Lê Quang Minh (2015) nghiên cứu cơ sở vận dụng lý thuyết và kinh nghiệm thực tiễn về quản lý thu BHXH tác giả sử dụng các phương pháp thống kê, tổng hợp, phân tích và suy luận logic[r]
Trang 1MỤC LỤC
Trang
LỜI CAM ĐOAN i
LỜI CÁM ƠN ii
MỤC LỤC iii
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT vi
DANH MỤC BẢN vii
PHẦN MỞ ĐẦU 1
1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI 1
2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 2
2.1 Mục tiêu chung 2
2.2 Mục tiêu cụ thể 2
3 TỔNG QUAN TÀI LIỆU LIÊN QUAN 2
4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 4
4.1 Phương pháp thu thập số liệu 4
4.2 Phương pháp phân tích 5
5 PHẠM VI GIỚI HẠN ĐỀ TÀI 6
6 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU 6
7 KẾT CẤU LUẬN VĂN 6
PHẦN NỘI DUNG 7
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ BẢO HIỂM XÃ HỘI VÀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU - CHI BẢO HIỂM XÃ HỘI 7
1.1 TỔNG QUAN LÝ LUẬN VỀ BẢO HIỂM XÃ HỘI VÀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU - CHI BẢO HIỂM XÃ HỘI 7
1.1.1 Khái quát chung về bảo hiểm xã hội và công tác quản lý thu - chi bảo hiểm xã hội 7
1.1.1.1 Khái niệm về bảo hiểm xã hội 7
1.1.1.2 Đối tượng, các chế độ bảo hiểm xã hội 7
1.1.1.3 Bản chất, chức năng, vai trò của bảo hiểm xã hội 8
1.1.1.4 Quỹ bảo hiểm xã hội và nguyên tắc quản lý quỹ 12
1.1.2 Quản lý thu - chi bảo hiểm xã hội 13
Trang 21.1.2.2 Vai trò của quản lý thu - chi bảo hiểm xã hội 13
1.1.2.3 Nội dung quản lý thu bảo hiểm xã hội 14
1.1.2.4 Nội dung quản lý chi bảo hiểm xã hội 19
1.1.2.5 Tiêu chí đánh giá công tác quản lý thu - chi bảo hiểm xã hội 20
1.1.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý thu - chi bảo hiểm xã hội 21
1.1.3.1 Các nhân tố khách quan 21
1.1.3.2 Các nhân tố chủ quan 22
1.2 KINH NGHIỆM QUẢN LÝ THU - CHI BHXH Ở MỘT SỐ QUỐC GIA TRÊN THẾ GIỚI VÀ ĐỊA PHƯƠNG Ở VIỆT NAM 23
1.2.1 Ở một số quốc gia trên thế giới 23
1.2.2 Kinh nghiệm từ một số đơn vị trong nước 25
1.2.3 Bài học kinh nghiệm cho Bảo hiểm xã hội tỉnh tỉnh Bạc Liêu 27
CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU - CHI BẢO HIỂM XÃ HỘI TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BẠC LIÊU 29
2.1 ĐẶC ĐIỂM TÌNH HÌNH CHUNG CỦA TỈNH BẠC LIÊU VÀ BẢO HIỂM XÃ HỘI TỈNH BẠC LIÊU 29
2.1.1 Đặc điểm tự nhiên - kinh tế - xã hội của tỉnh Bạc Liêu 29
2.1.2 Sơ lược về cơ quan Bảo hiểm xã hội tỉnh Bạc Liêu 30
2.2 PHÂN TÍCH QUẢN LÝ THU BHXH TẠI BẢO HIỂM XÃ HỘI TỈNH BẠC LIÊU 34
2.2.1 Công tác quản lý về đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội 34
2.2.2 Quản lý phương thức và tỷ lệ thu bảo hiểm xã hội 37
2.2.3 Tổ chức thu bảo hiểm xã hội 39
2.2.4 Quản lý quy trình thu 45
2.3 PHÂN TÍCH QUẢN LÝ CHI BHXH TẠI BẢO HIỂM XÃ HỘI TỈNH BẠC LIÊU 45
2.3.1 Quản lý đối tượng được hưởng các chế độ bảo hiểm xã hội 45
2.3.2 Quản lý phương thức chi trả và nguồn kinh phí chi trả bảo hiểm xã hội 48
2.3.3 Công tác kiểm tra việc chi trả bảo hiểm xã hội 54
2.4 TÌNH HÌNH QUẢN LÝ CÂN ĐỐI THU - CHI Ở HIỂM XÃ HỘI TỈNH BẠC LIÊU GIAI ĐOẠN 2013 - 2017 54
Trang 32.5 ĐÁNH GIÁ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG QUẢN LÝ THU - CHI HIỂ XÃ
HỘI TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BẠC LIÊU 56
2.5.1 Khái quát về các nhân tố ảnh hưởng quản lý thu - chi trên địa bàn tỉnh Bạc Liêu 56
2.5.2 Kết quả khảo sát 60
2.6 ĐÁNH GIÁ CHUNG KẾT QUẢ CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU - CHI BẢO HIỂM XÃ HỘI TẠI BẢO HIỂM XÃ HỘI TỈNH BẠC LIÊU 61
2.6.1 Những kết quả đã đạt được 61
2.6.2 Những tồn tại hạn chế 63
CHƯƠNG 3 MỘT SỐ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG QUẢN LÝ THU - CHI BẢO HIỂM XÃ HỘI TẠI BẢO HIỂM XÃ HỘI TỈNH BẠC LIÊU 69
3.1 ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN CỦA BẢO HIỂM XÃ HỘI VIỆT NAM 69
3.2 MỤC TIÊU PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI CỦA TỈNH BẠC LIÊU ĐẾN NĂM 2020 70
3.3 MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM TĂNG CƯỜNG QUẢN LÝ THU - CHI TẠI BẢO HIỂM XÃ HỘI TỈNH BẠC LIÊU 71
3.3.1 Một số giải pháp nhằm tăng cường quản lý thu BHXH tại BHXH tỉnh Bạc Liêu 71
3.3.2 Một số giải pháp nhằm tăng cường quản lý chi BHXH tại BHXH tỉnh Bạc Liêu 78
3.3.3 Các giải pháp khác nhằm tăng cường quản lý thu - chi bảo hiểm xã hội 80
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 81
Kết luận 81
Kiến nghị 81
TÀI LIỆU THAM KHẢO 84 PHỤC LỤC
Trang 4DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ
BHYT
BNN
CNTT
DN
DNNN
ĐTNN
KD
KHTC
HCSN
NLĐ
NN
NQD
NSDLĐ
NSNN
SXKD
TNHH
UBND
Bảo hiểm y tế Bệnh nghề nghiệp Công nghệ thông tin Doanh nghiệp Doanh nghiệp nhà nước Đầu tư nhà nước
Kinh doanh
Kế hoạch tài chính Hành chính sự nghiệp Người lao động Nhà nước Ngoài quốc doanh
Người sử dụng lao động
Ngân sách nhà nước Sản xuất kinh doanh Trách nhiệm hữu hạn
Ủy ban nhân dân
Trang 5
DANH MỤC BẢNG
Số hiệu bảng Tên Bảng Trang Bảng 1.1 Tỷ lệ đóng BHXH qua các thời kỳ từ năm 2007 trở đi 17 Bảng 2.1 Số đơn vị tham gia BHXH tại BHXH tỉnh giai đoạn 2013 - 2017 34 Bảng 2.2 Số đơn vị tham gia BHXH tại BHXH tỉnh giai đoạn 2013 - 2017 35 Bảng 2.3 Tổng quỹ lương và mức đóng BHXH tại BHXH tỉnh Bạc Liêu giai đoạn
2013 - 2017 38
Bảng 2.4 Kết quả thu BHXH tại BHXH tỉnh Bạc Liêu giai đoạn 2013 - 2017 40 Bảng 2.5 Kết quả thu BHXH phân theo khối, ngành, loại hình quản lý tại BHXH tỉnh
giai đoạn 2013 - 2017 41
Bảng 2.6 Tình hình nợ BHXH của các đơn vị tại BHXH tỉnh Bạc Liêu giai đoạn 2013
- 2017 44
Bảng 2.7 Bảng tổng hợp số đối tượng hưởng các chế độ BHXH ở tỉnh Bạc Liêu giai
đoạn 2013 - 2017 47
Bảng 2.8 Tổng hợp nguồn kinh phí chi trả đối tượng hưởng lương hưu và trợ cấp
BHXH hàng tháng giai đoạn 2013 - 2017 49
Bảng 2.9 Tổng hợp tình hình chi trả các chế độ ngắn hạn tại BHXH tỉnh Bạc Liêu giai
đoạn 2013 - 2017 50
Bảng 2.10 Bảng tổng hợp nguồn kinh phí chi trả đối tượng hưởng trợ cấp BHXH một
lần giai đoạn 2013 - 2017 52
Bảng 2.11 Bảng tổng hợp chi trả trợ cấp thất nghiệp của BHXH tỉnh Bạc Liêu giai
đoạn 2013 - 2017 53
Bảng 2.12 Tổng hợp cân đối thu - chi BHXH của BHXH tỉnh Bạc Liêu giai đoạn 2013
- 2017 55
Bảng 2.13 Tổng hợp kết quả khảo sát 60
Trang 6PHẦN MỞ ĐẦU
1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
Bảo hiểm xã hội (BHXH) là chính sách lớn của Đảng và Nhà nước ta Trong những năm qua, công tác bảo hiểm xã hội đã thể hiện được vai trò, vị trí của nó đối với việc góp phần ổn định đời sống của nhân dân, thực hiện sự công bằng và ổn định chính trị - xã hội Nghị quyết số 21-NQ/TW của Bộ Chính Trị ngày 22/11/2012 đã khẳng định: “BHXH, BHYT là hai chính sách quan trọng là trụ cột chính của hệ thống an sinh xã hội của đất nước, góp phần thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội, bảo đảm ổn định chính trị và phát triển kinh tế - xã hội”
Bảo hiểm xã hội Việt Nam là cơ quan thuộc Chính phủ, có chức năng tổ chức thực hiện chế độ, chính sách bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp Để thực hiện được chức năng, vai trò đó, cần đảm bảo duy trì, kết dư và bảo toàn quỹ bảo hiểm xã hội - đây là một quỹ độc lập với NSNN, nhằm đảm bảo về tài chính để chi trả các chế độ BHXH cho người lao động Công tác thu là nguồn hình thành cơ bản nhất trong quá trình tạo lập quỹ BHXH; đồng thời là khâu bắt buộc đối với đối tượng tham gia BHXH thực hiện trách nhiệm của mình Song song với công tác thu BHXH là công tác chi BHXH cũng đang là vấn đề nóng bỏng của ngành BHXH nếu không quản lý tốt công tác chi BHXH thì có thể gây vỡ quỹ BHXH Vì vậy, công tác thu - chi BHXH là hai khâu quan trọng quyết định đến sự tồn tại và phát triển của việc thực hiện chính sách BHXH của nước ta
Tuy nhiên theo kết quả tính toán, dự báo với mức đóng góp và mức hưởng chế
độ BHXH như quy định hiện hành, tới năm 2023, số thu sẽ bằng số chi; đến năm 2037, nếu không điều chỉnh chính sách hoặc không phát triển mạnh đối tượng, tăng thu hoặc giảm chi thì số thu BHXH sẽ không bảo đảm khả năng chi trả (Nguồn BHXH Việt Nam) Do đó, yêu cầu cấp thiết hiện nay là cần quản lý chặt chẽ thu - chi BHXH, đảm bảo thu - chi đúng, thu - chi đủ, kịp thời, không để thất thoát thu - chi BHXH và ổn định quỹ BHXH lâu dài
Bảo hiểm xã hội tỉnh Bạc Liêu là đơn vị trực thuộc Bảo hiểm xã hội Việt Nam, được thành lập ngày 16/09/1997, có chức năng trực tiếp tổ chức thực hiện các chế độ chính sách BHXH trên địa bàn tỉnh Bạc Liêu theo quy định của pháp luật và quy định của Bảo hiểm xã hội Việt Nam Từ khi thành lập đến nay, BHXH tỉnh Bạc Liêu đã đạt được nhiều kết quả, góp phần đảm bảo an sinh xã hội trên địa bàn tỉnh Bạc Liêu nói
Trang 7riêng và trên cả nước nói chung Bên cạnh đó, công tác quản lý thu - chi bảo hiểm xã hội còn một số hạn chế, yếu kém, nổi bật là: Diện bao phủ bảo hiểm xã hội còn thấp, tình trạng trốn đóng BHXH còn nhiều, tỷ lệ nợ tiền BHXH còn lớn Vẫn còn tồn tại tình trạng lợi dụng khe hở của Luật BHXH để trục lợi BHXH của các cá nhân và các
tổ chức; hệ thống BHXH được tổ chức theo ngành dọc từ trung ương đến cấp huyện, mọi hoạt động liên quan đến lĩnh vực BHXH tại cấp xã chưa có cán bộ chuyên môn thực hiện, nhất là công tác quản lý đối tượng và chi BHXH gặp nhiều khó khăn do hoàn toàn phụ thuộc vào đại lý bưu điện chi trả
Trước thực trạng như trên ở BHXH tỉnh Bạc Liêu và trước nguy cơ chung về mất cân đối quỹ BHXH trong tương lai gần, vấn đề hoàn thiện trong công tác quản lý
thu - chi BHXH càng trở nên quan trọng Đây chính là lý do tác giả lựa chọn đề tài:
“Giải pháp hoàn thiện quản lý thu - chi bảo hiểm xã hội tại Bảo hiểm xã hội tỉnh Bạc Liêu” làm đề tài luận văn thạc sỹ của mình
2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
2.1 Mục tiêu chung
Mục tiêu chính của đề tài phân tích tình hình quản lý thu - chi quỹ BHXH, trên
cơ sở đó đề xuất những giải pháp tăng cường quản lý thu - chi quỹ BHXH, góp phần
sử dụng hiệu quả quỹ BHXH trong thời gian tới
2.2 Mục tiêu cụ thể
- Phân tích công tác quản lý thu - chi bảo hiểm xã hội trên địa bàn tỉnh Bạc Liêu giai đoạn (2013 - 2017);
- Một số giải pháp tăng cường quản lý thu - chi bảo hiểm xã hội tại Bảo hiểm xã hội tỉnh Bạc Liêu
3 TỔNG QUAN TÀI LIỆU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
Từ khi thành lập và đi vào hoạt động của hệ thống BHXH Việt Nam, vai trò, vị trí của BHXH đã ngày càng được thể hiện Cũng vì vậy đã có nhiều đề tài cấp bộ, luận văn thạc sỹ, luận án tiến sỹ đi nghiên cứu những vấn đề chung, cũng như những vấn đề
cụ thể về BHXH, nhưng những đề tài nghiên cứu về vấn đề quản lý thu - chi BHXH vẫn đang hạn chế Mới có một số đề tài được nghiên cứu một cách có hệ thống, đó là:
Nguyễn Văn Châu (1996) nghiên cứu kinh nghiệm quản lý thu bảo hiểm xã hội của một số nước trên thế giới và tổng kết hoạt động thực tiễn của quản lý thu BHXH ở Việt Nam trước năm 1995 và đến năm 1996 tác giả đã làm rõ thực trạng hoạt động
Trang 8BHXH đặc biệt là công tác thu BHXH Nhằm phân tích khả năng thu BHXH để bù đắp các chế độ BHXH, thay thế dần các nguồn chi lấy từ Ngân sách nhà nước, đồng thời đề xuất một số kiến nghị cụ thể nhằm cải tiến công tác thu ở Việt Nam [14]
Phạm Đức Cường (2012) nghiên cứu thực trạng tình hình nợ đọng và trốn đóng BHXH trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh thời gian qua tác giả sử dụng các phương pháp so sánh; phương pháp chuyên gia; phương pháp điều tra thu thập thông tin, số liệu Qua phân tích thực trạng tác giả thấy được nguyên nhân, hậu quả của nợ đọng và trốn đóng BHXH từ đó đề xuất các giải pháp và kiến nghị nhằm hạn chế tình trạng nợ đọng và trốn đóng BHXH trong thời gian tới [15]
Lê Quang Minh (2015) nghiên cứu cơ sở vận dụng lý thuyết và kinh nghiệm thực tiễn về quản lý thu BHXH tác giả sử dụng các phương pháp thống kê, tổng hợp, phân tích và suy luận logic để nghiên cứu kinh nghiệm của các cơ quan trong ngành cùng cấp, rút ra những bài học kinh nghiệm; đồng thời để tổng kết, đánh giá thực trạng công tác quản lý thu BHXH trên địa bàn thị xã Sơn Tây, thành phố Hà Nội, từ đó đề xuất những giải pháp chủ yếu để hoàn thiện quản lý thu BHXH trên địa bàn thị xã Sơn Tây, thành phố Hà Nội trong thời gian tới [20]
Đỗ Văn Sinh (2005) nghiên cứu đã tập trung phân tích tình hình tài chính quỹ BHXH qua các thời kỳ, từ đó đưa ra các giải pháp liên quan đến quản lý quỹ và cân đối quỹ BHXH [21]
Louis Enoff (2011) sử dụng bằng chứng khảo sát thu thập được từ các tổ chức
an sinh xã hội và các cơ quan thu thập đóng góp, mục đích chính của bài viết này là nâng cao sự chia sẻ kiến thức và thực tiễn tốt về thu thập đóng góp và thực thi tuân thủ Mặc dù việc thu thập và tuân thủ các khoản đóng góp có sự bảo vệ xã hội quan trọng, các khía cạnh chính trị và tài chính, bài này đề cập đến việc theo đuổi các mục tiêu này như là một khía cạnh của quản trị hành chính tốt Bằng chứng cho thấy rằng bảy nhân tố cốt lõi kết hợp thường làm cơ sở thành công trong việc thu thập và tuân thủ các khoản đóng góp Bên cạnh việc nâng cao tính đầy đủ về lợi ích và sức khoẻ tài chính và vị thế công chúng của các chương trình, thành công đó có thể hỗ trợ cả nỗ lực quốc gia và quốc tế để mở rộng phạm vi bảo hiểm xã hội Cuối cùng, thành tựu và quy
mô của bất kỳ sự thành công như vậy có thể được xác định và giới hạn bởi môi trường chính sách quốc gia rộng lớn hơn mà hầu hết các tổ chức an sinh xã hội ít có hoặc không có ảnh hưởng [24]
Trang 9Trong các công trình kể trên nhìn chung các đề tài nghiên cứu trước đây phần lớn tập trung vào nghiên cứu thực trạng thu - chi BHXH, thực trạng nợ đọng hay giải pháp hoàn thiện quản lý thu BHXH Tuy nhiên chưa đi sâu phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến thu - chi BHXH một cách toàn diện như: Tốc độ tăng trưởng kinh tế; trình
độ nhận thức của người lao động, người sử dụng lao động; quy trình thủ tục thiết kế; công tác thanh tra, triểm tra; Mối quan hệ hợp tác với các cơ quan chức năng liên quan; hoạt động tuyên truyền giáo dục; chất lượng đội ngũ cán bộ BHXH; ứng dụng công nghệ thông tin, công tác thu - chi BHXH đang có những hạn chế, chưa mang lại kết quả như mong muốn, nhưng cũng chưa có đề tài nào nghiên cứu một cách có hệ thống về quản lý thu - chi BHXH tại BHXH tỉnh Bạc Liêu Đây cũng chính là lý do tác giả chọn đề tài này làm luận văn thạc sĩ của mình Tác giả cũng nghiên cứu về tình hình thực tế trong giai đoạn hiện nay trên địa bàn, kết hợp với những chính sách mới
và những dự báo trong thời gian tiếp theo để đưa ra những định hướng, giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý thu - chi BHXH trên địa bàn tỉnh Bạc Liêu trong thời gian tới
4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
4.1 Phương pháp thu thập số liệu
- Về dữ liệu thứ cấp: Đề tài sử dụng số liệu thứ cấp về các báo cáo quyết toán
về thu - chi BHXH hàng năm của BHXH tỉnh Bạc Liêu giao đoạn năm 2013 - 2017; Niên giám thống kê của Cục thống kê tỉnh Bạc Liêu; Các số liệu thu thập từ các Sở có liên quan như: Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Bạc Liêu, Sở Y tế tỉnh Bạc Liêu, Sở Tài chính tỉnh Bạc Liêu,…
- Về dữ liệu sơ cấp: Thực hiện phỏng vấn các chuyên gia bao gồm: Lãnh đạo BHXH tỉnh, cán bộ quản lý các phòng nghiệp vụ tỉnh và lãnh đạo BHXH các huyện, thị xã, thành phố Các viên chức đang thực hiện công tác thu - chi BHXH tại các phòng: Phòng Kế hoạch - Tài chính; Phòng Thu; Phòng Chế độ chính sách, viên chức
bộ phận thu; kế toán BHXH các huyện, thị xã, thành phố
Trang 10Đối tượng Số người Tỷ trọng (%)
Lãnh đạo BHXH tỉnh, cán bộ quản lý các phòng
Viên chức văn phòng tỉnh, viên chức BHXH các
(Nguồn: Đề xuất của tác giả)
Dữ liệu được tiến hành thu thập theo cỡ mẫu là 86 quan sát Phân tích các nhân
tố ảnh hưởng đến công tác quản lý thu - chi BHXH, sử dụng thang đo 4 bậc của Pred David (1996) 1 - Rất yếu, 2 - Yếu, 3 - Mạnh, 4 - Rất mạnh
Ý nghĩa của các giá trị điểm trung bình:
Giá trị khoảng cách (X) = (Maximum - Minimum)/n = (4-1 )/4 = 0,75
Vậy, ý nghĩa của các giá trị điểm trung bình như sau:
1,00 < X < 1,75 : Rất yếu
1,75 < X < 2,5 : Yếu
2,50 < X < 3,25 : Mạnh
3,25 < X < 4,00 : Rất mạnh
Các nhân tố cần khảo sát gồm: Tốc độ tăng trưởng kinh tế; trình độ nhận thức của người lao động, người sử dụng lao động; quy trình thủ tục thiết kế; công tác thanh tra, kiểm tra; mối quan hệ hợp tác với các cơ quan chức năng liên quan; hoạt động tuyên truyền giáo dục; chất lượng đội ngũ cán bộ BHXH; ứng dụng công nghệ thông tin để thấy rõ những mặt đạt được, chưa được và cũng từ đó phát hiện những tồn tại, hạn chế để đề xuất các giải pháp hoàn thiện công tác thu - chi BHXH trên địa bàn tỉnh Bạc Liêu trong thời gian tới
4.2 Phương pháp phân tích
- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết là các phương pháp thu thập thông tin khoa học trên cơ sở nghiên cứu các văn bản, tài liệu đã có và bằng các thao tác tư duy logic
để rút ra kết luận khoa học cần thiết
- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn là phương pháp nghiên cứu và xem xét lại những thành quả thực tiễn trong quá khứ để rút ra kết luận bổ ích cho thực tiễn và khoa học