ghép tạng ở Nhật Bản tăng dần theo từngnăm Đến tháng 7 năm 2010, luật ghép tạng sửa đổi đã được đưa ra, qua đó xóa bỏgiới hạn độ tuổi hiến tạng, đồng thời cho phép gia đình được quyết định việc hiếntạng của người đã mất, nếu người đó không có quyết định của mình trước khi quađời Điều này đã làm gia tăng số lượng tạng được hiến Hiện nay, Hệ thống ghéptạng Nhật Bản (JOT) đã xây dựng quy trình tư vấn, hướng dẫn và tiếp nhận ngườidân có nguyện vọng, thực hiện đăng ký hiến tặng mô, tạng gồm các bước sau [21]:

Bước 1: Chọn ý định của người đăng ký: Khoanh tròn chỉ một số phù hợp

với ý định của người đăng ký

(a) Vòng tròn 1 nếu muốn hiến tặng nội tạng của mình, sau khi chết não hoặcsau khi chết do tim

(b) Vòng 2 nếu không muốn hiến tạng sau khi chết não nhưng muốn làm nhưvậy sau khi chết tim (Trong trường hợp này, người đã đăng ký sẽ không phải trảiqua chẩn đoán chết não do pháp luật quy định.)

(c) Vòng 3 nếu không muốn hiến tạng (Chuyển đến Bước 4.)

Bước 2: Chọn bất kỳ cơ quan nào không muốn tặng: Nếu chọn 1 hoặc 2 và

có một cơ quan không muốn tặng, đặt X lên trên cơ quan đó Các cơ quan có thểhiến tặng bao gồm những điều sau đây trong mỗi hai trường hợp: Sau khi chết não:Tim, Phổi, Gan, Thận, Tụy, Ruột non, Mắt Sau khi chết tim: Thận, Tụy, Mắt

Bước 3: Điền vào cột ý kiến đặc biệt

(a) Hiến mô: Nếu khoanh tròn 1 hoặc 2 và cũng có thể đồng ý hiến mô,chẳng hạn như da, van tim, mạch máu, xương, v.v., có thể viết “Tất cả các mô”hoặc các mô riêng lẻ như “da”, “van tim”, “mạch máu” hoặc “xương”

(b) Ý định ưu tiên gia đình như một người nhận: Nếu muốn tuyên bố ý định

ưu tiên gia đình của mình như một người nhận, người hiến viết “Ưu tiên gia đình”

Bước 4: Ký tên và tự viết ngày ký: JOT khuyến khích hãy để thành viên

trong gia đình người đăng ký biết rằng họ đã đăng ký và ủng hộ người đăng ký cóthể hiến tạng này, ký tên của người thân đó để xác nhận sự thật Mẫu form đăng kýhiến tạng của JOT như hình 2

Hình 2 Mẫu form đăng ký hiến tặng mô, tạng trên hệ thống của JOT

(Nguồn: https://www.jotnw.or.jp/ )

JOT đã tin học quá triệt để cả quá trình điều phối lẫn quá trình đăng ký hiếntặng mô, tạng Trên mạng internet, JOT đã xây dựng hệ thống đăng ký trực tuyếntại địa chỉ https://www2.jotnw.or.jp/, với 6 thao tác cho người đăng ký hiến tặngnhư sau:

Thao tác 1: Tìm hiểu thông tin: Qua thao tác này sẽ giúp giải thích cho ngườidân muốn tìm hiểu thông tin biết làm thế nào để bắt đầu quá trình đăng ký hiến tặng

mô, tạng Bằng hệ thống thông tin, sẽ giải thích luồng thủ tục bằng cách sử dụngmàn hình nhập dữ liệu trên thực tế:

- Đầu tiên, nhấp vào nút "Đăng ký tạm thời" trên trang "Đăng ký quyên góp tổchức"

- Vui lòng đọc trang "Đăng ký hiến tạng" và trang "Chính sách bảo mật" vànếu bạn đồng ý, hãy nhấp vào nút "Đồng ý" trên mỗi trang

Thao tác 2 Lựa chọn ý định hiến tạng: Người có nguyện vọng đăng ký hiếntạng sẽ kiểm tra các tùy chọn phù hợp với mong muốn hiến tặng mô, tạng củamình Sau đó người đăng ký sẽ tùy chọn của 1 nhóm 1 hoặc hoặc 2 để hiến tạng,hãy chọn các bộ phận không muốn hiến

Thao tác 3 Nhập thông tin đăng ký: Nhập các thông tin cá nhân vào tất cảcác mục được đánh dấu bằng dấu đỏ “*” trên màn hình nhập thông tin đăng ký Càiđặt mật khẩu được sử dụng để đăng ký chính và khi thay đổi nội dung đã đăng ký.Nếu đã chọn tùy chọn “Cung cấp nội tạng” trong việc lựa chọn ý định hiến tặng nộitạng, tiếp tục chuyển sang trang “Dành cho những người đã hiển thị ý định hiếntặng nội tạng” tiếp theo Nếu chọn không được tặng nội tạng, người dùng tiếp tục

Thao tác 4 Chọn xem có ưu tiên cho người thân không: Nếu người đăng ký

đã kiểm tra tùy chọn “organ donate organ”, họ có thể chọn có ưu tiên nội tạng chongười thân hay không Nếu một số yêu cầu được đáp ứng, người thân sẽ được ưutiên trong việc hiến tạng Nếu không đồng ý với bất kỳ ai trong số họ, ý định ưutiên của người hiến cho người thân sẽ không được đăng ký

Thao tác 5 Xác nhận nội dung đầu vào: Tại đây người dùng có thể kiểm trathông tin đã nhập cho đến nay Nếu mắc lỗi, nhấp vào nút “Quay lại” để sửa lỗi.Nếu không có lỗi, nhấp vào nút “Gửi” để tiếp tục đến trang hoàn thành

Thao tác 6 Hoàn tất đăng ký: Trong khoảng 10 ngày, người đăng ký hiếntạng sẽ nhận được một thẻ đăng ký ý định Ngoài ra, người dùng có thể in một bảnsao của thông tin đăng ký tạm thời, trang này cho phép in đăng ký tạm thời (bảnsao) Nhấp vào nút “Mở trang in để đăng ký tạm thời hiến tạng (bản sao)” để hiểnthị trang để in Trong khi chờ thẻ của JOT cấp, người đăng ký có thể sử dụng nónhư một thẻ ý định hiến tạng hợp lệ bằng cách cắt ra các vấn đề in và ký tên Mẫuthẻ đăng ký hiến tạng của JOT như hình 3

Hình 3 Mẫu thẻ đăng ký hiến tặng mô, tạng của JOT Nhật Bản

(Nguồn: https://www.jotnw.or.jp/ ) 1.2.1.3 Tại Hoa Kỳ

Mạng lưới tổ chức hiến, ghép tạng của Hoa Kỳ bao gồm: Organ ProcurementTransplantation Network (OPTN) và United Network for Organ Sharing (UNOS),UNOS là cơ quan duy nhất điều hành OPTN thông qua bản hợp đồng/thỏa thuận đã

ký giữa với Chính phủ Luật Hiến ghép Tạng Quốc gia (National Organ TransplantAct) là tổ chức thực hiện thu gom tạng trong cả nước Mỹ (a federally-designatedorgan procurement organization, OPO), nơi có trách nhiệm điều phối tất cả các tạnghiến [22]

Người dân có muốn tìm hiểu thông tin về hiến, lấy ghép mô tạng có thể tìmhiểu thông tin và đăng ký qua UNOS, theo thống kế của UNOS công bố năm 2019,

có khoảng hơn 90% số người đủ điều kiện đăng ký hiến mô, tạng tại Hoa Kỳ đồng

ý với việc hiến mô, tạng khi được phỏng vấn, nhưng số người đăng ký thực tế chỉvào khoảng hơn 57%

Hoa Kỳ là một trong các quốc gia đầu tiên trên thế giới thực hiện đăng kýhiến tặng mô, tạng toàn dân và thông qua giấp phép đăng ký lái xe Khi người dânthực hiện xin cấp bằng lái xe sẽ được cung cấp thêm mẫu form đăng ký hiến tặng

mô, tạng và nếu người đó có đăng ký thì trên bằng lái xe sẽ có thêm dòng chữ

“Organ Donor” như hình 4

Hình 4 Hình ảnh tích hợp thông tin đăng ký hiến tặng mô, tạng trên bằng lái xe tại

Hoa Kỳ

(Nguồn: Ehrenaberger Ryan Jude, UNOS)

Tại Hoa Kỳ hiện nay, có hai cách để người dân có thể đăng ký hiến tặng mô,tạng Có thể đăng ký trực tuyến qua mạng hoặc trực tiếp tại bộ phận xe cơ giới địaphương của bạn Đăng ký trực tuyến chỉ mất vài phút Tất cả những gì người dâncần làm là cung cấp một số thông tin nhận dạng và giấy phép lái xe hoặc số ID ảnhcủa họ Người dân có thể đăng ký trực tuyến qua việc truy cập tại địa chỉ

https://www.organdonor.gov/register.html , tại đây họ sẽ chọn bang họ sinh sống và

hệ thống sẽ chuyển sang mạng đăng ký tại bang đó Tại mạng đăng ký của bang, họ

sẽ cung cấp thông tin, là danh sách các cơ quan có thể đăng ký Chẳng hạn bangNebraska theo địa chỉ https://liveonnebraska.org/register/ Mẫu form đăng ký hiếntạng của Hoa Kỳ như hình 5

Hình 5 Mẫu form đăng ký hiến mô, tạng online tại Hoa Kỳ

(Nguồn: https://liveonnebraska.org/register/)

Điểm khác biệt giữa Hoa Kỳ so với Nhật Bản và một số quốc gia trên thếgiới là trong khi các nước thực hiện chính sách cam kết có và cam kết suy đoántrong hiến tạng bằng việc chuyển từ đăng ký có sang đăng ký không hiến Thì tạiHoa Kỳ vẫn thực hiện chính sách cam kết có, nhưng các thông tin người đăng kýsau khi nhập lên hệ thống phần mềm sẽ chỉ tích hợp trên giấy phép lái xe, màkhông cấp thẻ riêng biệt, khi cần kiểm tra thông tin, người quản lý chỉ cần nhập mã

số giấy phép lái xe để kiểm tra

1.2.1.4 Tại Pháp

Năm 2019, Pháp trở thành quốc gia tiếp theo chuyển hình thức Luật chủđộng đồng ý hiến tặng mô, tạng sang hệ thống suy đoán đồng ý Từ 01/01/2020Pháp trở thành một trong số những quốc gia trên thế giới có luật hiến tạng theo theochính sách cam kết không và cam kết suy đoán như Singapore, Áo, Bỉ, Ý, Hi Lạp,Thụy Sĩ, Tây Ban Nha, Iceland Theo nội dung mới, mọi công dân Pháp được mặcđịnh là những người hiến tạng sau khi chết, ngoại trừ hai trường hợp: Hoặc ngườichết đã thông báo trước họ không muốn hiến tạng; Hoặc người chết không để lạinguyện vọng gì song những người thân gần gũi nhất của họ phản đối Nhờ thay đổi

của chính sách này mà hiện nay hơn sáu mươi triệu người dân Pháp sẽ trở thànhngười đăng ký hiến tặng mô, tạng ngay khi họ đủ 18 tuổi nếu không làm đăng kýkhông muốn hiến tạng hoặc để lại nguyện vọng với người than là không muốn hiếntạng.

Theo báo cáo của Cơ quan quản lý hoạt động hiến, lấy, ghép mô, tạng Pháp

“Agence De La Biomédecine” chỉ vài tháng sau khi luật mới vào áp dụng, tỷ ngườithân đầu tiên của bệnh nhân chết não đã đồng ý ủng hộ người thân bị chết não hiếntạng tăng 48%, cũng trong báo cáo đã ghi nhận 78% người dân Pháp ủng hộ, không

từ chối bằng cách đăng ký không hiến mô, tạng sau khi qua qua đời [23], [24]

1.2.1.5 Tại Tây Ban Nha

Tây Ban Nha được tổ chức International Registry In Organ Donation AndTransplantation (IRODaT) đánh giá là quốc gia có công tác truyền thông, vận động

và tổ chức tiếp nhận người đăng ký và hiến tạng sau khi chết, chết não tốt nhất thếgiới Báo cáo cuối năm 2019 của IRODaT ghi nhận tỷ lệ 48,9 người hiến trên 1triệu dân Hoạt động hiến, lấy và điều phối tạng ghép của Tây Ban Nha do cơ quan

La Organización Nacional de Trasplantes (ONT) [25] quản lý Hoạt động tiếp nhậnđăng ký hiến tặng mô, tạng nói chung và đăng ký hiến tặng mô, tạng sau khi chết,chết não do National Organ and Tissue Transplant Organization (NOTTO) tiếpnhận nhưng việc xử lý thông tin khi đăng ký do bộ phận có tên gọi là OrganTransplant Pledge (OTP) thực hiện [26] Mặc dù Tây Ban Nha là một trong nhữngnước đầu tiên trên thế giới thực hiện mô hình đăng ký hiến tặng mô, tạng bằng hìnhthức suy đoán đồng ý, nhưng hiện NOTTO vẫn đang duy trì tiếp nhận đăng ký hiếntặng mô, tạng sau khi chết, chết não qua website(https://notto.gov.in/Admin/Login.aspx), với 15 thao tác cụ thể như sau:

- Thao tác 1: Mọi người muốn cam kết đăng ký hiến tặng phải đăng ký trướcthông qua trang web

- Thao tác 2: Sau khi truy cập người dung nhấn Đăng nhập vào hệ thống đểthực hiện đăng ký Nếu là Người dùng mới thì thực hiện khai báo thông tin

- Thao tác 3: Điền vào mẫu Đăng ký với ID và địa email riêng biệt

- Thao tác 4: Sau khi điền tất cả các thông tin cần thiết vào biểu mẫu Đăng

ký Nhấp vào nút: Gửi đăng ký

- Thao tác 5: Liên kết xác minh sẽ được gửi qua e-mail trên id email củangười đăng ký Người đăng ký phải nhấp vào Liên kết xác minh này để kích hoạtTài khoản người dùng của họ

- Thao tác 6: Sau đó, sau khi nhấn vào liên kết, người đăng ký sẽ nhận đượcform nhập phần xác minh người dùng cho nhu cầu đăng ký thực

- Thao tác 7: Tại trang nhập thông tin, ngươi dùng điền vào form của OTP vàgửi thông tin xác thực lần cuối Từ bây giờ, người đăng ký có thể đăng nhập ngay

để thực hiện các bước tiếp theo

- Thao tác 8: Sau đó, người dùng quay trở lại trang đăng nhập

- Thao tác 9: Sau khi đăng nhập thành công, hệ thống sẽ mở ra biểu mẫu để

- Thao tác 10: Sau khi gửi biểu mẫu cuối cùng bằng nút Gửi, một e-mail sẽđược gửi trên ID email của người đăng ký Khi được chấp nhận, một e-mail sẽđược gửi trên ID email đã đăng ký của người đăng ký.

- Thao tác 11: Truy cập trang web và đăng nhập với Thông tin xác thực.Người dùng có thể thấy một liên kết ở đầu biểu mẫu cam kết của người đăng ký

- Thao tác 12: Khi người dùng nhấp vào liên kết này Màn hình tiếp theo sẽđược mở như bên dưới, nhấp vào Thẻ Donor, Thẻ liên kết

- Thao tác 13: Sau đó, màn hình tiếp theo sẽ được mở như bên dưới Hãy inThẻ này để tham khảo trong tương lai

- Thao tác 14: Dự phòng chỉnh sửa mẫu cam kết của nhà tài trợ sau khi đệtrình cuối cùng

- Thao tác 15: Để chỉnh sửa chi tiết cam kết của người đăng ký, người dùngphải đăng nhập lại nếu đăng xuất và đến với mẫu cam kết của nhà tài trợ Có mộtđiều khoản cho một người dùng để hủy bỏ cam kết đã cam kết thông qua Liên kếttại mục Đăng nhập Cuối cùng, người đăng ký sẽ nhận được thẻ đăng ký hiến tạngnhư hình 6

Hình 6 Hai mặt của Thẻ đăng ký hiến tặng mô, tạng tại Tây Ban Nha

(Nguồn: https://notto.gov.in/)

Nhìn chung, tại 05 quốc gia được khảo sát trên, hoạt động tư vấn, đăng kýhiến tặng mô, tạng đã phát triển qua thời gian dài Có quy mô, mạng lưới tổ chứcrộng khắp cả nước, hoạt động tương đối độc lập với các cơ sở lấy, ghép, điều phốitạng Hầu hết đều áp dụng công nghệ thông tin một cách phổ biến để tạo thuận lợicho người tư vấn và đăng ký, hình thức đăng ký, tư vấn đa dạng, dễ dàng Có sựtách bạch giữa các lĩnh vực: tư vấn, đăng ký hiến tạng; tư vấn, đăng ký ghép tạng;lấy, bảo quản, vận chuyển tạng; ghép tạng đồng thời có mức độ chuyên môn hóacao Ngoài ra, hệ thống khung pháp lý, quy trình, chuyên môn, kỹ thuật đã đượcquy chuẩn…tạo điều kiện thuận lợi cho người dân và tổ chức thực hiện tư vấn,đăng ký hiến tặng mô, tạng Đây là nguyên nhân quan trọng dẫn đến tỷ lệ hiến tạngsau khi chết, chết não cao, thúc đẩy ngành ghép tạng phát triển theo hướng côngbằng, minh bạch và nhân văn Có thể tham khảo thông tin này qua thống kê tại hình7

Hình 7 Tỷ lệ hiến tạng sau khi chết/ 1 triệu dân trên thế giới năm 2019

(Nguồn: https://www.irodat.org/ )

1.2.1 Tình hình tư vấn, đăng ký hiến tạng sau khi chết, chết não tại Việt Nam

Hiện nay, cả nước có 19 bệnh viện có chức năng ghép tạng, thực hiện khảosát trong ba tháng 9, 10 và 11/2020, TTĐPGTQG đã ghi nhận 19/19 cơ sở y tế cóchức năng ghép tạng đang tổ chức tiếp nhận, tư vấn hướng dẫn người đăng ký hiếntặng mô, tạng khi còn sống Chỉ có 01 cơ sở y tế có chức năng ghép tạng đang tổchức tiếp nhận, tư vấn hướng dẫn người đăng ký hiến tặng mô, tạng sau khi chết,chết não Ngoài các cơ sở y tế có chức năng ghép tạng, có thêm TTĐPGTQG đang

tổ chức tiếp nhận, tư vấn hướng dẫn người đăng ký hiến tặng mô, tạng theo cả haihình thức hiến khi còn sống và sau khi chết, chết não Tình hình thực hiện việc tưvấn, đăng ký hiến tạng sau khi chết, chết não tại nước ta được ghi nhận tại Bảng 2:

Bảng 2 Tổng hợp danh sách thực trạng cơ sở y tế đang tổ chức tư vấn, tiếp

nhận người đăng ký hiến tặng mô, tạng

chết, chết não

1 Trung tâm Điều phối ghép tạng Quốc gia Tiếp nhận Tiếp nhận

2 Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức Tiếp nhận Chưa

10 Bệnh viện ĐK TW Thái Nguyên Tiếp nhận Chưa

11 Bệnh viện Đa khoa Phú Thọ Tiếp nhận Chưa

12 Bệnh viện Đa khoa Đà Nẵng Tiếp nhận Chưa

15 Bệnh viện Nhân dân Gia Định Tiếp nhận Chưa

16 Bệnh viện Đa khoa Kiên Giang Tiếp nhận Chưa

17 Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vimec Tiếp nhận Chưa

18 Bệnh viện TW Quân đội 108 Tiếp nhận Chưa

19 Bệnh viện ĐH Y Dược TP.HCM Tiếp nhận Chưa

20 Bệnh viện Đa khoa tỉnh Thanh Hóa Tiếp nhận Chưa

Tại nước ta hiện nay, đã ghi nhận các hình thức tư vấn, đăng ký hiến tạng saukhi chết, chết não: Đến trực tiếp cơ sở y tế, qua đường bưu điện, đăng ký qua mạng

Luật hiến, lấy, ghép mô, tạng và hiến lấy xác 2006 quy định người đăng kýhiến tạng sau khi qua đời phải được tư vấn trực tiếp, khám sức khỏe sau khi tư vấnrồi sau đó mới được cấp thẻ đăng ký hiến tạng Quy định này chính là điểm nghẽncản trở việc các cơ sở y tế thực hiện việc tư vấn, đăng ký cho người dân Quy trìnhtiếp nhận, tư vấn, đăng ký, khám sức khỏe, cấp thẻ được quy định tại Điều 18 củaLuật này là bất khả thi trong thực tế Mặt khác, hình thức tư vấn đăng ký hiến tạng

ở nước ta chưa được tin học hóa đồng bộ, một số khâu vẫn làm thủ công nên khôngtận dụng được lợi thế của việc áp dụng CNTT, còn gây bất tiện cho cả người đăng

ký hiến và bên tư vấn Tính đến tháng 12/2019, trên cả nước đã tiếp nhận 30.823trường hợp đăng ký hiến tặng mô, tạng sau khi chết, chết não Trong đó số ngườiđăng ký hiến tại TTĐPGTQG là 17.323 trường hợp và tại BVCR là 13.500 trườnghợp, chi tiết số người đăng ký hiến tặng sau khi chết, chết não cụ thể theo năm nhưsau [2]:

Bảng 3 Số người đăng ký hiến tặng mô, tạng theo năm tại các cơ sở y tế

Đơn vị tính: Người

Năm Nơi tiếp nhận

Bệnh viện Chợ Rẫy 177 1.194 2.900 4.750 7.600 13.500

Tổng cộng cả nước: 265 3.542 6.726 11.853 19.985 30.823Các nguyên nhân trên cung với việc các cơ sở ghép tạng ở nước ta còn coinhẹ việc tổ chức tư vấn, đăng ký hiến tạng là một trong những nguyên nhân cơ bảndẫn đến tỷ lệ đăng ký hiến tạng sau khi chết, chết não ở nước ta rất thấp, mới đạt:0,03% tổng dân số (96.208.984 người năm 2019) [2] và chỉ có 103 người đã hiếntạng sau khi chết não cho đến nay

CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Đối tượng nghiên cứu

Nghiên cứu các quy định hiện hành về chết não, chẩn đoán chết não tại Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác ngày 29/11/2006 và Quyết định số 07/2008/QĐ-BYT ngày 14/02/2008 của BYT ban hành các mẫu đơn tự nguyện hiến, huỷ đăng ký hiến.

Nghiên cứu luật hiến lấy ghép tạng của Australian Tài liệu thông tin về hiến, lấy ghép tạng của Australian Organ Donor Register, cơ quan quản lý tiếp nhận đăng ký hiến tặng mô, tạng tại Australian.

Nghiên cứu luật hiến lấy ghép tạng của Nhật Bản Tài liệu quy trình tư vấn, hướng dẫn và tiếp nhận người dân có nguyện vọng, thực hiện đăng ký hiến tặng mô, tạng của cơ quan quản lý đăng ký hiến tặng mô, tạng Nhật Bản (Japan Organ Transplant viết tắt là JOT), đặc biệt hệ thống đăng ký trực tuyến tại địa chỉ https://www2.jotnw.or.jp/ của JOT với 6 thao tác cho người đăng ký hiến tặng thực hiện trên môi trường internet.

Nghiên cứu luật hiến lấy ghép tạng của Hoa Kỳ (National Organ Transplant Act) Tài liệu quy trình tư vấn, hướng dẫn và tiếp nhận người dân có nguyện vọng, thực hiện đăng ký hiến tặng mô, tạng của cơ quan quản lý đăng ký hiến tặng mô, tạng Hoa Kỳ United Network for Organ Sharing (UNOS).

Nghiên cứu luật hiến lấy ghép tạng của Pháp Nguyên cứu quá trình chuyển đổi từ đăng ký hiến có sang đăng ký không hiến tặng (suy đoán đồng ý).

Nghiên cứu luật hiến lấy ghép tạng của Tây Ban Nha Tài liệu quy trình tư vấn, hướng dẫn và tiếp nhận người dân có nguyện vọng, thực hiện đăng ký hiến tặng mô, tạng của cơ quan quản lý đăng ký hiến tặng mô, tạng Tây Ban Nha gồm các cơ quan La Organización Nacional de Trasplantes (ONT) quản lý và hoạt động tiếp nhận đăng ký hiến tặng mô, tạng nói chung và đăng ký hiến tặng mô, tạng sau khi chết, chết não do cơ quan National Organ and Tissue Transplant Organization (NOTTO) Đồng thời nghiên cứu cả hệ thống tiếp nhận đăng ký hiến tặng mô, tạng sau khi chết, chết não qua website ( https://notto.gov.in/Admin/Login.aspx ).

Nghiên cứu mô hình cơ cấu tổ chức, nhân lực và hoạt động của Trung tâm ghép tạng, đơn vị tư vấn, điều phối ghép tạng tại các cơ sở ghép ở nước ta Nghiên cứu mô hình

tư vấn, đăng ký hiến tạng sau khi chết, chết não của TTĐPGTQG với tư cách là mô hình đối chứng để tham khảo kinh nghiệm, phương pháp, hình thức tư vấn, đăng ký hiến tạng sau khi chết, chết não nhằm phục vụ xây dựng mô hình cơ cấu tổ chức, con người, việc làm trong đơn vị tư vấn, đăng ký hiến tạng tại cơ sở ghép.

Nghiên cứu lý thuyết tổ chức, lý thuyết phân tích và thiết kế tổ chức để phân tích, đánh giá và đề xuất mô hình đơn vị tư vấn đăng ký hiến tạng tại các cơ sở ghép.

2.2 Thời gian và địa điểm nghiên cứu

- Thời gian nghiên cứu: từ tháng 07 đến tháng 12/2019

- Địa điểm nghiên cứu: các cơ sở ghép tạng tại Việt Nam (Bảng 2).

2.3 Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu hồi cứu mô tả.

Phương pháp thu thập số liệu: Thu thập thông tin trong văn bản quy phạm pháp luật lưu trữ tại TTĐPGTQG Tham khảo thông tin chuyên gia, cán bộ y tế trực tiếp thực hiện

tư vấn, tiếp nhận đăng ký hiến tặng mô, tạng Thu thập thông tin qua các bài báo, công trình và website của các tổ chức quản lý lĩnh vực hiến, lấy, ghép tạng của các tổ chức cơ quan quản lý tại các quôc gia nghiên cứu.

Phương pháp chuyên gia: Nhóm nghiên cứu thực hiện phỏng vấn các chuyên gia về lĩnh vực hiến, lấy ghép tạng tại VN để tìm hiểu thêm thực trạng, cơ chế chính sách nhất là hoạt động tư vấn, tiếp nhận, hướng dẫn người dân đăng ký hiến tặng mô, tạng để tìm ra những điều mới, những điểm phù hợp với hoạt động đăng ký hiến, lấy ghép tạng ứng dụng vào nghiên cứu để đề xuất một mô hình tư vấn, đăng ký hiến tặng mô, tạng sau khi chết, chết não.

Phương pháp thực nghiệm hiện trường: Các nội dung trong mô hình tư vấn, đăng ký hiến tặng mô, tạng sau khi chết, chết não được nhóm nghiên cứu xây dựng, chuyển giao ứng dụng vào thực tế hoạt động tiếp nhận, tư vấn, hướng dẫn người dân có nguyện vọng muốn tìm hiểu về hoạt động đăng ký hiến tặng mô, tạng tại Phòng Tư vấn và Điều phối của TTĐPGTQG; Tổ tư vấn – Trung tâm ghép tạng – BVHNVĐ và Đơn vị điều phối – BVCR.

Phương pháp mô hình hóa: Sử dụng các mô hình lý thuyết về phân tích và thiết kế tổ chức nhà nước để mô hình hóa cơ cấu tổ chức, hoạt động của bộ phận làm nhiệm vụ tư vấn, đăng ký hiến tạng tại cơ sở ghép Đề xuất xây dựng mô hình, đề án thành lập đơn vị

tư vấn, đăng ký hiến tạng sau khi chết, chết não tại cơ sở y tế có chức năng ghép tạng.

Về mặt mô hình tổ chức, các bệnh viện ghép tạng ở nước ta hiện nay đều được tổ chức theo mô hình cơ cấu chức năng (xem hình 8), tổ chức kiểu hình tháp, nên việc sử dụng mô hình cơ cấu chức năng vào khảo sát cơ cấu tổ chức bộ máy thực thi nhiệm vụ tư vấn, đăng ký hiến tạng sẽ giúp định vị cơ cấu này trong tổng thể cơ cấu bộ máy chức năng của cơ sở ghép.

Hình 8 Cơ cấu tổ chức chức năng

(Người thực thi công vụ)

Áp dụng mô hình những vấn đề cơ bản của 1 tổ chức (xem hình 9) vào phântích, đánh giá các mặt hoạt động của đơn vị tư vấn, đăng ký hiến tạng giúp nhậndiện các mặt hoạt động cơ bản của đơn vị tư vấn, đăng ký hiến tạng một cách tổngthể và hoàn chỉnh, từ đó đề xuất các nội dung hoạt động của đơn vị này trong đề ánthành lập.

Hình 9 Những vấn đề cơ bản của một tổ chức

(Nhóm nghiên cứu đề xuất)

Việc thiết kế mô hình tổ chức đơn vị tư vấn, đăng ký hiến tạng dựa vào cácchức năng, nhiệm vụ chính của một tổ chức (xem hình 10)

Hình 10 Các vấn đề cơ bản của thiết kế tổ chức

(Nhóm nghiên cứu đề xuất)

Việc xây dựng đề án thành lập đơn vị tư vấn, đăng ký hiến tạng thực hiện theoquy trình tại hình 11

Hình 11 Trình tự thiết kế mô hình tổ chức mới

(Nhóm nghiên cứu đề xuất)

Nội dung thiết kế, xây dựng mô hình đơn vị tư vấn, đăng ký hiến tạng tại cơ

sở y tế áp dụng theo mô hình tại Hình 12

Hình 12 Nội dung thiết kế tổ chức

(Nhóm nghiên cứu đề xuất)

Phân tích nhân lực, công việc phục vụ xác định vị trí việc làm, cơ cấu nhânlực, định biên của đơn vị tư vấn, đăng ký hiến tạng áp dụng mô hình phân tích conngười, công việc trong tổ chức theo sơ đồ tại hình 13

Hình 13 Phân tích con người, công việc trong tổ chức

(Nhóm nghiên cứu đề xuất)

2.4 Chỉ tiêu nghiên cứu

- Nhóm chỉ tiêu về hoạt động tư vấn đăng ký: ghi nhận các cơ sở y tế có hoạt động

tư vấn, đăng ký hiến tạng sau khi chết, chết não; hình thức tư vấn, đăng ký, số người đăng

ký, nội dung tư vấn.

-Nhóm chỉ tiêu về tổ chức bộ máy: ghi nhận thông tin, số liệu về cơ cấu tổ chức đơn

vị thực hiện việc tư vấn, đăng ký hiến tạng sau khi chết, chết não; cơ sở vật chất, trạng thiết bị phục vụ công tác này của các cơ sở ghép.

-Nhóm chỉ tiêu về nhân lực: ghi nhận số liệu, thông tin về nguồn nhân lực làm công tác tư vấn, đăng ký hiến tạng tại các đơn vị; chế độ làm việc chuyên trách hay kiêm nhiệm; số lượng, trình độ, năng lực.

-Nhóm chỉ tiêu về thể chế tổ chức quản lý: Ghi nhận thông tin về các quy định pháp

lý, chuyên môn, kỹ thuật để tổ chức, quản lý đơn vị; tổ chức tư vấn, đăng ký hiến tạng và điều phối mô tạng

2.5 Các bước tiến hành nghiên cứu

2.5.1 Tổng quan tài liệu, tham khảo ý kiến chuyên gia, nguyên cứu thực tế hoạt động tại một số đơn vị

Dựa trên tổng quan tài liệu trong và ngoài nước đề cập đến hoạt động tư vấn, đăng

ký hiến tặng mô, tạng sau khi chết, chết não Nội dung Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận

cơ thể người và hiến, lấy xác ngày 29/11/2006; nội dung và Quyết định số BYT ngày 14/02/2008 của Bộ Y tế ban hành các mẫu đơn tự nguyện hiến, huỷ đăng ký hiến Nghiên cứu thực tế hoạt động tư vấn, đăng ký hiến tặng mô, tạng sau khi chết, chết não của Phòng Tư vấn và Điều phối của TTĐPGTQG và Đơn vị điều phối – BVCR trong

07/2008/QĐ-05 năm qua Nhóm nghiên cứu xây dựng dự kiến mô hình hóa hoạt động tư vấn, đăng ký hiến tặng mô, tạng sau khi chết, chết não.

2.5.2 Xây dựng mô hình tư vấn, đăng ký hiến tặng mô, tạng sau khi chết, chết não

Mô hình đơn vị tư vấn, đăng ký hiến tặng mô, tạng sau khi chết, chết não được trình bày dưới dạng Đề án thành lập Đơn vị tư vấn, đăng ký hiến tạng/ Đơn vị tư vấn điều phối ghép tạng trực thuộc các Trung tâm/Đợn vị ghép tạng của các bệnh viện Mô hình được xây dựng với hướng dẫn các điều kiện nhân lực, kĩ thuật, cơ sở vật chất để các đơn vị y tế căn cứ vào đó để chuẩn bị, xây dựng hệ thống và tiến hành hoạt động theo mô hình có điều chỉnh phù hợp với điều kiện nhân lực, kĩ thuật và tổ chức hoạt động của cơ sở y tế.

2.5.3 Phỏng vấn sâu chuyên gia để góp ý hoàn thiện mô, hình tư vấn, đăng ký hiến tặng mô, tạng sau khi chết, chết não

Nhóm nghiên cứu trình bày mô hình tư vấn, đăng ký hiến tặng mô, tạng sau khi chết, chết não để các đơn vị nghiên cứu sử dụng trong hoạt động tư vấn, đăng ký hiến tặng mô, tạng sau khi chết, chết não tại các đơn vị cho các chuyên gia có nhiều kiến thức, kinh nghiệm và hiểu biết về lĩnh vực hiến, lấy ghép mô, tạng đặc biệt là công tác tư vấn, tiếp nhận, hướng dẫn và vận động người chết não và gia đình đồng ý cho tạng.

Ghi nhận các ý kiến góp ý, đề xuất và gợi ý của chuyên gia về mô hình hiện tại Nhóm nghiên cứu tổng hợp thành báo cáo, nhóm nghiên cứu xem xét và điều chỉnh mô hình hoạt động tư vấn, đăng ký hiến tặng mô, tạng sau khi chết, chết não để đưa ra áp dụng thử nghiệm trong thực tiễn.

2.5.4 Áp dụng thử nghiệm mô hình tư vấn, đăng ký hiến tặng mô, tạng sau khi chết, chết não

Mô hình hoạt động tư vấn, đăng ký hiến tặng mô, tạng sau khi chết, chết não đã xây dựng và chỉnh sửa được ứng dụng vào việc xây dựng Đề án thành lập đơn vị, Đề án vị trí việc làm của “Đơn vị tư vấn, điều phối ghép tạng” thuộc Trung tâm ghép tạng Bệnh viện Việt Đức

2.5.5 Tiếp tục hoàn thiện mô hình tư vấn, đăng ký hiến tặng mô, tạng sau khi chết, chết não tại cơ sở y tế có chức năng ghép tạng sau khi nghiệm thu

Sau khi triển khai thực hiện tại Bệnh viện Việt Đức, tiếp tục theo dõi hoạt động của

mô hình trong thực tế Đúc rút kinh nghiệm, bài học để hoàn chỉnh, đề xuất cho các đơn

vị y tế có chức năng ghép tạng trong cả nước nghiên cứu áp dụng.

CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN 3.1 Kết quả nghiên cứu về mô hình tư vấn, đăng ký hiến tạng sau khi chết, chết não tại các cơ sở y tế có chức năng ghép tạng ở nước ta hiện nay

3.1.1 Về tổ chức bộ máy

Khảo sát tại 19 cơ sở y tế có chức năng ghép tạng và tại TTĐPGTQG(TTĐPGTQG không phải là cơ sở y tế có chức năng ghép tạng Tuy nhiên là đơn vịđầu tiên trong ngành y tế tổ chức việc tư vấn, đăng ký hiến tạng sau khi chết, chếtnão từ 2014-nay, có cơ cấu bộ máy thực hiện nhiệm vụ này Được đưa vào đánh giávới tư cách là mô hình đối chứng thực tế) cho thấy: Đến thời điểm hiện tại, mới chỉduy nhất có TTĐPGTQG là có bộ máy độc lập thực hiện chức năng tư vấn, đăng kýhiến tạng sau khi chết, chết não là: Phòng Tư vấn và Điều phối ghép tạng với 02nhân sự chuyên trách Trong số 19 cơ sở ghép tạng tại VN, cũng chỉ duy nhất cóBVCR có 01 nhân sự chuyên trách công tác tư vấn, đăng ký hiến tạng sau khi chết,chết não; biên chế thuộc Đơn vị điều phối ghép tạng BVCR 18 cơ sở ghép còn lạimới chỉ thực hiện vận động hiến tạng đối với gia đình bệnh nhân chết não Chưatriển khai tư vấn, đăng ký hiến tạng sau khi chết, chết não; do đó không có nhân sự,

bộ máy thực thi (xem Bảng 4)

Bảng 4 Tình hình tổ chức bộ máy tư vấn, đăng ký hiến tạng sau khi chết, chết

não tại 19 cơ sở ghép và TTĐPGTQG

lập thực hiện chức năng tư vấn, đăng ký

Có nhân sự chuyên trách

12 Bệnh viện Đa khoa Đà Nẵng X

Đơn vị điều phối ghép tạng BVCR thành lập ngày 17/6/2014, có 06 biên chế(04 chuyên trách, 02 kiêm nhiệm) tất cả đều tham gia tư vấn Trong đó có 01TS.BS Trưởng đơn vị, 01 Ths.BS, 01 Ths KS, 02 ĐD, 01 kỹ thuật viên

TTĐPGTQG hiện có 13 nhân lực, trong đó: 02 kiêm nhiệm, 01 hợp đồng, 10chuyên trách Số nhân lực tham gia tư vấn hiến tạng là 13 người, cụ thể: 01 GS, 01PGS, 02 TS, 04 Ths, 04 CN, 01 TC

Tổng hợp tình trạng nguồn nhân lực tham gia tư vấn đăng ký hiến tạng saukhi chết, chết não hiện nay được trình bày qua bảng 5, 6:

Bảng 5 Nhân lực tham gia tư vấn đăng ký hiến tạng sau khi chết, chết não phân

theo trình độ đào tạo

Tổng số nhân lực tham gia tư vấn đăng ký hiến tạng sau khi chết, chết nãogồm 19 người Trong đó, có 01 GS, 01 PGS, 03 TS, 06 Ths, 04 CN, 02 ĐD, 02 TC.

Có thể thấy mặt bằng trình độ đào tạo, học vấn của đội ngũ nhân lực tham gia tưvấn đăng ký hiến tạng sau khi chết, chết não rất cao, số người có học vấn sau đạihọc chiếm hơn một nửa nhân lực

Về nghề nghiệp chuyên môn, chiếm số lượng lớn nhất là bác sĩ (6/19), nhómQLHC và VCCM chiếm số lượng bằng nhau (3/19), thứ 3 là nhóm nghề nghiệp ĐD

và KS (2/19); nhóm KT và nghề nghiệp khác ít nhất chỉ có 01 người (xem Bảng 6)

Bảng 6 Nhân lực tham gia tư vấn đăng ký hiến tạng sau khi chết, chết não phân

theo chuyên môn nghề nghiệp

lý, tâm lý, CNTT, quan hệ công chúng, khoa học xã hội khác …Những thông tinnày sẽ rất hữu ích cho việc đề xuất xây dựng đề án tổ chức, vị trí việc làm trong môhình tổ chức đơn vị tư vấn, đăng ký hiến tạng ở nước ta

3.1.3 Về cơ sở vật chất

Bộ phận thực hiện công tác tư vấn, đăng ký hiến tạng tại BVCR vàTTĐPGTQG đều chưa có phòng tư vấn riêng mà hoạt động chung với các bộ phậnchức năng khác tại đơn vị Trang thiết bị cũng còn hết sức nghèo nàn với 01 máy inthẻ cỡ nhỏ, điện thoại bàn và số hotline tư vấn được sử dụng chung

3.1.4 Về khung pháp lý đối với tổ chức và hoạt động của đơn vị tư vấn, đăng ký hiến tạng sau khi chết, chết não

Khung pháp lý về tổ chức và hoạt động tư vấn, đăng ký hiến mô, tạng củanước ta không quy định cụ thể về mô hình tổ của bộ máy thực hiện nhiệm vụ tưvấn, đăng ký hiến mô, tạng Chỉ quy định về nguyên tắc, quy trình, thủ tục, thẩmquyền, nội dung tư vấn, đăng ký hiến mô, tạng Trong đó, phân ra quy trình, thủ tục

tư vấn, đăng ký hiến mô, tạng khi còn sống và sau khi chết, chết não

Theo quy định tại Điều 18 “Luật hiến, lấy ghép mô, bộ phận cơ thể người vàhiến, lấy xác” có hiệu lực từ ngày 01/07/2007, trình tự đăng ký hiến mô, bộ phận cơthể ở người sau khi chết, chết não cụ thể như sau:

1 Người có đủ điều kiện quy định tại Điều 5 của Luật có quyền bày tỏnguyện vọng hiến mô, bộ phận cơ thể của mình sau khi chết với cơ sở y tế

2 Khi nhận được thông tin của người có nguyện vọng hiến mô, bộ phận cơthể người sau khi chết, cơ sở y tế có trách nhiệm thông báo cho TTĐPGTQG