Kết quả dự báo nhu cầu phát triển Giáo viên Trung học phổ thông đã nêu trong luận văn, tác giả thấy rằng để đáp ứng yêu cầu về phát triển Giáo dục và Đào tạo trong sự nghiệp Công nghiệ[r]
Trang 1iii
MỤC LỤC
Lời cam đoan i
Lời cảm ơn ii
Mục lục iii
Danh mục chữ viết tắt viii
Danh mục bảng ix
Tóm tắt xi
PHẦN MỞ ĐẦU 1
1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI 1
2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU 2
3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU 2
4 GIẢ THUYẾT KHOA HỌC 2
5 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU 3
6 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 3
6.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lí luận 3
6.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn 3
6.3 Nhóm phương pháp dự báo 3
7 PHẠM VI NGHIÊN CỨU 3
7.1 Phạm vi nội dung 3
7.2 Phạm vi không gian 3
7.3 Phạm vi thời gian 3
8 KẾT CẤU LUẬN VĂN 4
CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ DỰ BÁO NHU CẦU PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 5
1.1 SƠ LƯỢC VỀ LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ 5
1.1.1 Nghiên cứu ngoài nước 5
1.1.2 Nghiên cứu trong nước 6
1.2 NHỮNG KHÁI NIỆM CHỦ YẾU LIÊN QUAN ĐẾN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 7
1.2.1 Dự báo 7
1.2.2 Dự báo giáo dục 9
1.2.3 Dự báo sư phạm 10
Trang 2iv
1.2.4 Dự báo phát triển giáo viên 11
1.2.5 Nhu cầu giáo viên 11
1.3 LÍ LUẬN VỀ DỰ BÁO NHU CẦU PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 12
1.3.1 Những cách tiếp cận khi lập dự báo 12
1.3.1.1 Cơ sở triết học của dự báo 12
1.3.1.2 Tiếp cận lịch sử 13
1.3.1.3 Tiếp cận phức hợp 13
1.3.1.4 Tiếp cận cấu trúc - hệ thống 13
1.3.2 Các nguyên tắc dự báo giáo dục 13
1.3.2.1 Nguyên tắc thống nhất chính trị, kinh tế 13
1.3.2.2 Nguyên tắc tính hệ thống của dự báo 14
1.3.2.3 Nguyên tắc tính khoa học của dự báo 14
1.3.2.4 Nguyên tắc tính thích hợp của dự báo 14
1.3.2.5 Nguyên tắc đa phương án của dự báo 14
1.3.3 Các phương pháp dự báo 14
1.3.3.1 Phương pháp chuyên gia 14
1.3.3.2 Phương pháp ngoại suy xu thế 15
1.3.3.3 Phương pháp chuyển bậc học (sơ đồ luồng) 16
1.3.3.4 Phương pháp định mức 17
1.3.3.5 Phương pháp thống kê toán học 17
1.3.4 Nội dung dự báo nhu cầu phát triển đội ngũ giáo viên trung học phổ thông 17
1.3.4.1 Mục tiêu phát triển đội ngũ giáo viên trung học phổ thông 18
1.3.4.2 Các mặt phát triển đội ngũ giáo viên trung học phổ thông 18
1.4 NHỮNG NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN DỰ BÁO GIÁO DỤC NÓI CHUNG DỰ BÁO NHU CẦU PHÁT TRIỂN GIÁO VIÊN NÓI RIÊNG 19
1.4.1 Nhân tố kinh tế xã hội 19
1.4.2 Các nhân tố bên trong hệ thống giáo dục và đào tạo 19
1.4.3 Nhân tố về văn hóa, khoa học - công nghệ 19
1.4.4 Các nhân tố về quan điểm, đường lối, sự chỉ đạo, lãnh đạo giáo dục và đào tạo của Đảng và Nhà nước 19
1.4.5 Các nhân tố quốc tế về giáo dục và đào tạo 20
Trang 3v
1.4.6 Một số nhân tố tác động thuộc nhu cầu thay thế giáo viên 21
CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TỈNH TRÀ VINH 24
2.1 KHÁI QUÁT VỀ VỊ TRÍ ĐỊA LÝ, DÂN CƯ, TÌNH HÌNH KINH TẾ - XÃ HỘI VÀ GIÁO DỤC TỈNH TRÀ VINH 24
2.1.1 Vị trí địa lý và tình hình dân số tỉnh Trà Vinh 24
2.1.1.1 Vị trí địa lý 24
2.1.1.2 Tình hình dân số 24
2.1.2 Thực trạng kinh tế - xã hội tỉnh Trà Vinh 25
2.1.2.1 Một số đặc điểm chung 25
2.1.2.2 Cơ cấu ngành 25
2.1.2.3 Nhân lực 29
2.1.3 Thực trạng giáo dục tỉnh Trà Vinh 29
2.1.3.1 Đặc điểm 29
2.1.3.2 Sự phát triển của giáo dục phổ thông tỉnh Trà Vinh 30
2.1.3.3 Về đội ngũ giáo viên phổ thông 32
2.1.3.4 Cơ sở vật chất trường học 33
2.2 THỰC TRẠNG GIÁO DỤC TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 34
2.2.1 Số lượng trường, lớp, học sinh giai đoạn 2014 - 2019 34
2.2.2 Số lượng trường, lớp, học sinh cấp Trung học phổ thông 36
2.2.3 Chất lượng giáo dục Trung học phổ thông 36
2.2.4 Cơ sở vật chất trường học Trung học phổ thông 39
2.2.5 Công tác quản lý giáo dục cấp Trung học phổ thông 40
2.2.6 Công tác xã hội hóa giáo dục cấp Trung học phổ thông 41
2.2.7 Về thực trạng phát triển đội ngũ giáo viên trung học phổ thông 42
2.2.7.1 Số lượng giáo viên Trung học phổ thông 42
2.2.7.2 Cơ cấu đội ngũ giáo viên trung học phổ thông xét theo độ tuổi và giới tính 43
2.2.7.3 Đội ngũ giáo viên trung học phổ thông xét theo cơ cấu bộ môn 44
2.2.7.4 Đội ngũ giáo viên trung học phổ thông xét theo trình độ chuyên môn 45
2.2.7.5 Về chất lượng chính trị, nhận thức về phẩm chất đạo đức, kiến thức, kỹ năng sư phạm của giáo viên Trung học phổ thông hiện nay 46
2.3 ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ GIÁO DỤC TRUNG HỌC PHỔ THÔNG VÀ ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TỈNH TRÀ VINH 47
Trang 4vi
2.3.1 Mặt mạnh 47
2.3.2 Mặt yếu 48
2.3.3 Thời cơ 50
2.3.4 Thách thức 51
CHƯƠNG 3 DỰ BÁO PHÁT TRIỂN GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TỈNH TRÀ VINH ĐẾN NĂM 2030 53
3.1 DỰ BÁO PHÁT TRIỂN GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TỈNH TRÀ VINH ĐẾN NĂM 2030 53
3.1.1 Dự báo phát triển học sinh Trung học phổ thông đến năm 2030 53
3.1.1.1 Phương án 1: Theo định hướng phát triển Giáo dục và Đào tạo của tỉnh 53
3.1.1.2 Phương án 2: Dùng phương pháp ngoại suy xu thế (ngoại suy theo dãy thời gian) 56
3.1.1.3 Phương án 3: Phương pháp Chuyên gia 57
3.1.2 Dự báo phát triển giáo viên Trung học phổ thông tỉnh Trà Vinh đến năm 2030 59 3.1.2.1 Phương pháp dự báo dựa vào định mức Giáo viên/lớp 60
3.1.2.2 Phương pháp dự báo dựa vào định mức Học sinh/Giáo viên 60
3.1.2.3 Phương pháp dự báo dựa vào định mức giờ dạy 61
3.1.2.4 Kết quả dự báo nhu cầu phát triển giáo viên Trung học phổ thông 62
3.1.2.5 Dự báo nhu cầu giáo viên cần đào tạo thêm 64
3.2 MỘT SỐ BIỆN PHÁP ĐÁP ỨNG NHU CẦU PHÁT TRIỂN GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TỈNH TRÀ VINH ĐẾN NĂM 2030 71
3.2.1 Quan điểm giải quyết vấn đề phát triển giáo viên 71
3.2.2 Một số biện pháp chủ yếu về phát triển giáo viên Trung học phổ thông từ nay đến năm 2030 72
3.2.2.1 Biện pháp 1 Phân cấp quản lý nhà nước về công tác tổ chức và quản lý đội ngũ giáo viên 72
3.2.2.2 Biện pháp 2 Công tác đào tạo, bồi dưỡng, đào tạo lại giáo viên nhằm phát triển đủ số lượng, cơ cấu, nâng cao chất lượng đội ngũ nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục 73
3.2.2.3 Biện pháp 3 Tăng cường nguồn lực tài chính, đầu tư cho giáo dục và phát triển đội ngũ giáo viên Trung học phổ thông 74
3.2.2.4 Biện pháp 4 Tăng cường huy động các nguồn lực của xã hội đầu tư cho giáo dục 75
Trang 5vii
3.2.2.5 Biện pháp 5 Quy hoạch và đầu tư xây dựng, hoàn chỉnh cơ cấu, hệ thống trường
Trung học phổ thông 75
3.2.2.6 Biện pháp 6 Đổi mới công tác tuyển chọn, sử dụng và điều động giáo viên 76
3.2.2.7 Biện pháp 7 Tổ chức, xây dựng và thực hiện tốt chế độ chính sách đối với đội ngũ nhà giáo 76
3.3 THĂM DÒ TÍNH CẦN THIẾT VÀ KHẢ NĂNG THỰC HIỆN CỦA CÁC BIỆN PHÁP ĐÁP ỨNG NHU CẦU PHÁT TRIỂN GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 77
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 80
1 KẾT LUẬN 80
2 KIẾN NGHỊ 81
2.1 Đối với Bộ Giáo dục và Đào tạo 81
2.2 Đối với Ủy ban nhân dân tỉnh Trà Vinh 81
2.3 Đối với Sở Giáo dục và Đào tạo Trà Vinh và các trường Trung học phổ thông 81
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 83
PHỤ LỤC 1
Trang 6viii
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
BCH TW: Ban chấp hành Trung ương
CNH-HĐH:
CNTT:
Công nghiệp hóa-Hiện đại hóa Công nghệ thông tin
ĐNGV: Đội ngũ giáo viên
GV THPT: Giáo viên trung học phổ thông
GDĐT, GD&ĐT: Giáo dục đào tạo, giáo dục và đào tạo GDTX: Giáo dục thường xuyên
HĐ NGLL: Hoạt động ngoài giờ lên lớp
KTCN: Kỹ thuật công nghiệp
KTNN: Kỹ thuật nông nghiệp
KT-XH: Kinh tế-xã hội
TBGV: Trung bình giáo viên
THPT: Trung học phổ thông
THCN: Trung học chuyên nghiệp
Trang 7ix
DANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1 Bảng phân bố dân cư thành thị - nông thôn 25
Bảng 2.2 Quy mô phát triển trường, lớp giáo dục phổ thông từ năm 2014 - 2019 31
Bảng 2.3 Quy mô phát triển học sinh phổ thông tỉnh Trà Vinh giai đoạn 2014 - 2019 31
Bảng 2.4 Số lượng giáo viên dạy lớp giai đoạn 2014 - 2019 33
Bảng 2.5 Số lượng trường, lớp, học sinh giáo dục trung học cơ sở (THCS) tỉnh Trà Vinh trong 5 năm qua 34
Bảng 2.6 Số lượng trường, lớp, học sinh giáo dục trung học phổ thông (THPT) tỉnh Trà Vinh trong 5 năm qua 34
Bảng 2.7 Số lượng trường, lớp, học sinh học tại các trung tâm giáo dục thường xuyên tỉnh Trà Vinh trong 5 năm qua 35
Bảng 2.8 Thống kê số lượng học sinh theo lớp THPT, GDTX từ năm 2014 đến 2019 35
Bảng 2.9 Số lượng trường, lớp THPT, GDTX tỉnh Trà Vinh giai đoạn 2014 - 2019 36 Bảng 2.10 Chất lượng xếp loại học lực học sinh THPT, GDTX tỉnh Trà Vinh 37
Bảng 2.11 Chất lượng xếp loại hạnh kiểm học sinh THPT, GDTX 38
Bảng 2.12 Kết quả thi tốt nghiệp và duy trì sĩ số THPT, GDTX 39
Bảng 2.13 Thống kê GV THPT giai đoạn 2014 - 2019 43
Bảng 2.14 Bảng thống kê thực trạng cơ cấu giới tính ĐNGV THPT 43
Bảng 2.15 Thống kê tuổi đời giáo viên THPT tính đến tháng 05 năm 2019 44
Bảng 2.16 Số lượng giáo viên THPT năm học 2018 - 2019 44
Bảng 2.17 Giáo viên bộ môn hiện có và nhu cầu GV bộ môn theo định mức của Bộ Giáo dục và Đào tạo trong năm học 2018 - 2019 45
Bảng 3.1 Bảng số liệu đưa ra để tính toán quy hoạch, định hướng phát triển giáo dục của tỉnh 54
Bảng 3.2 Dự báo số lượng học sinh THPT tỉnh Trà Vinh 2020 - 2030 55
Bảng 3.3 Thống kê số lượng HS THPT tỉnh Trà Vinh giai đoạn 2014 - 2019 56
Bảng 3.4 Dự báo số lượng học sinh THPT tỉnh Trà Vinh (2020 - 2030) theo phương án 2 57
Bảng 3.5 Dự báo số lượng học sinh THPT đến năm 2030 58
Bảng 3.6 Kết quả dự báo quy mô học sinh THPT tỉnh Trà Vinh từ năm 2020 đến 2030 theo 03 phương án 58
Trang 8x
Bảng 3.7 Dự báo nhu cầu GV tính theo định mức GV/lớp 60
Bảng 3.8 Dự báo nhu cầu GV tính theo định mức HS/GV 61
Bảng 3.9 Kết quả dự báo nhu cầu phát triển GV theo định mức giờ dạy 62
Bảng 3.10 Kết quả dự báo GV THPT tính đến năm 2030 tỉnh Trà Vinh qua các phương pháp tính dựa trên số liệu học sinh được dự báo theo định hướng phát triển của tỉnh (Phương án 1) 63
Bảng 3.11 Kết quả dự báo GV THPT tính đến năm 2030 tỉnh Trà Vinh qua các phương pháp tính dựa trên số liệu học sinh được dự báo theo phương pháp ngoại suy xu thế (Phương án 2) 63
Bảng 3.12 Kết quả dự báo nhu cầu phát triển GV THPT tỉnh Trà Vinh 64
Bảng 3.13 Dự báo nhu cầu PTGV THPT tỉnh Trà Vinh đến năm 2030 64
Bảng 3.14 Kết quả dự báo nhu cầu phát triển giáo viên cần đào tạo thêm 65
Bảng 3.15 Số lượng GV THPT cần bổ sung hàng năm 66
Bảng 3.16 Kết quả tính nhu cầu số lượng GV THPT của từng bộ môn từ năm 2020 đến 2025 66
Bảng 3.17 Kết quả tính nhu cầu số lượng GV THPT của từng bộ môn từ năm 2025 đến năm 2030 68
Trang 9xi
TÓM TẮT
Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 (Cách mạng Công nghiệp 4.0) đã mở ra
cơ hội và thách thức rất lớn cho các cơ sở giáo dục nhằm đáp ứng nguồn lực trong thời
kỳ công nghệ số Do đó, cần phải có một chiến lược giáo dục và đào tạo đúng, có tính
khả thi cao, được cụ thể hóa bằng kế hoạch Vì vậy, để đảm bảo có đội ngũ giáo viên đủ
về số lượng, mạnh về chất lượng, đồng bộ về cơ cấu, tạo tiền đề cho sự phát triển giáo dục - đào tạo, đáp ứng những mục tiêu chiến lược đến năm 2030 của tỉnh Trà Vinh thì vấn đề dự báo nhu cầu phát triển giáo viên Trung học phổ thông là hết sức cần thiết Do
đó, tác giả đã chọn đề tài “Dự báo nhu cầu phát triển đội ngũ giáo viên Trung học phổ thông tỉnh Trà Vinh từ năm 2020 đến 2030”
Trên cơ sở lý thuyết khoa học về dự báo và thực trạng đội ngũ giáo viên Trung học phổ thông hiện nay đang thừa, thiếu cục bộ, sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý, các đơn vị đào tạo và sử dụng giáo viên vẫn còn nhiều vấn đề chưa được tháo gỡ, quy
mô trường, lớp có phát triển nhưng chưa đồng đều giữa các vùng trong tỉnh Tác giả đã phân tích được những mặt mạnh, mặt yếu, thời cơ, thách thức của giáo dục tỉnh Trà Vinh nhằm đưa ra những dự báo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu trong thời kỳ mới
Để giải bài toán về dự báo phát triển Giáo viên Trung học phổ thông cần phải dự báo dân số, dân số trong độ tuổi đến trường Một khi dân số học đường tăng lên thì nhu cầu về trường, lớp và đội ngũ giáo viên càng lớn để đáp ứng nhu cầu học tập của dân Dự báo quy
mô học sinh chúng ta có nhiều phương pháp, ở đây tác giả sử dụng 03 phương án sau đây để tiến hành dự báo quy mô số lượng học sinh tử năm 2020 đến năm 2030
- Phương án 1: theo định hướng phát triển Giáo dục và Đào tạo của tỉnh
- Phương án 2: Dùng phương pháp ngoại suy xu thế
- Phương án 3: Phương pháp chuyên gia
Tác giả chọn phương án 1 và phương án 2 là phương án tính toán cho dự báo số lượng học sinh Trung học phổ thông làm căn cứ dự báo nhu cầu phát triển Giáo viên Trung học phổ thông tỉnh Trà Vinh đến năm 2030; phương án 3 dùng để kiểm chứng lại kết quả dự báo của hai phương án trên
Từ kết quả của thực trạng dân số trong độ tuổi, học sinh trong độ tuổi đến trường, đội ngũ giáo viên tỉnh Trà Vinh hiện có và lý khuyết khoa học dự báo giáo dục tác giả
đã đưa ra dự báo đội ngũ giáo viên trong tương lai
Trang 10xii
Để dự báo số lượng Giáo viên Trung học phổ thông, tác giả sử dụng ba phương pháp sau: số học sinh và các định mức Học sinh/lớp, Giáo viên/lớp, định mức Giáo viên dạy lớp và cơ cấu bộ môn
- Phương pháp dự báo dựa vào định mức Giáo viên/lớp
- Phương pháp dự báo dựa vào định mức Học sinh/Giáo viên
- Phương pháp dự báo dựa vào định mức giờ dạy
Qua phân tích, tác giả chọn phương pháp dự báo nhu cầu phát triển giáo viên Trung học phổ thông theo định mức Học sinh/lớp Từ những kết quả dự báo, tác giả đề xuất các biện pháp sau nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển giáo viên theo kết quả dự báo
- Biện pháp 1 Phân cấp quản lý nhà nước về công tác tổ chức và quản lý đội ngũ Giáo viên
- Biện pháp 2 Công tác đào tạo, bồi dưỡng, đào tạo lại giáo viên nhằm phát triển đủ
số lượng, cơ cấu, nâng cao chất lượng đội ngũ nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục
- Biện pháp 3 Tăng cường nguồn lực tài chính, đầu tư cho giáo dục và phát triển đội ngũ giáo viên Trung học phổ thông
- Biện pháp 4 Tăng cường huy động các nguồn lực của xã hội đầu tư cho giáo dục
- Biện pháp 5 Quy hoạch và đầu tư xây dựng, hoàn chỉnh cơ cấu, hệ thống trường Trung học phổ thông
- Biện pháp 6 Đổi mới công tác tuyển chọn, sử dụng và điều động giáo viên
- Biện pháp 7 Tổ chức, xây dựng và thực hiện tốt chế độ chính sách đối với đội ngũ nhà giáo
Kết quả dự báo nhu cầu phát triển Giáo viên Trung học phổ thông đã nêu trong luận văn, tác giả thấy rằng để đáp ứng yêu cầu về phát triển Giáo dục và Đào tạo trong
sự nghiệp Công nghiệp hóa – Hiện đại hóa đất nước, cần xây dựng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục chuẩn hóa, bảo đảm chất lượng, đủ về số lượng, đồng bộ về cơ cấu Cần phải cải cách công tác đào tạo và bồi dưỡng giáo viên để thực sự nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên, đáp ứng yêu cầu đổi mới chương trình giáo dục phổ thông Kết quả dự báo của đề tài này, tác giả có thể tham mưu cho lãnh đạo ngành tỉnh trong công tác dự báo, quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng nhằm nâng cao chất lượng giáo dục của tỉnh Trà Vinh nói riêng và của cả nước nói chung