Mục tiêu của luận văn là nghiên cứu lý luận về hoạt động bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên và đánh giá thực trạng quản lý hoạt động bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên trung học phổ th[r]
Trang 1iii
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 1
1 Tính cấp thiết của đề tài 1
2 Mục tiêu nghiên cứu 3
2.1 Mục tiêu chung 3
2.2 Mục tiêu cụ thể 3
3 Phương pháp nghiên cứu 3
3.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý thuyết 3
3.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn 4
3.3 Phương pháp thống kê toán học 4
4 Phạm vi nghiên cứu 4
4.1 Phạm vi nội dung 4
4.2 Phạm vi không gian 4
4.3 Phạm vi thời gian 4
5 Đối tượng nghiên cứu và đối tượng khảo sát 4
5.1 Đối tượng nghiên cứu 5
5.2 Đối tượng khảo sát 5
6 Cấu trúc luận văn 5
CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG BỒI DƯỠNG CHUYÊN MÔN CHO GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 6
1.1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ 6
1.1.1 Các nghiên cứu ở ngoài nước 6
1.1.2 Các nghiên cứu ở trong nước 7
1.2 CÁC KHÁI NIỆM CƠ BẢN CỦA ĐỀ TÀI 10
1.2.1 Khái niệm quản lý 10
1.2.2 Quản lý giáo dục 11
1.2.3 Quản lý nhà trường 14
1.2.4 Bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên 15
1.2.5 Quản lý hoạt động bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên 16
1.3 ĐỔI MỚI GIÁO DỤC PHỔ THÔNG VÀ CÁC VẤN ĐỀ ĐẶT RA VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG BỒI DƯỠNG CHUYÊN MÔN CHO GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 16
Trang 2iv
1.3.1 Giáo viên trung học phổ thông 17
1.3.2 Trường trung học phổ thông 17
1.3.3 Đổi mới giáo dục phổ thông 18
1.3.3.1 Mục tiêu của đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo hiện nay 19
1.3.3.2 Định hướng xây dựng chương trình mới, sách giáo khoa mới 21
1.3.4 Yêu cầu đổi mới quản lý hoạt động bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên ở trường trung học phổ thông hiện nay 21
1.4 HOẠT ĐỘNG BỒI DƯỠNG CHUYÊN MÔN CHO GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 23
1.4.1 Vai trò của hoạt động bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên trung học phổ thông 23
1.4.2 Mục tiêu bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên trung học phổ thông 25
1.4.3 Nội dung bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên trung học phổ thông 25
1.4.4 Phương pháp bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên trung học phổ thông 26
1.4.5 Hình thức bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên trung học phổ thông 26
1.4.6 Điều kiện phục vụ hoạt động bồi dưỡng chuyên môn 27
1.5 QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG BỒI DƯỠNG CHUYÊN MÔN CHO GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 27
1.5.1 Quản lý mục tiêu bồi dưỡng chuyên môn 27
1.5.2 Quản lý kế hoạch bồi dưỡng chuyên môn và tự bồi dưỡng của giáo viên 27
1.5.3 Quản lý nội dung bồi dưỡng chuyên môn 27
1.5.4 Quản lý các hình thức bồi dưỡng chuyên môn 28
1.5.5 Quản lý các điều kiện phục vụ hoạt động bồi dưỡng 29
1.6 CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG BỒI DƯỠNG CHUYÊN MÔN CHO GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 29
1.6.1 Yếu tố khách quan 29
1.6.2 Yếu tố chủ quan 30
TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 32
CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG BỒI DƯỠNG CHUYÊN MÔN CHO GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TỈNH TRÀ VINH 33
2.1 KHÁI QUÁT ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU 33
2.1.1 Khái quát tình hình phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Trà Vinh 33
Trang 3v
2.1.2 Khái quát tình hình phát triển giáo dục- đào tạo tỉnh Trà Vinh 34
2.2 KHÁI QUÁT QUÁ TRÌNH ĐIỀU TRA KHẢO SÁT 38
2.2.1 Mục đích khảo sát 38
2.2.2 Nội dung khảo sát 38
2.2.3 Đối tượng, địa bàn khảo sát 38
2.2.4 Phương pháp khảo sát 38
2.2.5 Xử lý kết quả điều tra khảo sát 39
2.3 THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG BỒI DƯỠNG CHUYÊN MÔN CHO GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH TRÀ VINH 39
2.3.1 Thực trạng nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên về sự cần thiết của hoạt động BDCM 39
2.3.2 Thực trạng nội dung bồi dưỡng cho đội ngũ giáo viên 40
2.3.3 Thực trạng các hình thức bồi dưỡng cho đội ngũ giáo viên 43
2.3.4 Thực trạng điều kiện phục vụ hoạt động bồi dưỡng chuyên môn 44
2.3.5 Thực trạng kiểm tra, đánh giá hoạt động bồi dưỡng chuyên môn 44
2.4 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG BỒI DƯỠNG CHUYÊN MÔN CỦA HIỆU TRƯỞNG CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TỈNH TRÀ VINH 45 2.4.1 Thực trạng xây dựng kế hoạch quản lý bồi dưỡng chuyên môn và tự bồi dưỡng của giáo viên 45
2.4.2 Thực trạng quản lý nội dung bồi dưỡng chuyên môn 45
2.4.3 Thực trạng quản lý các hình thức bồi dưỡng chuyên môn 47
2.4.4 Thực trạng quản lý điều kiện phục vụ hoạt động bồi dưỡng chuyên môn 47
2.4.5 Thực trạng quản lý kiểm tra, đánh giá hoạt động bồi dưỡng chuyên môn 48
2.5 ĐÁNH GIÁ CHUNG THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG BDCM Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TỈNH TRÀ VINH 50
2.5.1 Mặt mạnh 50
2.5.2 Mặt yếu 51
2.5.3 Nguyên nhân 51
TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 52
CHƯƠNG 3 BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG BỒI DƯỠNG CHUYÊN MÔN CHO GIÁO VIÊN CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TỈNH TRÀ VINH ĐÁP ỨNG YÊU CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DỤC PHỔ THÔNG HIỆN NAY 53
Trang 4vi
3.1 CÁC NGUYÊN TẮC CHUNG 53
3.1.1 Đảm bảo mục tiêu giáo dục - dạy học 53
3.1.2 Đảm bảo tính hệ thống 53
3.1.3 Đảm bảo tính kế thừa 53
3.1.4 Đảm bảo tính cần thiết và khả thi 54
3.1.5 Đảm bảo tính đồng bộ 54
3.1.6 Phù hợp với cơ sở lý luận quản ý giáo dục 54
3.1.7 Phù hợp với điều kiện thực tế của giáo dục trung học phổ thông 54
3.2 BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG BỒI DƯỠNG CHUYÊN MÔN CHO GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 55
3.2.1 Truyền thông nâng cao nhận thức về hoạt động bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên trung học phổ thông đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông hiện nay 55
3.2.2 Tăng cường ứng dụng ICT trong quản lý bồi dưỡng chuyên môn giáo viên THPT đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổng thông 57
3.2.3 Thiết kế nội dung, kế hoạch bồi dưỡng chuyên môn đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông và phù hợp với đội ngũ giáo viên trung học phổ thông ở mỗi nhà trường 59
3.2.4 Quản lý hiệu quả nội dung chương trình bồi dưỡng chuyên môn cho GV trung học phổ thông để đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông 62
3.2.5 Đổi mới phương pháp và hình thức bồi dưỡng chuyên môn giáo viên trung học phổ thông nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông 65
3.2.6 Tăng cường quản lý hoạt động tự bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn của giáo viên trung học phổ thông để đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục 70
3.2.7 Đổi mới kiểm tra, đánh giá bồi dưỡng giáo viên trung học phổ thông để đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông 72
3.3 MỐI QUAN HỆ GIŨA CÁC BIỆN PHÁP 74
3.4 KHẢO NGHIỆM TÍNH CẦN THIẾT, KHẢ THI CỦA CÁC BIỆN PHÁP QUẢN LÝ 75
3.4.1 Tổ chức tiến hành khảo nghiệm 75
3.4.2 Kết quả khảo nghiệm 75
TIỂU KẾT CHƯƠNG 3 79
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 80
Trang 5vii
1 KẾT LUẬN 80
2 KHUYẾN NGHỊ 81 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 82 QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI LUẬN VĂN THẠC SĨ (BẢN SAO)
PHỤ LỤC
Trang 6viii
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
BD : Bồi dưỡng
BDCM : Bồi dưỡng chuyên môn
BDGV : Bồi dưỡng giáo viên
BDTX : Bồi dưỡng thường xuyên
CBQL : Cán bộ quản lý
CM : Chuyên môn
CNTT : Công nghệ thông tin
CSVC : Cơ sở vật chất
GD : Giáo dục
GD&ĐT : Giáo dục và Đào tạo
GDTX : Giáo dục thường xuyên
GV : Giáo viên
HS : Học sinh
ICT : Information and Communication Technology (Công
nghệ thông tin và truyền thông ) KTĐG : Kiểm tra đánh giá
NGBH : Nghiên cứu bài học
NXB : Nhà xuất bản
PCGD : Phổ cập giáo dục
PPBD : Phương pháp bồi dưỡng
PPDH : Phương pháp dạy học
PTDTNT : Phổ thông dân tộc nội trú
QLGD : Quản lý giáo dục
SGK : Sách giáo khoa
SKKN : Sáng kiến kinh nghiệm
SL : Số lượng
TBD : Tự bồi dưỡng
THCS : Trung học cơ sở
THPT : Trung học phổ thông
TTCM : Tổ trưởng chuyên môn
Trang 7ix
DANH MỤC CÁC BẢNG
2.1 Số lượng trường, lớp, học sinh, giáo viên THPT 3 năm 35 2.2 Thống kê xếp loại hạnh kiểm học sinh THPT tỉnh Trà Vinh 35 2.3 Thống kê xếp loại học lực sinh THPT tỉnh Trà Vinh 36 2.4 Đội ngũ CBQL các trường THPT tỉnh Trà Vinh 36 2.5 Trình độ của đội ngũ giáo viên THPT tỉnh Trà Vinh 37 2.6 Kết quả tốt nghiệp THPT và duy trì sĩ số 37 2.7 Kết quả khảo sát nhận thức về mức độ cần thiết của hoạt
2.8 Kết quả khảo sát về mục tiêu của hoạt động BDCM 39 2.9 Kết quả khảo sát về những khó khăn của hoạt động BDCM 40 2.10 Đánh giá mức độ hiệu quả của việc bồi dưỡng theo chương
2.11 Mức độ thường xuyên tiến hành các nội dung BDCM của
2.12 Mức độ thường xuyên của các hình thức BDCM của giáo
2.13 Thực trạng xây dựng kế hoạch quản lý BDCM và tự bồi
2.14 Đánh giá thực trạng quản lý nội dung BDCM 45 2.15 Đánh giá thực trạng quản lý từng nội dung BDCM 46 2.16 Đánh giá thực trạng quản lý hình thức BDCM 47 2.17 Thực trạng quản lý các điều kiện phục vụ hoạt động BDCM 47 2.18 Mức độ và kết quả việc kiểm tra, đánh giá hoạt động bồi
3.1 Ý kiến đánh giá về tính cần thiết của các biện pháp 76 3.2 Ý kiến đánh giá về tính khả thi của các biện pháp 77
Trang 8x
DANH MỤC CÁC HÌNH
1.1 Sơ đồ mô hình hoạt động quản lý 11 1.2 Sơ đồ mô hình hoạt động quản lý giáo dục 14
Trang 9xi
TÓM TẮT LUẬN VĂN
Luận văn “Quản lý hoạt động bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên các
trường trung học phổ thông tỉnh Trà Vinh đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông hiện nay”, được thực hiện từ tháng 6/2019 đến tháng 12/2019
Mục tiêu của luận văn là nghiên cứu lý luận về hoạt động bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên và đánh giá thực trạng quản lý hoạt động bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên trung học phổ thông tỉnh Trà Vinh, từ đó đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên trung học phổ thông, góp phần nâng cao chất lượng dạy học ở các trường trung học phổ thông tỉnh Trà Vinh đáp ứng yêu cầu đổi mới
giáo dục phổ thông hiện nay
Các thông tin, số liệu đánh giá thực trạng Quản lý hoạt động bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên THPT tỉnh Trà Vinh, từ năm học 2016-2017, 2017-2018 và
2018-2019, khảo sát thực tế tại 05 trường THPT trên địa bàn tỉnh, gồm: Trường THPT Nguyễn Văn Hai, THPT Bùi Hữu Nghĩa, THPT Vũ Đình Liệu, THPT Phạm Thái Bường và
THPT Thành phố Trà Vinh
Qua kết quả khảo sát thực tế thực trạng quản lý hoạt động bồi dưỡng chuyên môn giáo viên THPT tại các trường THPT, tác giả đánh giá như sau:
Ưu điểm: Nhìn chung, cán bộ quản lý của các trường đều thực hiện nghiêm túc
các văn bản chỉ đạo của ngành, triển khai hoạt động dạy và học theo đúng quy chế chuyên môn và phù hợp với điều kiện thực tế của đơn vị Các trường luôn bám sát nội dung, chương trình các môn học, đặc biệt quan tâm đến BDCM giáo viên để hướng dẫn học sinh nghiên cứu khoa học và các hoạt động trải nghiệm sáng tạo tiến tới giáo dục học sinh toàn diện Đội ngũ giáo viên có ý thức tự học, tự bồi dưỡng, học tập nâng chuẩn Đặc biệt sau đợt tập huấn do Sở GDĐT tổ chức, công tác triển khai lại cho giáo viên trong trường được thực hiện, góp phần nâng cao hiệu quả của hoạt động BDCM
Hạn chế: Một bộ phận giáo viên chưa tự giác tham gia BDCM; việc triển khai tại
đơn vị chưa phát huy hiệu quả, còn nặng tính hình thức, chưa bám sát vào yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học Thời gian tự BDCM chưa đầy đủ, kịp thời, chưa bổ sung được những kiến thức để phục vụ cho công tác giảng dạy Công tác kiểm tra, đánh giá việc thực hiện kế hoạch BDCM chưa thường xuyên, dẫn đến tình trạng nhiều GV chưa
tự giác thực hiện theo kế hoạch đề ra
Đề xuất các biện pháp: Từ thực trạng và hạn chế nêu trên tác giả đề xuất các biện
pháp sau: (1) Tăng cường việc bồi dưỡng nâng cao nhận thức về hoạt động BDCM cho
Trang 10xii
giáo viên THPT đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông hiện nay; (2) Tăng cường ứng dụng ICT trong quản lý bồi dưỡng chuyên môn giáo viên THPT đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổng thông (3) Thiết kế nội dung, kế hoạch BDCM đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông và phù hợp với đội ngũ giáo viên THPT ở mỗi nhà trường; (4) Quản lý hiệu quả nội dung chương trình bồi dưỡng chuyên môn cho GV THPT để đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông; (5) Tổ chức đổi mới phương pháp và hình thức BDCM giáo viên THPT; (6) Tăng cường quản lý hoạt động tự bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn của giáo viên THPT; (7) Đổi mới kiểm tra, đánh giá bồi dưỡng giáo viên THPT để đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông
Các biện pháp có quan hệ biện chứng với nhau, ràng buộc lẫn nhau, hỗ trợ cho nhau trong quá trình tương tác để tạo nên một hệ thống hoàn chỉnh và thống nhất Biện
pháp “Tăng cường việc bồi dưỡng nâng cao nhận thức về hoạt động BDCM cho giáo viên THPT đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục” là cơ sở để triển khai các biện pháp khác,
bởi mọi hoạt động của con người đều bắt nguồn từ nhận thức, nhận thức đúng mọi người
sẽ tự giác, tích cực tham gia hoạt động BDCM đạt hiệu quả Biện pháp “Ổ chức đổi mới phương pháp và hình thức BDCM của giáo viên THPT đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông” là biện pháp mang tính đột phá trong hoạt động bồi dưỡng Biện pháp
“Thiết kế nội dung, kế hoạch BDCM đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông và phù hợp với đội ngũ giáo viên THPT ở mỗi nhà trường” được coi là biện pháp trọng
tâm, đặt nền tảng cho quá trình quản lý vận hành theo đúng kế hoạch đã đề ra Biện pháp
“Tăng cường ứng dụng ICT trong quản lý bồi dưỡng chuyên môn giáo viên THPT đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổng thông” là biện pháp mở đường cho quá trình đổi
mới, ứng dụng CNTT trong quản lý và BDCM Các biện pháp còn lại là những biện pháp cơ bản, là điều kiện để quản lý hoạt động BDCM
Các biện pháp quản lý hoạt động BDCM cho giáo viên cần phải tiến hành đồng
bộ Trong các biện pháp đề xuất, mỗi biện pháp có một vị trí, vai trò khác nhau Khi tiến hành biện pháp này sẽ có sự tương tác với biện pháp khác và ngược lại Trong từng điều kiện nhất định và thời gian cụ thể mỗi biện pháp có tầm quan trọng khác nhau, có khi biện pháp này mang tính cấp thiết, còn biện pháp kia mang tính lâu dài; biện pháp này mang tính cụ thể, biện pháp kia mang tính khái quát Các biện pháp có quan hệ hữu cơ với nhau, biện pháp này là điều kiện cho biện pháp kia và ngược lại
Trang 111
MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Nghị quyết Ban Chấp hành Trung ương khóa VIII đã xác định: “ thực sự coi giáo dục là quốc sách hàng đầu” là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, là điều kiện để phát huy nguồn lực con người Đây là trách nhiệm của toàn Đảng, toàn dân, trong đó nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục là lực lượng nòng cốt có vai trò quan trọng
Đại hội IX của Đảng cộng sản Việt Nam đã khẳng định mục tiêu chiến lược và quan điểm phát triển kinh tế, xã hội thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất
nước là "Đưa đất nước ta ra khỏi tình trạng kém phát triển, nâng cao rõ rệt đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân, tạo nền tảng để đến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại Tăng trưởng kinh tế đi đôi với phát triển văn hóa và giáo dục, nâng cao dân trí, giáo dục và đào tạo con người, xây dựng
và phát triển nguồn nhân lực của đất nước"
Chiến lược phát triển giáo dục giai đoạn 2011-2020 đã xác định mục tiêu tổng
quát của nền giáo dục Việt Nam là “Đến năm 2020, nền giáo dục nước ta được đổi mới căn bản và toàn diện theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế; chất lượng giáo dục được nâng cao một cách toàn diện, gồm: giáo dục đạo đức, kỹ năng sống, năng lực sáng tạo, năng lực thực hành, năng lực ngoại ngữ
và tin học; đáp ứng nhu cầu nhân lực, nhất là nhân lực chất lượng cao phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và xây dựng nền kinh tế tri thức; đảm bảo công bằng xã hội trong giáo dục và cơ hội học tập suốt đời cho mỗi người dân, từng bước hình thành xã hội học tập.”(23), tr.3
Đối với giáo dục và đào tạo, đội ngũ giáo viên vừa là nguồn lực vừa đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc đào tạo nguồn lực con người cho đất nước Chính vì vậy, chất lượng giáo dục và đào tạo trở thành nhân tố quyết định tăng trưởng kinh tế và phát triển xã hội Rõ ràng muốn đáp ứng được nhiệm vụ: “Nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài” cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, chúng ta cần phải nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên trên tất cả các mặt như phẩm chất đạo đức, trình độ chuyên môn nghiệp vụ và năng lực sư phạm (23), tr.5
Nghị quyết 29-NQ/TW ngày 4/11/2013 Hội nghị lần thứ tám Ban Chấp hành Trung ương khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đã nêu rõ mục