Chương này tác giả sử dụng phương pháp thống kê mô tả để phân tích thực trạng thu nhập, mô tả một số thông tin có liên quan đến các hộ được khảo sát như trình độ học vấn[r]
Trang 1iii
MỤC LỤC
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1
1.1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI 1
1.2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 2
1.2.1 Mục tiêu tổng quát 2
1.2.2 Mục tiêu cụ thể 2
1.3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU 3
1.3.1 Đối tượng nghiên cứu 3
1.3.2 Đối tượng khảo sát 3
1.4 PHẠM VI NGHIÊN CỨU 3
1.4.1 Phạm vi về nội dung 3
1.4.2 Phạm vi về không gian 3
1.4.3 Phạm vi về thời gian 3
1.5 KẾT CẤU CỦA LUẬN VĂN 3
Tóm tắt chương 1 6
CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU 7
2.1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT 7
2.1.1 Khái niệm về hộ 7
2.1.2 Khái niệm chủ hộ 7
2.1.3 Khái niệm, phân loại, đặc điểm và vai trò của nông hộ 7
2.1.3.1 Khái niệm nông hộ 7
2.1.3.2 Phân loại nông hộ 8
2.1.3.3 Đặc điểm nông hộ 9
2.1.3.4 Vai trò của nông hộ 10
2.1.4 Thu nhập nông hộ 10
2.1.4.1 Khái niệm thu nhập nông hộ 10
2.1.4.2 Nguồn thu nhập nông hộ 12
2.1.4.3 Thu nhập bình quân đầu người 12
2.2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU LIÊN QUAN 12
2.2.1 Tài liệu nước ngoài 12
2.2.2 Tài liệu trong nước 13
2.3 MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ XUẤT 33
Trang 22.3.1 Mô hình nghiên cứu đề xuất 33
2.3.2 Các nhân tố ảnh hưởng đến thu nhập của nông hộ 40
2.3.2.1 Diện tích đất 40
2.3.2.2 Tuổi của chủ hộ 40
2.3.2.3 Lượng vốn vay 40
2.3.2.4 Trình độ học vấn 41
2.3.2.5 Giới tính 41
2.3.2.6 Dân tộc 42
2.3.2.7 Khoảng cách từ nhà chủ hộ đến trung tâm 43
2.3.2.8 Số lao động 43
2.3.2.9 Vị trí xã hội 43
Tóm tắt chương 2 44
CHƯƠNG 3: THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU 45
3.1 QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU 45
3.2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 47
3.2.1 Phương pháp chọn địa bàn nghiên cứu 47
3.2.2 Phương pháp thu thập số liệu 48
3.2.2.1 Số liệu sơ cấp 48
3.2.2.2 Số liệu thứ cấp 48
3.2.3 Phương pháp phân tích số liệu 49
3.2.3.1 Đối với mục tiêu 1 49
3.2.3.2 Đối với mục tiêu 2 52
3.2.3.3 Đối với mục tiêu 3 52
3.3 XÂY DỰNG THANG ĐO 53
3.3.1 Xác định thang đo 53
3.3.2 Xây dựng bảng câu hỏi 58
3.4 NGHIÊN CỨU SƠ BỘ 58
3.4.1 Nghiên cứu định tính sơ bộ 58
3.4.2 Nghiên cứu định lượng sơ bộ 59
3.5 NGHIÊN CỨU CHÍNH THỨC 60
3.5.1 Thang đo chính thức 60
3.5.2 Mô hình nghiên cứu chính thức 61
Trang 3v
Tóm tắt chương 3 62
CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 63
4.1 MÔ TẢ MẪU KHẢO SÁT 63
4.1.1 Đặc điểm về tuổi của chủ hộ 64
4.1.2 Đặc điểm về giới tính của chủ hộ 64
4.1.3 Đặc điểm về trình độ học vấn của chủ hộ 65
4.1.4 Đặc điểm về dân tộc của chủ hộ 65
4.1.5 Đặc điểm về số lao động của hộ 66
4.1.6 Đặc điểm về diện tích đất của hộ 66
4.1.7 Đặc điểm về lượng vốn mà nông hộ vay được 67
4.1.8 Đặc điểm về vị trí xã hội 69
4.1.9 Đặc điểm về khoảng cách từ nhà đến trung tâm chợ của hộ 70
4.1.10 Đặc điểm về thu nhập của hộ 70
4.1.11 Những khó khăn mà nông hộ gặp phải 72
4.2 KẾT QUẢ PHÂN TÍCH MÔ HÌNH HỒI QUY CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN THU NHẬP CỦA NÔNG HỘ TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN TIỂU CẦN TỈNH TRÀ VINH 73
4.2.1 Kết quả kiểm định mức độ phù hợp của mô hình 73
4.2.1.1 Đánh giá mức độ giải thích của mô hình hồi quy 73
4.2.1.2 Đánh giá mức độ phù hợp của mô hình hồi quy 74
4.2.2 Kết quả kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến của các biến độc lập 74
4.2.3 Kết quả kiểm định mối quan hệ tương quan giữa các biến độc lập và biến phụ thuộc 75
4.2.4 Kết quả kiểm tra tính phân phối chuẩn của mô hình 76
4.2.5 Kết quả kiểm định sự khác biệt giữa trung bình hai tổng thể Independent Samples T – Test 77
4.2.5.1 Kiểm định sự khác biệt về Thu nhập đối với Giới tính (Nam, Nữ) 77
4.2.5.2 Kiểm định sự khác biệt về Thu nhập với Dân tộc (Kinh, Dân tộc khác) 78
4.2.5.3 Kiểm định sự khác biệt về Thu nhập với Vị trí xã hội 78
4.2.6 Kết quả hồi quy các nhân tố ảnh hưởng đến thu nhập của nông hộ 79
4.3 THẢO LUẬN KẾT QUẢ MÔ HÌNH HỒI QUY 83
Tóm tắt chương 4 85
Trang 4CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH 87
5.1 Kết luận 87
5.2 Hàm ý chính sách nhằm nâng cao thu nhập cho nông hộ 88
5.2.1 Hàm ý chính sách về nâng cao tuổi thọ cho nông hộ 88
5.2.2 Hàm ý chính sách về tăng cường lượng vốn vay cho nông hộ 89
5.2.3 Hàm ý chính sách về tăng cường lao động ở khu vực nông thôn 90
5.2.4 Hàm ý chính sách về đẩy mạnh tích tụ ruộng đất 91
5.2.5 Hàm ý chính sách về nâng cao trình độ học vấn cho nông hộ, tăng cường đào tạo nghề cho lao động ở nông thôn 92
5.2.6 Hàm ý chính sách về tiếp cận, tham gia các tổ chức xã hội đoàn thể 93
5.2.7 Hàm ý chính sách về sự hỗ trợ của địa phương dành cho nông hộ 93
Tóm tắt chương 5 94
TÀI LIỆU THAM KHẢO 95
Trang 5vii
DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 2.1 Tổng hợp chi tiết các nghiên cứu trước đó có liên quan đến đề tài
nghiên cứu 26
Bảng 2.2 Tổng hợp các nhân tố ảnh hưởng đến thu nhập được kế thừa từ các nghiên cứu có liên quan 34
Bảng 3.1 Thống kê diện tích đất tự nhiên huyện Tiểu Cần năm 2011 47
Bảng 3.2 Tổng hợp các biến, đơn vị đo lường và dấu kỳ vọng trong mô hình nghiên cứu 53
Bảng 4.1 Chi tiết số phiếu khảo sát ở các xã trên địa bàn nghiên cứu 63
Bảng 4.2 Kết quả thống kê mô tả tuổi của chủ hộ được khảo sát 64
Bảng 4.3 Kết quả thống kê mô tả giới tính của chủ hộ được khảo sát 64
Bảng 4.4 Kết quả thống kê mô tả trình độ học vấn của các nông hộ được khảo sát 65
Bảng 4.5 Kết quả thống kê mô tả số lao động của hộ 66
Bảng 4.6 Kết quả thống kê mô tả diện tích đất của chủ hộ 67
Bảng 4.7 Kết quả thống kê mô tả số hộ có vay và không có vay vốn 67
Bảng 4.8 Kết quả thống kê mô tả lượng vốn vay của nông hộ 68
Bảng 4.9 Chi tiết về nguồn vốn và lượng vốn mà nông hộ vay được 68
Bảng 4.10 Kết quả thống kê mô tả khoảng cách từ nhà của hộ đến trung tâm chợ 70
Bảng 4.11 Kết quả thống kê mô tả thu nhập và thu nhập bình quân đầu người của hộ 70
Bảng 4.12 Nguồn tạo thu nhập của các nông hộ 71
Bảng 4.13 Thống kê những khó khăn mà nông hộ gặp phải 72
Bảng 4.14 Tóm tắt mô hình (Model Summary) 73
Bảng 4.15 Kết quả phân tích phương sai ANOVA của mô hình hồi quy 74
Bảng 4.16 Kết quả kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến 75
Bảng 4.17 Kết quả kiểm định hệ số tương quan giữa các biến độc lập với biến phụ thuộc 75
Bảng 4.18 Thu nhập giữa giới tính Nam và Nữ 77
Bảng 4.19 Kết quả kiểm định trung bình giữa thu nhập và giới tính 77
Bảng 4.20 Thu nhập giữa Dân tộc Kinh và dân tộc khác 78
Bảng 4.21 Kết quả kiểm định trung bình giữa thu nhập và dân tộc 78
Bảng 4.22 Thu nhập giữa hộ có vị trí xã hội và không có vị trí xã hội 78
Trang 6Bảng 4.23 Kết quả kiểm định trung bình giữa thu nhập và vị trí xã hội 79 Bảng 4.24 Kết quả mô hình hồi quy các nhân tố ảnh hưởng đến thu nhập
của nông hộ 80
Trang 7ix
DANH MỤC CÁC HÌNH
Hình 2.1: Mô hình nghiên cứu đề xuất các nhân tố ảnh hưởng
đến thu nhập của nông hộ 39
Hình 3.1: Quy trình nghiên cứu của đề tài 46
Hình 3.2: Mô hình nghiên cứu chính thức các nhân tố ảnh hưởng đến thu nhập của nông hộ 61
Hình 4.1: Kết quả thống kê mô tả dân tộc của chủ hộ được khảo sát 65
Hình 4.2: Kết quả thống kê mô tả vị trí xã hội của các nông hộ được khảo sát 69
Hình 4.3: Số hoạt động tạo nguồn thu nhập của các nông hộ 71
Hình 4.4: Biểu đồ tần số phần dư chuẩn hóa Histogram 76
Trang 8CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Thu nhập là một trong những vấn đề luôn được quan tâm và thường xuyên được bàn bạc, thảo luận bởi các chuyên gia, nhà quản lý, bởi khi thu nhập tăng thì khả năng tích lũy cũng tăng theo, từ đó cải thiện đời sống, sinh hoạt của các cá nhân, người lao động, hộ gia đình Trong giai đoạn hiện nay, cùng với xu thế hội nhập và phát triển của nền kinh tế thì vấn đề gia tăng thu nhập cho người dân Việt Nam nói chung và cho các
hộ nông dân nói riêng nhằm cải thiện đời sống vật chất, tinh thần và tăng tích lũy là vấn đề đang được các nhà hoạch định chính sách quan tâm Sỡ dĩ như vậy là do kinh tế nông nghiệp nước ta hiện đang đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế quốc dân do Việt Nam vẫn là một nước nông nghiệp, nông dân chiếm gần 75% dân số và gần 61% lao động xã hội, hàng năm ngành nông nghiệp đóng góp gần 20% GDP cho nền kinh
tế và trên 25% giá trị kim ngạch xuất khẩu (Lê Đình Hải, 2017) [8]
Tuy nhiên, theo kết quả của nhiều nghiên cứu về khảo sát mức sống của hộ dân
cư thì hộ nông dân thường có mức thu nhập thấp, dẫn đến tích lũy thấp, không đủ tái đầu tư sản xuất Ngày nay, với sự phát triển của khoa học công nghệ, một số hộ nông dân có thể tiếp cận được với khoa học kỹ thuật mới, chuyển đổi từ mô hình sản xuất kinh doanh quy mô nhỏ sang mô hình quy mô lớn Mặc dù vậy, trong sản xuất nông nghiệp kinh tế nông hộ vẫn còn bộc lộ nhiều hạn chế: đa số các nông hộ còn tự sản xuất nhỏ lẻ, tự cung, tự cấp, hoạt động sản xuất kinh doanh kém hiệu quả, dẫn đến thu nhập và đời sống còn gặp nhiều khó khăn Từ những vấn đề trên việc nâng cao thu nhập cho nông hộ là một trong những chính sách được ưu tiên hàng đầu của nước ta, đặc biệt là những địa phương có đông đồng bào dân tộc thiểu số, vì khi thu nhập được nâng cao sẽ góp phần cải thiện đời sống vật chất, tinh thần cho nông dân, đảm bảo an sinh xã hội
Có nhiều nhân tố ảnh hưởng đến thu nhập Do vậy, việc xác định các nhân tố nào ảnh hưởng đến thu nhập của nông hộ để từ đó đề ra các hàm ý chính sách phù hợp nhằm nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống cho nông hộ là một vấn đề quan trọng được quan tâm Tiểu Cần là một trong những huyện nghèo của tỉnh Trà Vinh có đông đồng bào dân tộc Khmer, mang nhiều đặc điểm tự nhiên thuận lợi để phát triển sản xuất nông nghiệp, nên nông nghiệp là lĩnh vực sản xuất tạo thu nhập chính của người dân nơi đây Cũng như các địa phương khác, đời sống của người dân ở huyện ngày
Trang 92
nay tuy được nâng lên, thu nhập đã được cải thiện, bình quân đầu người đạt 3,57 triệu đồng/người/tháng (Chi cục thống kê huyện Tiểu Cần, 2018) [1] nhưng vẫn còn thấp so với bình quân chung của cả nước là 3,76 triệu đồng/người/tháng (Tổng cục thống kê, 2018) [11], khoảng cách giàu nghèo giữa nông thôn và thành thị vẫn còn cao, vẫn còn nhiều hộ dân có đời sống vật chất, tinh thần chưa cao, tính đến cuối năm 2018 toàn huyện có 679 hộ nghèo chiếm tỷ lệ 2,34% so với tổng số hộ dân cư của huyện (trong
đó có 300 hộ dân tộc Khmer, chiếm tỷ lệ 1,03%) và hộ cận nghèo 1.581 hộ chiếm tỷ lệ 5,45% (681 hộ dân tộc Khmer chiếm tỷ lệ 2,35%) (Ủy ban dân dân tỉnh Trà Vinh) [36], việc nâng cao thu nhập, nâng cao đời sống cho các hộ dân ở nơi đây là cần thiết
được quan tâm Xuất phát từ nhu cầu thực tế đó, đề tài “Các nhân tố ảnh hưởng đến
thu nhập của nông hộ trên địa bàn huyện Tiểu Cần tỉnh Trà Vinh” được tác giả
chọn làm đề tài nghiên cứu với mục đích tìm ra nguyên nhân chính ảnh hưởng đến thu nhập của nông hộ từ đó đề xuất các hàm ý chính sách phù hợp nhằm nâng cao thu nhập ổn định đời sống vật chất, tinh thần của các hộ nông dân ở nơi đây
1.2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
1.2.1 Mục tiêu tổng quát
Đề tài được thực hiện nhằm phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến thu nhập của nông hộ, từ đó đề xuất các hàm ý chính sách nhằm giúp tăng thu nhập cho nông hộ ở huyện Tiểu Cần, tỉnh Trà Vinh, góp phần phát triển sản xuất, cải thiện đời sống cho
người dân ở nơi đây
1.2.2 Mục tiêu cụ thể
Để đạt mục tiêu tổng quát tác giả tiến hành phân tích, và hoàn thành các mục
tiêu cụ thể sau:
Mục tiêu 1: Xác định các nhân tố ảnh hưởng đến thu nhập của các nông hộ trên
địa bàn huyện Tiểu Cần
Mục tiêu 2: Đo lường mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến thu nhập của các
nông hộ trên địa bàn huyện Tiểu Cần
Mục tiêu 3: Đề xuất hàm ý chính sách nhằm tăng thu nhập cho các nông hộ trên
địa bàn nghiên cứu
Trang 101.3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
1.3.1 Đối tượng nghiên cứu
Đề tài nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến thu nhập và các hàm ý chính
sách nhằm giúp gia tăng thu nhập của các nông hộ ở huyện Tiểu Cần tỉnh Trà Vinh 1.3.2 Đối tượng khảo sát
Nông hộ trên địa bàn huyện Tiểu Cần tỉnh Trà Vinh, tác giả dự kiến khảo sát
162 hộ trên địa bàn 6 xã thuộc huyện (mỗi xã 27 hộ)
1.4 PHẠM VI NGHIÊN CỨU
1.4.1 Phạm vi về nội dung
Đề tài hệ thống hóa cơ sở lý thuyết có liên quan vấn đề nghiên cứu, xác định các nhân tố có tác động đến thu nhập của nông hộ trên địa bàn huyện Tiểu Cần tỉnh Trà Vinh, từ đó đo lường mức độ ảnh hưởng của các nhân tố này và đề xuất hàm ý chính sách cho phù hợp nhằm nâng cao thu nhập cho nông hộ
1.4.2 Phạm vi về không gian
Đề tài được nghiên cứu trên địa bàn huyện Tiểu Cần, tỉnh Trà Vinh
1.4.3 Phạm vi về thời gian
Thông tin thứ cấp để phân tích những vấn đề có liên quan trong đề tài nghiên cứu được thu thập, phân tích, so sánh,… từ năm 2015 đến năm 2019
Thông tin sơ cấp được thu thập bằng cách phỏng vấn trực tiếp nông hộ ở huyện Tiểu Cần, tỉnh Trà Vinh Đó là những thông tin liên quan đến chủ hộ (giới tính, dân tộc, diện tích đất, quan hệ xã hội, lượng vốn vay…) trong năm 2019, cuộc điều tra được thực hiện từ ngày 01/12/2019 đến ngày 28/12/2019
1.5 KẾT CẤU CỦA LUẬN VĂN
Kết cấu dự kiến của luận văn bao gồm 5 chương cụ thể như sau:
Chương 1: Tổng quan vấn đề nghiên cứu
Chương này tác giả sẽ đặt vấn đề nghiên cứu và nêu lên tính cấp thiết của việc thực hiện đề tài nghiên cứu, nêu rõ mục tiêu nghiên cứu chung, mục tiêu nghiên cứu
cụ thể, đối tượng nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu, cụ thể gồm các tiểu mục:
Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu
Mục tiêu nghiên cứu (Mục tiêu chung, mục tiêu cụ thể)
Đối tượng nghiên cứu (Đối tượng nghiên cứu, đối tượng khảo sát)
Phạm vi nghiên cứu (Nội dung, không gian, thời gian)
Trang 114
Chương 2: Cơ sở lý thuyết mô hình nghiên cứu
Chương này tác giả trình sẽ trình bày các khái niệm và cơ sở lý thuyết có liên quan đến đề tài nghiên cứu, thông qua các nghiên cứu tổng quan kết hợp thảo luận nhóm, tác giả đề xuất mô hình nghiên cứu cụ thể cho đề tài.…bao gồm 3 tiểu mục chính: Tiểu mục thứ nhất là cơ sở lý thuyết, tiểu mục thứ 2 là tổng quan các tài liệu có liên quan, tiểu mục thứ 3 là mô hình nghiên cứu đề xuất
Cơ sở lý thuyết: Bao gồm các khái niệm và cơ sở lý thuyết có liên quan đến vấn
đề nghiên cứu như khái niệm về hộ, hộ nông dân, đặc điểm của nông hộ, các khái niệm
về thu nhập nhằm giúp cho đề tài nghiên cứu được dễ dàng trong việc tiếp cận
Tổng quan các tài liệu có liên quan: Tác giả sẽ trình bày các nghiên cứu đã
được thực hiện trước đây cụ thể là những nghiên cứu này sử dụng phương pháp tiếp cận và phân tích như thế nào, kết quả các nghiên cứu ra sao và các nhân tố nào có ảnh hưởng đến thu nhập của nông hộ từ đó tác giả kế thừa các kết quả này và đề xuất mô hình nghiên cứu cụ thể cho bài viết
Mô hình nghiên cứu đề xuất: Từ việc kế thừa các kết quả nghiên cứu trước đó
kết hợp với thảo luận nhóm, tác giả đề xuất mô hình nghiên cứu cụ thể bằng hình vẽ các nhân tố ảnh hưởng đến thu nhập của nông hộ
Chương 3: Thiết kế nghiên cứu
Chương này tác giả trình bày quy trình nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu cho từng mục tiêu cụ thể trong đó mô tả chi tiết phương pháp phân tích tương quan và hồi quy qua việc sử dụng mô hình hồi quy tuyến tính đa biến để phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến thu nhập của nông hộ, dự kiến chia thành các tiểu mục nhỏ như sau:
Quy trình nghiên cứu: Từ cơ sở lý thuyết để nghiên cứu một đề tài định lượng
bằng phương pháp tương quan và hồi quy tác giả xây dựng quy trình nghiên cứu cho
đề tài của mình đồng thời mô tả sơ bộ về các bước thực hiện của quy trình đó
Phương pháp nghiên cứu: Tác giả sẽ trình bày các phương pháp chọn vùng
nghiên cứu, phương pháp thu thập số liệu, đặc biệt là phương pháp phân tích, đối với từng mục tiêu cụ thể tác giả sẽ trình bày từng phương pháp tương ứng để phân tích các mục tiêu này Trong đó tác giả mô tả sâu về phương pháp phân tích hồi quy đa biến để xác định các nhân tố ảnh hưởng đến thu nhập, đo lường mức độ tác động của các nhân
tố này và trình bày các lý thuyết về các kiểm định cần thiết để xem xét tính hiệu quả của kết quả nghiên cứu