Các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận vốn tín dụng của nông hộ tại ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam chi nhánh tỉnh Trà Vinh

Qua đó, tác giả muốn tìm hiểu yếu tố nào thực sự làm ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận vốn tín dụng chính thức và đề xuất một số hàm ý chính sách nâng cao khả năng tiếp c[r]

iii

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

DANH MỤC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT vi

DANH MỤC BẢNG viii

DANH MỤC HÌNH x

CHƯƠNG 1 MỞ ĐẦU 1

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI 1

2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 2

2.1 Mục tiêu chung 2

2.2 Mục tiêu cụ thể 2

3 CÂU HỎI NGHIÊN CỨU 3

4 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU VÀ ĐỐI TƯỢNG KHẢO SÁT 3

4.1 Đối tượng nghiên cứu 3

4.2 Đối tượng khảo sát 3

5 PHẠM VI, GIỚI HẠN ĐỀ TÀI 3

6 Ý NGHĨA THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 3

7 BỐ CỤC LUẬN VĂN 4

CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU 5

2.1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT 5

2.1.1 Vài nét khái quát về nông hộ 5

2.1.2 Vài nét khái quát về tín dụng ngân hàng thương mại 7

2.1.3 Vài nét khái quát về khả năng tiếp cận vốn tín dụng của nông hộ 8

2.2 LƯỢC KHẢO TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU VÀ KẾT LUẬN 10

2.2.1 Lược khảo tài liệu nghiên cứu 10

2.2.2 Kết luận lược khảo và hướng nghiên cứu 15

CHƯƠNG 3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 18

3.1 MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ XUẤT 18

3.2 QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU 22

3.2.1 Nghiên cứu sơ bộ 22

3.2.2 Nghiên cứu chính thức 22

iv

3.2.3 Sơ đồ quy trình nghiên cứu 23

3.3 GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU 24

3.4 PHƯƠNG PHÁP THU THẬP VÀ PHÂN TÍCH SỐ LIỆU 26

3.4.1 Phương pháp thu thập số liệu 26

3.4.2 Phương pháp phân tích số liệu 26

3.5 XÁC ĐỊNH CỠ MẪU VÀ PHƯƠNG PHÁP CHỌN MẪU 27

3.5.1 Xác định cỡ mẫu 27

3.5.2 Chọn mẫu và khảo sát 28

CHƯƠNG 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 30

4.1 VÀI NÉT KHÁI QUÁT VỀ TÌNH HÌNH KINH TẾ - XÃ HỘI TỈNH TRÀ VINH 30

4.2 VÀI NÉT KHÁI QUÁT VỀ THỊ TRƯỜNG TÍN DỤNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH TRÀ VINH 33

4.2.1 Thị trường tín dụng chính thức 33

4.2.2 Thị trường tín dụng phi chính thức 38

4.2.3 Vài nét tổng quan về Agribank chi nhánh tỉnh Trà Vinh 41

4.2.4 Tình hình tiếp cận vốn tín dụng của nông hộ tại Agribank chi nhánh tỉnh Trà Vinh 49

4.3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 51

4.3.1 Một số kết quả thống kê 51

4.3.2 Kết quả phân tích hồi qui Binary Logistic 53

4.3.3 Kết quả kiểm định giả thuyết và thảo luận 56

CHƯƠNG 5 KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH 59

5.1 KẾT LUẬN 59

5.1.1 Tóm tắt kết quả nghiên cứu 59

5.1.2 Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo 59

5.2 CƠ SỞ XÂY DỰNG HÀM Ý GIẢI PHÁP 60

5.3 MỘT SỐ HÀM Ý CHÍNH SÁCH NÂNG CAO KHẢ NĂNG TIẾP CẬN VỐN TÍN DỤNG CỦA NÔNG HỘ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH TRÀ VINH 60

5.3.1 Nông hộ cần đa dạng hóa nguồn thu để chứng minh khả năng thanh toán khi đến hạn 61

5.3.2 Nông hộ cần đa dạng các hình thức làm gia tăng giá trị tài sản đảm bảo 61

v

5.3.3 Lãnh đạo, cán bộ tín dụng Agribank chi nhánh tỉnh Trà Vinh cần nắm thông tin, bám sát địa bàn, quản lý tốt khoản vay 62 5.3.4 Agribank chi nhánh tỉnh Trà Vinh cần chú trọng tinh giảm và đơn giản hóa thủ tục, hồ sơ vay vốn 63 5.3.5 Một số hàm ý chính sách khác 63

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 65

vi

DANH MỤC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT

AGRIBANK Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt

Nam

Nam CHXHCN Việt Nam Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam

KIENLONG BANK Ngân hàng Thương mại Cổ phần Kiên Long

LIENVIET POSTBANK Ngân hàng Thương mại Cổ phần Liên Việt

MARITIME BANK Ngân hàng Thương mại Cổ phần Hàng Hải

vii

ODA Nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức (Official

Development Assitance)

SACOMBANK Ngân hàng Thương mại Cổ phần Sài Gòn Thương Tín

VIETCOMBANK Ngân hàng Thương mại Cổ phần Ngoại Thương VIETINBANK Ngân hàng Thương mại Cổ phần Công Thương

viii

DANH MỤC BẢNG

Số hiệu

Bảng 3.1

Bảng tổng hợp, đánh giá mức độ quan trọng của các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận vốn tín dụng của nông hộ tại Agribank chi nhánh tỉnh Trà Vinh

18-19

Bảng 4.1

Tổng sản phẩm trên địa bàn theo giá hiện hành phân theo khu vực

Bảng 4.2

Tình hình nguồn vốn hoạt động của các TCTD trên địa bàn tỉnh

Bảng 4.3

Tình hình Dư nợ của các TCTD trên địa bàn tỉnh Trà Vinh năm

Bảng 4.4

Tình hình dư nợ các TCTD trên địa bàn tỉnh Trà Vinh năm 2018

Bảng 4.5

Tình hình cung cấp vốn tín dụng chính thức của các TCTD trên

Bảng 4.6

Tình hình huy động vốn của Agribank chi nhánh tỉnh Trà Vinh

Bảng 4.7

Tình hình cho vay phân theo thành phần kinh tế của Agribank chi

Bảng 4.8

Tình hình cho vay phân theo ngành kinh tế của Agribank chi

Bảng 4.9

Cơ cấu và tình hình tăng trưởng nguồn vốn tín dụng nông nghiệp nông thôn của Agribank chi nhánh tỉnh Trà Vinh, giai đoạn

2014-2018

47

Bảng 4.10

Tình hình hoạt động kinh doanh của Agribank chi nhánh tỉnh Trà

ix

Số hiệu

Bảng 4.11 Ước lượng số nông hộ trên địa bàn tỉnh Trà Vinh qua các năm 50

Bảng 4.12

Thống kê tỷ lệ nông hộ vay vốn so với tổng số nông hộ trên địa

x

DANH MỤC HÌNH

Số hiệu

Hình 4.1 Cơ cấu tổng sản phẩm quốc nội trên địa bàn theo giá hiện hành

Hình 4.2

Tình hình phát triển GRDP năm 2018 theo giá so sánh năm 2010

Hình 4.3

Cơ cấu nguồn vốn tín dụng của các TCTD trên địa bàn tỉnh Trà

Hình 4.4

Cơ cấu nguồn vốn tín dụng của các TCTD trên địa bàn tỉnh Trà

Hình 4.5 Cơ cấu nguồn vốn tín dụng theo loại kỳ hạn của các TCTD trên địa

Hình 4.6

Tình hình tăng trưởng nguồn vốn huy động của Agribank chi nhánh

Hình 4.7

Tình hình tăng trưởng dư nợ tín dụng của Agribank chi nhánh tỉnh

Hình 4.8

Cơ cấu nguồn vốn tín dụng đầu tư của Agribank chi nhánh tỉnh Trà

Vinh phân theo ngành nghề kinh tế, giai đoạn 2014-2018 46

Hình 4.9

Tình hình tăng trưởng dư nợ tín dụng nông nghiệp nông thôn của

Agribank chi nhánh tỉnh Trà Vinh, giai đoạn 2014-2018 47

Hình 4.10

Tình hình nông hộ vay vốn tại Agribank chi nhánh tỉnh Trà Vinh,

xi

TÓM TẮT

Nông nghiệp, nông thôn và nông dân có vai trò, vị trí hết sức quan trọng đối với đời sống, kinh tế - xã hội và an ninh - quốc phòng Khu vực này lúc nào cũng cần vốn

để đầu tư, tái đầu tư, mở rộng qui mô sản xuất Nhưng việc tiếp cận vốn tín dụng chính thức của nông hộ tại các NHTM, các TCTD trong thời gian qua gặp nhiều khó khăn Bằng mô hình hồi qui Binary Logistic, trên cơ sở khảo sát 300 nông hộ trên địa bàn tỉnh Trà Vinh, tác giả đã phân tích, đánh giá được các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận vốn tín dụng chính thức của nông hộ tại Agribank chi nhánh tỉnh Trà Vinh, đó là: (1) Tuổi của nông hộ, (2)Thu nhập bình quân từ hoạt động phi nông nghiệp, (3) Thu nhập bình quân từ hoạt động nông nghiệp, (4) Giá trị tài sản đảm bảo, (5) Diện tích đất nông nghiệp, (6) Nông hộ có gửi tiết kiệm tại NHTM Qua đó đề xuất một số hàm ý giải pháp nâng cao khả năng tiếp cận vốn tín dụng của họ tại Agribank chi nhánh tỉnh Trà Vinh trong thời gian tới

ABSTRACT

Agriculture, rural areas and farmers have a very important role and position for life, economy - society and security - defense This area always needs capital to invest, reinvest and expand production scale But the access to official credit capital of households in commercial banks and credit institutions in recent years has faced many difficulties By using the Binary Logistic regression method, the author has determined the factors affecting the access to official credit of farmers at Agribank, Tra Vinh province branch, based on a survey of 300 households are: (1) Age of farm household, (2) Average income from non-farm activities, (3) Average income from agricultural activities, (4) Value of collateral, (5) Agricultural land area, (6) Farmers have savings

at commercial banks Thereby proposing some solutions to improve their access to credit capital at Agribank, Tra Vinh province branch in the coming time

1

CHƯƠNG 1 MỞ ĐẦU

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Nông nghiệp, nông dân và nông thôn có vai trò, vị trí chiến lược quan trọng trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; là cơ sở

và lực lượng quan trọng để phát triển kinh tế, an sinh xã hội; giữ vững ổn định chính trị, đảm bảo an ninh - quốc phòng; giữ gìn, phát huy bản sắc văn hoá, dân tộc và bảo

vệ môi trường sinh thái của đất nước; góp phần hạn chế thất nghiệp, cung cấp sản phẩm, dịch vụ đa dạng và phong phú, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo định hướng phát triển vùng miền của Đảng và Nhà nước đã đề ra [29]

Việt Nam có trên 68% dân số ở nông thôn, thu nhập chủ yếu từ sản xuất nông nghiệp nên nông nghiệp, nông thôn càng có vai trò quan trọng Trong những năm qua, nền nông nghiệp nước nhà có những chuyển biến tích cực, đáng ghi nhận; đưa Việt Nam từ một nước thiếu đói về lương thực trở thành một trong những quốc gia xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới; kết cấu hạ tầng kỹ thuật ở nông thôn từng bước được hoàn thiện, đời sống vật chất và tinh thần của nông dân từng bước được nâng lên; cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn có những thay đổi theo hướng sản xuất hàng hóa Tuy nhiên, nông nghiệp, nông thôn hiện đang còn thiếu vốn để đầu tư phát triển, tình trạng sản xuất nhiều nơi còn manh mún, nhỏ lẻ; đời sống một bộ phận nông dân còn nhiều khó khăn, nhất là vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số [32]

Nhận thấy vấn đề đó, Đảng và nhà nước trong nhiều năm qua đã ban hành nhiều

chủ trương, chính sách tăng cường vốn tín dụng đầu tư cho khu vực này, cụ thể: Nghị định 41/2010/NĐ-CP ngày 12/4/2010, Nghị định 55/2015/NĐ-CP ngày 09/6/2015 của Chính phủ về chính sách tín dụng phục vụ phát triển nông nghiệp, nông thôn và Nghị định 116/2018/NĐ-CP ngày 07/9/2018 sửa đổi, bổ sung Nghị định số 55/2015/NĐ-CP với nhiều cơ chế, chính sách đột phá như nâng gấp đôi mức cho vay không có tài sản bảo đảm đối với khách hàng cá nhân, hộ gia đình,v.v Thực tế cho thấy, đến cuối năm

2018, nguồn vốn tín dụng đầu tư vào khu vực này là 1.786.353 tỷ đồng, chiếm 25% tổng dư nợ các thành phần kinh tế, tăng 21,4% so với năm 2017 [39], tăng hơn gấp nhiều lần so với nhiều năm trước nhưng vẫn không thể đáp ứng thỏa đáng nhu cầu về vốn cho người dân Nguyên nhân được cho rằng, một mặt là do lượng cầu về vốn trong khu vực quá lớn trong khi lượng cung còn hạn chế; mặt khác đó còn là sự hạn chế đáng kể về khả năng tiếp cận vốn tín dụng chính thức của người nông hộ

2

Hòa trong bối cảnh chung của nền kinh tế, với dân số hơn 1 triệu người, trong

đó có hơn 30% là người dân tộc thiểu số (Khmer, Hoa), Trà Vinh có thể nói là một trong những tỉnh nghèo nhất khu vực ĐBSCL Tuy điều kiện tự nhiên thuận lợi nhưng lại khan hiếm về tài nguyên thiên nhiên, cơ sở vật chất hạ tầng kém phát triển, kinh tế chủ yếu tập trung vào nông nghiệp, đại đa số người dân sống ở vùng nông thôn (hơn 81%) [3],v.v, nên nhu cầu về vốn phục vụ cho các hoạt động sản xuất nông nghiệp của nông hộ lúc nào cũng cao; trong khi đó khả năng tiếp cận vốn tín dụng chính thức của nông hộ trên địa bàn tỉnh Trà Vinh hiện nay còn nhiều hạn chế, nạn “tín dụng đen” hoành hành, gây ra nhiều tiêu cực và bức xúc cho toàn xã hội

Xuất phát từ những vấn đề cấp bách, tác giả quyết định chọn đề tài “Các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận vốn tín dụng của nông hộ tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam – chi nhánh tỉnh Trà Vinh” làm luận văn

thạc sỹ, tốt nghiệp chương trình cao học ngành Tài chính – Ngân hàng Qua đó, tác giả muốn tìm hiểu yếu tố nào thực sự làm ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận vốn tín dụng chính thức và đề xuất một số hàm ý chính sách nâng cao khả năng tiếp cận vốn tín dụng chính thức của nông hộ trên địa bàn tỉnh Trà Vinh trong thời gian tới; góp phần phát triển kinh tế địa phương, đẩy lùi nạn tín dụng đen

2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

2.1 Mục tiêu chung

Đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận vốn tín dụng nông nghiệp, nông thôn của nông hộ tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam – chi nhánh tỉnh Trà Vinh (gọi tắt là Agribank chi nhánh tỉnh Trà Vinh) và

đề xuất hàm ý chính sách nâng cao khả năng tiếp cận vốn tín dụng của nông hộ tại ngân hàng này trong thời gian tới

2.2 Mục tiêu cụ thể

- Phân tích thực trạng tình hình cho vay nông nghiệp, nông thôn đối với nông hộ

tại Agribank chi nhánh tỉnh Trà Vinh giai đoạn 2014-2018

- Xác định và đo lường các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận vốn tín dụng nông nghiệp, nông thôn của nông hộ tại Agribank chi nhánh tỉnh Trà Vinh trong thời gian qua

- Đề xuất các hàm ý chính sách nâng cao khả năng tiếp cận vốn tín dụng nông nghiệp, nông thôn của nông hộ tại Agribank chi nhánh tỉnh Trà Vinh trong thời gian tới

3

3 CÂU HỎI NGHIÊN CỨU

Để giải quyết các vấn đề nghiên cứu, nhiệm vụ quan trọng của đề tài là cần trả lời các câu hỏi sau đây:

- Các yếu tố nào ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận vốn tín dụng nông nghiệp, nông thôn của nông hộ tại Agribank chi nhánh tỉnh Trà Vinh?

- Mức độ ảnh hưởng của các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận vốn tín dụng nông nghiệp, nông thôn của nông hộ tại Agribank chi nhánh tỉnh Trà Vinh như thế nào?

- Các hàm ý chính sách gì nhằm nâng cao khả năng tiếp cận vốn tín dụng nông nghiệp, nông thôn của nông hộ tại Agribank chi nhánh tỉnh Trà Vinh?

4 ĐỐI TƢỢNG NGHIÊN CỨU VÀ ĐỐI TƢỢNG KHẢO SÁT

4.1 Đối tƣợng nghiên cứu

Khả năng tiếp cận vốn tín dụng và hàm ý chính sách nâng cao khả năng tiếp cận vốn tín dụng của nông hộ trên địa bàn tỉnh Trà Vinh đối với vốn tín dụng do Agribank chi nhánh tỉnh Trà Vinh cung cấp

4.2 Đối tƣợng khảo sát

(1) Các chuyên gia am hiểu trong lĩnh vực cấp tín dụng tại Agribank chi nhánh tỉnh Trà Vinh;

(2) Nông hộ trên địa bàn tỉnh Trà Vinh

5 PHẠM VI, GIỚI HẠN ĐỀ TÀI

- Phạm vi nghiên cứu về mặt nội dung: phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận vốn tín dụng của nông hộ

- Phạm vi nghiên cứu về mặt không gian: địa bàn tỉnh Trà Vinh

- Phạm vi nghiên cứu về mặt thời gian: giai đoạn từ năm 2014 đến năm 2018

6 Ý NGHĨA THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

- Hệ thống cơ sở lý thuyết và những vấn đề lý luận liên quan đến đề tài nghiên cứu

- Xác định được mô hình nghiên cứu lý thuyết phù hợp, vận dụng tốt vào trong nghiên cứu thực tiễn

- Xác định và đo lường được mức độ ảnh hưởng của các yếu tố có ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận vốn tín dụng chính thức của nông hộ tại Agribank chi nhánh tỉnh Trà Vinh

- Đề xuất một số hàm ý chính sách nâng cao khả năng tiếp cận vốn tín dụng chính thức của nông hộ tại Agribank chi nhánh tỉnh Trà Vinh trong thời gian tới

65

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

I VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT

[1] Luật các Tổ chức tín dụng (47/2010/QH12 ngày 16/6/2010)

[2] Luật Hôn nhân và Gia đình (52/2014/QH13 ngày 19/6/2014)

II TÀI LIỆU TIẾNG VIỆT

[3] Cục Thống Kê tỉnh Trà Vinh (2019), Niên Giám Thống Kê tỉnh Trà Vinh năm

2018, NXB Thống Kê, Tổng Cục Thống Kê, Việt Nam

[4] Vương Quốc Duy, Lê Long Hậu, Marike D’Haese (2010), Các nhân tố ảnh hưởng đến việc tiếp cận tín dụng của nông hộ ở Đồng Bằng Sông Cửu Long, Journal of

Asian Business and Economic Studies – Vol 236, No (2010)

[5] Trịnh Thị Thu Hằng (2015), Các yếu tố ảnh hưởng đến tiếp cận tín dụng của hộ nông dân Việt Nam, Kỷ yếu công trình khoa học 2015 – Phần I, Trường Đại học

Thăng Long, trang 165-170

[6] Trần Tiến Khai (2014), Bài giảng Chính sách nông nghiệp và phát triển nông thôn, NXB Kinh tế TP Hồ Chí Minh

[7] Trần Ái Kết (2009), Một số giải pháp chủ yếu về vốn tín dụng của trang trại nuôi trồng thủy sản ở Trà Vinh, Luận án Tiến sĩ Kinh tế, Trường Đại học Nông nghiệp

Hà Nội

[8] Trần Ái Kết và Huỳnh Trung Thời (2013), Các nhân tố ảnh hưởng đến tiếp cận tín dụng chính thức của nông hộ trên địa bàn tỉnh An Giang, Tạp chí khoa học

Trường Đại học Cần Thơ, Phần D: Khoa học Chính trị, Kinh tế và Pháp luật: 27 (2013): 17-24

[9] Trương Đông Lộc, Trần Bá Duy (2010), Các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận tín dụng chính thức của nông hộ trên địa bàn tỉnh Kiên Giang, Tạp chí

ngân hàng, số 4, trang 29-32

[10] Nguyễn Văn Ngân và Lê Khương Ninh (2008), Những nhân tố quyết định đến việc tiếp cận tín dụng chính thức của hộ nông dân Đồng Bằng Sông Cửu Long,

Trường Đại học Cần Thơ, NXB Giáo Dục

[11] Nguyễn Quốc Nghi (2010), Các nhân tố ảnh hưởng đến nhu cầu tín dụng chính thức của các dân tộc thiểu số: Nghiên cứu trường hợp người Khmer ở Trà Vinh và người Chăm ở Kiên Giang, Tạp chí Trường Đại học Cần Thơ, số 18a, tr 240-250 [12] Nguyễn Quốc Nghi (2011), Khả năng tiếp cận nguồn tín dụng chính thức của hộ