Toàn cầu hóa và thương mại tự do thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, và chúng dẫn đến việc hạ giá nhiều hàng hóa

Hệ thống xã hội chủ nghĩa sụp đổ vào cuối những năm 80 và đầu thập kỷ 90 đã làm thay đổi trật tự hệ thống thế giới. Trong bối cảnh của sự chuyển đổi này, khái niệm “toàn cầu hoá” bắt đầu xuất hiện và ngày càng được sử dụng phổ biến. Toàn cầu hoá là một quá trình trong đó các quốc gia trên thế giới liên kết, hợp tác và phụ thuộc lẫn nhau ngày càng sâu sắc trên mọi phương diện kinh tế, chính trị, quân sự đến văn hoá, xã hội. Thương mại tự do là nền thương mại quốc tế trong đó các hoạt động thương mại diễn ra được cắt giảm và xóa bỏ hàng rào thương mại như thuế quan, hạn ngạch hoặc các biện pháp bảo hộ thương mại đặt ra để cản trở sự lưu thông tự do của hàng hóa và dịch vụ giữa các nước. Trong bối cảnh hội nhập toàn cầu hóa như hiện nay việc thúc đẩy phát triển và trao đổi thương mại là xu thế tất yếu, luôn được ưu tiên hàng đầu với bất kỳ quốc gia nào trên thế giới. Điều này sẽ giúp đẩy mạnh kim ngạch xuất nhập khẩu, chuyển giao cơ cấu công nghệ, thu hút vốn đầu tư nước ngoài, người tiêu dùng được lợi khi mua hàng có nhiều lựa chọn với giá thành rẻ hơn. Đúng như lời nhận định của nhà Kinh tế Chính trị gia người Mỹ Robert Reich năm 2005: “Toàn cầu hóa và thương mại tự do thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, và chúng dẫn đến việc hạ giá nhiều hàng hóa.” Đây là lời khẳng định và hoàn toàn chắc chắn sẽ tạo nên đối với xu hướng thương mại toàn cầu như hiện nay.

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

ĐẠI HỌC KINH TẾ

- -MÔN: TOÀN CẦU HÓA Giảng viên: TS Nguyễn Đức Bảo

Họ và tên: Vũ Thị Thu Chang

Mã sinh viên: 17050111 Lớp: QH 2017E-KTPT

Hà Nội, 2020

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

Ký hiệu Nguyên nghĩa tiếng Anh Nguyên nghĩa Tiếng Việt

Progressive Agreement for Trans- Pacific Partnership

Hiệp định đối tác toàn diện

và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương

Agreement

Hiệp định thương mại tự do

EU- Việt Nam FDI Foreign Direct Investment Đầu tư trực tiếp nước ngoài GDP Gross Domestics Product Tổng sản phẩm quốc nội WTO World Trade Organization Tổ chức thương mại thế

giới

FTA Free Trade Agreement Hiệp định thương mại tự do

Fund

Qũy tiền tệ quốc tế

DANH MỤC BẢNG

Bảng 1: Tình hình xuất nhập khẩu của Việt Nam giai đoạn 2007-2019 (Tỷ USD) 3

DANH MỤC HÌNH Hình 1: Tăng trưởng GDP của Việt Nam giai đoạn 2012-2019 (%) 4

Đề 2 : “ Globalization and free trade do spur economic growth, and they lead to lower

prices on many goods” – Robert Reich, Kinh tế gia – Chính trị gia người Mỹ, 2005

Dịch: “Toàn cầu hóa và thương mại tự do thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, và

chúng dẫn đến việc hạ giá nhiều hàng hóa.”

BÀI LÀM

Hệ thống xã hội chủ nghĩa sụp đổ vào cuối những năm 80 và đầu thập kỷ 90 đã làm thay đổi trật tự hệ thống thế giới Trong bối cảnh của sự chuyển đổi này, khái niệm “toàn cầu hoá” bắt đầu xuất hiện và ngày càng được sử dụng phổ biến Toàn cầu hoá là một quá trình trong đó các quốc gia trên thế giới liên kết, hợp tác và phụ thuộc lẫn nhau ngày càng sâu sắc trên mọi phương diện kinh tế, chính trị, quân sự đến văn hoá, xã hội Và cũng là quá trình hình thành và vận hành cấu trúc mới của nền kinh tế thế giới với tư cách là một chỉnh thể thống nhất Một trong những lợi thế chính và là vấn đề chủ chốt của toàn cầu hóa là thương mại tự do Thương mại tự do là nền thương mại quốc tế trong đó các hoạt động thương mại diễn ra được cắt giảm và xóa bỏ hàng rào thương mại như thuế quan, hạn ngạch hoặc các biện pháp bảo hộ thương mại đặt ra để cản trở sự lưu thông tự do của hàng hóa và dịch vụ giữa các nước Trong bối cảnh hội nhập toàn cầu hóa như hiện nay việc thúc đẩy phát triển và trao đổi thương mại là xu thế tất yếu, luôn được ưu tiên hàng đầu với bất kỳ quốc gia nào trên thế giới Điều này sẽ giúp đẩy mạnh kim ngạch xuất nhập khẩu, chuyển giao cơ cấu công nghệ, thu hút vốn đầu tư nước ngoài, người tiêu dùng được lợi khi mua hàng có nhiều lựa chọn với giá thành rẻ hơn Đúng như lời nhận định của nhà Kinh tế - Chính trị gia người Mỹ Robert Reich năm 2005: “Toàn cầu hóa và thương mại tự do thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, và chúng dẫn đến việc hạ giá nhiều hàng hóa.” Đây là lời khẳng định và hoàn toàn chắc chắn sẽ tạo nên đối với xu hướng

thương mại toàn cầu như hiện nay

Toàn cầu hóa và thương mại tự do luôn mang lại những cơ hội to lớn cho nền kinh

tế thế giới và mỗi quốc gia tham gia vào quá trình hội nhập mở rộng thị trường, đẩy mạnh xuất khẩu, tranh thủ được khối lượng lớn vốn đầu tư, công nghệ, tri thức, kinh nghiệm

quản lý và các nguồn lực quan trọng khác từ đó thúc đẩy phát triển nền kinh tế Thứ nhất,

dựa theo Lý thuyết lợi thế so sánh của David Ricardo có thể giải thích toàn cầu hóa và tự

do thương mại thúc đẩy các nước phát huy được lợi thế so sánh để phát triển kinh tế Trong nhiều thập kỷ qua, thương mại toàn cầu dựa trên lý thuyết về lợi thế so sánh Lý thuyết lợi thế so sánh của David Ricardo đã xây dựng lên giả thuyết để làm cho vấn đề đơn giản và thiết thực hơn Ông đã chỉ ra rằng mỗi quốc gia đều có lợi thế so sánh nhất định về một số sản phẩm hàng hóa và những mặt hàng này thường được chuyên môn hóa xuất khẩu Hoặc kém lợi thế so sánh về một số mặt hàng nên nhập khẩu những mặt hàng

đó Các quốc gia thường đẩy mạnh làm ra những mặt hàng mà mình có lợi thế so sánh cao nhất nhằm đáp ứng nhu cầu trong nước và xuất khẩu Lợi thế so sánh của mỗi nền kinh tế dựa vào các yếu tố như khoa học và công nghệ, khả năng sáng tạo, nhân công rẻ, nguyên liệu dồi dào Về bản chất, đó là sự phân công lao động trong dây chuyền sản xuất toàn cầu Ví dụ cụ thể đối với nước đang phát triển như Việt Nam có lợi thế so sánh về nguồn nhân lực dồi dào, giá rẻ Bởi vậy Việt Nam phát triển rất mạnh một số ngành cần nhiều nhan lực như dệt may, điện thoại linh kiện, sản phẩm điện tử Dễ thấy kim ngạch xuất khẩu của các mặt này chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu xuất khảu hàng hóa của Việt Nam

và góp phần tăng trưởng GDP qua từng năm Dựa vào lý thuyết lợi thế so sánh có thể thấy rằng toàn cầu hóa, tự do hóa thương mại là động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế không chỉ một nước mà còn trên thế giới

Thứ hai, Toàn cầu hóa và thương mại quốc tế có tác động thúc đẩy hoạt động xuất nhập khẩu từ đó làm cho tăng trưởng nền kinh tế Việc tham gia tiến trình hội nhập kinh

tế quốc tế, tự do hóa thương mại sẽ giúp mở rộng thị trường xuất nhập khẩu cùng với đó kim ngạch xuất nhập khẩu của các nước sẽ tăng Củng cố mạnh mẽ thị trường truyền thống và thúc đẩy quan hệ với các đối tác chiến lược về kinh tế, tạo đà phát triển nền kinh

tế mạnh mẽ Hướng tới tự do hóa thương mại ngày nay các hiệp định thương mại song phương, khu vực, đa phương không chỉ quan tâm đến giảm thuế nhập khẩu mà còn dỡ bỏ hàng rào phi thuế quan Lợi ích của việc dỡ bỏ hàng rào thuế quan và phi thuế quan giúp hàng hóa lưu thông, vận chuyển dễ dàng, kim ngạch ngày càng phát triển, đóng vai trò quan trọng thúc đẩy nền kinh tế của quốc gia đó Cam kết này sẽ tạo lên một khu vực mậu dịch tự do giữa các nước việc trao đổi, giao lưu hàng hóa sẽ đa dạng và thuận lợi hơn trên

cơ sở mở cửa thị trường hàng hóa Tuy nhiên, các nước thực hiện tự do hóa thương mại

trong điều kiện bối cảnh hoàn toàn khác nhau, xuất phát khác nhau, nên lợi ích thu lại được cho từng bên cũng khác nhau

Năm

Kim Ngạch Xuất

khẩu

Kim Ngạch Nhập Khẩu

Tổng Kim Ngạch Xuất Nhập Khẩu

Cán Cân Thương Mại

Bảng 1: Tình hình xuất nhập khẩu của Việt Nam giai đoạn 2007-2019 (Tỷ USD)

Nguồn Số liệu: Tổng Cục Thống Kê về Kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam giai đoạn 2007-2019 (Tỷ USD)

Năm 2012 Năm 2013 Năm 2014 Năm 2015 Năm 2016 Năm 2017 Năm 2018 Năm 2019 0

1

2

3

4

5

6

7

8

5.98

6.68

6.21

Tăng trưởng GDP (%)

Hình 1: Tăng trưởng GDP của Việt Nam giai đoạn 2012-2019 (%)

Nguồn số liệu: World Bank về Tăng trưởng GDP của Việt Nam giai đoạn 2012-2019 (%)

Ví dụ cụ thể về tiến trình hội nhập toàn cầu hóa và tự do thương mại quốc tế của Việt Nam đã và đang dần tiến sâu hơn vào kinh tế toàn cầu Việt Nam đánh dấu mốc trong tiến trình Hội nhập toàn cầu hóa kinh tế quốc tế khi gia nhập WTO, quá trình hội nhập và gia nhập đem lại những kết quá đáng kỳ vọng thúc

đẩy nền kinh tế vượt bậc Giai đoạn 2007-2019 đánh dấu sự nỗ lực, tích cực trong

việc hội nhập sâu rộng thương mại của Việt Nam vào nền kinh tế thế giới, trong và ngoài khu vực Việt Nam tham gia và thực hiện khu vực mậu dịch tự do, diễn đàn kinh tế Không ngừng xúc tiến và đàm phán ký kết, mở rộng thêm nhiều Hiệp định thương mại tự

do (FTA) quan trọng, mở ra nhiều cơ hội cho việc thâm nhập sâu vào các thị trường khu vực và thế giới Việt Nam hiện đang tham gia 16 hiệp định thương mại tự do (FTA) Trong đó có 13 hiệp định đã có hiệu lực đi vào thực thi và còn 3 hiệp định chưa được ký kết nhất, gần đây có 2 FTA thế hệ mới toàn diện là Hiệp định thương mại tự do EU- Việt Nam EVFTA, Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ Xuyên Thái Bình Dương CPTPP có mức độ cam kết cắt giảm thuế sâu (gần như về 0% và có lộ trình từng năm cụ thể Các

Hiệp định thương mại tự do khu vực và song phương có độ mở cửa cao hơn WTO Tuy nhiên nhìn chung đều giúp thúc đẩy kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam phát triển từ

đó GDP tăng trưởng cao Cụ thể tổng kim ngạch xuất nhập khẩu tăng gấp 4.6 lần từ 111,3

tỷ USD lên đến 517.26 tỷ USD Từ năm 2012, Việt Nam bắt đầu có thặng dư thương mại, cán cân thương mại bắt đầu chuyển dịch theo hướng tích cực, năm 2019 đạt thặng dư 11.12 tỷ USD Thương mại trở thành một trong những động lực chính cho tăng trưởng nền kinh tế Tăng trưởng GDP cải thiện rõ rệt qua từng năm, năm 2019 là năm thứ hai liên tiếp tăng trưởng GDP đạt trên 7.0 % tuy có thấp hơn năm 2018 nhưng đã cao hơn những năm trước đó Quy mô thương mại không ngừng tăng đã đóng góp tác động tích cực vào

đà tăng trưởng chung của nền kinh tế

Thứ ba, Thương mại tự do kích thích các nguồn đầu tư từ nước ngoài giúp nền kinh

tế phát triển Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) sẽ tập trung vào các quốc gia đang cần vốn, cung cấp các công nghệ máy móc hiện đại tiên tiến giúp cải thiện năng suất và thúc đẩy tăng trưởng đặc biệt ở các nước đang phát triển Thu hút thêm được nhiều tập đoàn, nhà đầu tư lớn, có tiềm năng từ các nước phát triển góp phần thúc đẩy nền kinh tế từ sản xuất, xuất khẩu các sản phẩm chủ yếu thô sơ và thủ công sẽ được nâng lên giai đoạn chế biến công nghệ cao, chế biến tinh với giá trị gia tăng cao hơn Theo xu hướng của tiến trình toàn cầu hóa và tự do hóa thương mại trên thế giới, hiện các Hiệp định thương mại

tự do thế hệ mới đều có cam kết mở rộng và công bằng giữa nhà đầu tư trong và ngoài nước, điều này tạo cơ hội cho các nhà đầu tư nước ngoài tiếp cận thị trường nội địa nhanh hơn Tạo cơ hội kinh doanh, thâm nhập thị trường, có môi trường pháp lý ổn định kinh doanh phát triển Những cam kết này đều đảm bảo quy định về hành lang pháp lý, quy chế của các thể chế tham gia hội nhập nền kinh tế quốc tế bình đẳng, không bị phân biệt đối xử, hay các lí do khác cản trở việc luân chuyển hàng hóa, đầu tư và dịch vụ Từ việc

ổn định về thị trường, có nguồn vốn để phát triển sản xuất, các nước sẽ có điều kiện thuận lợi để xây dựng kế hoạch đầu tư, nâng cao hiệu quả trong tương lai gần Những xu hướng này đều có lợi và tạo động lực để giúp phát triển kinh tế

Thứ tư, Toàn cầu hóa và tự do hóa thương mại giúp thúc đẩy và khuyến khích quá trình chuyển giao công nghệ,chuyển giao vốn kỹ năng quản lý, qua đó mở rộng thị trường

đầu tư cho các nước phát triển đồng thời giúp kinh tế các nước tiếp nhận đầu tư có cơ hội phát triển Đối với các nước đang phát triển và kém phát triển không đủ nguồn vốn đầu tư

để đổi mới công nghệ, vẫn sử dụng mấy móc thủ công lạc hậu dẫn đến nâng suất hiệu quả lao động kém Khi mở cửa thị trường các nước tiếp nhận đầu tư sẽ có cơ hội áp dụng những công nghệ chuyển giao tiên tiến, hạn chế những công nghệ lạc hậu thúc đẩy những công nghệ sử dụng nguồn năng lượng tái tạo, thân thiện với môi trường điều đó vào trong quy trình sản xuất giúp gia tăng hiệu quả năng suất và doanh thu từ đó góp phần phát triển kinh tế bền vững

Trong bối cảnh dịch Covid 19 như hiện nay, toàn cầu hóa và thương mại tự do giúp hồi phục và thoát khỏi khó khăn nhanh và là chìa khóa giúp tăng trưởng kinh tế trở lại Bởi sự cộng hưởng của chủ nghĩa trọng thương các nước phương Tây phát triển nhanh chóng và đẩy mạnh xây dựng những chiến lược thương mại khu vực Ví dụ Hiệp định đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), Hiệp định thương mại tự do EU- Việt Nam (EVFTA), Dịch bệnh ngày càng nghiêm trọng tác động tiêu cực lên nền kinh tế, các quốc gia và khu vực, nhu cầu tiêu dùng hàng hóa sẽ suy yếu trong một giai đoạn nhất định do sự sụt giảm trong thu nhập, dẫn đến sự thu hẹp của thương mại và toàn cầu hóa Để giảm nguy cơ rủi ro này, các cam kết trong hiệp định thương mại tạo thuận lợi cho các hoạt động kinh doanh trong khu vực và khai thác tiềm năng của nhu cầu Do

đó, việc thiết lập mậu dịch tự do, hội nhập kinh tế quốc tế trên quy mô lớn hơn sẽ giúp phát triển kinh tế sau dịch và khắc phục nhanh các thiệt hại kinh tế gây ra bởi dịch bệnh Bên cạnh việc Toàn cầu hóa và thương mại tự do thúc đẩy nền kinh tế phát triển thì chúng còn mang lại lợi ích kinh tế không thể phủ nhận và rõ ràng nhất là lợi ích cho người tiêu dùng vì giá cả hàng hóa sẽ thấp hơn Các cam kết trong các Hiệp định Thương mại

Tự do xóa bỏ những hàng rào thuế quan và phi thuế quan, đơn giản hóa trong khâu thủ tục , cắt giảm kiểm soát hành chính vì vậy người tiêu dùng mua hàng sẽ mua hàng hóa với chi phí thấp Bên cạnh đó sẽ khiến cho nhiều mặt hàng làm nguyên liệu đầu vào cho sản xuất trong nước có giá thấp, chi phí sản xuất của các doanh nghiệp được cắt giảm, từ đó giá cả hàng hóa sẽ cạnh tranh hơn so với hàng nhập khẩu, thúc đẩy sản xuất trong nước để xuất khẩu Việc cắt giảm thuế quan sẽ khiến hàng hóa nhập khẩu từ các nước, đặc biệt là các

nước như EU vào Việt Nam sẽ nhiều hơn do giá thành rẻ, mẫu mã phong phú và đa dạng, tác động tích cực đến sản xuất trong nước

Những nước chuyên môn hóa mặt hàng để xuất khẩu và mặt hàng đó là thế mạnh của các quốc gia đó hoặc được nhập khẩu từ những nước có chi phí lao động thấp Khi tham gia vào giao thương mọi sản phẩm đều được tạo ra với mức giá rẻ hơn và cả hai nước đều hưởng lợi Từ đó sẽ khiến đẩy mạnh gia tăng sức mua vì khi sản phẩm giá thành thấp hơn, với một lượng tiền cố định, chúng ta có thể mua nhiều hơn Việc gia tăng sức mua thì tự do thương mại khiến giá trị thu nhập điều chỉnh theo lạm phát (thu nhập thực tế) tăng lên Ví dụ, một quốc gia chuyên về sản xuất hàng may mặc sẽ chọn những nơi có chi phí sản xuất thấp nhất, nhiều nguồn lao động phổ thông giá rẻ và bán sản phẩm ra thị trường trong và ngoài nước Những người dân sống ở các quốc gia khác có thể mua sản phẩm hàng may mặc với giá thấp hơn Đồng thời, người dân có thể tiếp cận nhiều thương hiệu, hãng thời trang đa dạng khác nhau

Mục đích của tự do hóa thương mại và toàn cầu hóa đều là tận dụng các lợi ích của chuyên môn hóa quốc tế Tổ chức thương mại thế giới WTO cũng như nhiều hiệp định khu vực khác như khu vực thương mại tự do, liên minh thuế quan, thị trường chung cũng tìm cách thúc đẩy tự do thương mại với tư cách mục tiêu chính sách của cộng đồng quốc

tế Trái ngược với tự do hóa thương mại là chủ nghĩa bảo hộ mậu dịch đó là quốc gia áp đặt thuế nhập khẩu cao hoặc áp dụng các hàng rào kỹ thuật để bảo vệ hàng hóa của mình Tuy nhiên Chủ nghĩa bảo hộ mậu dịch không chỉ có tác động tiêu cực đối với những nước theo đuổi xu thế hội nhập thương mại mà cả với tăng trưởng toàn cầu Người tiêu dùng không có điều kiện để lựa chọn hàng hóa chất lượng cao và giá thành cạnh tranh như ở các nước theo hướng thương mại tự do và việc áp dụng công nghệ kỹ thuật để nâng cao sản xuất bị hạn chế từ đó không có động lực để thúc đẩy kinh tế phát triển Theo IMF, toàn cầu hóa đóng góp 1,5 - 2% tăng trưởng kinh tế thế giới, giai quyết được vấn đề nghèo đói tại các nước đang phát triển Theo ước tính của WB, nếu các rào cản thương mại toàn cầu được dỡ bỏ thì thu nhập của các nước đang phát triển có thể tăng thêm 142

tỷ USD IMF dự báo đến năm 2020, sản lượng kinh tế toàn cầu có thể giảm 0,5% so với mức dự kiến nếu những lời đe dọa dựng hàng rào thuế quan trở thành hiện thực

Từ những phân tích trên, có thể khẳng định và thừa nhận quan điểm của nhà Kinh tế

- Chính trị gia người Mỹ Robert Reich năm 2005: “Toàn cầu hóa và thương mại tự do thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, và chúng dẫn đến việc hạ giá nhiều hàng hóa” Toàn cầu

hóa đã mở ra cơ hội to lớn đến phát triển kinh tế: Tạo điều kiện phát huy lợi thế so sánh phát triển sản phẩm, tự do hóa thương mại hàng hóa với việc cắt giảm hàng rào thuế quan

và phi thuế quan giúp tăng trưởng kim ngạch xuất nhập khẩu, tăng vốn đầu tư nước ngoài,

mở rộng thị trường chuyển giao công nghệ tiên tiến để nâng cao hiệu quả sản xuất phát triển kinh tế Đối với người tiêu dùng được lựa chọn hàng hóa với giá cả thấp hơn khi các quy định được cam kết trong các Hiệp định tự do Thương mại về thuế quan và hàng rào

kỹ thuật cũng như việc đơn giản hóa thủ tục giúp hàng hóa trao đổi dễ dàng và đa dạng hóa Như vậy, toàn cầu hóa và thương mại tự do là một xu thế tất yếu và quan trọng trong việc phát triển và mở rộng cơ hội của một quốc gia Để tận dụng và tham gia vào tiến trình có hiệu quả mõi quốc gia phải cải cách, điều chỉnh và hoàn thiện cơ chế, chính sách

cơ cấu kinh tế phù hợp với xu hướng quốc tế Đồng thời chính sách cải cách phải phù hợp với hoàn cảnh, chiến lược của mỗi quốc gia để nâng cao cạnh tranh của nền kinh tế Đặc biệt khi đã trở thành thành viên của WTO phải tranh thủ các cơ hội kinh doanh để nâng cao vị thế và đẩy mạnh tiến trình toàn cầu hóa và phát triển kinh tế nhằm đạt lợi ích chung

là phát triển kinh tế và giảm giá hàng hóa